Luận văn: Sinh trưởng Lát hoa, Giổi xanh, Bạch đàn trồng hỗn giao tại Phú Thọ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sinh trưởng của các loài cây lát hoa, giổi xanh và bạch đàn. Cung cấp số liệu, kết quả đánh giá và giải pháp lâm nghiệp.

• Tác giả: Nguyễn Đức Thế
• Người hướng dẫn: TS. Huỳnh Đức Nhân
• Trường học: Trường đại học lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu sinh trưởng của lát hoa (Chukrasia tabularis A.Juss), tràm trắng (Canarium album (Lour.) Raeusch), Giổi xanh (Michelia mediocris Dandy) và Bạch đàn (Eucalyptus urophylla S.Blake) trồng thí nghiệm hỗn giao tại Đoan Hùng - Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.1. Rừng trồng hỗn giao thành công
• 1.2. Những rừng trồng hỗn giao không thành công
• 1.3. Nghiên cứu về trồng rừng hỗn giao
• 1.4. Nghiên cứu về Giổi xanh, Lát hoa, Trám trắng và Bạch đàn urophylla
• 2. Chương 2: Đặc điểm khu vực, đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Địa hình, thổ nhưỡng
• 2.1.3. Khí hậu
• 2.1.4. Thủy văn
• 2.1.5. Nhận xét chung
• 2.2. Điều kiện kinh tế-xã hội
• 2.2.1. Dân số và lao động
• 2.2.2. Cơ cấu ngành nghề

Tóm tắt

I. Khám phá tổng quan nghiên cứu sinh trưởng 3 loài cây gỗ lớn

Việc phục hồi tài nguyên rừng tại Việt Nam là một ưu tiên chiến lược, trong đó trồng rừng được xem là giải pháp cốt lõi. Tuy nhiên, các mô hình rừng trồng thuần loài, dù cho năng suất ban đầu cao, đang bộc lộ những hạn chế về tính bền vững sinh thái. Nghiên cứu sinh trưởng của Lát hoa (Chukrasia tabularis), Giổi xanh (Michelia mediocris) và Bạch đàn (Eucalyptus urophylla) trong các mô hình trồng khác nhau mang lại cơ sở khoa học quan trọng. Luận văn của Nguyễn Đức Thế (2007) đã thực hiện một thí nghiệm tại Đoan Hùng, Phú Thọ để so sánh hiệu quả giữa mô hình trồng thuần loài và trồng rừng hỗn giao. Mục tiêu của nghiên cứu này là đánh giá sinh trưởng rừng trồng và tìm ra công thức kết hợp tối ưu, góp phần phát triển lâm nghiệp bền vững. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh trưởng cây lâm nghiệp của từng loài, đặc biệt là sự tương tác giữa cây bản địa giá trị cao (Lát hoa, Giổi xanh) và loài cây sinh trưởng nhanh (Bạch đàn), là chìa khóa để xây dựng các hệ sinh thái rừng sản xuất vừa có năng suất cao, vừa ổn định. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp dữ liệu về tốc độ tăng trưởng mà còn phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng, từ đó đề xuất các biện pháp kỹ thuật thâm canh phù hợp.

1.1. Giới thiệu giá trị của Lát hoa Giổi xanh và Bạch đàn

Lát hoa và Giổi xanh là hai loài cây gỗ lớn bản địa có giá trị kinh tế cao, gỗ được ưa chuộng trong sản xuất đồ mộc cao cấp và xây dựng. Cây Giổi lấy gỗ có thớ mịn, ít biến dạng và không bị mối mọt. Gỗ Lát hoa nổi bật với vân đẹp, thường được dùng làm đồ mỹ nghệ. Ngược lại, Bạch đàn urophylla, một loài cây nhập nội, được biết đến với tốc độ sinh trưởng vượt trội, là nguồn cung cấp nguyên liệu chính cho ngành công nghiệp giấy và dăm gỗ. Việc nghiên cứu kết hợp các loài này nhằm mục đích tận dụng ưu điểm của từng loài: tốc độ của Bạch đàn và chất lượng của cây bản địa, hướng tới một mô hình nông lâm kết hợp hiệu quả.

1.2. Lý do cần nghiên cứu mô hình trồng rừng hỗn giao

Phần lớn rừng trồng ở Việt Nam là rừng thuần loài đồng tuổi, được đánh giá là hệ sinh thái kém bền vững và có năng suất sinh học thấp. Trồng rừng hỗn giao được xem là xu hướng tất yếu để cải thiện cấu trúc rừng, tăng cường đa dạng sinh học và giảm thiểu rủi ro từ sâu bệnh hại cây rừng. Nghiên cứu này tập trung so sánh trực tiếp sinh trưởng của các loài trong cả hai mô hình, cung cấp bằng chứng khoa học về việc liệu mô hình hỗn giao có thực sự cải thiện được năng suất rừng trồng Bạch đàn và hỗ trợ cho quá trình phát triển cây gỗ lớn như Lát hoa và Giổi xanh hay không. Việc lựa chọn loài cây và cách thức phối hợp là yếu tố quyết định sự thành công.

II. Phân tích thách thức sinh trưởng và hạn chế rừng thuần loài

Thực tiễn trồng rừng đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là khi lựa chọn loài cây không phù hợp với điều kiện lập địa và áp dụng mô hình canh tác thiếu bền vững. Nghiên cứu tại Đoan Hùng đã chỉ ra những vấn đề cốt lõi trong quá trình phát triển cây gỗ lớn. Dữ liệu cho thấy một số loài cây bản địa gặp khó khăn nghiêm trọng trong giai đoạn đầu. Cụ thể, tỷ lệ sống của Lát hoa trong mô hình thuần loài sau 56 tháng chỉ đạt 25%, một con số đáng báo động cho thấy sự không thích nghi của loài này với điều kiện thực nghiệm hoặc phương thức trồng. Đây là bằng chứng rõ ràng cho thấy việc áp dụng máy móc một mô hình cho nhiều loài cây là không hiệu quả. Bên cạnh đó, mô hình trồng thuần loài Bạch đàn với mật độ trồng cây quá dày (2.500 cây/ha) cũng bộc lộ hạn chế. Mặc dù sinh trưởng nhanh, mật độ cao dẫn đến cạnh tranh gay gắt về dinh dưỡng và ánh sáng, khiến tỷ lệ sống giảm xuống 65% và ảnh hưởng đến chất lượng cây trồng. Những thách thức này nhấn mạnh sự cần thiết phải có những nghiên cứu sâu hơn về kỹ thuật lâm sinh và lựa chọn mô hình trồng phù hợp.

2.1. Vấn đề tỷ lệ sống và khả năng thích nghi của Lát hoa

Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất của nghiên cứu là tỷ lệ sống cực kỳ thấp của Lát hoa. Dù được trồng thuần loài hay hỗn giao, tỷ lệ sống của loài này không vượt quá 38,3%. Kết quả này cho thấy Lát hoa rất nhạy cảm với các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng tại khu vực thí nghiệm, có thể do chất lượng cây giống, điều kiện đất đai chưa phù hợp, hoặc kỹ thuật chăm sóc ban đầu. Thất bại này là một bài học kinh nghiệm quan trọng, cho thấy không phải mọi loài cây gỗ quý bản địa đều dễ dàng phát triển trong các mô hình trồng rừng quy mô lớn nếu không có sự nghiên cứu kỹ lưỡng về đặc tính sinh thái.

2.2. Hạn chế của mô hình thuần loài Bạch đàn mật độ cao

Mô hình trồng thuần loài Bạch đàn với mật độ 2.500 cây/ha đã sớm dẫn đến sự cạnh tranh nội loài. Tỷ lệ sống 65% thấp hơn so với các mô hình trồng mật độ thưa hơn (1.660 cây/ha) trong cùng khu vực. Mật độ dày tuy có thể tối đa hóa sản lượng trên một đơn vị diện tích trong ngắn hạn nhưng lại làm giảm đường kính bình quân và chất lượng thân cây. Cây có xu hướng phát triển chiều cao để cạnh tranh ánh sáng, dẫn đến tỷ số H/D cao, thân cây mảnh và dễ bị gãy đổ. Điều này cho thấy việc xác định mật độ trồng cây tối ưu là một biện pháp kỹ thuật thâm canh quan trọng để đảm bảo năng suất rừng trồng Bạch đàn một cách bền vững.

III. Phương pháp so sánh sinh trưởng Lát hoa Giổi xanh Bạch đàn

Để đánh giá sinh trưởng rừng trồng một cách khách quan, nghiên cứu đã so sánh các chỉ số quan trọng của ba loài cây trong các công thức trồng khác nhau sau 56 tháng. Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt về tốc độ phát triển. Bạch đàn chứng tỏ ưu thế vượt trội, với đường kính gốc (Dg) đạt 8.9 cm và thể tích thân cây (Vc) đạt 32,077 dm³ trong mô hình thuần loài. Con số này lớn hơn Lát hoa tới 45,7 lần về thể tích. Trong nhóm cây bản địa, Trám trắng và Giổi xanh có tốc độ sinh trưởng khá hơn, nhưng vẫn chậm hơn đáng kể so với Bạch đàn. Cụ thể, thể tích thân cây của Trám trắng cao gần gấp đôi Giổi xanh và gấp 10 lần Lát hoa. Sự chênh lệch lớn về tốc độ tăng trưởng Lát hoa so với các loài khác là một điểm nhấn quan trọng. Phân tích này không chỉ đo lường các chỉ số tăng trưởng đơn lẻ mà còn xem xét mối tương quan giữa chúng, chẳng hạn như tỷ số chiều cao/đường kính (H/D), để đánh giá hình dạng và chất lượng thân cây, cung cấp một cái nhìn toàn diện về đặc điểm sinh trưởng cây lâm nghiệp.

3.1. So sánh tốc độ tăng trưởng chiều cao Hvn và đường kính Dg

Dữ liệu sau 56 tháng cho thấy, Bạch đàn có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất cả về chiều cao và đường kính. Trong mô hình thuần loài, Bạch đàn có Dg trung bình 8,9 cm, trong khi Trám trắng là 6,9 cm, Giổi xanh là 6,0 cm và Lát hoa chỉ đạt 3,0 cm. Khi trồng hỗn giao, các chỉ số này có sự thay đổi. Đáng chú ý, đường kính của Bạch đàn trong các mô hình hỗn giao (10,3 - 10,9 cm) lớn hơn so với trồng thuần loài (8,9 cm), cho thấy việc giảm cạnh tranh nội loài đã tác động tích cực đến Eucalyptus productivity.

3.2. Đánh giá chất lượng cây và đặc điểm hình thái thân cây

Chất lượng cây được đánh giá dựa trên tỷ lệ cây tốt, xấu và trung bình. Giổi xanh là loài có tỷ lệ cây tốt cao nhất (64%), cho thấy đặc tính sinh thái Giổi xanh khá ổn định. Ngược lại, Lát hoa có tỷ lệ cây xấu cao nhất (40%). Về hình thái, Bạch đàn có tỷ số H/D cao nhất (1,59), phản ánh đặc tính vươn cao nhanh để cạnh tranh ánh sáng. Đặc điểm hình thái cây Lát hoa và Giổi xanh có tỷ số H/D thấp hơn, cho thấy xu hướng phát triển cân đối hơn giữa chiều cao và đường kính trong giai đoạn đầu. Những khác biệt này là cơ sở để áp dụng các biện pháp kỹ thuật thâm canh phù hợp như tỉa thưa.

IV. Hiệu quả mô hình trồng rừng hỗn giao Lát hoa Giổi xanh Bạch đàn

Mô hình trồng rừng hỗn giao đã cho thấy những kết quả khác biệt và có ý nghĩa đối với từng loài cây. Thay vì cạnh tranh tiêu cực, sự kết hợp giữa các loài đã tạo ra những tác động tương hỗ tích cực. Phát hiện quan trọng nhất là Bạch đàn sinh trưởng tốt hơn khi trồng hỗn giao so với trồng thuần loài. Cả chiều cao và đường kính của Bạch đàn đều cao hơn đáng kể trong các công thức hỗn giao với Lát hoa, Trám trắng và Giổi xanh. Điều này có thể được giải thích do không gian dinh dưỡng được mở rộng, giảm bớt sự cạnh tranh trực tiếp giữa các cá thể cùng loài. Đối với Giổi xanh, mô hình hỗn giao với Bạch đàn mang lại hiệu quả tốt nhất, giúp cây có sinh trưởng cả về Hvn và Dg vượt trội so với trồng thuần loài. Tác dụng che bóng nhẹ của tán Bạch đàn dường như đã tạo điều kiện thuận lợi cho Michelia mediocris characteristics phát triển trong giai đoạn đầu. Ngược lại, Trám trắng lại cho kết quả tốt hơn khi trồng thuần loài. Những kết quả này chứng minh rằng, thành công của trồng rừng hỗn giao phụ thuộc rất lớn vào việc lựa chọn đúng cặp loài cây.

4.1. Tác động tích cực của mô hình hỗn giao đến sinh trưởng Bạch đàn

Khi trồng hỗn giao, Bạch đàn không chỉ có tỷ lệ sống cao hơn (85% - 93,3%) so với thuần loài (65%), mà các chỉ số tăng trưởng cũng được cải thiện. Ví dụ, Dg trung bình của Bạch đàn khi hỗn giao với Trám trắng là 10,9 cm, cao hơn đáng kể so với 8,9 cm khi trồng thuần loài. Điều này chứng tỏ kỹ thuật lâm sinh trồng hỗn giao có thể là một giải pháp để nâng cao năng suất rừng trồng Bạch đàn mà không cần tăng mật độ, đồng thời cải thiện chất lượng gỗ.

4.2. Tương tác hỗ trợ giữa Giổi xanh và các loài cây khác

Giổi xanh là loài được hưởng lợi rõ rệt từ mô hình trồng hỗn giao. Khi trồng cùng Bạch đàn, Giổi xanh có chiều cao (50,2 dm) và đường kính (6,5 cm) tốt hơn so với trồng thuần loài (Hvn 35,4 dm, Dg 6,0 cm). Tán lá thưa của Bạch đàn đã tạo ra một môi trường vi khí hậu phù hợp, cung cấp đủ ánh sáng nhưng không quá gay gắt, giúp Giổi xanh phát triển mạnh mẽ. Ngược lại, khi trồng với Trám trắng có tán lá dày hơn, sinh trưởng của Giổi xanh bị kìm hãm. Điều này cho thấy sự tương tác phức tạp và tầm quan trọng của cấu trúc tán trong trồng rừng hỗn giao.

V. Ứng dụng kết quả nghiên cứu sinh trưởng tại Đoan Hùng Phú Thọ

Kết quả từ nghiên cứu sinh trưởng Lát hoa, Giổi xanh và Bạch đàn tại điều kiện lập địa Đoan Hùng, Phú Thọ cung cấp những bài học thực tiễn quý giá cho ngành lâm nghiệp. Đầu tiên, việc lựa chọn loài cây phải dựa trên sự đánh giá kỹ lưỡng về khả năng thích nghi. Lát hoa đã thất bại trong thí nghiệm này, cho thấy cần có những khảo nghiệm sâu hơn trước khi trồng đại trà. Thứ hai, mô hình trồng rừng hỗn giao tỏ ra là một giải pháp ưu việt cho Bạch đàn và Giổi xanh. Công thức trồng xen Bạch đàn với Giổi xanh không chỉ nâng cao năng suất của cả hai loài mà còn tạo ra một lâm phần có cấu trúc đa dạng, bền vững hơn. Ngược lại, Trám trắng phù hợp hơn với mô hình trồng thuần loài hoặc hỗn giao với các loài có tốc độ sinh trưởng tương đồng. Những phát hiện này có thể được ứng dụng để xây dựng các quy trình kỹ thuật, lựa chọn giống Bạch đàn cao sản và cây bản địa phù hợp cho các dự án trồng rừng sản xuất ở vùng Trung du Bắc Bộ, hướng tới mục tiêu tối ưu hóa cả lợi ích kinh tế và giá trị sinh thái.

5.1. Đề xuất công thức trồng tối ưu cho từng loài cây

Dựa trên dữ liệu thực nghiệm, có thể đề xuất các công thức sau: 1) Đối với Bạch đàn, nên ưu tiên trồng hỗn giao theo hàng với các loài cây bản địa như Giổi xanh để tối ưu hóa tăng trưởng đường kính và chất lượng gỗ. 2) Đối với Giổi xanh, mô hình trồng xen với cây tiên phong mọc nhanh, tán thưa như Bạch đàn là lựa chọn hiệu quả nhất. 3) Đối với Trám trắng, trồng thuần loài với mật độ hợp lý cho kết quả sinh trưởng tốt hơn. 4) Cần có thêm nghiên cứu về Chukrasia tabularis growth để tìm ra nguyên nhân tỷ lệ sống thấp trước khi đưa vào trồng quy mô lớn.

5.2. Bài học kinh nghiệm từ thí nghiệm trồng rừng

Nghiên cứu này khẳng định không có một mô hình trồng rừng vạn năng. Mỗi loài cây, mỗi cặp kết hợp loài đều có những phản ứng khác nhau với môi trường và các biện pháp kỹ thuật. Việc theo dõi và đánh giá sinh trưởng rừng trồng định kỳ là cực kỳ quan trọng để có những điều chỉnh kịp thời, chẳng hạn như tỉa thưa, điều chỉnh mật độ. Thành công của mô hình trồng rừng hỗn giao phụ thuộc vào sự hiểu biết sâu sắc về đặc tính sinh thái và sự tương tác cạnh tranh, hỗ trợ giữa các loài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ ptnt Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp NguyÔn §øc ThÕ Nghiªn cøu sinh tr­ëng cña l¸t hoa (Chukrasia tabularis A.Juss), tr¸m tr¾ng (Canarium album (Lour.) Raeusch), Giæi xanh (Michelia mediocris Dandy) vµ B¹ch ®µn (Eucalyptus urophylla S.Blake) trång thÝ nghiÖm hçn giao t¹i §oan Hïng - Phó Thä Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: TS. Huúnh §øc Nh©n Hµ T©y, n¨m 2007 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ ptnt Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp NguyÔn §øc ThÕ Nghiªn cøu sinh tr­ëng cña l¸t hoa (Chukrasia tabularis A.Juss), tr¸m tr¾ng (Canarium album (Lour.) Raeusch), Giæi xanh (Michelia mediocris Dandy) vµ B¹ch ®µn (Eucalyptus urophylla S.Blake) trång thÝ nghiÖm hçn giao t¹i §oan Hïng - Phó Thä Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ T©y, n¨m 2007 1 §Æt vÊn ®Ò ViÖt Nam lµ mét trong nh÷ng n­íc cã tèc ®é mÊt rõng kh¸ nhanh, ®é che phñ cña rõng trªn quy m« toµn quèc bÞ suy gi¶m mét c¸ch nghiªm träng [18]. Trong nh÷ng n¨m qua, Nhµ n­íc vµ nh©n d©n ta ®· cã nhiÒu nç lùc ®Ó tõng b­íc phôc håi l¹i ®é che phñ cña rõng. Trong c¸c nç lùc phôc håi l¹i tµi nguyªn rõng, b¶o ®¶m cho ®Êt n­íc ta cã mét ®é che phñ thÝch hîp, trång rõng lu«n ®­îc ®¸nh gi¸ lµ mét gi¶i ph¸p quan träng vµ cã hiÖu qu¶, rõng trång dÔ dµng trong viÖc tiÕp thu kinh doanh víi c­êng ®é cao (G.Baur 1978 dÉn tõ Ph¹m Xu©n Hoµn 2004 [9]).

Thùc tiÔn trång rõng ë n­íc ta lµ n¨m 1943 ch­a cã rõng trång, ®Õn n¨m 1976 c¶ n­íc cã 92 hÐc-ta rõng trång [1] vµ ®Õn n¨m 2004 n­íc ta cã tæng sè h¬n 2,2 triÖu hÐc-ta rõng trång víi h¬n 40 loµi c©y [15]. PhÇn lín rõng trång ®­îc thiÕt lËp ë ViÖt Nam hiÖn nay lµ rõng thuÇn loµi ®ång tuæi, cã kÕt cÊu mét tÇng, c©y trång rõng chñ yÕu lµ nh÷ng loµi sinh tr­ëng nhanh, chu kú kinh doanh ng¾n, viÖc x¸c ®Þnh c¸c biÖn ph¸p kü thuËt l©m sinh phï hîp víi ®iÒu kiÖn kinh tÕ - kü thuËt ë n­íc ta [9]. GÇn ®©y, n¨ng suÊt rõng trång thuÇn loµi B¹ch ®µn, Keo, th«ng v. ë n­íc ta ®· ®­îc n©ng lªn ®¸ng kÓ, l­îng t¨ng tr­ëng b×nh qu©n cña mét sè dßng v« tÝnh B¹ch ®µn urophylla ë vïng Trung t©m B¾c bé ®¹t tõ 15 ®Õn 25m3/ha/n¨m [3],[10],[22].

MÆc dï vËy, rõng trång thuÇn loµi ë ViÖt Nam (bao gåm c¶ tr­êng hîp cña c¸c loµi c©y b¶n ®Þa), ®­îc ®¸nh gi¸ lµ mét hÖ sinh th¸i kÐm bÒn v÷ng, n¨ng suÊt 2 sinh häc thÊp [9]. Trong nh÷ng nghiªn cøu kh¸c thÊy r»ng, ViÖt Nam n»m trong vµnh ®ai nãng, giµu nhiÖt vµ Èm [20], tiÒm n¨ng rõng nhiÒu tÇng lµ rÊt lín vµ nÕu ®Êt ®ai ®­îc b¶o vÖ tèt, c«ng t¸c trång rõng ®­îc xóc tiÕn m¹nh mÏ trªn c¬ së kü thuËt tèt, th× tiÒm n¨ng rõng nhiÒu tÇng sÏ ph¸t huy t¸c dông to lín [16] vµ xu thÕ ngµy nay muèn ph¸t triÓn rõng trång hçn giao [2]. Tuy nhiªn, viÖc trång rõng hçn giao, nhÊt lµ trång víi môc ®Ých s¶n xuÊt gç cßn Ýt ®­îc sö dông réng r·i bëi v× sù t¨ng thªm s¶n l­îng gç th­êng kh«ng ®­îc thÊy râ. Mét trong nh÷ng nguyªn nh©n chñ yÕu cho ®iÒu ®ã lµ sù lùa chän loµi c©y chung sèng víi nhau vµ qu¶n lý c¹nh tranh [43], [48].

Víi môc ®Ých gãp phÇn thóc ®Èy trång rõng hçn giao s¶n xuÊt gç ë ViÖt Nam, thÝ nghiÖm trång hçn giao c¸c loµi c©y lÊy gç ®· ®­îc ViÖn Nghiªn cøu C©y nguyªn liÖu giÊy thiÕt lËp t¹i x· T©y Cèc huyÖn §oan Hïng tØnh Phó Thä do ACIAR tµi trî [48]. §Ó cã c¬ së khoa häc vµ thùc tiÔn ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ thÝ nghiÖm trång rõng hçn giao, ®Ò tµi: "Nghiªn cøu sinh tr­ëng cña L¸t hoa (Chukrasia tabularis A.Juss), Tr¸m tr¾ng (Canarium album (Lour.) Raeusch), Giæi xanh (Michelia mediocris Dandy) vµ B¹ch ®µn (Eucalyptus urophylla S.Blake) trång thÝ nghiÖm hçn giao t¹i §oan Hïng - Phó Thä" ®· ®­îc thùc hiÖn. §­îc sù ®ång ý cña Khoa Sau ®¹i häc, Tr­êng ®¹i häc L©m nghiÖp, ®Ò tµi nµy lµ néi dung b¶n luËn v¨n tèt nghiÖp ch­¬ng tr×nh ®µo t¹o th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp cña t¸c gi¶. 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu C¸c nghiªn cøu sinh tr­ëng cña nh÷ng loµi c©y ë rõng trång hçn giao ®· ®­îc tiÕn hµnh ë nhiÒu n­íc, c¶ ë vïng «n ®íi vµ nhiÖt ®íi trong nhiÒu thËp kû.

D­íi ®©y lµ mét sè kÕt qu¶ nghiªn cøu cã liªn quan ®Õn néi dung cña ®Ò tµi. Rõng trång hçn giao thµnh c«ng Nghiªn cøu sinh tr­ëng tõ mét sè thÝ nghiÖm ®· cho thÊy viÖc lùa chän loµi c©y phèi hîp cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh ®Õn sù thµnh c«ng cña trång rõng hçn giao s¶n xuÊt gç. Nh÷ng ®iÒu tra cña Shilling (1925) vµ Buse (1931) ë Trung ¢u ®· chØ ra r»ng s¶n l­îng thÓ tÝch cña c¸c quÇn thô v©n sam vµ th«ng v­ît s¶n l­îng cña chóng trong c¸c quÇn thô thuÇn loµi (dÉn tõ Wormald 1992) [50]. Jonsson (1962) [44] ®· thÊy r»ng trªn c¸c ®Þa ®iÓm trung gian, rõng hçn giao cña v©n sam Na uy vµ th«ng Scots sinh tr­ëng tèt h¬n, cho s¶n l­îng nhiÒu h¬n khi trång riªng biÖt.

Kennel (1965) thÊy r»ng ë Bayern-§øc, v©n sam trong hçn giao víi såi cã s¶n l­îng cao h¬n trong thuÇn loµi, nh­ng mÆt kh¸c såi l¹i mäc tèt h¬n trong c¸c quÇn thô thuÇn loµi. Hçn giao cña bu-l« vµ v©n sam n©ng cao s¶n l­îng lªn 135 - 160% (Cuprov 1976 trÝch dÉn trong Wormald 1992 [50]). Linh sam Douglas trong quÇn thô hçn giao víi tuyÕt tïng ®á (Toona australis) ®¹t tíi 217 m3/ha so víi c¸c quÇn thô thuÇn loµi linh sam Douglas 203 m3/ha vµ tuyÕt tïng ®á chØ 175 m3/ha (Miller vµ Muray 1978 trÝch dÉn trong Wormald 1992 [50]). Jensen (1983) th«ng qua nghiªn cøu sinh tr­ëng thÊy r»ng ë §an m¹ch, v©n sam trong hçn giao víi linh sam b¹c cã s¶n l­îng cao h¬n chÝnh nã.

T­¬ng tù, bul« hçn giao víi th«ng mäc tèt h¬n bul« thuÇn loµi. Hçn giao 25-50% cña Betula pendula lµm t¨ng s¶n l­îng cña v©n sam ë tÊt c¶ c¸c tuæi (Mielikainen 1980 trÝch dÉn trong Burkhardt 1992 [33]). 4 C¸c hçn giao thµnh c«ng nhÊt lµ nh÷ng hçn giao cña c¸c c©y cè ®Þnh ®¹m vµ c©y kh«ng cè ®Þnh ®¹m. Trªn ®Þa ®iÓm thiÕu ®¹m, tæng sinh khèi cña c¸c hçn giao tèng qu¸n sñi ®á vµ linh sam Douglas t¨ng 2,5 lÇn [30].

Trong nh÷ng nghiªn cøu kh¸c, DeBell vµ céng sù ®· thÊy r»ng Eucalyptus grandis vµ Eucalyptus saligna ®· c¶i thiÖn t¨ng tr­ëng chiÒu cao trong hçn giao víi Albizia trªn nh÷ng ®Þa ®iÓm Èm ­ít h¬n. §Æc biÖt, hçn giao 34% Eucalyptus víi 66% Albizia cho thÊy s¶n l­îng lín nhÊt [29], [31], [32]. Nguyªn nh©n cña sù kh¸c nhau nµy cã thÓ lµ sù kÕt hîp cña (1) Sù sö dông dinh d­ìng nhiÒu h¬n cña Eucalyptus, (2) sù quay vßng dinh d­ìng lín h¬n d­íi Albizia, vµ (3) Sù dµnh ®­îc nhiÒu ¸nh s¸ng h¬n vµ sù sö dông ¸nh s¸ng hiÖu qu¶ trong c¸c quÇn thô hçn giao [31], [35], [37]. Ba kiÓu rõng trång, mçi kiÓu (rõng trång) lµ hçn giao cña 4 loµi c©y b¶n ®Þa cã sù chÞu bãng kh¸c nhau trong vïng ®Êt thÊp Èm ­ít cña Costa Rica cho thÊy r»ng tõ 2-4 n¨m tuæi, ®­êng kÝnh ngang ngùc trong c¸c quÇn thô hçn giao lµ lín h¬n trong c¸c quÇn thô thuÇn loµi cña nh÷ng loµi mäc nhanh nhÊt [42].

ThiÖt h¹i do s©u bÖnh còng Ýt nghiªm träng trong hçn giao ®èi víi 3 trong sè 12 loµi ®­îc kiÓm tra vµ gi¸ thµnh trång rõng ®èi víi c¸c loµi mäc chËm trong hçn giao thÊp h¬n trong trång thuÇn loµi, hçn giao cã s¶n l­îng t­¬ng ®èi cao, céng víi lîi thÕ c¸c loµi kh¸c cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao. Mét nghiªn cøu kh¸c ë vïng ®Êt thÊp thuéc §¹i T©y D­¬ng cña Costa Rica chØ ra r»ng th«ng th­êng t¨ng tr­ëng cña Hyeronima alchorneoides vµ Cordia alliodora trong hçn giao nhanh h¬n trong c¸c quÇn thô thuÇn. §iÒu ®ã cã thÓ lµ do sù kh¸c nhau trong h×nh häc hÖ thèng rÔ vµ t¸n cho phÐp phèi hîp loµi trong kh«ng gian mét c¸ch hiÖu qu¶ [41], [42]. Parrotta (1999) [47] ®· b¸o c¸o r»ng ë 4 n¨m tuæi c¶ 2 loµi Eucalyptus robusta vµ Casuarina trong rõng hçn giao víi tØ lÖ 50/50 cao h¬n ®¸ng kÓ so víi c¸c quÇn thô ®¬n loµi cña c¸c loµi ®ã.

Hçn giao 48 th¸ng tuæi cña Eucalyptus camaldulensis vµ Acacia auriculiformis ë Th¸i lan ®· cho thÊy tØ lÖ t¨ng tr­ëng cña Eucalyptus t¨ng 15% so víi trong thuÇn loµi [49]. 5 ë miÒn B¾c Queensland-Australia, Cameron vµ Jermyn (1992) [34], Keenan vµ céng sù (1995) [45] b¸o c¸o r»ng chØ cã hai nghiªn cøu vÒ rõng hçn giao l©u dµi. Mét trong sè ®ã lµ rõng trång cña tuyÕt tïng ®á d­íi t¸n c©y phï trî Grevillea robusta. Nghiªn cøu thø hai bao gåm Flindersia brayleyana trång víi Araucaria cunninghamii vµo n¨m 1931.

C¶ hai loµi ®· sinh tr­ëng tèt ë rõng hçn giao vµ cã mét sè b»ng chøng r»ng hçn giao ®· c¶i thiÖn kÕt qu¶ sinh tr­ëng cña Flindersia. Theo Lamb (1993) [46] ë n¬i ®Êt s©u Araucaria cã nhiÒu rÔ nhá h¬n cña Flindersia. Tøc lµ, cã b»ng chøng ®­a ra gi¶ thiÕt r»ng cã sù ph©n chia cña rÔ theo chiÒu th¼ng ®øng trong ®Êt vµ v× thÕ cã thÓ gi¶m sù c¹nh tranh ë rÔ gi÷a hai loµi. H¬n n÷a, còng ®· cã b¸o c¸o r»ng c¸c c©y Flindersia trong rõng trång hçn giao lín h¬n Flindersia trång thuÇn loµi.

Nguyªn nh©n cña ®iÒu ®ã cã kh¶ n¨ng lµ cã sù ph©n phèi l¹i nguån carbon tõ nh÷ng cµnh thÊp vµo t¨ng tr­ëng th©n c©y lín h¬n, ®­îc g©y ra bëi c¸c c©y Araucaria cao xung quanh. Nghiªn cøu cña Huúnh §øc Nh©n (2001) [43] ®· chøng minh ®­îc r»ng ë miÒn B¾c Queensland (Australian), trong sè bèn loµi ®­îc kiÓm tra, ba loµi cã sinh tr­ëng vµ h×nh d¹ng th©n c©y ë rõng trång hçn giao tèt h¬n ë rõng thuÇn lo¹i cña chóng sau trång 38 th¸ng. L­îng t¨ng thªm lín nhÊt ®­îc ghi nhËn ë rõng hçn giao gi÷a B¹ch ®µn víi c¸c loµi c©y chÞu bãng, vÝ dô víi Flindersia t¨ng h¬n 62%. Hçn giao cã ¶nh h­ëng ®Õn cÊu tróc t¸n cña c¸c loµi, Eucalyptus vµ Elaeocarpus hçn giao víi Flindersia cã thÓ tÝch t¸n lín h¬n so víi trång thuÇn loµi.

Nh÷ng rõng trång hçn giao kh«ng thµnh c«ng ë c¸c n­íc B¾c ¢u, Agestam (1985) [27] ®· kh«ng thÓ chØ ra r»ng quÇn thô hçn giao cña v©n sam Na uy cã søc sinh tr­ëng vµ s¶n l­îng cao h¬n quÇn thô thuÇn loµi [33]. TÝnh bÊt hîp cña th«ng hçn giao víi c¸c loµi c©y l¸ réng dÉn ®Õn th«ng sinh tr­ëng kÐm, s¶n l­îng thÊp (Darah vµ Dodds 1967 trÝch dÉn tõ Wormald 1992 [50]). T­¬ng tù, ãc chã ®en vµ th«ng ®á cã kÕt qu¶ rÊt xÊu, ®«i khi g©y chÕt (Alten 1968 trÝch dÉn tõ Wormald 1992 [50]).