Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu sử dụng đất hợp lý theo hướng phát triển bền vững khu tái định cư mường trai huyện mường la tỉnh sơn la thuộc dự án thuỷ điện sơn la

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sử dụng đất hợp lý cho khu tái định cư Mường Trai, huyện Mường La, tỉnh Sơn La, hướng tới phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Khoa Hiếu
• Trường học: Trung Tâm Nghiên Cứu Tài Nguyên Và Môi Trường
• Đề tài: Nghiên cứu sử dụng đất hợp lý theo hướng phát triển bền vững khu tái định cư Mường Trai - huyện Mường La - tỉnh Sơn La thuộc dự án thuỷ điện Sơn La
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VỀ SỬ DỤNG ĐẤT HỢP LÝ KHU VỰC TÁI ĐỊNH CƯ
• 1.1. Nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.1.1. Nghiên cứu về quy hoạch tái định cư
• 1.2. Cách tiếp cận khi đánh giá phát triển bền vững ở các nước
• 1.3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sử dụng đất bền vững tại Mường Trai

Nghiên cứu sử dụng đất bền vững tại khu tái định cư Mường Trai, Sơn La, là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển bền vững. Khu vực này đã trải qua nhiều thay đổi do các dự án phát triển, đặc biệt là dự án thủy điện Sơn La. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp đánh giá hiện trạng sử dụng đất mà còn đề xuất các giải pháp nhằm bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống của người dân. Phát triển bền vững không chỉ là một khái niệm mà còn là một yêu cầu cấp thiết trong việc quản lý tài nguyên thiên nhiên.

1.1. Tính cấp thiết của nghiên cứu sử dụng đất tại Mường Trai

Việc phát triển bền vững tại khu tái định cư Mường Trai là cần thiết để đảm bảo rằng các nguồn tài nguyên thiên nhiên được sử dụng một cách hợp lý. Nghiên cứu này sẽ giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng đất và đề xuất các phương pháp quản lý hiệu quả.

1.2. Mục tiêu và ý nghĩa của nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá hiện trạng sử dụng đất và đề xuất các giải pháp phát triển bền vững. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ nằm ở việc cải thiện đời sống của người dân mà còn góp phần bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý đất đai tại khu tái định cư

Quản lý đất đai tại khu tái định cư Mường Trai đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự chuyển đổi từ đất nông nghiệp sang đất ở và các dự án phát triển khác đã gây ra nhiều vấn đề về môi trường và xã hội. Việc thiếu quy hoạch hợp lý đã dẫn đến tình trạng khai thác tài nguyên không bền vững, ảnh hưởng đến đời sống của người dân.

2.1. Các vấn đề về môi trường do sử dụng đất không bền vững

Việc sử dụng đất không bền vững đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường, suy thoái đất và mất đa dạng sinh học. Các dự án phát triển cần được xem xét kỹ lưỡng để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

2.2. Tác động xã hội của việc tái định cư

Tái định cư không chỉ ảnh hưởng đến đời sống kinh tế mà còn tác động đến văn hóa và xã hội của cộng đồng. Việc thiếu sự tham gia của người dân trong quy hoạch đã dẫn đến nhiều mâu thuẫn và bất ổn.

III. Phương pháp nghiên cứu sử dụng đất hiệu quả tại Mường Trai

Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, nghiên cứu sử dụng đất tại Mường Trai cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc đánh giá hiện trạng sử dụng đất và phân tích các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội là rất quan trọng.

3.1. Phương pháp đánh giá hiện trạng sử dụng đất

Đánh giá hiện trạng sử dụng đất cần dựa trên các tiêu chí cụ thể như hiệu quả kinh tế, khả năng bảo vệ môi trường và sự phù hợp với nhu cầu của cộng đồng. Việc thu thập dữ liệu cần được thực hiện một cách hệ thống và khoa học.

3.2. Các giải pháp bảo vệ môi trường trong quy hoạch

Các giải pháp bảo vệ môi trường cần được tích hợp vào quy hoạch sử dụng đất. Điều này bao gồm việc áp dụng các công nghệ xanh, bảo vệ nguồn nước và duy trì đa dạng sinh học trong khu vực.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Mường Trai

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp những thông tin quý giá cho việc quy hoạch và quản lý đất đai tại khu tái định cư Mường Trai. Các mô hình sử dụng đất hiệu quả sẽ được đề xuất nhằm nâng cao đời sống của người dân và bảo vệ môi trường.

4.1. Mô hình sử dụng đất hiệu quả tại khu tái định cư

Mô hình sử dụng đất hiệu quả cần dựa trên các yếu tố tự nhiên và nhu cầu của cộng đồng. Việc phát triển các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao sẽ giúp cải thiện thu nhập cho người dân.

4.2. Kết quả đạt được từ nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp quản lý đất đai bền vững có thể giúp cải thiện đời sống của người dân và bảo vệ môi trường. Các kết quả này sẽ là cơ sở cho các chính sách phát triển trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu sử dụng đất

Nghiên cứu sử dụng đất bền vững tại khu tái định cư Mường Trai không chỉ mang lại lợi ích cho cộng đồng mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Triển vọng tương lai của nghiên cứu này là rất lớn, khi mà nhu cầu về phát triển bền vững ngày càng tăng cao.

5.1. Tương lai của phát triển bền vững tại Mường Trai

Phát triển bền vững tại Mường Trai sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng các chính sách hợp lý và sự tham gia của cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường là rất cần thiết.

5.2. Các khuyến nghị cho chính sách sử dụng đất

Các khuyến nghị cho chính sách sử dụng đất cần tập trung vào việc bảo vệ môi trường, nâng cao đời sống của người dân và đảm bảo sự phát triển bền vững. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc thực hiện các chính sách này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dự án Nhà máy Thủy điện Sơn La với cao trình mực nước dâng bình thường 215 mét là công trình năng lượng trọng điểm quốc gia, đồng thời đặt ra thách thức tái định cư lịch sử khi phải di chuyển 12.479 hộ dân trên địa bàn tỉnh Sơn La trước năm 2010. Trong bối cảnh đó, xã Mường Trai, huyện Mường La trở thành địa bàn chịu tác động trực tiếp và toàn diện với 11 trên tổng số 13 bản bị ngập một phần hoặc ngập hoàn toàn, làm biến mất toàn bộ 120 hécta đất lúa nước màu mỡ ven sông suối. Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán mâu thuẫn cốt lõi giữa việc mất tư liệu sản xuất truyền thống và nhu cầu ổn định sinh kế lâu dài cho 912 hộ dân với 3.708 nhân khẩu, trong đó đồng bào dân tộc Thái chiếm tới 96% dân số.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là điều tra, đánh giá toàn diện hiện trạng tài nguyên đất, phân tích các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và môi trường sinh thái tại xã Mường Trai; từ đó xây dựng cơ sở khoa học và đề xuất phương án quy hoạch sử dụng đất đồi núi hợp lý theo các tiêu chí phát triển bền vững. Nghiên cứu được thực hiện trên toàn bộ phạm vi hành chính xã Mường Trai với tổng diện tích tự nhiên 5.507 hécta trong giai đoạn chuẩn bị và thực thi tái định cư 2006–2007. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi chuyển đổi các tiêu chí định tính sang khung định lượng đa chiều, bảo đảm mục tiêu người dân tái định cư có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, đồng thời giữ vững tỷ lệ che phủ rừng phòng hộ trên 51,61% nhằm bảo vệ lòng hồ thủy điện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phát triển bền vững hiện đại khởi nguồn từ Báo cáo Brundtland của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED 1987) và Chương trình Nghị sự Agenda 21 toàn cầu, kết hợp hài hòa ba trụ cột tương tác: kinh tế, xã hội và môi trường. Để lượng hóa tính bền vững đối với tài nguyên đất vùng cao, nghiên cứu áp dụng Mô hình đánh giá quản lý đất dốc bền vững (FESLM) do Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO) và các nhà khoa học quốc tế đề xuất từ năm 1991–1993, dựa trên năm thuộc tính nền tảng: hiệu quả sản xuất, tính an toàn, khả năng bảo vệ tài nguyên, tính lâu bền và sự chấp nhận của xã hội.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp mô hình "Quả trứng sinh thái" của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN 1996), xem hệ thống nhân văn xã hội nằm bên trong hệ sinh thái tự nhiên và chỉ có thể phát triển khi cả hai cùng được duy trì chất lượng. Ba khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

1. Sử dụng đất hợp lý: Phương thức bố trí cơ cấu cây trồng phù hợp với đặc tính sinh thái thổ nhưỡng, hạn chế tối đa xói mòn và suy thoái tầng đất mặt.
2. Tái định cư bền vững: Quy trình chuyển đổi nơi ở gắn liền với tái tạo sinh kế, an sinh xã hội và khôi phục môi trường sống văn hóa truyền thống.
3. Đơn vị bản đồ đất đai (LMU): Đơn vị không gian đồng nhất về thổ nhưỡng, độ dốc và điều kiện tưới tiêu dùng làm căn cứ phân hạng thích nghi cây trồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng bao gồm số liệu thống kê khí tượng - thủy văn với nhiệt độ trung bình năm 24,5°C, lượng mưa bình quân 1.718 mm/năm từ Trạm Khí tượng Mường La, hệ thống bản đồ địa chính tỷ lệ 1:10.000 và các văn bản quy phạm pháp luật như Quyết định 196/QĐ-TTg, Quyết định 02/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Quy trình nghiên cứu kết hợp bốn phương pháp chuyên sâu:

• Phương pháp Đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA): Điều tra chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với cỡ mẫu 150 hộ gia đình tại 13 bản tái định cư, kết hợp thảo luận nhóm tập trung và phỏng vấn sâu cán bộ địa phương. Phương pháp này được lựa chọn nhằm bảo đảm tính dân chủ, khai thác tri thức bản địa của người dân tộc Thái và xác định chính xác nhu cầu chuyển đổi cây trồng.
• Phương pháp Hệ thống thông tin địa lý (GIS) và Viễn thám: Tiến hành số hóa, biên tập và chồng xếp các lớp bản đồ chuyên đề gồm bản đồ thổ nhưỡng, bản đồ độ dốc và bản đồ hiện trạng rừng để xây dựng bản đồ đơn vị đất đai, phân hạng mức độ thích nghi cho từng loại cây trồng. GIS là công cụ tối ưu giúp định lượng hóa không gian và giảm thiểu tính chủ quan trong quy hoạch vùng lòng hồ.
• Phương pháp thống kê mô hình kinh tế nông - lâm kết hợp: Phân tích hiệu quả tài chính và tính toán chỉ số ngày công lao động dựa trên ngưỡng tối thiểu 300 công/hécta/năm để đánh giá độ bền vững xã hội.
• Timeline nghiên cứu: Được thực hiện liên tục trong 12 tháng từ thu thập tài liệu sơ bộ, khảo sát thực địa mùa khô và mùa mưa, đến tổng hợp bản đồ và hoàn thiện đề xuất chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ ra sự suy giảm triệt để nguồn tài nguyên đất sản xuất có giá trị kinh tế cao nhất của địa phương. Khi hồ thủy điện tích nước đến cao trình 215 mét, toàn bộ 95 hécta đất phù sa ngòi suối (ký hiệu Py) và 25 hécta đất đỏ vàng biến đổi do trồng lúa nước (ký hiệu Fl), chiếm 100% diện tích đất canh tác 2 vụ lúa nước phì nhiêu ven sông Nậm Mu và suối Trai, đều bị ngập hoàn toàn. Tổng diện tích đất khảo sát bị ngập lên tới 1.155,36 hécta, làm mất đứt nguồn cung cấp lương thực tại chỗ của 912 hộ dân.

Thứ hai, quỹ đất không ngập còn lại của xã Mường Trai là 3.962,29 hécta nhưng phân bố chủ yếu trên địa hình đồi núi dốc hiểm trở. Trong đó, dạng địa hình núi dốc trên 25 độ chiếm hơn 65% tổng diện tích tự nhiên toàn xã. Về thổ nhưỡng, đất đỏ vàng trên đá sét (Fs) chiếm ưu thế tuyệt đối với 3.392,29 hécta (tương đương 85,6% diện tích không ngập) và đất nâu vàng trên đá mácma bazơ (Fu) chiếm 570 hécta (chiếm 14,4%). Cả hai loại đất này đều có tầng đất mịn mỏng dưới 50 cm, hàm lượng lân dễ tiêu rất nghèo và đang chịu áp lực rửa trôi nghiêm trọng do 85% đến 89% lượng mưa cả năm tập trung vào các tháng 6, 7, 8 và 9.

Thứ ba, cơ cấu thảm thực vật lâm nghiệp của xã có quy mô 2.790,34 hécta với tỷ lệ che phủ đạt 51,61%, trong đó đất rừng phòng hộ chiếm tỷ trọng áp đảo 96,1% (đạt 2.682,88 hécta), rừng sản xuất chỉ chiếm 3,9% (107,46 hécta). Điều này cho thấy dư địa để mở rộng đất sản xuất nông nghiệp thuần túy là vô cùng hạn hẹp, bắt buộc phải định hướng phát triển kinh tế nông - lâm kết hợp dưới tán rừng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng bất cập tại Mường Trai xuất phát từ việc quy hoạch tái định cư trước đây chủ yếu dựa trên phương pháp định tính và chú trọng giải phóng mặt bằng hơn là tổ chức sản xuất hậu di dân. So sánh với bài học lịch sử tại Thủy điện Hòa Bình giai đoạn 1979–1994, việc thiếu đánh giá toàn diện tiềm năng đất đai đã khiến tỷ lệ di dân tự phát, di vén quay trở lại vùng hồ lên tới 40% ở Hòa Bình và 65% ở Sơn La, gây ra nạn phá rừng phòng hộ và nghèo đói kéo dài. Bài học từ các dự án Thủy điện Yaly và Thủy điện Na Hang cũng chỉ ra rằng nếu chỉ bồi thường bằng tiền mặt mà không tạo lập quỹ đất sản xuất mới, người dân sẽ nhanh chóng rơi vào cảnh tái nghèo.

Dữ liệu nghiên cứu tại Mường Trai có thể được trực quan hóa thông qua ma trận thích nghi đất đai kết hợp bảng chồng lớp không gian GIS giữa độ dốc và loại đất. Kết quả phân tích khẳng định: việc tiếp tục canh tác lúa nương, ngô và sắn độc canh trên sườn dốc trên 20 độ sẽ làm gia tăng tốc độ mất đất từ 20 đến 50 tấn/hécta/năm. Do đó, việc chuyển dịch cơ cấu sang cây ăn quả lâu năm có khả năng chịu nhiệt như xoài, nhãn ghép xen cây bộ đậu cố định đạm là giải pháp sinh thái - kinh tế mang tính bước ngoặt, giúp nâng cao khả năng giữ ẩm và tạo sinh kế ổn định cho 876 hộ đồng bào dân tộc Thái.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích ứng đất dốc: Thực hiện chuyển đổi ngay 1.200 hécta đất nương rẫy thoái hóa sang mô hình trồng xoài và nhãn ghép chất lượng cao kết hợp xen canh đậu tương, đậu xanh. Mục tiêu target metric là đạt giá trị sản xuất trên 25 triệu đồng/hécta/năm, tạo việc làm ổn định với định mức trên 300 công lao động/hécta/năm. Thời gian hoàn thành giai đoạn thử nghiệm và nhân rộng từ năm 2007 đến năm 2010 do Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn huyện Mường La phối hợp với Trung tâm Khuyến nông tỉnh Sơn La chủ trì.

2. Thiết lập quy trình kỹ thuật canh tác bền vững trên đất dốc: Áp dụng bắt buộc kỹ thuật tạo băng cây xanh phân chia theo đường bình độ bằng cỏ Vetiver hoặc cốt khí cho toàn bộ diện tích đất nông nghiệp có độ dốc từ 15 đến 25 độ (khoảng 230 hécta đất Fu và Fs). Mục tiêu giảm thiểu lượng đất xói mòn bề mặt xuống dưới 5 tấn/hécta/năm. Tiến độ triển khai đồng bộ từ năm 2008 do Ủy ban nhân dân xã Mường Trai và các tổ hợp tác sản xuất nông dân thực hiện.

3. Tăng cường khoanh nuôi tái sinh và quản lý rừng phòng hộ: Bảo vệ nghiêm ngặt 2.682,88 hécta rừng phòng hộ hiện có, giao đất khoán rừng trực tiếp đến từng hộ gia đình và cộng đồng bản. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ che phủ rừng toàn xã từ 51,61% lên trên 60% vào năm 2012, bảo đảm tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng từ 200.000 đến 300.000 đồng/hécta/năm do Ban Quản lý Rừng phòng hộ Mường La và cộng đồng 13 bản phối hợp quản lý.

4. Thực thi chính sách an sinh và hoàn thiện hạ tầng thủy lợi: Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La và Ban Quản lý dự án Di dân Tái định cư Thủy điện Sơn La cần cấp vốn xây dựng 05 công trình thủy lợi kênh mương tự chảy dẫn nước từ suối Trai và các khe tụ thủy, bảo đảm cung cấp nước sinh hoạt và tưới tiêu cho 100% các điểm tái định cư tập trung và di vén trong giai đoạn 2007–2009.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và Ban Quản lý dự án tái định cư: Tài liệu cung cấp cơ sở khoa học và khung chính sách thực tiễn để thẩm định phương án bồi thường, lập quy hoạch chi tiết các điểm di dân tập trung và di vén cho các dự án thủy điện quy mô lớn trên toàn quốc.
2. Các viện nghiên cứu và chuyên gia quy hoạch nông nghiệp: Cung cấp phương pháp luận kết hợp công nghệ GIS, phân tích viễn thám và công cụ PRA trong việc phân hạng đất đai và thiết kế hệ thống canh tác thích ứng với biến đổi địa hình vùng lòng hồ.
3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Là tài liệu tham khảo giá trị cho các chuyên ngành Quản lý Đất đai, Khoa học Môi trường, Địa lý Tài nguyên và Phát triển Nông thôn với cấu trúc nghiên cứu thực nghiệm hoàn chỉnh từ lý thuyết đến mô hình hóa thực địa.
4. Các tổ chức phi chính phủ và đơn vị phát triển cộng đồng: Giúp nắm bắt các bài học kinh nghiệm thực tế về bảo tồn văn hóa bản địa, giải quyết xung đột tài nguyên và xây dựng sinh kế nông - lâm kết hợp cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc.

Câu hỏi thường gặp

1. Dự án Thủy điện Sơn La tác động cụ thể như thế nào đến quỹ đất nông nghiệp của xã Mường Trai? Công trình thủy điện khi tích nước đến cao trình 215 mét đã làm ngập vĩnh viễn toàn bộ 95 hécta đất phù sa ngòi suối (Py) và 25 hécta đất lúa nước màu mỡ (Fl), chiếm trọn 100% diện tích đất canh tác lúa 2 vụ có năng suất cao nhất của xã.

2. Vì sao luận văn kết hợp phương pháp GIS và công cụ PRA trong quy hoạch sử dụng đất? Sự kết hợp này giúp tích hợp dữ liệu không gian định lượng chính xác từ GIS (độ dốc, loại đất, nguy cơ xói mòn) với tri thức bản địa và nguyện vọng thực tế của người dân tộc Thái thu thập qua PRA, bảo đảm phương án quy hoạch có tính khả thi và được cộng đồng chấp thuận.

3. Mô hình cây trồng nào được đánh giá tối ưu nhất cho đất đồi núi Mường Trai? Mô hình trồng cây ăn quả lâu năm chịu hạn gồm xoài và nhãn ghép xen canh cây họ đậu (đậu tương, đậu xanh) trên sườn dốc dưới 25 độ là tối ưu nhất, vừa mang lại hiệu quả kinh tế cao vừa tăng độ che phủ hạn chế xói mòn đất.

4. Rừng phòng hộ tại Mường Trai giữ vai trò sinh thái như thế nào đối với hồ thủy điện? Xã có 2.682,88 hécta rừng phòng hộ, chiếm 96,1% diện tích đất lâm nghiệp. Diện tích này đóng vai trò quyết định trong việc giữ đất, chống sạt lở, giảm bồi lắng lòng hồ thủy điện Sơn La và điều tiết nguồn nước mặt cho lưu vực sông Nậm Mu.

5. Luận văn đã kế thừa bài học kinh nghiệm gì từ Thủy điện Hòa Bình để tránh rủi ro tái định cư? Nghiên cứu rút ra bài học rằng tái định cư không thể dừng lại ở việc bồi thường giải tỏa mà phải đi trước một bước trong việc quy hoạch đất sản xuất, đầu tư hạ tầng thủy lợi và đào tạo nghề nhằm ngăn chặn tình trạng 40% đến 65% hộ dân di vén tự phát quay lại vùng hồ.

Kết luận

• Luận văn đã giải quyết toàn diện bài toán quy hoạch sử dụng đất bền vững tại khu tái định cư Mường Trai trong bối cảnh mất 100% đất lúa nước do ngập lòng hồ Thủy điện Sơn La.
• Xác lập cơ sở khoa học vững chắc thông qua việc ứng dụng công nghệ GIS phân tích 3.962,29 hécta đất không ngập và điều tra PRA với 150 hộ dân.
• Khẳng định mô hình kinh tế nông - lâm kết hợp với cây ăn quả xoài, nhãn ghép và cây bộ đậu là hướng đi chiến lược thay thế tập quán nương rẫy thoái hóa.
• Bảo đảm mục tiêu duy trì tỷ lệ che phủ rừng phòng hộ trên 51,61% gắn liền với tạo việc làm trên 300 công lao động/hécta/năm cho cộng đồng dân tộc thiểu số.
• Các nhà quản lý, chủ đầu tư dự án thủy điện và các nhà nghiên cứu cần áp dụng ngay bộ tiêu chí quy hoạch đất dốc bền vững này vào thực tiễn để bảo đảm an sinh xã hội dài hạn cho các vùng di dân tái định cư.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VỀ SỬ DỤNG ĐẤT HỢP LÝ KHU VỰC TÁI ĐỊNH CƯ 1. Nghiên cứu ở nước ngoài 1. Nghiên cứu về quy hoạch tái định cư * Trung Quốc: Luật quản lý đất 1986 và các điều sửa đổi, bổ sung năm 1988 đã làm rõ các quyền về đất và việc đảm bảo quyền sử dụng đất thuộc sở hữu nhà nước, hướng dẫn các tỉnh, thành phố, quận, huyện và thị trấn chịu trách nhiệm thực hiện chiếm dụng đất và TĐC.

Luật này chính thức hoá các thủ tục tham khảo ý kiến và giải quyết khiếu kiện của những người bị ảnh hưởng. Các tỉnh có thể đưa ra hướng dẫn dựa trên luật quốc gia hoặc uỷ quyền cho các thành phố bổ sung quy định. Các dự án đi qua địa bàn nhiều tỉnh sẽ gặp khó khăn trong việc bảo đảm các biện pháp đền bù và khôi phục đã thống nhất cho những người bị ảnh hưởng |26|. Các dự án thuỷ điện cỡ lớn và trung bình phải dựa vào tiêu chuẩn thiết kế TĐC hồ chứa nước riêng rẽ (1991) có tiêu chuẩn đền bù thấp hơn so với những ngành khác.

Đền bù trong các dự án hồ chứa hồ chứa nước có thể bao gồm quỹ bảo trì và xây dựng. Quỹ này sẽ trích một phần nhỏ trong thu thập từ điện hoặc nước để hỗ trợ chi phí TĐC. Các quy định hình thành năm 1984 và cập nhật 1991 chi phối các dự án phát triển đô thị đã đưa ra các biện pháp về tham khảo ý kiến và giải quyết khiếu nại cho những người bị ảnh hưởng. Dân cư đô thị không có giấy phép cư trú có thể không được đền bù hay hỗ trợ khôi phục.

Ở nông thôn Trung Quốc, các tổ sản xuất và thôn xã phân đất cho các thành viên hộ gia đình sử dụng theo các hợp đồng dài hạn, theo đó người sản xuất có nghĩa vụ nộp lương thực và thuế theo định mức của chính quyền địa 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phương. Các cá nhân không thể mua hay bán quyền sở hữu đất, ngay cả như họ có thể trao đổi quyền sử dụng như ở một số nơi. Tất cả các thành viên trong tập thể đều được hưởng đền bù một cách công bằng. Khi đất bị chiếm dụng, đơn vị thôn xã có trách nhiệm điều hoà lại các hợp đồng sử dụng đất và thâm canh nông nghiệp để nhận lại nhân công lao động.

Chính quyền thôn xã cũng có thể bố trí các công việc phi nông nghiệp ở các xí nghiệp (ví dụ ở các công xưởng, nhà máy của địa phương), thường là với sự giúp đỡ của chính quyền thành phố. Nếu không thể nhận lại nhân công làm việc trong phạm vi nền kinh tế địa phương do những hạn chế về đất đai và dân số, đơn vị thôn xã có thể cho phép một số thành viên thoát li, đặc biệt ở các vùng đang đô thị hoá. *In- đô- nê- xi-a Nghị định 55/1993 của Tổng thống, chiếm dụng đất vì sự phát triển lợi ích của công cộng là tài liệu chủ yếu dựa trên các luật trước đó, bao gồm Luật số 5 năm 1960, Luật ruộng đất cơ bản với các loại sở hữu và sử dụng đất. Những vấn đề này rất phức tạp do sự chồng chéo về các quyền truyền thống, quyền sử dụng đất theo kiểu phương tây và những phát triển gần đây trong việc thuê mượn đất }26}.

Nghị định năm 1993 ghi rõ các thủ tục khiếu nại cho chủ sử dụng đất , “định nghĩa lợi ích công cộng” cho các mục đích phát triển, tách riêng các dự án tư nhân – những dự án phải thu xếp mua bán đất theo lối thông thường; nhấn mạnh hơn vào việc tham khảo ý kiến cộng đồng, đạt thoả thuận với người bị ảnh hưởng về hình thức và số lượng đền bù, đồng thời giới thiệu các phương án đền bù mở rộng bao gồm tiền mặt, đất thay thế, quyền hợp pháp về đất và tái định cư. Quy định số 1 năm 1994 của Bộ trưởng các vấn đề về Ruộng đất và Cơ quan Đất Quốc gia hướng dẫn thực thi Nghị định 55/1993 – Chiếm dụng đất 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vì sự phát triển lợi ích công cộng. Theo quy định này, Thống Đốc mỗi tỉnh sẽ thành lập một Ban chiếm dụng đất ở Kabupaten và Kotamadya do Bupati hay Walikota đứng đầu. Ban này cũng bao gồm đại diện của các cơ quan cấp II về đất, thuế, xây dựng, nông nghiệp, lãnh đạo các huyện xã và hai thành viên độc lập khác.

Thống sẽ lập Ban chiếm dụng đất cấp tỉnh nếu dự án phát đi qua nhiều chính quyền cấp II. Các Thống đốc cũng có thể ra các nghi định riêng cho từng dự án cụ thể, có hướng dẫn cụ thể về quyền lợi và thủ tục đền bù, hỗ trợ cho người bị ảnh hưởng, làm cơ sở lập kế hoạch, thực hiện và giám sát TĐC theo nghị định 55/93 của Tổng Thống. Một số dự án do ngân hàng thế giới tài trợ ở Bali và Đông Gia - Va cũng đã áp dụng phương thức này. Ban chiếm dụng có quyền kiểm kê đất đai và các tài sản khác trên đất đai bị chiếm dụng; kiểm tra tình trạng pháp lý của đất; thông báo và thương lượng với những người bị ảnh hưởng và cơ quan sử dụng đất; ước tính đền bù; ghi lại và chứng kiến việc trả đền bù.

Một quy định khác có liên quan của Chính phủ về Đánh giá Tác động Môi trường, số 51 năm 1993 yêu cầu phải có kế hoạch quản lí và giám sát các tác động môi trường, trong đó có cả việc chiếm dụng đất và TĐC. Quy định này cũng đòi hỏi giảm nhẹ các tác động về xã hội, thông tin cho dân và tham khảo ý kiến cộng đồng. * Pa- ki-xtan Đạo luật Chiếm dụng đất (ra đời năm 1894 và về sau có sửa đổi, bổ sung) quy định việc chiếm dụng đất cho các mục đích phát triển của Chính phủ Pa –ki- xtan. Đoạn 4 nói về thông báo điều tra sơ bộ.

Đoạn 6 về công bố chiếm dụng đất. Đoạn 8 nói về điều tra và lập kế hoạch chi tiết. Còn các đoạn từ 11 đến 15 và từ 23 đến 28 là về điều tra của đơn vị Thu đất với các yêu cầu và giá trị đền bù, định mức đền bù - chủ yếu dựa trên giá thị trường. Các đoạn 16 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và 17 ghi rõ việc chiếm dụng bắt buộc, trong khi đoạn 18 giải quyết vấn đề khiếu nại tại toà án dân sự cấp huyện, và cấp cao hơn, nếu cần }26}.

Mỗi tỉnh đều có cách áp dụng và cách hiểu Nghị định riêng qua Sở Thuế đất và đơn vị Thu đất. Nói chung, giá đền bù được lập thông qua giá trị thị trường được bảo đảm xác định chính thức; giá này dựa trên giá thị trường cũ và có thể không phản ánh gía thị trường hiện tại. Dự án Thuỷ điện Ghazi Barotha là một ví dụ cụ thể về loại dự án đã đưa ra được những cách thức quản lí TĐC mới, trong đó có một ban độc lập bao gồm các chuyên gia môi trường và xã hội; các nghiên cứu về các vấn đề tái định cư và môi trường chi tiết ; sự tham gia của các NGO trong nước và các tổ chức cộng đồng của địa phương trong quá trình đối thoại năng động, kể cả các buổi họp có giới hạn; và việc thành lập một thông tin về dự án và các chi nhánh trực thuộc để liên hệ với những người bị ảnh hưởng, giải thích và phân phát các tài liệu quan trọng cho họ. Các biện pháp đền bù tài sản theo giá thay thế và khôi phục những người bị ảnh hưởng được thống nhất để phục hồi hay nâng cao khả năng tạo thu nhập và mức sống của họ.

Dựa trên việc đánh giá giá trị thị trường được xác định chính thức, dự án đã thay đổi nguyên tắc Punjab năm 1983 về việc bên lấy đất định giá đất. Thay vào đó, một uỷ ban ( bao gồm WAPDA, NGO và đại diện những người bị ảnh hưởng) đã được thành lập để qui định mức giá đền bù qua tham khảo ý kiến những người bị ảnh hưởng. *Phi- líp- pin Hiến pháp năm 1997 của Phi- lip - pin định ra chính sách cơ bản về đất đai và đòi hỏi đền bù công bằng cho đất tư nhân bị Nhà nước sung công. Luật Hành pháp 1035 (1985) hướng dẫn việc thu hồi tài sản tư nhân của Chính phủ vì các mục đích phát triển, theo đó Chính phủ có thể sử dụng biện pháp mua theo thoả thuận hoặc trưng dụng.

Đoạn 17, 18 nói về việc tái định cư những người thuê nhà - đất, nông dân và các đối tượng sử dụng đất không có quyền 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chính thức khác do Bộ định cư (nay đã giải thể) và Bộ cải cách ruộng đất(nay là Vụ Cải cách Ruộng đất) và cơ quan chiếm dụng đất tiến hành. Các tổ chức này cũng sẽ đền bù hoa màu bị thiệt hại của người thuê đất, các cộng đồng văn hoá và người dân phải di chuyển. Đạo luật Cộng hoà 1992 số 7292 về phát triển Đô thị và Nhà cửa đặt ra nền tảng, thủ tục và các yêu cầu về giải toả người định cư bất hợp pháp khỏi các khu đất chiếm dụng cho các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng. Đạo luật này đòi hỏi chính quyền tất cả các thành phố cùng Ban Điều tiết Sử dụng đất và Nhà cửa tiến hành kiểm kê đất và các đầu tư vào đất.

Đây là cơ sở xác định đất Chính phủ cho “ các khu vực định cư và nhà cửa xã hội hoá cho các yêu cầu trước mắt và lâu dài của những người vô gia cư và thiệt thòi về các quyền lợi ở các vùng đô thị.” Điều 5 và 6 ra điều kiện cho chương trình cung cấp nơi ở cho “ những người chịu thiệt về quyền lợi và người vô gia cư” qua tham khảo ý kiến của các chủ dự án tư nhân và các cơ quan của Chính phủ. Điều 8 quy định về Quy hoạch lại đô thị và Tái định cư, chủ yếu tập trung vào ưu tiên phát triển tại chỗ. Điều này cho phép giải toả tất cả “ những người chuyên định cư bất hợp pháp” mà không phải đền bù. Điều 8 cũng định ra quy trình di chuyển “ các công dân chịu thiệt về quyền lợi và vô gia cư” ra khỏi những khu vực nguy hiểm.

Những người này cần được xác định, tư vấn và hỗ trợ tài chính bằng tiền mặt.