Chương 1: Tổng quan Chương 2: Nguyên liệu và phương pháp nghiên cứu Chương 3: Kết quả và thảo luận Chương 4: Kết luận và kiến nghị CHUONG 1: TONG QUAN 1. Cay Bang Bang Danh phap khoa hoc la Arenga pinnata. Tén riéng: Taung-ong (tiéng Mién Dién); Arenga palm, Sugar palm, Sagwine (tiếng Anh); Palmier areng, Palmier à sucre (tiếng Pháp); Zuckerpalme (tiếng Đức); Ejow, Gomuti, Aren, Kaong (tiéng Indonesian); Palma dello zucchero, Palma arenga (tiéng Y); Taw tad (tiéng Lao); Palma azucarera (tiéng Tay Ban Nha); Tao, Chok (tiéng Thai); Bung Bang, Doac, Quang Lang (tiéng Việt Nam) [47]. Lich sử phat hiện - Trên thế giới: Mặc dù nguồn gốc của Búng Báng không được biết chính xác, nhưng người ta cho rằng nó có nguồn gốc ở khu vực Minahassa ở Bắc Sulawesi, Indonesia.
Trước năm 1821 tại khu vực này có 439,450 cây cọ đường được thu hoạch sợi với năng suất 300.000 dây thừng trong một tháng. Ở thời gian này, sợi chịu được nước biển là sản phẩm được ưa chuộng [49]. - Ở Việt Nam: Theo như thần phả của đền Núi Hầu (xã Yên Thăng, Yên Mô, Ninh Bình) thì vị thần Cao Sơn Đại Vương chính là Lạc Tướng Vũ Lâm, con thứ 17 vua Lạc Long Quân. Vâng mệnh vua anh là Hùng Vương thứ nhất đi tuần vùng Nam Lĩnh đến vùng Thiên Dưỡng tìm ra một loài cây thân có bột dùng làm bánh thay bột gạo, liền lay tên minh đặt tên cho cay là Quang Lang (hiện nay dan địa phương van gọi là cây Quang Lang hay cây Búng Bang) [51].
Đặc điểm, phân bố 1. Đặc điểm Y Thực vật học Bung Bang thuộc ho Co, là cay đơn than, không phân nhánh, cao 15 - 20 m, đường kính thân khoảng 30 - 40 cm. Lá xẻ hình lông chim từ dưới lên [47], dai 6 - 12 m, rong 1.5 m, mỗi lá dài 40 - 70 cm, rộng 5 cm [35]. Lá non có màu xanh đậm ở mặt trên còn mặt dưới thì có màu trăng nhạt.
Cuống và mép lá có nhiều sợi dài mau đen. Trên bề mặt lá non có phủ những sợi lông màu trang rất mềm mại [47]. Trong thân cây có chứa nhựa, nhựa cây chuyển hóa thành đường khi cây bắt đầu ra hoa [47]. Y Sinh vật hoc Hoa xuất hiện lần đầu tiên khi cây được 10 - 12 tuổi, tuy nhiên đôi khi hoa cũng có thé xuất hiện sớm khi cây chỉ mới 5 - 6 tuổi.
Thời gian ra hoa trung bình của cây khi chưa thu hoạch là 4 - 6 năm phụ thuộc vào độ cao, nhiệt độ và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố như độ màu mỡ của đất, thảm thực vật cạnh tranh [47]. Cụm hoa dau tiên xuất phát từ đốt gần mô phân sinh ngọn. Cum hoa rủ xuống từ nách lá. Mỗi đốt chỉ có một cụm hoa [47].
Mỗi cụm hoa tì vào một nách lá. Khi hoa xuất hiện ở nách lá thấp nhất và quả chín thì toàn bộ quá trình kết thúc và cây sẽ chết. Thời gian từ khi ra hoa đến khi quả chín khoảng 2 - 5 năm [45]. Cụm hoa duc dài khoảng 1.2 m, màu tím va có mùi khó chịu.
Cum hoa cái đài hơn cụm hoa đực và quá trình từ khi ra hoa đến khi quả chín chậm hơn. Một cụm hoa cái một ngày có thé thu được 5 - Hình 1. Cum hoa đực cây 40 lít nhựa [35]. Thành phan của quả chứa 6.2% xơ, 10% protide thô và 1.
Qua cây Bing Bang [38] 1. Phan bỗ Ngày nay Búng Báng phát triển nhiều ở khu vực Đông Nam Á, phân bố chủ yếu và đa dạng ở Indonesia và một số nước khác như: Bangladesh, Brunei, Campuchia, Ấn Độ, Indonesia, Lao, Malaysia, Myanmar, Papua New Guinea, Philippines, Singapore, Sri Lanka, Thai Lan va Viét Nam [47]. Quá trình thu hoạch nhựa Quá trình thu hoạch nhựa có thể tiến hành khi cây bắt đầu ra hoa, nhưng người nông dân thường chờ cho đến khi cây ra cụm hoa đực đầu tiên [47]. Dé thu hoạch nhựa, cuồng cụm hoa được làm sạch lá bắc và sợi, sau đó dùng cái vỗ SỐ xung quanh cuống theo nhiều hướng khác.
Thời điểm thích hợp để thu hoạch được xác định bang cách cắt vào vài nhánh của cụm hoa, nếu nhựa vẫn tiếp tục chảy ra sau | ngày thì quá trình thu hoạch có thé bat đầu [48]. Có 2 cách dé thu hoạch nhựa. Người ta dùng dao khoét vào cuồng cụm hoa | - 5 mm và buộc một ống tre dưới vết cắt đó [32]. Cách thứ 2 nhựa được thu hoạch cùng với quá trình san xuất dầu cọ vì quá trình này cây bị đốn xuống, sau 2 tuần cây được bỏ lá, cat các lỗ hình chữ nhật sâu khoảng 7.5 cm vào thân cây và chèn 1 ống tre vào lỗ đó để dịch nhựa chảy ra [18].
Quá trình thu hoạch nhựa thường thực hiện vào budi sáng và buổi tối ở bat ky thời điểm nao trong năm [47]. Tuy nhiên, tháng cao điểm thường là tháng 11 đến thang | [45]. Nang suat thu hoach nhua phu thudc vao điều kiện khí hậu, tudi của cây và thời gian thu hoạch. Thông thường mỗi cây trong 1 ngày có thể thu được 10 - 12 lít nhựa [45].
Dịch nhựa Búng Báng có dinh dưỡng cao và là tác nhân tiêu hóa tốt. Dịch trong, có nồng độ đường khoảng 100 - 144 g/kg và lượng vết ethanol [32].1 Hạn chế xói mòn, xen canh [47] Ré cây sâu 3 m, rộng đến 10 m nên cây Bung Bang góp phan 6n định, han chế xói mòn đất. Giữa những cây lớn hơn, Búng Báng vẫn phát triển rất tốt khi có đủ ánh sáng, nhưng rất ít loại thực vật có thể phát triển được dưới nó. Những cây cà phê, dứa rất khó sông được dưới chúng.
Tuôi thọ của cây tương đối ngăn, khoảng 12 - 15 năm. Sản xuất rượu [13] Rượu cọ là thức uống có cồn quan trọng ở Tây Phi, nó được sử dụng trong cộng đồng hơn 10 triệu người. Rượu cọ được sản xuất từ nhựa cây cọ. Phổ biến nhất là nhựa từ cây cọ sợi Raphia hookeri hay R.
vinifera và cây co dầu Elaeis guineense. Rượu cọ chứa nhiều định dưỡng bởi vi quá trình lên men làm tăng lên hàm lượng thiamine, riboflavin, pyridoxine va vitamin Bj, Giống như nhiều thức uống có cồn khác ở châu Phi, rượu cọ có hạn sử dụng ngẵn. Sản xuất đường Đường cọ - được sản xuất từ nhựa cay Bung Bang [32], [44]. Đề tạo ra đường, dịch nhựa được đun sôi trên một cái chảo.
Dầu được thêm vào để ngăn cản hiện tượng quá sôi. Khi dịch nhựa chuyển sang màu đỏ sậm và đặc hơn thi dung dịch được rót vào khuôn để kết tinh đường. Hạn sử dụng của đường bị hạn chế vì dung dịch còn lẫn nhiều tạp chất. Đường cọ có màu đỏ sậm dùng trong nhiều sản phẩm như bánh kẹo, nước ngọt và thực phẩm đóng hộp [48].
Ở Malaysia, đặc biệt là bang Negeri Sembilan, quá trình thu hoạch nhựa làm nguyên liệu sản xuất đường bát truyền thống rất phô biến và được biết đến với tên gọi là Gula enau hay Kabung [27]. Sản xuất tỉnh bột Để thu tinh bột người ta phải hạ cây xuống [47], sau đó phan lõi bên trong được cắt nhỏ, nghiền thành bột và rửa với nước vài lần rồi phơi khô dưới ánh nang mặt trời hay say băng máy sấy chân không dạng tang quay sau đó say băng không khí nóng. Ở khu vực đảo Java - Indonesia, có 100 hộ gia đình trong cùng một làng đã phát triển công nghiệp gia đình dựa trên sản xuất tinh bột. Họ thu được 2000 kg tinh bột từ 200 cây mỗi ngày [39], [45].
Sản xuất giam [11] Bước dau tiên của quá trình lên men gidm từ nhựa cây cọ là thu hoạch nhựa cây vào bồn chứa. Quá trình này có thé mat 1 hoặc 2 ngày. Quá trình lên men tự nhiên dịch nhựa thường bắt đầu vài giờ sau khi thu hoạch. Mat khoảng 2 ngày để hoàn thành quá trình lên men, nồng độ ethanol đạt được 7% (v/v).
Quá trình lên men thứ hai - quá trình acetic hóa rượu để tạo thành giam mat khoảng 4 ngày để hoàn thành và nông độ acid khoảng 4% (v/v). Vi sinh vật lên men giấm chủ yếu thuộc giống Acetobacter và Gluconacetobacter. Quả Là thành phân quan trọng sau nhựa. Quả có thể được chế biến thành các dạng sản phẩm như quả ngâm, nước ép, món tráng miệng, thực phẩm đóng hộp và cũng có thé nau dé tạo thành dạng sirô truyền thống [27].
Hat cua qua non được chiết ra và đun sôi với đường được sử dụng trong các món rau sông, rau trộn và món tráng miệng [45]. Một sản phẩm đặc trưng ở phía Tây đảo Java (Indonesia) được làm từ cây Búng Báng là Kolang kaling - đó là nội nhũ của quả non được nấu chín. Người ta sử dụng nó trong Cocktail và thức uống Kolak [47]. Soi Bộ phan quan trong sau nhựa và qua là sợi của cay.
Soi được dùng để làm dây thừng, chối, bàn chải, chổi quét son, vật liệu để lợp mái nha, dụng cụ đánh bắt cá, thủ công mỹ nghệ, các vật dụng khác như sàng, gối tựa. Bên cạnh sợi, cuéng lá cũng được sử dụng như: Cuống được chẻ ra để đan r6, hay nó còn là một chiếc cốc uống nước có hình dạng day ý tưởng sau khi lấy phân ruột ra khỏi nó [47]. Lá cây được sử dụng dé làm choi và dệt thành những chiếc r6 [45]. Ngoài ra lá còn được sử dụng dé lợp mái nhà.
Lá non được sử dụng làm giây cuôỗn thuôc lá [47]. Thức uống Dịch nhựa của cây cũng được sử dụng như thức uống - đó là thức uống dễ chịu, tươi mat được ưa thích ở các vùng của châu Phi, châu Á và Nam Mỹ [34]. Ứng dụng khác - Thuốc: Ở Campuchia, rễ cây được xem như loại thuốc chữa bệnh đau dạ dày và đau ngực. Cuống lá có tác dụng lợi tiểu và chống bệnh ưa chảy máu [45].
- Mật ong: Hoa là nguồn mật tốt dé sản xuất mật ong [47]. - Gỗ: Phần gỗ cứng bên ngoai thân cây được sử dụng dé đóng thing, nguyên liệu dé đóng sàn và làm các dé đạc, dụng cụ trong nhà, làm trụ cho dây leo của hạt tiêu, lẫy ván, dụng cụ cầm tay và các nhạc cụ như trồng. - Chất độc: Rễ cây Bung Bang được sử dụng để tiêu diệt côn trùng [47]. - Nhiên liệu: Lá cây được sử dụng dé làm chat đốt, các sợi trên lá là mỗi dé nhóm lửa [47].
Cây chuồn Tên khoa học: Mesua ferrea L.