MỞ ĐẦU 1. Giới thiệu về công trình nghiên cứu Đề tài “nghiên cứu phương pháp xác lập giá xây dựng tổng hợp xây dựng công trình giao thông đường bộ trong điều kiện Việt Nam” nghiên cứu cơ sở lý luận hình thành giá xây dựng công trình, các phƣơng pháp xác lập giá xây dựng tổng hợp (trước khi Nghị định 99/2007/NĐ-CP và Nghị định 112/2009/NĐ-CP ban hành gọi là đơn giá tổng hợp) đang sử dụng hiện nay, phân tích đánh giá những tồn tại trong lập giá xây dựng tổng hợp xây dựng công trình giao thông đƣờng bộ, từ đó bổ sung, hoàn thiện phƣơng pháp xác lập giá xây dựng tổng hợp phù hợp với điều kiện thực tế của ngành giao thông đó là bổ sung sự ảnh hƣởng của các yếu tố về địa hình, địa chất, điều kiện thi công., sự biến động giá (chỉ số giá) để xây dựng “Bộ giá xây dựng tổng hợp xây dựng công trình giao thông đường bộ” cho từng vùng miền trong cả nƣớc (63 tỉnh, thành phố), với các điều kiện địa hình, địa chất, điều kiện thi công khác nhau. Đề tài thiết lập các chƣơng trình phần mềm tin học xác lập giá xây dựng tổng hợp và tra cứu giá xây dựng tổng hợp để sử dụng thuận tiện và nhanh chóng. Lý do lựa chọn đề tài Một trong những lĩnh vực của cơ sở hạ tầng đang đƣợc Nhà nƣớc ƣu tiên đầu tƣ và phát triển hiện nay là giao thông vận tải, đặc biệt là kết cấu hạ tầng giao thông trong đó công trình giao thông đƣờng bộ chiếm tỷ trọng đầu tƣ lớn nhất (khoảng 80-90%).
Do giao thông vận tải đóng góp vai trò tích cực trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc; mặt khác, do cơ sở vật chất của ngành đang bị xuống cấp một cách nghiêm trọng, nên đầu tƣ cho GTVT là một yêu cầu thiết yếu đối với nƣớc ta hiện nay. Trong những năm qua, kết cấu hạ tầng giao thông không ngừng phát triển, nhiều công nghệ mới đƣợc áp dụng trong xây dựng công trình giao thông làm rút ngắn thời gian xây dựng và chất lƣợng đƣợc nâng cao. Bên cạnh đó, công tác quản lý vốn đầu tƣ xây dựng công trình còn gặp nhiều khó khăn do chế độ chính sách, giá cả…luôn thay đổi. Để giúp cho các cơ quan chức năng của Nhà nƣớc quản lý một cách có hiệu quả chi phí đầu tƣ xây dựng công trình, ngoài hệ thống định mức dự toán xây dựng công trình do Nhà nƣớc (Bộ Xây dựng) công bố, ngành GTVT còn cần có một hệ thống giá xây dựng tổng hợp của ngành phù hợp điều kiện khác nhau của từng vùng.
Giá xây dựng tổng hợp là cơ sở để xác định nhu cầu vốn cho công tác lập chiến 4 lƣợc, quy hoạch, xây dựng kế hoạch phát triển kết cấu hạ tầng giao thông, quản lý tốt công tác xây dựng cơ bản, sử dụng một cách có hiệu quả vốn đầu tƣ. Đối với công trình giao thông đƣờng bộ, việc xác lập giá xây dựng tổng hợp còn một số vấn đề cần phải hoàn thiện, trong đó có vấn đề vận dụng phƣơng pháp chung để xác lập giá xây dựng tổng hợp xây dựng công trình giao thông đƣờng bộ theo các điều kiện cụ thể của từng vùng trong cả nước (điều kiện địa hình, địa chất, thủy văn…). Xuất phát từ thực tế trên, đề tài “nghiên cứu phương pháp xác lập giá xây dựng tổng hợp xây dựng công trình giao thông đường bộ trong điều kiện Việt Nam” sẽ phần nào giải quyết đƣợc những vấn đề đã và đang đặt ra và mang tính cấp thiết đối với quản lý đầu tƣ xây dựng trong giai đoạn hiện nay ở nƣớc ta. Mục đích nghiên cứu của luận án Mục đích nghiên cứu của luận án là hoàn thiện phƣơng pháp, xác lập giá xây dựng tổng hợp xây dựng công trình giao thông đƣờng bộ cho từng vùng miền (63 tỉnh, thành phố) trong điều kiện Việt Nam.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu của luận án Luận án lấy sự hình thành giá xây dựng tổng hợp xây dựng công trình giao thông đƣờng bộ (tính cho 1 đơn vị chiều dài đƣờng bộ) làm đối tƣợng nghiên cứu nhằm hoàn thiện phƣơng pháp và lập (xây dựng) giá xây dựng tổng hợp xây dựng công trình giao thông đƣờng bộ phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu của luận án Hệ thống giao thông đƣờng bộ Việt Nam bao gồm cầu, đƣờng các cấp: đƣờng cao tốc, đƣờng cấp I đến cấp VI (hệ thống đƣờng quốc lộ, đƣờng tỉnh chủ yếu là đƣờng cao tốc, đƣờng cấp I đến cấp V), đƣờng giao thông nông thôn (A, B). Xây dựng công trình đƣờng bộ có xây dựng mới, cải tạo nâng cấp, bao gồm các hạng mục công tác nhƣ nền, mặt đƣờng, cống, tƣờng chắn, ta luy… Trong những hạng mục công tác trên có những hạng mục cố định (nền, mặt đƣờng), có những hạng mục thay đổi tùy thuộc vào địa hình, điều kiện tự nhiên nhƣ: cống, tƣờng chắn, ta luy…(chiếm tỷ trọng nhỏ trong chi phí đầu tƣ xây dựng đƣờng bộ).
Tuy nhiên với khả năng thực tế cũng nhƣ mục tiêu của đề tài, phạm vi nghiên cứu của luận án đƣợc giới hạn trong xây dựng mới công trình đường bộ (gồm nền và mặt) cho đường từ cấp I đến cấp V 5 5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Luận án đã đƣa ra cách tiếp cận, cách nhìn tổng thể, toàn diện, đồng thời làm sáng tỏ một số vấn đề có ý nghĩa cả về khoa học và thực tiễn về phƣơng pháp xác lập giá xây dựng tổng hợp XDCT giao thông đƣờng bộ ở Việt Nam. Cụ thể là: Thứ nhất, góp phần hoàn thiện và làm phong phú thêm hệ thống lý luận về sự hình thành giá xây dựng trong nền kinh tế thị trƣờng có sự điều tiết của Nhà nƣớc. Làm sáng tỏ một số vấn đề về giá xây dựng công trình, phƣơng pháp xác lập giá xây dựng tổng hợp công trình đƣờng bộ ở nƣớc ta cũng nhƣ bài học kinh nghiệm xây dựng đơn giá của một số nƣớc trên thế giới.
Thứ hai, điều tra, phân tích, đánh giá các yếu tố ảnh hƣởng đến xây dựng công trình giao thông đƣờng bộ tại các vùng của Việt Nam, từ đó thấy đƣợc sự ảnh hƣởng của các yếu tố này đến xác lập giá xây dựng tổng hợp xây dựng công trình đƣờng bộ. Luận án cũng đã phân tích đánh giá thực trạng việc lập và quản lý chi phí trong XDCT giao thông đƣờng bộ, chỉ ra những thuận lợi, khó khăn trong xây dựng đơn giá. Qua đó, thấy đƣợc một số vấn đề mà ngành giao thông cần có giải pháp hoàn thiện. Đó là hệ thống định mức trong ngành giao thông (do Bộ Xây dựng công bố) thiếu nhiều hạng mục công tác cần đƣợc xây dựng mới, bổ sung sửa đổi, cần có giá xây dựng tổng hợp XDCT giao thông đƣờng bộ phù hợp với điều kiện thực tế của ngành.
Thứ ba, bổ sung một số vấn đề khắc phục những tồn tại của phƣơng pháp chung xác lập giá xây dựng tổng hợp do Bộ Xây dựng ban hành nhằm hoàn thiện phƣơng pháp xác lập giá xây dựng tổng hợp, tác giả luận án bổ sung một số công việc quan trọng trong trình tự lập đơn giả tổng hợp xây dựng công trình giao thông đƣờng bộ. Đó là: (i) Nghiên cứu lựa chọn thiết kế điển hình; (ii) Bổ sung ảnh hƣởng của các yếu tố về địa hình, địa chất, điều kiện thi công. Thiết lập các chƣơng trình phần mềm tin học để xây dựng “Bộ giá xây dựng tổng hợp XDCT giao thông đường bộ” cho từng vùng miền trong cả nƣớc (63 tỉnh, thành phố), với các điều kiện địa hình, địa chất, điều kiện thi công khác nhau, phục vụ cho các cơ quan quản lý nhà nƣớc, ngành GTVT và các doanh nghiệp làm cơ sở để xây dựng chiến lƣợc, quy hoạch phát triển đƣờng bộ Việt Nam, để lập kế hoạch vốn (tùy theo điều kiện địa hình địa chất cụ thể sẽ bổ sung thêm chi phí xây dựng cống, tƣờng chắn, ta luy…) và quản lý chi phí đầu tƣ XDCT nhằm nâng cao hiệu quả VĐT. 6 TỔNG QUAN VỀ “NGHIÊN CỨU PHƢƠNG PHÁP XÁC LẬP GIÁ XÂY DỰNG TỔNG HỢP XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG ĐƢỜNG BỘ TRONG ĐIỀU KIỆN VIỆT NAM” 1.
Phân tích, đánh giá các công trình nghiên cứu đã đƣợc công bố trong và ngoài nƣớc a. Các công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước Phƣơng pháp xác lập giá xây dựng tổng hợp là vấn đề đã đƣợc khá nhiều tác giả nghiên cứu và đã đạt đƣợc một mức hoàn thiện nhất định. Về phƣơng diện lý luận, từ lâu nhiều chƣơng trình giảng dạy đại học đã đƣa học phần Định mức - Dự toán vào giảng dạy [6], [16] trong đó đề cập đến nguyên lý chung xây dựng định mức kỹ thuật và phƣơng pháp lập dự toán công trình. Phần nghiên cứu về giá tổng hợp còn chƣa đƣợc đề cập đầy đủ.
Các tác giả khác khi trình bày những vấn đề về kinh tế xây dựng [12], [13]… cũng dành một phần của giáo trình nói về nguyên lý định giá trong xây dựng, trong đó có đề cập đến phƣơng pháp xác lập giá xây dựng tổng hợp nhƣ là một trong những phƣơng pháp quan trọng trong xác định tổng mức đầu tƣ. Tuy nhiên, vì trong khuôn khổ của một giáo trình nên phƣơng pháp xác lập giá xây dựng tổng hợp đƣợc đề cập vẫn chỉ dừng ở phƣơng pháp mẫu chung, việc nghiên cứu chi tiết các nhân tố hình thành giá và điều kiện kinh tế kỹ thuật xây dựng công trình tác động đến giá xây dựng tổng hợp (còn nhiều nội dung) chƣa đƣợc đề cập đến đầy đủ. Đã có những luận án và đề tài nghiên cứu khoa học nghiên cứu về vấn đề hình thành giá trong xây dựng [15], [28], [21], [20], [14], [26], [27], [ 22]… Các đề tài, luận án này là những công trình nghiên cứu chuyên sâu về định giá, trong đó có giá xây dựng tổng hợp trong xây dựng, có giá trị quan trọng đối với phƣơng pháp hình thành giá trong xây dựng nói chung và đối với phƣơng pháp xác lập giá xây dựng tổng hợp nói riêng. Tuy nhiên, trong các nghiên cứu trƣớc hoặc là chỉ đề cập đến giá xây dựng tổng hợp của một sản phẩm cụ thể [14], hoặc là còn chƣa tính đến đầy đủ những yếu tố liên quan điều kiện tự nhiên – kỹ thuật nơi công trình giao thông đi qua [21], [22].
Sự biến động giá trong kinh tế thị trƣờng đƣợc thể hiện nhƣ thế nào trong giá tổng hợp thì hầu nhƣ còn chƣa đƣợc đề cập đúng mức.