Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế của các ngân hàng thương mại. Chương 2: Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng rủi ro trong thanh toán quốc tế của Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Vĩnh Phúc Chương 4: Biện pháp phòng ngừa, hạn chế rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế của Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Vĩnh Phúc 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến rủi ro trong kinh doanh quốc tế Dƣới sự tác động mạnh mẽ của các xu hƣớng vận động của nền kinh tế thế giới đặc biệt là sự tác động ngày càng tăng của xu hƣớng khu vực hoá và toàn cầu hoá, đối với nền kinh tế từng quốc gia và thế giới, hoạt động kinh doanh quốc tế và các hình thức kinh doanh quốc tế ngày càng đa dạng và trở thành một trong những nội dung cực kỳ quan trọng trong quan hệ kinh tế quốc tế hiện đại. Kinh doanh quốc tế là một hoạt động rất hấp dẫn, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa nghệ thuật kinh doanh và các yếu tố khác của từng quốc gia, quốc tế nhƣ yếu tố pháp luật, kinh tế, văn hóa và cũng tiềm ẩn rất nhiều rủi ro nội tại. Các nhà nghiên cứu trong và ngoài nƣớc cũng đã đề cập rất nhiều đến vấn đề này, cụ thể: Ana-Maria Dinu, 2015, Các loại rủi ro trong thƣơng mại quốc tế, Tạp chí kinh tế Romania chƣơng 7, số 01, trang 92-94.
Tác giả nhận định rằng: Hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu dẫn đến nhiều cơ hội hơn cho các doanh nghiệp, nhƣng cũng chứa đựng những rủi ro cao hơn. Mặc dù môi trƣờng thƣơng mại quốc tế đã thay đổi đáng kể qua nhiều năm, nhƣng rủi ro mà các doanh nghiệp khi bán hàng hoá và dịch vụ của họ ở các nƣớc khác về cơ bản giống nhau. Trƣớc khi một doanh nghiệp muốn mở rộng thị trƣờng ra nƣớc ngoài, họ phải nhận thức đƣợc những rủi ro chính của thị trƣờng nƣớc đó. Nói chung, rủi ro của việc kinh doanh quốc tế có thể đƣợc phân thành bốn loại chính là: Rủi ro quốc gia, rủi ro tài chính, rủi ro thƣơng mại và rủi ro liên văn hoá.
Từ việc nhận định bốn loại rủi ro chính này, tác giả đã đƣa ra sáu bƣớc cơ bản trong quy trình kiềm chế rủi ro trong kinh doanh quốc tế: Tạo ra nền tảng của các rủi ro; phát hiện các rủi ro; đánh giá xác suất và có thể xảy ra; hậu quả của rủi ro; xây dựng các chiến lƣợc để giảm thiểu những rủi ro này; giám sát và đánh giá hậu quả; và kết nối, tham khảo ý kiến với tất cả các các đối tác tham gia. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở trong nƣớc, nghiên cứu về vấn đề rủi ro trong kinh doanh quốc tế, tác giả Nguyễn Thị Quy và tập thể tác giả trƣờng Đại học Ngoại thƣơng với đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ, 2007: „Nghiên cứu – phân tích các rủi ro trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế‟ cho rằng: „Rủi ro trong kinh doanh xảy ra một cách thƣờng xuyên và rất khó kiểm soát và nó trở thành mối quan tâm của nhiều doanh nghiệp. Môi trƣờng kinh doanh càng rộng mở thì rủi ro càng đa dạng và phức tạp, đặc biệt là môi trƣờng kinh doanh quốc tế‟. Từ những kinh nghiệm quản trị rủi ro của các doanh nghiệp ở một số quốc gia trên thế giới, các tác giả đi sâu vào phân tích thực trạng rủi ro và hoạt động quản trị rủi ro của các doanh nghiệp Việt Nam trong kinh doanh quốc tế.
Đặt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, bài nghiên cứu đƣa ra những cơ hội và thách thức đối với các doanh nghiệp Việt Nam, nhận định đƣợc xu hƣớng phát triển mới trong hoạt động quản trị rủi ro trên thế giới và định hƣớng cho các doanh nghiệp Việt Nam. Điểm nhấn của bài nghiên cứu là đƣa ra những giải pháp thiết thực nhất cho các doanh nghiệp Việt Nam giảm thiểu rủi ro trong kinh doanh quốc tế cũng nhƣ những kiến nghị hợp lý đề xuất Chính phủ, ngân hàng nhà nƣớc. Cũng nghiên cứu về rủi ro trong kinh doanh quốc tế nói chung, tác giả Nguyễn Anh Tuấn trong luận án tiến sỹ kinh tế, 2001, trƣờng đại học kinh tế quốc dân đã chỉ ra rằng: Môi trƣờng kinh doanh quốc tế ở Việt Nam ẩn chứa nhiều bất trắc bởi sự phát triển kinh tế không ổn định của các quốc gia trên thế giới, hiểm họa tự nhiên, nguy cơ chính trị, khủng hoảng kinh tế, sự thay đổi chính sách quản lý đựng nhiều rủi ro, tổn thất nên muốn nâng cao hiệu quả kinh doanh cần quan tâm và thiết lập các biện pháp hạn chế rủi ro và tổn thất. Bên cạnh đó, tác giả đã đƣa ra một số biện pháp chủ yếu trong việc phòng ngừa, hạn chế rủi ro, tổn thất trong kinh doanh thƣơng mại quốc tế phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế và kỹ thuật của Việt Nam cụ thể nhƣ: Cần phải có sự phối hợp tích cực từ phía nhà nƣớc với các biện pháp chủ động của các doanh nghiệp.
Nhà nƣớc cần quan tâm đến những giải pháp vĩ mô, các doanh nghiệp tập trung vào các biện pháp quản trị đồng bộ rủi ro. Quản trị rủi ro cũng phải phối hợp với các biện pháp nhƣ : Xây dựng bộ máy tổ chức kinh 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com doanh phù hợp với đặc điểm tính chất quy mô, năng lực quản lý kinh doanh, xây dựng hệ thống kênh thông tin, lựa chọn thị trƣờng, mặt hàng, khách hàng, phƣơng thức thanh toán, phƣơng thức vận chuyển. Một trong những rủi ro phổ biến trong kinh doanh quốc tế: Rủi ro hối đoái đã đƣợc tác giả Phạm Ngọc Ánh đề cập tới trong bài viết số 1, đăng trên Tạp chí nghiên cứu kinh tế tháng 1/2004. Tác giả khẳng định rằng: Rủi ro hối đoái là sự không chắc chắn về giá trị của một khoản thu nhập do sự biến động của tỷ giá hối đoái.
Bất kỳ hoạt động kinh doanh nào có liên quan đến tỷ giá đều có nguy cơ rủi ro hối đoái. Trong hoạt động thƣơng mại quốc tế, các doanh nghiệp xuất, nhập khẩu đều đối mặt với rủi ro hối đoái. Đối với doanh nghiệp nhập khẩu, rủi ro hối đoái nẩy sinh khi ngoại tệ phải trả trong tƣơng lai lên giá so với nội tệ. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, rủi ro hối đoái nẩy sinh khi ngoại tệ nhận đƣợc trong tƣơng lai giảm giá so với nội tệ.
Trong điều kiện lạm phát tiền tệ đó trở thành hiện tƣợng phổ biến thì sức mua của các đồng tiền, kể cả những đồng tiền chủ chốt phục vụ cho thanh toán quốc tế vẫn luôn biến động, làm ảnh hƣởng trực tiếp đến lợi ích của các chủ thể thực hiện các giao dịch thƣơng mại, đầu tƣ và tín dụng quốc tế. Vì vậy phòng ngừa rủi ro hối đoái trong hoạt động xuất, nhập khẩu nói riêng và trong kinh doanh nói chung là việc làm rất cần thiết. Để phòng ngừa rủi ro hối đoái, các tổ chức tín dụng cũng nhƣ doanh nghiệp ở các nƣớc sử dụng các công cụ nhƣ: giao dịch có kỳ hạn, giao dịch hoán đổi, giao dịch quyền chọn, giao dịch tƣơng lai.2 Các công trình nghiên cứu liên quan đến rủi ro trong thanh toán quốc tế và biện pháp phòng ngừa, khắc phục rủi ro trong thanh toán quốc tế Nghiên cứu về rủi ro trong thanh toán quốc tế là một đề tài thu hút đƣợc nhiều quan tâm của các tác giả trên toàn thế giới. Các tác giả đã nghiên cứu rủi ro trong thanh toán quốc tế dựa trên nhiều khía cạnh khác nhau, từ đó đƣa ra các biện pháp quản lý rủi ro đối với các bên tham gia: Nhà xuất khẩu, bên nhập khẩu và ngân hàng.
Có thể kể đến các nghiên cứu tiêu biểu sau đây: Institute of Financial Services , 2013. Guide to Documentary Credits , Ifs School of Finance. Cuố n sách đã đề câp ̣ tới ba vấ n đề rủi ro mà các ngân hàng trên thế giới 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phải đƣơng đầu trong các giao d ịch tài trơ ̣ thƣơng m ại hiện nay, đó là rửa tiền , tài trợ khủng bố và cấm vận (Money laundering, Terrorist financing and Sanctions). Các vấn đề này gây ra khá nhiều các rủi ro quốc gia và rủi ro ngân hàng đại lý cho các đối tƣ ợng tham gia vào các giao dic ̣h tài trơ ̣ thƣơng m ại, đặc biệt là các ngân hàng.
Cuố n sách đã chỉ ra và phân tích đƣ ợc tác động của các vấn đề này tớ i các ngân hàng , cùng với đó đề ra một số giải pháp có thể áp dụng trong quy trình tác nghiệp hằng ngày tại các ngân hàng đề giảm thiểu các rủi ro có thể gặp phải do các vấn đề trên gây ra Nghiên cứu của tác giả Ivana Spišáková, Eva Golasová, 2009: Rủi ro trong hệ thống thanh toán quốc tế, các hình thức và công cụ loại trừ. Tác giả đã chia nghiên cứu thành sáu phần chính. Trong phần thứ nhất nhắc đến hệ thống thanh toán quốc tế từ thời Trung Cổ, thứ hai là về hệ thống thanh toán quốc tế hiện nay với những loại rủi ro phổ biến nhất: Rủi ro chính trị và rủi ro tỷ giá. Trong phần thứ ba nói về hai hiệp hội liên kết lớn trong hệ thống thanh toán quốc tế: SWIFT và TARGET.
Sau đó là phân chia những rủi ro của hệ thống thanh toán quốc tế và làm thế nào chúng ta có thể kiểm soát rủi ro trong hệ thống thanh toán. Trong phần thứ năm của bài nghiên cứu nói đến hình thức và công cụ của hệ thống thanh toán quốc tế. Cuối cùng tác giả đề cập đến các công cụ tài chính phái sinh là công cụ loại bỏ rủi ro trong hệ thống thanh toán nƣớc ngoài. Nghiên cứu này của tác giả Ivana Spišáková, Eva Golasová đã hệ thống đầy đủ về hệ thống thanh toán quốc tế từ việc khái quát lịch sử, đến việc phân chia các loại rủi ro và cuối cùng là đƣa ra các công cụ để loại trừ rủi ro.