Luận văn cảm nhận chủ quan stress tâm lý của sinh viên trường cao đẳng y tế đăk lăk và mốt số yếu tố liên quan năm 2021

Bài viết phân tích cảm nhận chủ quan về stress tâm lý của sinh viên trường Cao đẳng Y tế Đắk Lắk và các yếu tố liên quan năm 2021.

• Tác giả: Nguyễn Thị Mỹ Dung
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Thị Phương Hòa
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Cảm Nhận Chủ Quan Stress Tâm Lý Của Sinh Viên Trường Cao Đẳng Y Tế Đắk Lắk Và Một Số Yếu Tố Liên Quan
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Khái niệm Stress
• 1.2. Một số nội dung liên quan về stress
• 1.2.1. Biểu hiện thường gặp của stress
• 1.2.2. Một số thang đo stress
• 1.2.2.1. Thang đo đánh giá Stress
• 1.2.2.2. Thang đo đánh giá áp lực học tập của thanh thiếu niên Educational stress scale for Adolescents (ESSA)
• 1.3. Thực trạng stress ở sinh viên trên thế giới và Việt Nam
• 1.3.1. Thực trạng stress ở sinh viên trên thế giới
• 1.3.2. Thực trạng stress ở sinh viên Việt Nam
• 1.4. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng stress
• 1.4.1. Các yếu tố cá nhân
• 1.4.2. Yếu tố gia đình
• 1.4.3. Yếu tố trường học
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp chọn mẫu
• 2.3.3. Công cụ và phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.3.1. Công cụ thu thập số liệu
• 2.3.3.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.4. Biến số nghiên cứu
• 2.3.5. Cách tính điểm và tiêu chuẩn đánh giá
• 2.3.6. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.3.7. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Thông tin cá nhân của đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Mô tả yếu tố trường học và xã hội của đối tượng nghiên cứu
• 3.4. Thực trạng stress ở sinh viên
• 3.4.1. Thực trạng stress ở sinh viên Trường Cao đẳng Y tế Đắk Lắk
• 3.4.2. Một số yếu tố liên quan
• 3.5. Ưu điểm, hạn chế trong nghiên cứu
• 3.5.1. Đối với nhà trường và giáo viên
• 3.5.2. Đối với sinh viên
• 3.5.3. Đối với gia đình
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 2: BỘ CÂU HỎI
• BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan về stress tâm lý ở sinh viên cao đẳng y tế Đắk Lắk

Nghiên cứu tập trung vào stress tâm lý ở sinh viên cao đẳng y tế Đắk Lắk năm 2021, nhằm mô tả thực trạng và xác định các yếu tố liên quan. Stress tâm lý là vấn đề phổ biến trong môi trường học tập, đặc biệt ở sinh viên y tế do áp lực học tập, thực hành lâm sàng và các vấn đề cá nhân. Nghiên cứu sử dụng phương pháp cắt ngang, thu thập dữ liệu từ 492 sinh viên thông qua các thang đo DASS-21 và ESSA. Kết quả cho thấy tỷ lệ stress ở sinh viên là 82.5%, trong đó mức độ rất nặng chiếm 59.9%. Các yếu tố như áp lực học tập, mối quan hệ với giảng viên và thói quen sinh hoạt có ảnh hưởng đáng kể đến tình trạng stress.

1.1. Khái niệm và biểu hiện của stress

Stress được định nghĩa là phản ứng tâm lý và thể chất trước các tình huống căng thẳng. Nghiên cứu nhấn mạnh rằng stress có thể tích cực hoặc tiêu cực, tùy thuộc vào mức độ và khả năng đối phó của cá nhân. Các biểu hiện thường gặp bao gồm lo âu, trầm cảm, mất ngủ và giảm hiệu suất học tập. Đối với sinh viên y tế, stress thường liên quan đến áp lực học tập, thực hành lâm sàng và kỳ vọng từ gia đình và xã hội.

1.2. Thực trạng stress ở sinh viên y tế

Nghiên cứu chỉ ra rằng stress ở sinh viên y tế Đắk Lắk năm 2021 ở mức cao, với tỷ lệ 82.5%. Sinh viên năm 2 có tỷ lệ stress cao nhất (58.9%), trong khi sinh viên năm 3 có tỷ lệ thấp hơn (9.9%). Các ngành học như hộ sinh và dược có tỷ lệ stress cao hơn so với điều dưỡng. Các yếu tố như sống trong ký túc xá, ít tập thể dục và sử dụng rượu bia làm tăng nguy cơ stress.

II. Các yếu tố gây stress và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu xác định các yếu tố gây stress ở sinh viên cao đẳng y tế Đắk Lắk, bao gồm áp lực học tập, mối quan hệ với giảng viên và thói quen sinh hoạt. Phương pháp nghiên cứu sử dụng thiết kế cắt ngang, thu thập dữ liệu qua bảng hỏi và phân tích bằng phần mềm SPSS 20. Các thang đo DASS-21 và ESSA được sử dụng để đánh giá mức độ stress và áp lực học tập. Kết quả cho thấy áp lực học tập cao làm tăng nguy cơ stress gấp 5.5 lần, trong khi không hài lòng với phương pháp giảng dạy làm tăng nguy cơ stress gấp 7 lần.

2.1. Yếu tố cá nhân và gia đình

Các yếu tố cá nhân như giới tính, thói quen sinh hoạt và sử dụng chất kích thích có ảnh hưởng đáng kể đến stress. Sinh viên nam có tỷ lệ stress thấp hơn so với sinh viên nữ. Yếu tố gia đình như kỳ vọng và hỗ trợ tài chính cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu stress.

2.2. Yếu tố trường học và xã hội

Áp lực học tập và thực hành lâm sàng là nguyên nhân chính gây stress ở sinh viên y tế. Mối quan hệ với giảng viên và bạn bè cũng ảnh hưởng đến tình trạng stress. Sinh viên không hài lòng với phương pháp giảng dạy có nguy cơ stress cao hơn so với những sinh viên hài lòng.

III. Giải pháp giảm stress và kết luận

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp giảm stress cho sinh viên cao đẳng y tế Đắk Lắk, bao gồm cải thiện phương pháp giảng dạy, tăng cường hỗ trợ tâm lý và khuyến khích lối sống lành mạnh. Nhà trường cần tổ chức các hoạt động ngoại khóa và tư vấn tâm lý để giúp sinh viên đối phó với stress. Gia đình cũng cần quan tâm và hỗ trợ tinh thần cho sinh viên trong quá trình học tập. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi và can thiệp sớm để giảm thiểu stress và cải thiện sức khỏe tâm thần cho sinh viên.

3.1. Giải pháp từ nhà trường

Nhà trường cần cải thiện phương pháp giảng dạy, tăng cường hỗ trợ tâm lý và tổ chức các hoạt động ngoại khóa để giúp sinh viên giảm stress. Các buổi tư vấn tâm lý và hội thảo về quản lý stress cũng cần được tổ chức thường xuyên.

3.2. Giải pháp từ gia đình và xã hội

Gia đình cần quan tâm và hỗ trợ tinh thần cho sinh viên, đồng thời tạo điều kiện để sinh viên có thời gian nghỉ ngơi và thư giãn. Xã hội cần nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của sức khỏe tâm thần và hỗ trợ các chương trình giảm stress cho sinh viên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Stress tâm lý là một trong những vấn đề sức khỏe tâm thần phổ biến và ngày càng gia tăng trong nhóm sinh viên, đặc biệt là sinh viên ngành y tế do áp lực học tập và thực hành lâm sàng. Năm 2021, nghiên cứu được thực hiện trên 492 sinh viên chính quy tại Trường Cao đẳng Y tế Đắk Lắk nhằm mô tả thực trạng stress và xác định các yếu tố liên quan. Kết quả cho thấy tỷ lệ sinh viên có dấu hiệu stress lên đến 82,5%, trong đó mức độ rất nặng chiếm 59,9%. Nghiên cứu tập trung vào các yếu tố cá nhân, thói quen, gia đình, áp lực học tập và môi trường trường học, với mục tiêu đề xuất các giải pháp giảm thiểu stress, nâng cao chất lượng học tập và sức khỏe tâm thần sinh viên. Thời gian nghiên cứu từ tháng 10/2020 đến tháng 12/2021 tại tỉnh Đắk Lắk, khu vực Tây Nguyên, nơi có môi trường giáo dục đa dạng với sinh viên đến từ nhiều tỉnh thành. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp dữ liệu thực tiễn, hỗ trợ nhà trường, gia đình và xã hội trong việc xây dựng chính sách chăm sóc sức khỏe tâm thần cho sinh viên, góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực y tế chất lượng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về stress tâm lý, trong đó có:

• Lý thuyết phản ứng stress của Hans Selye: Stress là phản ứng không đặc hiệu của cơ thể trước các yêu cầu từ môi trường, có thể tích cực hoặc tiêu cực tùy mức độ.
• Mô hình áp lực học tập (Educational Stress Scale for Adolescents - ESSA): Đánh giá áp lực học tập qua 5 nhóm nhỏ gồm áp lực học tập, áp lực kết quả, khối lượng bài tập, thất vọng và kỳ vọng bản thân.
• Thang đo DASS-21 (Depression, Anxiety and Stress Scale-21): Công cụ đo lường mức độ stress, lo âu và trầm cảm, trong đó phần đánh giá stress gồm 7 câu hỏi phản ánh cảm xúc trong 7 ngày gần nhất.

Các khái niệm chính bao gồm: stress tâm lý, áp lực học tập, yếu tố cá nhân (giới, tuổi, nơi ở), yếu tố gia đình (tình trạng hôn nhân, trình độ học vấn bố mẹ, kinh tế), yếu tố trường học (phương pháp giảng dạy, mối quan hệ với giảng viên), và thói quen sinh hoạt (tập thể dục, sử dụng chất kích thích).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế cắt ngang với phân tích định lượng. Cỡ mẫu là 492 sinh viên chính quy từ năm nhất đến năm ba tại Trường Cao đẳng Y tế Đắk Lắk, được chọn theo phương pháp điều tra toàn bộ sinh viên trong năm học 2020-2021. Dữ liệu được thu thập bằng phiếu phát vấn trực tiếp và trực tuyến qua Google Drive trong khoảng thời gian từ tháng 10/2020 đến tháng 12/2021.

Công cụ thu thập gồm bộ câu hỏi về thông tin cá nhân, thói quen, gia đình, áp lực học tập (ESSA) và thang đo DASS-21 để đánh giá mức độ stress. Số liệu được nhập liệu bằng phần mềm Epidata 3.1 và phân tích trên SPSS 20. Phân tích thống kê mô tả bằng tần số, tỷ lệ; phân tích mối liên quan sử dụng kiểm định chi bình phương (χ²) và kiểm định Fisher với mức ý nghĩa p<0,05. Kết quả được trình bày qua bảng biểu và biểu đồ minh họa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ stress cao ở sinh viên: 82,5% sinh viên có dấu hiệu stress, trong đó 59,9% ở mức rất nặng. Tỷ lệ stress ở sinh viên nam là 81,8%, nữ là 82,8%. Sinh viên ngành hộ sinh có tỷ lệ stress cao nhất (88,9%), tiếp theo là dược (85,3%) và điều dưỡng (80,5%).

2. Mức độ stress theo năm học: Sinh viên năm hai có tỷ lệ stress cao nhất (58,9%), trong đó 60,7% ở mức rất nặng. Sinh viên năm nhất có 31,3% stress, năm ba thấp nhất với 9,9% nhưng 82,5% trong số đó ở mức rất nặng.

3. Yếu tố cá nhân và thói quen liên quan đến stress: Sinh viên sống tại ký túc xá có nguy cơ stress cao gấp 2,3 lần so với ở nhà người thân (p=0,003). Tập thể dục thể thao 1-3 lần/tuần liên quan đến stress cao hơn nhóm tập ≥3 lần/tuần (OR=1,8, p=0,04). Sinh viên hút thuốc có tỷ lệ stress cao hơn nhóm không hút (p=0,009). Sử dụng rượu bia 1-3 lần/tuần có tỷ lệ stress thấp hơn nhóm sử dụng ≥3 lần/tuần (p=0,03).

4. Áp lực học tập và môi trường trường học: Sinh viên chịu áp lực học tập cao có nguy cơ stress cao gấp 5,5 lần so với nhóm áp lực thấp (p<0,001). Sinh viên không hài lòng với phương pháp giảng dạy có nguy cơ stress cao gấp hơn 7 lần so với nhóm hài lòng (p<0,001). Mối quan hệ không hài lòng với giảng viên làm tăng nguy cơ stress từ 5,1 đến 8,6 lần (p<0,001).

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ stress 82,5% ở sinh viên Trường Cao đẳng Y tế Đắk Lắk cao hơn nhiều so với các nghiên cứu trong nước trước đây (khoảng 34-47%) và tương đồng với các nghiên cứu quốc tế về sinh viên y khoa chịu áp lực lớn. Mức độ stress rất nặng chiếm đa số cho thấy áp lực học tập và thực hành lâm sàng là gánh nặng tâm lý nghiêm trọng. Sinh viên năm hai chịu áp lực cao nhất do đây là giai đoạn chuyển tiếp giữa học lý thuyết và thực hành, đồng thời khối lượng bài tập và kỳ vọng tăng lên.

Mối liên quan giữa nơi ở và stress phản ánh sự khác biệt về môi trường sống, sinh viên ở ký túc xá có thể gặp khó khăn trong việc thích nghi và thiếu sự hỗ trợ từ gia đình. Thói quen tập thể dục thể thao giúp giảm stress, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế khẳng định vai trò của vận động trong cải thiện sức khỏe tâm thần. Việc sử dụng chất kích thích như thuốc lá làm tăng nguy cơ stress, đồng thời áp lực học tập và sự không hài lòng với phương pháp giảng dạy, mối quan hệ với giảng viên là những yếu tố trường học quan trọng ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm thần sinh viên.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ stress theo ngành học và năm học, bảng phân tích mối liên quan giữa stress và các yếu tố cá nhân, thói quen, gia đình, trường học để minh họa rõ ràng các kết quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tổ chức khảo sát định kỳ về phương pháp giảng dạy và mối quan hệ giảng viên - sinh viên nhằm phát hiện sớm các vấn đề, cải thiện chất lượng giảng dạy và môi trường học tập. Thời gian: mỗi học kỳ; Chủ thể: Ban giám hiệu và phòng đào tạo.

2. Xây dựng chương trình hỗ trợ tâm lý và tư vấn cho sinh viên, đặc biệt là sinh viên năm hai và các ngành có tỷ lệ stress cao. Thời gian: triển khai trong năm học; Chủ thể: phòng công tác sinh viên phối hợp với chuyên gia tâm lý.

3. Khuyến khích sinh viên tham gia hoạt động thể dục thể thao thường xuyên, tổ chức các câu lạc bộ thể thao, nâng cao nhận thức về lợi ích sức khỏe tâm thần. Thời gian: liên tục; Chủ thể: phòng công tác sinh viên và các câu lạc bộ sinh viên.

4. Tăng cường phối hợp với gia đình sinh viên để hiểu và hỗ trợ tâm lý, giảm áp lực kỳ vọng không hợp lý. Tổ chức các buổi gặp gỡ, hội thảo dành cho phụ huynh. Thời gian: hàng năm; Chủ thể: nhà trường và ban phụ huynh.

5. Kiểm soát và giảm thiểu việc sử dụng chất kích thích trong sinh viên thông qua các chương trình giáo dục sức khỏe và truyền thông. Thời gian: liên tục; Chủ thể: phòng y tế trường và các tổ chức sinh viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý giáo dục và đào tạo y tế: Sử dụng kết quả để xây dựng chính sách hỗ trợ sinh viên, cải thiện môi trường học tập và nâng cao chất lượng đào tạo.

2. Giảng viên và cán bộ tư vấn tâm lý: Áp dụng các phát hiện để điều chỉnh phương pháp giảng dạy, tăng cường hỗ trợ tâm lý cho sinh viên.

3. Sinh viên ngành y tế và các ngành liên quan: Hiểu rõ về các yếu tố ảnh hưởng đến stress, từ đó chủ động điều chỉnh thói quen sinh hoạt và học tập.

4. Gia đình sinh viên: Nắm bắt các áp lực tâm lý của con em, từ đó có cách hỗ trợ phù hợp, giảm bớt gánh nặng tâm lý cho sinh viên.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ stress ở sinh viên ngành y tế Đắk Lắk là bao nhiêu?
   Tỷ lệ sinh viên có dấu hiệu stress là 82,5%, trong đó 59,9% ở mức rất nặng, phản ánh áp lực học tập và thực hành lâm sàng rất lớn.

2. Yếu tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến stress của sinh viên?
   Áp lực học tập cao làm tăng nguy cơ stress gấp 5,5 lần so với nhóm áp lực thấp, đồng thời sự không hài lòng với phương pháp giảng dạy và mối quan hệ với giảng viên cũng làm tăng stress đáng kể.

3. Sinh viên năm nào chịu áp lực stress cao nhất?
   Sinh viên năm hai có tỷ lệ stress cao nhất (58,9%) với 60,7% trong số đó ở mức rất nặng, do giai đoạn chuyển tiếp và khối lượng học tập lớn.

4. Tập thể dục thể thao ảnh hưởng thế nào đến stress?
   Sinh viên tập thể dục thể thao từ 3 lần/tuần trở lên có tỷ lệ stress thấp hơn nhóm tập ít hơn, cho thấy vận động giúp giảm căng thẳng tâm lý.

5. Gia đình có vai trò gì trong việc giảm stress cho sinh viên?
   Gia đình có thể giảm áp lực tâm lý cho sinh viên bằng cách hiểu và hỗ trợ, đặc biệt là giảm kỳ vọng không hợp lý và tạo môi trường chia sẻ, tâm sự.

Kết luận

• Tỷ lệ stress ở sinh viên Trường Cao đẳng Y tế Đắk Lắk năm 2021 rất cao, với 82,5% có dấu hiệu stress, phần lớn ở mức rất nặng.
• Áp lực học tập, môi trường sống ký túc xá, thói quen sinh hoạt và mối quan hệ với giảng viên là những yếu tố chính liên quan đến stress.
• Sinh viên năm hai chịu áp lực lớn nhất do giai đoạn chuyển tiếp học lý thuyết sang thực hành.
• Cần triển khai các chương trình hỗ trợ tâm lý, cải thiện phương pháp giảng dạy và tăng cường hoạt động thể dục thể thao cho sinh viên.
• Nhà trường, gia đình và sinh viên cần phối hợp chặt chẽ để giảm thiểu stress, nâng cao sức khỏe tâm thần và hiệu quả học tập.

Next steps: Triển khai khảo sát định kỳ, xây dựng chương trình tư vấn tâm lý, tổ chức hoạt động thể thao và tăng cường truyền thông về sức khỏe tâm thần.

Hành động: Các bên liên quan nên phối hợp thực hiện các khuyến nghị để cải thiện môi trường học tập và sức khỏe sinh viên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Khái niệm Stress Thuật ngữ stress xuất hiện lần đầu tiên là trong ngành vật lý để chỉ một vật bị đề nén. Cho đến đầu thế kỷ XVI stress được phát triển thêm để chỉ việc con người phải chịu một sức ép hay một xâm lấn tác động lên con người gây ra phản ứng (12). Vào năm 1959, stress được định nghĩa là một phản ứng sinh học không đặc hiệu của cơ thể trước những tình huống cẳng thẳng tuy nhiên stress cũng cũng có những mặt tích cực trong việc huy động sức mạnh của giải quyết các vẫn đề tiêu cực (13). “Stress là căng thẳng thể lý và tâm lý phát sinh do những tình huống, sự trải nghiệm, khó có thể chịu đượng được hoặc vượt qua, như những biến cố nghề nghiệp, kinh tế, xã hội, cảm xúc hoặc thể ly” theo (2003) (14).

Theo phát biểu của Hans Selye được nên trong cuốn sách Stress: definition and history (2010) có nêu stress là phản ứng không đặc hiệu của cơ thể với bất kỳ nhu cầu nào trong cuộc sống (15). Có thể thấy ở mỗi góc động khác nhau, các nhìn khác nhau stress sẽ có những định nghĩa khác nhau. Tuy nhiên, qua những phát biểu và các khái niệm stress được nêu ra từ trước đến nay có thể thấy stress có thể là một trong những tác nhân môi trường, một tác nhân làm thay đổi tâm lý, một số thay đổi về cảm xúc sinh lý, cảm xúc (16), (17),(18). Một số nội dung liên quan về stress 1.

Mức độ stress Có nhiều cách phân loại mức độ stress khác nhau. Người đầu tiên nghiên cứu và nhận định stress có 2 mức độ là stress tiêu cực và stress tích cực. Trong đó, stress tích cực được xem là mức độ bình thường, là các loại phản ứng của cơ thể để thích nghi với các môi trường xung quanh. Các yếu tố gây ra áp lực tác động lên một cá thể nào đó mà ở một giới hạn nhất định và cá thể đó có thể phát huy những nguồn lực tiền ẩn bên trong để vượt qua nó.

Nhưng bên cạnh đó, stress tiêu cực lại tạo ra những áp lực vượt quá giới hạn chịu đựng của một cá thể, làm cạn kiệt sức lực tạo nên những ảo giác hình thành những 5 bức tường tâm lý muốn trốn tránh những áp lực đó dẫn đến các suy nghĩ làm hại đến bản thân và những người xung quanh (13). Theo Nguyễn Thành Khải (2001) cho biết stress có 3 mức độ đó là: rất căng thẳng, căng thẳng và ít căng thẳng. Mỗi một mức độ khác nhau sẽ có những ảnh hưởng tâm lý khác nhau. Mức độ rất căng thẳng là mức độ mà cá thể đó luôn cảm thấy khó chịu, rất căng thẳng trong tâm lý, bản thân cá thể đó luôn luôn mong muốn được thoát khỏi cảm giác đó.

Mức độ căng thẳng làm cho cá thể cảm thấy căng thẳng trong người, trong suy nghĩ, tâm lý. Đối với công việc cũng như cuộc sống sẽ cảm thấy trí nhớ bị suy giảm, hiệu suất công việc bị giảm sút. Nếu tình trạng căng thẳng kéo dài có thể dẫn đến tình trạng rất căng thẳng có thể sẽ có những hành động, suy nghĩ làm hại đến chính bản thân cũng như những người xung quanh. Mức độ thấp nhất là mức độ ít căng thẳng, đối với mức độ này hầu hết mọi người đều gặp phải trường hợp do áp lực công việc hằng ngày, áp lực gia đình và cơ thể.

Đối với mức độ này cá thể vẫn hoạt động, sinh hoạt bình thường và sẽ có những hoạt động giải trí nhẹ nhàng làm thư thái đầu óc để vượt qua những vấn đề stress luôn gặp trong cuộc sống thường ngày (19). Biểu hiện thường gặp của stress Stress ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh trong cuộc sống bao gồm cảm xúc, hành vi, khả năng suy nghĩ và sức khỏe thể chất. Mỗi người sẽ có cách ứng phó trước stress khác nhau nên các biểu hiện của stress hầu hết không đặc hiệu (20). Tuy nhiên, thường có 3 nhóm biểu hiện chính bao gồm: Các biểu hiện hành vi/cảm xúc chính như giận dữ và thù địch, nghiến răng, sự e ngại, lưỡng lự, khiếu nại, hành vi phòng thủ, tâm trạng lâng lâng, từ chối; Các biểu hiện về nhận thức/ học tập chính như hay quên, thiếu tập trung, thiếu sự chú ý, thiếu định hướng; Và các biểu hiện sinh học chính như mệt mỏi, khó tiêu, mất ngủ, ăn không ngon, buồn nôn, tim đập nhanh,… 1.

Một số thang đo stress 1. Thang đo đánh giá Stress Hiện nay trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về tình trạng stress sử dụng các thang đo khác nhau trên mọi đối tượng trong đó có đối tượng là sinh viên. Các thang đo thường 6 gặp như thang đo đánh giá về stress GHQ-12, thang đo rối loạn lo âu Zung Self - Rating Anxiety Scale (SAS), thang đo trầm cảm Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9), thang đo đánh giá lo âu General Anxiety Disorder-7 (GAD-7). Thang đo đánh giá trầm cảm Beck (Beck Depression Inventory – BDI) đã được Beck và cộng sự (1961) đã đề xuất và được gợi ý từ những quan sát lâm sàng trên bệnh nhân bị bệnh trầm cảm, nhất là từ liệu pháp tâm thần.

Thang đo này đã được WHO đánh giá và thừa nhận tính hiệu quả cao trong việc đánh giá trạng thái trầm cảm trong việc thực hiện các liệu pháp điều trị. Thang đo BDI đã được xây dựng để đánh giá cường độ, mức độ và cảm nhận về nhận thức của bệnh nhân có chứng rối loạn tâm thần. Bộ câu hỏi gồm 21 câu hỏi, mỗi câu hỏi sẽ có từ 4 đến 6 mục nhỏ. Để đánh giá dấu hiệu trầm cảm của đối tượng thì dựa vào tổng điểm các câu trả lời, nếu điểm càng cao thì dấu hiệu trầm cảm càng cao (21).

Thang đo đánh giá mức độ căng thẳng (PSS-10) của tác giả Sheldon Cohen gồm có 10 câu hỏi nhằm đánh giá cảm nhận của đối tượng có trình độ học vấn từ trung học cơ sở trở lên về stress trong vòng 30 ngày (22, 23). Các câu hỏi sẽ có các câu trả lời với 5 mức độ để đánh giá, các mức độ được chia từ không bao giờ; hầu như không bao giờ; thỉnh thoảng; khá thường xuyên và rất thường xuyên. Để biết được dấu hiệu stress ở sinh viên sẽ được tính bằng tổng điểm các câu hỏi, nếu có điểm càng cao dấu hiệu stress ở sinh viên đó càng cao, bộ công cụ có giá trị Crobach α = 0,78 (22). Thang đo đã được một số tác giả Việt Nam sử dụng để đánh giá mức độ stress trên đối tượng sinh viên.

Như nghiên cứu của tác giả Hồ Ngọc Quỳnh sử dụng để đánh giá mức độ stress của sinh viên Y tế công cộng của Trường Đại học Y dược Hồ Chí Minh (24). Tuy nhiên, vẫn chưa có nghiên cứu về việc chuẩn hóa bộ câu hỏi sang tiếng Việt. Thang đo stress SRQ-20 (Seft Reporting Questionnaire - 20) bao gồm 20 câu hỏi dành cho cá nhân tự đánh giá về các triệu chứng của stress về 2 mặt thể chất và tính thần trong vòng 30 ngày. Theo kết quả tự đánh giá nếu có 7/20 triệu chúng được nhắc đến trong bộ câu hỏi sẽ được chẩn đoán là stress.

Bộ câu hỏi đã được chuẩn hóa tại Việt Nam năm 2004 và đã được sử dụng trong một số nghiên cứu trong đó có nghiên cứu của tác 7 giả Phạm Thị Huyền Trang với đối tượng của nghiên cứu là sinh viên Y Dược Hà Nội (25-27). Thang đo ENSS (Expanded Nursing Stress Scale) là phiên bản được mở rộng và cập nhật của thang đo NSS (Nursing Stress Scale) là bộ công cụ đầu tiên đánh giá căng thẳng trong công việc điều dưỡng. Thang đo gồm có 34 mục và đánh giá chủ yếu trong việc chăm sóc bệnh nhân (28). Thang đo đã được chuẩn hóa và sử dụng trên nhiều quốc quốc gia trong đó có Châu Á.

Tuy nhiên, ở Việt Nam tính đến thời điểm hiện tại vẫn còn khá ít nghiên cứu sử dụng thang đó ENSS (29, 30). Thang đo lo âu – trầm cảm – stress DASS được P.Lovibond thuộc khoa tâm lý trường Đại học New South Wales của Úc nghiên cứu, phát triển và công bố năm 1995. Thang điểm DASS được thiết kế đặc biệt để tối đa hóa tính nhất quán tính của 2 thang đo BDI và BAI. Thang đo đã được chứng minh có thể sử dụng để đo lường cả stress, lo âu và trầm cảm với độ tin cậy cao và thuận tiện cho các nghiên cứu có thể sử dụng để xử lý các vấn đề sức khỏe tâm thần phức tạp (31).

Thang đo DASS gồm có 2 phiên bản DASS-42 và DASS-21, trong đó DASS-42 được chia làm 3 nhóm nhỏ và 14 tiểu mục để đánh giá về sức khỏe tâm thần ở các vấn đề lo âu, trầm cảm, stress. Lovibond đã phát triển và rút gọn thang đo DASS-42 thành thang thang đo DASS-21 với mục tiêu sẽ giúp cho người sử dụng được thuận tiện và dễ sử dụng. DASS-21 được chia thành 3 nhóm nhỏ, mỗi nhóm nhỏ gồm có 7 tiều mục điểm cho mỗi tiểu mục được tính điểm từ 0 đến 3. Nêu tính tổng hết 21 câu điểm càng cao thì mức độ stress càng cao.

Qua các năm, thang đo DASS-21 được sử dụng một cách hợp lệ để đo các kích thước của trầm cảm, lo lắng và stress. Tính nhất quán bên trong, độ tin cậy và hiệu lực đồng thời của DASS và DASS-21 nằm trong phạm vi chấp nhận được cho đến xuất sắc. Thang đo DASS-21 chỉ tính dấu hiệu stress ở đối tượng nghiên cứu trong vòng 7 ngày trở lại nên kết quả thu được từ thang đo DASS-21 chỉ có giá trị ngay tại thời điểm nghiên cứu chứ không có giá trị trong thời gian trước và sau thời điểm nghiên cứu (32-34). 8 Thang đo DASS-21 đã được tác giả Lê Thị Hồng Minh và cộng sự đã có nghiên cứu về thang đo trên đối tượng là người Việt Nam và có kết quả với độ tin cậy cao thể hiện tính nhất quán bên trong phù hợp (Cronbach α: 0,761 đến 0,906), bên cạnh đó thang đo DASS – 21 đã được Viện sức khỏe Quốc gia đã chuẩn hóa bộ câu hỏi và được áp dụng rộng rãi cho mọi đối tượng đang sinh sống và làm việc tại Việt Nam.

Đối với việc đánh giá mức độ stress - lo âu - trầm cảm trong thang đo DASS-21 sẽ có cùng công thức tính toán tuy nhiên điểm số để đánh giá mức độ sẽ khác nhau. Thang đo DASS-21 dùng để đánh giá đối tượng nghiên cứu có stress hay không khi đối tượng nghiên cứu có số điểm lớn hơn 14 (35, 36).