Đặc điểm sinh học của cá hanh Acanthopagrus latus Houttuyn 1782 ở cửa sông Gianh, Quảng Bình

Nghiên cứu đặc điểm sinh học cá hanh acanthopagrus latus tại cửa sông Gianh, Quảng Bình, cung cấp thông tin quý giá cho bảo tồn và phát triển.

• Tác giả: Lê Kim Hoàng
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Văn Phú
• Trường học: Trường Đại học Nông lâm Huế
• Chuyên ngành: Thủy sản
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh học cá Hanh - Acanthopagrus latus (Houttuyn, 1782) ở vùng cửa sông Gianh, tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ SINH HỌC CÁ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM SINH TRƯỞNG CỦA CÁ HANH
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM DINH DƯỠNG CỦA CÁ HANH
• 4. CHƯƠNG 4: ĐẶC ĐIỂM SINH SẢN CỦA CÁ HANH
• 5. CHƯƠNG 5: ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG SINH SẢN CỦA CÁ HANH
• 6. CHƯƠNG 6: ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
• 7. CHƯƠNG 7: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cá hanh Acanthopagrus latus

Cá hanh, hay còn gọi là Acanthopagrus latus, là một loài cá có giá trị kinh tế cao, thường được tìm thấy ở các vùng nước lợ và nước ngọt. Loài cá này có khả năng thích nghi tốt với môi trường sống đa dạng, từ các cửa sông đến các vùng ven biển. Nghiên cứu về sinh học cá hanh tại cửa sông Gianh, tỉnh Quảng Bình không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh trưởng và sinh sản của loài cá này mà còn góp phần vào việc bảo tồn và phát triển nguồn lợi thủy sản. Theo các nghiên cứu trước đây, cá hanh có thể đạt kích thước lớn và có giá trị thương phẩm cao, điều này làm cho việc nghiên cứu về loài cá này trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Đặc điểm sinh học của cá hanh

Cá hanh có đặc điểm sinh học phong phú, bao gồm các yếu tố như tốc độ tăng trưởng, chế độ dinh dưỡng và đặc điểm sinh sản. Nghiên cứu cho thấy cá hanh có khả năng sinh sản cao, với thời gian sinh sản diễn ra vào mùa hè. Đặc biệt, việc nghiên cứu về đặc điểm sinh sản của cá hanh sẽ giúp xác định thời điểm và điều kiện tối ưu cho việc nhân giống nhân tạo. Điều này không chỉ giúp bảo tồn nguồn lợi cá mà còn tạo ra nguồn giống ổn định cho ngành nuôi trồng thủy sản. Việc hiểu rõ về hệ sinh thái nơi cá hanh sinh sống cũng là một yếu tố quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển bền vững nguồn lợi này.

II. Môi trường sống và điều kiện tự nhiên tại cửa sông Gianh

Cửa sông Gianh là một trong những khu vực có điều kiện tự nhiên phong phú, với hệ thống sông ngòi dày đặc và nguồn nước phong phú. Môi trường sống của cá hanh tại đây được đặc trưng bởi sự đa dạng của các loài thực vật và động vật thủy sinh. Nghiên cứu cho thấy rằng môi trường sống ảnh hưởng lớn đến sự phát triển và sinh sản của cá hanh. Các yếu tố như nhiệt độ, độ mặn và chất lượng nước đều có tác động trực tiếp đến sự sinh trưởng của loài cá này. Việc bảo vệ và cải thiện môi trường sống là rất cần thiết để duy trì quần thể cá hanh tại khu vực này.

2.1. Hệ sinh thái và các yếu tố ảnh hưởng

Hệ sinh thái tại cửa sông Gianh bao gồm nhiều loại hình sinh thái khác nhau, từ các vùng nước ngọt đến nước lợ. Các yếu tố như độ mặn, nhiệt độ và chất lượng nước đều có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của cá hanh. Nghiên cứu cho thấy rằng cá hanh có thể chịu đựng được một khoảng độ mặn nhất định, nhưng sự thay đổi đột ngột trong môi trường có thể gây ra stress cho cá, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và tăng trưởng. Do đó, việc theo dõi và quản lý các yếu tố môi trường là rất quan trọng để bảo tồn và phát triển bền vững nguồn lợi cá hanh tại cửa sông Gianh.

III. Đề xuất giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững

Để bảo tồn và phát triển bền vững nguồn lợi cá hanh, cần có những giải pháp cụ thể nhằm quản lý và sử dụng hợp lý nguồn lợi thủy sản. Việc chuyển đổi từ khai thác tự nhiên sang sinh sản nhân tạo là một trong những giải pháp quan trọng. Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp bảo tồn như xây dựng các khu vực bảo tồn, quản lý khai thác và phát triển các mô hình nuôi trồng thủy sản bền vững sẽ giúp duy trì quần thể cá hanh. Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn nguồn lợi thủy sản cũng là một yếu tố quan trọng.

3.1. Các biện pháp bảo tồn nguồn lợi cá hanh

Các biện pháp bảo tồn nguồn lợi cá hanh cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả. Cần thiết lập các khu vực bảo tồn để bảo vệ môi trường sống tự nhiên của cá hanh, đồng thời khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo tồn. Việc phát triển các mô hình nuôi trồng thủy sản bền vững cũng cần được chú trọng, nhằm giảm áp lực khai thác từ tự nhiên. Hơn nữa, việc nghiên cứu và phát triển các kỹ thuật nhân giống cá hanh sẽ giúp tạo ra nguồn giống ổn định, đáp ứng nhu cầu nuôi trồng thủy sản trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quảng Bình, tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam, sở hữu bờ biển dài hơn 116 km và hệ thống sông suối phong phú với 5 hệ thống sông chính, trong đó sông Gianh là lớn nhất với chiều dài khoảng 160 km và lưu vực 4.680 km². Theo số liệu của Tổng cục Thủy sản, trữ lượng cá biển tại Quảng Bình ước tính khoảng 51 ngàn tấn, cùng với trữ lượng tôm biển khoảng 2 ngàn tấn và mực từ 8 đến 10 ngàn tấn. Sản lượng thủy sản năm 2015 đạt 62 ngàn tấn, trong đó sản lượng nuôi đạt 12 ngàn tấn, cho thấy tiềm năng phát triển nuôi thủy sản mặn lợ còn rất lớn với diện tích tiềm năng khoảng 4.000 ha.

Trong bối cảnh dịch bệnh gia tăng và ô nhiễm môi trường, các hình thức nuôi xen canh, nuôi ghép và nuôi sinh thái thân thiện với môi trường được khuyến khích phát triển. Cá Hanh (Acanthopagrus latus), còn gọi là cá Tráp vây vàng, là loài cá có giá trị thương phẩm cao, thích nghi tốt với môi trường nước mặn lợ và có khả năng nuôi trong ao mặn lợ hiệu quả. Tuy nhiên, tại Quảng Bình, nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh trưởng, dinh dưỡng và sinh sản của cá Hanh còn hạn chế, chưa chủ động được nguồn giống và chưa được khai thác hiệu quả trong nuôi trồng thủy sản.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá đặc điểm sinh học, đặc biệt là đặc điểm sinh sản của cá Hanh tại vùng cửa sông Gianh, tỉnh Quảng Bình, từ đó đề xuất các giải pháp sử dụng hợp lý nguồn lợi, chuyển hướng sinh sản tự nhiên sang sinh sản nhân tạo nhằm chủ động nguồn giống phục vụ nuôi thả và phát triển bền vững loài cá kinh tế này. Nghiên cứu được thực hiện trong 12 tháng, từ tháng 7/2015 đến tháng 7/2016, tại vùng cửa sông Gianh và vùng ven biển lân cận, với số liệu thu thập từ 407 cá thể cá Hanh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết sinh học cá và mô hình sinh trưởng sinh sản của loài cá nước mặn lợ, tập trung vào:

• Lý thuyết sinh trưởng cá: Mối quan hệ giữa chiều dài và khối lượng cá theo mô hình hàm mũ, tốc độ tăng trưởng chiều dài hàng năm theo phương pháp Rosa Lee (1920).
• Lý thuyết dinh dưỡng cá: Phân tích thành phần thức ăn tự nhiên, cường độ bắt mồi và hệ số béo theo các công thức Fulton (1902) và Clark (1928).
• Lý thuyết sinh sản cá: Các giai đoạn phát triển tế bào trứng và tinh sào, phân tích các giai đoạn chín muồi sinh dục theo thang 6 bậc, đánh giá sức sinh sản tuyệt đối và tương đối.
• Khái niệm sinh thái phân bố: Phân bố không gian và thời gian của cá Hanh dựa trên điều kiện môi trường thủy lý, thủy hóa và thủy sinh.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập 407 mẫu cá Hanh tại 5 điểm trong vùng cửa sông Gianh, kết hợp phỏng vấn ngư dân và quan sát thực địa.
• Phương pháp thu mẫu: Thu mẫu ngẫu nhiên, mua mẫu từ ngư dân, ghi chép chi tiết về thời gian, địa điểm và phương tiện đánh bắt.
• Phương pháp phân tích:
  • Xác định tuổi cá bằng vẩy theo hướng dẫn Pravdin (1963).
  • Phân tích tương quan chiều dài - khối lượng theo phương trình hàm mũ.
  • Phân tích thành phần thức ăn trong dạ dày và ruột, đánh giá cường độ bắt mồi theo thang 5 bậc.
  • Xác định hệ số béo theo Fulton và Clark.
  • Nghiên cứu cấu trúc mô học tuyến sinh dục, xác định các giai đoạn phát triển tế bào sinh dục.
  • Đánh giá sức sinh sản tuyệt đối và tương đối bằng phương pháp đếm trứng trong buồng trứng.
• Timeline nghiên cứu: 12 tháng (07/2015 - 07/2016), thu mẫu và điều tra 2 lần/tháng, phân tích phòng thí nghiệm liên tục.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm sinh trưởng:

   • Chiều dài cá Hanh dao động từ 106 đến 328 mm, khối lượng từ 32 đến 963 gram, phân bố trong 4 nhóm tuổi (0+ đến 3+).
   • Tương quan chiều dài - khối lượng được mô tả bằng phương trình:
     [ W = 0.0121 \times L^{3.16} ]
   • Tốc độ tăng trưởng chiều dài trung bình năm đầu đạt 40,9 mm (tăng 25,5%), năm thứ hai 20,6 mm (tăng 10,3%). So với cá Hanh ở đầm Ô Loan, tốc độ tăng trưởng tại cửa sông Gianh chậm hơn khoảng 30-40%.

2. Cấu trúc tuổi quần thể:

   • Nhóm tuổi 1+ chiếm tỷ lệ cao nhất 34,64%, nhóm 0+ và 1+ chiếm tổng cộng 65,84%, nhóm 3+ chiếm 15,48%.
   • Cấu trúc tuổi đơn giản, tuổi cá không cao do cá trưởng thành di cư ra biển và khai thác quá mức.

3. Đặc điểm dinh dưỡng:

   • Thành phần thức ăn đa dạng với 37 loại, chủ yếu là tảo (64,9%), động vật không xương sống (29,7%) và thực vật thủy sinh.
   • Cường độ bắt mồi cao nhất vào các tháng mùa ấm, giảm vào mùa lạnh (tháng 11 đến tháng 2).
   • Hệ số béo Fulton dao động từ 1.999 x 10⁻⁶ đến 2.345 x 10⁻⁶, cao nhất ở nhóm tuổi 3+, cho thấy cá tích lũy chất dinh dưỡng tốt.

4. Đặc điểm sinh sản:

   • Cá Hanh có hiện tượng lưỡng tính nhưng phát triển tế bào trứng theo 4 thời kỳ: tổng hợp nhân, sinh trưởng sinh chất, sinh trưởng dinh dưỡng (pha không bào hóa và pha tích lũy noãn hoàng), và thời kỳ chín.
   • Mùa sinh sản kéo dài từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau, với sức sinh sản tuyệt đối dao động từ 150.000 đến 454.000 trứng/con, tương ứng với cá nặng 495-800 gram.
   • Tỷ lệ đực cái gần bằng 1:1, cá thành thục sinh dục chủ yếu ở tuổi 2-3.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy cá Hanh tại cửa sông Gianh có đặc điểm sinh trưởng và sinh sản phù hợp với điều kiện môi trường nước mặn lợ đặc trưng của vùng. Tốc độ tăng trưởng chậm hơn so với một số vùng khác như đầm Ô Loan có thể do điều kiện môi trường và nguồn thức ăn khác biệt. Cấu trúc tuổi quần thể phản ánh tác động của khai thác quá mức, làm giảm số lượng cá trưởng thành, ảnh hưởng đến khả năng tái tạo quần thể.

Thức ăn đa dạng và cường độ bắt mồi cao cho thấy cá Hanh có khả năng thích nghi tốt với nguồn thức ăn tự nhiên phong phú tại cửa sông Gianh. Hệ số béo cao chứng tỏ cá tích lũy dinh dưỡng hiệu quả, phù hợp với yêu cầu phát triển sinh sản và thương phẩm.

Phân tích mô học tuyến sinh dục và sức sinh sản cho thấy cá Hanh có chu kỳ sinh sản rõ ràng, phù hợp với mùa vụ và điều kiện môi trường vùng cửa sông. Việc xác định chính xác các giai đoạn phát triển tế bào trứng và thời gian sinh sản giúp định hướng kỹ thuật sinh sản nhân tạo, góp phần chủ động nguồn giống.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ tương quan chiều dài - khối lượng, cấu trúc tuổi, tỷ lệ độ no dạ dày theo tháng và nhóm tuổi, biểu đồ thành phần thức ăn và các lát cắt mô học tuyến sinh dục để minh họa rõ nét các đặc điểm sinh học của cá Hanh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Quản lý khai thác hợp lý:

   • Áp dụng quy định về kích thước tối thiểu khai thác cá Hanh từ 150 mm trở lên để bảo vệ cá non và cá chưa thành thục sinh dục.
   • Thiết lập mùa cấm khai thác từ tháng 12 đến tháng 4 để bảo vệ mùa sinh sản, tăng cường kiểm tra, giám sát ngư trường.
   • Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh Quảng Bình phối hợp với ngành thủy sản và chính quyền địa phương. Thời gian: ngay trong năm đầu tiên.

2. Phát triển sinh sản nhân tạo:

   • Nghiên cứu và ứng dụng kỹ thuật kích thích sinh sản nhân tạo dựa trên đặc điểm sinh học và sinh sản đã xác định.
   • Xây dựng cơ sở sản xuất giống cá Hanh chủ động, giảm phụ thuộc vào khai thác tự nhiên và nhập khẩu.
   • Chủ thể thực hiện: Các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp thủy sản. Thời gian: 2-3 năm.

3. Phát triển mô hình nuôi xen canh, nuôi sinh thái:

   • Khuyến khích nuôi cá Hanh kết hợp với các đối tượng nuôi khác trong ao mặn lợ để tăng hiệu quả sử dụng diện tích và giảm rủi ro dịch bệnh.
   • Áp dụng các biện pháp quản lý môi trường nuôi thân thiện, giảm ô nhiễm.
   • Chủ thể thực hiện: Người nuôi thủy sản, các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật. Thời gian: triển khai ngay và mở rộng trong 5 năm.

4. Bảo tồn và phục hồi nguồn lợi tự nhiên:

   • Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ nguồn lợi cá Hanh, hạn chế khai thác quá mức.
   • Phục hồi môi trường sống tự nhiên, bảo vệ bãi đẻ và vùng sinh trưởng của cá.
   • Chủ thể thực hiện: Các tổ chức bảo tồn, chính quyền địa phương, cộng đồng ngư dân. Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý ngành thủy sản:

   • Lợi ích: Cơ sở khoa học để xây dựng chính sách khai thác, bảo vệ và phát triển nguồn lợi cá Hanh.
   • Use case: Thiết lập quy định khai thác, mùa vụ cấm khai thác.

2. Nhà nghiên cứu và giảng viên đại học:

   • Lợi ích: Tài liệu tham khảo về đặc điểm sinh học, sinh sản và kỹ thuật nghiên cứu cá nước mặn lợ.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu tiếp theo, giảng dạy chuyên ngành thủy sản.

3. Người nuôi thủy sản và doanh nghiệp:

   • Lợi ích: Thông tin về tiềm năng nuôi cá Hanh, kỹ thuật sinh sản nhân tạo và nuôi xen canh.
   • Use case: Đầu tư phát triển mô hình nuôi cá Hanh thương phẩm.

4. Cơ quan bảo tồn môi trường và cộng đồng ngư dân:

   • Lợi ích: Hiểu rõ về sinh thái, phân bố và mùa vụ sinh sản để bảo vệ nguồn lợi tự nhiên.
   • Use case: Tham gia các chương trình bảo tồn, phục hồi nguồn lợi cá.

Câu hỏi thường gặp

1. Cá Hanh có thể nuôi trong môi trường nước mặn lợ không?
   Có, cá Hanh thích nghi tốt với môi trường nước mặn lợ và đã được nuôi thành công ở nhiều địa phương, mang lại hiệu quả kinh tế cao.

2. Mùa sinh sản của cá Hanh diễn ra khi nào?
   Mùa sinh sản kéo dài từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau, với cao điểm vào tháng 2 và tháng 3, phù hợp với điều kiện môi trường vùng cửa sông Gianh.

3. Làm thế nào để bảo vệ nguồn lợi cá Hanh tự nhiên?
   Áp dụng các biện pháp như quy định kích thước khai thác tối thiểu, mùa cấm khai thác, bảo vệ bãi đẻ và nâng cao nhận thức cộng đồng.

4. Nguồn thức ăn chính của cá Hanh là gì?
   Cá Hanh ăn tạp, thức ăn chủ yếu là tảo silic, động vật không xương sống như tôm, cua và cá nhỏ, thay đổi theo kích thước cá.

5. Có thể sản xuất giống cá Hanh nhân tạo không?
   Có, kỹ thuật sinh sản nhân tạo cá Hanh đã được phát triển và có thể áp dụng để chủ động nguồn giống phục vụ nuôi thương phẩm.

Kết luận

• Cá Hanh ở vùng cửa sông Gianh có đặc điểm sinh trưởng và sinh sản phù hợp với điều kiện môi trường nước mặn lợ đặc trưng, với 4 nhóm tuổi từ 0+ đến 3+.
• Thành phần thức ăn đa dạng, cường độ bắt mồi cao, hệ số béo lớn, cho thấy cá tích lũy dinh dưỡng tốt phục vụ sinh sản và phát triển thương phẩm.
• Mùa sinh sản kéo dài từ tháng 12 đến tháng 4, sức sinh sản dao động lớn theo tuổi và kích thước cá.
• Cấu trúc tuổi quần thể phản ánh tác động của khai thác quá mức, cần có biện pháp quản lý và bảo vệ nguồn lợi.
• Đề xuất các giải pháp quản lý khai thác, phát triển sinh sản nhân tạo, nuôi xen canh và bảo tồn môi trường nhằm phát triển bền vững nguồn lợi cá Hanh.

Next steps: Triển khai các giải pháp quản lý và kỹ thuật sinh sản nhân tạo trong 1-3 năm tới, đồng thời mở rộng nghiên cứu về môi trường và kỹ thuật nuôi cá Hanh.

Call to action: Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và người nuôi thủy sản cần phối hợp chặt chẽ để bảo vệ và phát triển nguồn lợi cá Hanh, góp phần nâng cao giá trị kinh tế và bền vững ngành thủy sản Quảng Bình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ SINH HỌC CÁ 1. Trong nước Theo Bộ Thủy sản (năm 1996), công trình đầu tiên nghiên cứu về cá nước ngọt ở Việt Nam là của H.

Sauvage (1881), công bố trong tác phẩm “Nghiên cứu về khu hệ cá Á Châu và mô tả một số loài mới ở Đông Dương”. Trong thời kỳ này, một số công trình nghiên cứu khác về cá ở Việt Nam cũng được công bố nhưng chủ yếu là của các tác giả người nước ngoài, tiêu biểu là: L.Vaillant (1891, 1904) thu thập, mô tả một số loài ở Lai Châu, sông Kỳ Cùng; Đoàn thường trực Khoa học Đông Dương (1907) thu thập, mô tả một số loài ở Hà Nội… Tác giả, P. Chevey từ 1930÷1937 đã có công trình nghiên cứu cá ở các sông suối miền Bắc Việt Nam, đặc biệt là vào năm 1937, P. Lemasson đã công bố công trình nghiên cứu tổng hợp cá nước ngọt miền Bắc Việt Nam, công trình này giới thiệu 98 loài cá nước ngọt miền Bắc Việt Nam thuộc 17 họ và được xem là công trình tổng hợp đầy đủ nhất lúc bấy giờ [60].

Nhiều tác giả nước ngoài khác như J. Bourret (1927), … cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu về cá ở các sông suối và đầm phá ven biển ở nước ta. Đối với các nghiên cứu về cá biển, sự ra đời của Viện Hải dương học Nha Trang (1923) đã có nhiều đóng góp cho công nghiệp khai thác nguồn lợi thủy sản biển như thống kê nguồn lợ biển, theo dõi hoạt động di cư của đàn cá… Trong suốt thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1945÷1954), việc nghiên cứu bị gián đoạn. Khi hòa bình lập lại, miền Bắc hoàn toàn giải phóng (1955÷1975), việc nghiên cứu được tiếp tục do chính các nhà khoa học Việt Nam tiến hành.

Trong giai đoạn này, nhiều công trình nghiên cứu về cá được công bố nhưng chủ yếu là cá nước ngọt vùng nội thủy. Từ 1975 đến nay, công tác điều tra nghiên cứu được tiến hành trong phạm vi cả nước do Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản (NCNTTS) I Bắc Ninh, Viện NCNTTS II thành phố Hồ Chí Minh, Viện NCNTTS III Nha Trang thuộc Bộ Thuỷ sản (cũ) tổ chức thực hiện. Ngoài ra còn có sự tham gia của các nhà khoa học thuộc các trường đại học như: Đại học Nha Trang, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Cần Thơ, Trường Đại học sư phạm I Hà Nội, Đại học Tổng hợp Huế, Đại học Vinh. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 Các công trình tiêu biểu như: Mai Đình Yên, Nguyễn Hữu Dực (1991): Thành phần loài cá sông Thu Bồn (85 loài), sông Trà Khúc (47 loài), sông Vệ (34 loài), sông Côn (43 loài), sông Ba (48 loài), sông Cái (25 loài) [57].

Hai công trình mang tính tổng hợp những kết quả nghiên cứu của các thời kỳ trước được công bố là: “Định loại cá nước ngọt ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam” của Mai Đình Yên (1978) đã lập danh mục, mô tả chi tiết, lập khóa định loại, đặc điểm phân bố và ý nghĩa kinh tế của 201 loài cá nước ngọt ở miền Bắc nước ta [55]; và “Định loại các loài cá nước ngọt Nam Bộ” do Mai Đình Yên cùng các cộng sự Nguyễn Văn Trọng, Nguyễn Văn Thiện, Lê Hoàng Yến và Hứa Bạch Loan (1992) gồm 255 loài cá ở Nam Bộ Việt Nam [58]. Những kết quả nghiên cứu về đặc tính sinh học của cá phải kể đến các công trình của các tác giả: Nguyễn Duy Hoan (1979): Đặc điểm sinh học của cá Quả (Ophiocephalus striatus); Hoàng Đức Đạt, Võ Văn Phú (1980): Dẫn liệu về đặc tính sinh học của cá Dìa (Siganus guttatus) ở đầm phá tỉnh Thừa Thiên Huế [6]; Võ Văn Phú (1991): Dẫn liệu về đặc tính sinh học của một số loài cá kinh tế ở vùng đầm phá, tỉnh Thừa Thiên Huế [25]; Võ Văn Phú (1991): Góp phần tìm hiểu đặc tính sinh học của cá Mòi cờ chấm (Konosirus punctatus) ở vùng đầm phá, tỉnh Thừa Thiên Huế [26]; Võ Văn Phú (1994): Dẫn liệu về đặc tính sinh thái của cá Căng bốn sọc (Pelates quadrilineatus) ở vùng đầm phá, tỉnh Thừa Thiên Huế [27]; Võ Văn Phú (1995): Khu hệ cá và đặc điểm sinh học của 10 loài cá kinh tế ở hệ đầm phá, tỉnh Thừa Thiên Huế [28]; Võ Văn Phú, Đặng Thị Thu Hiền, Phan Văn Cư (1996): Đặc điểm sinh học của cá Móm gai dài (Gerres filamentosus Cuvier) ở hệ đầm phá tỉnh Thừa Thiên Huế [29]; Đặc tính sinh sản của cá Dầy (Cyprinus centralus) của Võ Văn Phú và Hồ Thị Hồng (2001) [30]; Lê Văn Dân, Nguyễn Tường Anh và Võ Văn Phú (2007): Tác dụng của Progesteron (P) và Desoxycorticosteron acetat (DOCA) lên sự chín và rụng trứng in- vivo của cá Trôi (Labeo rohita) [5]; Nguyễn Phi Nam, Lê Đức Ngoan, Lê Văn Dân (2007): Kết quả bước đầu nghiên cứu sinh sản nhân tạo cá Dầy (Cyprinus centralus) [20]; Dương Thị Nga (2008): Nghiên cứu đặc điểm sinh học của cá Nâu - Scatophagus argus Linnaeus, ở đầm phá Thừa Thiên Huế; Võ Văn Phú, Biện Văn Quyền (2009), “Một số đặc điểm sinh trưởng của cá Ong căng ở đầm phá và vùng ven biển Thừa Thiên Huế”; Phan Thị Hạnh Nguyên (2009): Nghiên cứu đặc điểm sinh học và tình hình khai thác cá Đối Lá (Mugil kelaartii Günther, 1861) ở đầm phá Thừa Thiên Huế [22]; Võ Thị Bảo Ý (2009): Nghiên cứu đặc điểm sinh học loài cá Đối nhọn (Mugil strongylocephalus Richardson, 1846) ở đầm phá tỉnh Thừa Thiên Huế [54]; Lê Thị Hoàn, Võ Văn Phú (2010): Nghiên cứu đặc điểm sinh học của cá Chỉ vàng - Selaroides leptolepis (Cuvier, 1833) ở vùng biển Thừa Thiên Huế [10]; Lê Văn Dân (2010): Đặc tính sinh sản, kích thích chín và rụng trứng bằng Steroid C21 trên cá Trắm cỏ và cá Trôi ấn độ; Nguyễn Thị Phi Loan, Võ Văn Phú, Vũ Trung Tạng (2010): Đặc Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 tính sinh trưởng của cá Tráp vây vàng (Acanthopagrus latus) tại đầm Ô Loan, tỉnh Phú Yên [15]; Võ Văn Thiệp (2011): Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của cá Đục (Sillago sihama) ở vùng ven biển Quảng Trị; Trần Văn Phước, Nguyễn Đình Trung, Võ Thành Đạt, Hà Lê Thị Lộc (2012): Ảnh hưởng của thức ăn và độ mặn đến sinh trưởng và tỷ lệ sống cá Khoang cổ đỏ (Amphirion fernatus) dưới 60 ngày tuổi; Trần Văn Cường (2012): Tuổi và sinh trưởng của cá Miễn sành gai (Evynnis cardinalis) ở vùng biển phía Tây vịnh Bắc Bộ; Cao Ngọc Hải (2012): Nghiên cứu đặc điểm sinh học của cá Bống thệ (Oxyurichthys tentacularis) ở Tam Giang – Cầu Hai, tỉnh Thừa Thiên Huế; Lê Thị Hương (2014): Nghiên cứu đặc điểm sinh học của cá Mòi cờ chấm (Konosirus punctatus) ở Tam Giang – Cầu Hai, tỉnh Thừa Thiên Huế…, đây là những tư liệu quý về sinh học, sinh thái, sinh lý các loài cá kinh tế nội địa Việt Nam. Tại tỉnh Quảng Bình Năm 1977, Sở Khoa học Công nghệ và Môi trường tỉnh Quảng Bình trong một cuộc điều tra về hiện trạng khu bảo tồn ở Phong Nha – Kẻ Bàng đã xác định được 61 loài cá thuộc 32 họ của 11 bộ, trong đó có 35 loài cá kinh tế, 4 loài phân bố hẹp. Sau đó, một nhóm các tác giả như: Hồ Thanh Hải, Đặng Ngọc Thanh, Nguyễn Kiêm Sơn, Phan Văn Mạnh, Lê Hùng Anh, Nguyễn Khắc Đỗ, Dương Ngọc Cường trong một cuộc khảo sát về môi trường nước và khu hệ thuỷ sinh vật ở các thủy vực động Phong Nha, tỉnh Quảng Bình đã thu được 36 loài thuộc 17 họ của 9 bộ cá.

Như vậy, cuộc điều tra này đã xác định thêm 7 loài mới ở Phong Nha và một loài mới cho nước ta. Năm 2003, nhóm tác giả gồm Võ Văn Phú, Trương Thu Hà, Hoàng Thị Thuý Liễu thực hiện công trình: “Nghiên cứu cấu trúc về thành phần các loài cá ở sông Nhật Lệ” đã xác định được 169 loài nằm trong 103 giống thuộc 63 họ của 17 bộ [31]. Năm 2007, Hồ Thị Nhi Min, “Nghiên cứu đa dạng sinh học về thành phần loài cá ở hệ thống sông Nhật Lệ, tỉnh Quảng Bình” đã xác định được 216 loài trong 132 giống thuộc 63 họ của 17 bộ khác nhau. Công trình này đã bổ sung được 47 loài mới cho thành phần loài khu hệ cá trong tổng số loài cá ở hệ thống sông Nhật Lệ [18].

Năm 2011, công trình “Nghiên cứu thành phần loài cá ở sông Long Đại, tỉnh Quảng Bình” của tác giả Nguyễn Giang Nam đã xác định được 101 loài trong 69 giống thuộc 32 họ của 10 bộ khác nhau [19]; và công trình “Nghiên cứu thành phần loài cá ở sông Roòn, tỉnh Quảng Bình” của tác Trần Đại Nghĩa đã xác định được 135 loài trong 91 giống thuộc 54 họ của 17 bộ khác nhau [21]; Nguyễn Thị Diệu Hà (2011): Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của cá Phèn hai sọc (Upeneus sulphureus) ở vùng ven biển Quảng Bình. Mới đây năm 2012, công trình “Nghiên cứu khu hệ cá ở sông Gianh, tỉnh Quảng Bình” của tác giả Lê Thị Thu Phương đã xác định được 157 loài trong 97 giống thuộc 55 họ của 18 bộ khác nhau [34]; Nguyễn Thị Mỹ Hường (2013): Nghiên cứu đặc Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 điểm sinh học và phân bố của cá Đối lá (Mugil kelaartii Günther, 1861) ở sông Gianh, tỉnh Quảng Bình; Hồ Anh Tuấn (2012): Nghiên cứu khu hệ cá nước ngọt có giá trị kinh tế ở Quảng Bình, giải pháp bảo tồn và ương nuôi; Võ Văn Thiệp (2014): Nghiên cứu một số đặc điểm sinh trưởng và dinh dưỡng giai đoạn trưởng thành của ca móm gai dài (Gerres filamentosus). LƯỢC SỬ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ SINH HỌC CÁ HANH 1.Trên thế giới Cá Hanh (cá Tráp vây vàng) đã được Houttuyn mô tả đầu tiên và đặt tên là Acanthopagrus latus vào năm 1782, ngoài ra nó cũng có tên khác là Mylio latus. Năm 1822, Lacepede đặt tên là Coius datnia, Hamilton đặt tên Chrysophrys datnia và còn nhiều tác giả đặt tên khác nhau.

Tuy nhiên, cách phân loại Acanthopagrus latus (Houttuyn, 1782) đã được ghi trong Appendix I, FAO (1974 và 1998) là được nhiều nhà phân loại chấp nhận nhất. Cá Hanh – Acanthopagrus latus đã được Vương Dĩ Khang (1958) của Trung Quốc xác định vị trí phân loại giống như hệ thống phân loại của Houttuyn năm 1782. Nguyễn Nhật Thi (1971) cũng xác nhận ở Việt Nam có một loài duy nhất thuộc giống Acanthopagrus, và đặt tên cá Tráp vây vàng.