Chương 1. Tổng quan về xây dựng bản đồ dòng chảy tuyến luồng hàng hải Hải Phòng. Cơ sở lý luận động lực học dòng chảy, ảnh hưởng của dòng chảy đến sự chuyển động của tàu và ứng dụng CFD tính toán mô phỏng dòng chảy tuyến luồng. Tính toán mô phỏng dòng chảy tuyến luồng hàng hải Hải Phòng.
Nghiên cứu thực nghiệm và xây dựng thử nghiệm bản đồ dòng chảy tuyến luồng hàng hải Hải Phòng. TỔNG QUAN VỀ XÂY DỰNG BẢN ĐỒ DÒNG CHẢY TUYẾN LUỒNG HÀNG HẢI HẢI PHÒNG 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu của luận án 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới liên quan đến luận án Nghiên cứu sinh đã nghiên cứu, tìm tòi tài liệu và phân tích cụ thể lĩnh vực nghiên cứu của luận án với các công trình đã công bố liên quan ở trong nước và thế giới, có thể kể đến một số công trình tiêu biểu sau: Trên thế giới, đặc biệt là hãng sản xuất Admiralty chart and publications (Vương quốc Anh) đã sản xuất các loại bản đồ, hải đồ, ấn phẩm hàng hải,.
phục vụ công tác hàng hải, công tác dẫn tàu phát triển rất rực rỡ và được sử dụng rộng rãi trên thế giới [58], [75]. Trên các hải đồ giấy do Anh sản xuất (British Admiralty chart - BA chart) cũng không xuất hiện hướng và tốc độ dòng chảy liên tục, nếu có cũng chỉ xuất hiện tức thời hướng dòng chảy tại một điểm hay khu vực nào đó của hải đồ, hoặc xuất hiện một số điểm đánh dấu thủy triều và được giải thích ở phía góc của hải đồ. Cụ thể, các hải đồ do Anh sản xuất liên quan đến khu vực Hải Phòng, như: BA chart № 1965, 3875, 3881 và ngay cả bình đồ (hải đồ cảng - Habour chart) Hải Phòng BA chart № 3882 [58], trên đó không xuất hiện hướng và tốc độ dòng chảy của tuyến luồng hàng hải Hải Phòng. Ấn phẩm hàng hải của Anh số 30, tập 1 (BA China Sea Pilot, Vol.
1, NP 30) cũng chỉ giải thích thủy triều, dòng triều khu vực liên quan của Hải Phòng [58]. Các hãng sản xuất của Mỹ, Úc, Nga,. cũng sản xuất hải đồ, bản đồ, ấn phẩm hàng hải,. sử dụng riêng cho vùng lãnh thổ, khu thủy nội địa của mình.
Trong các ấn phẩm hàng hải đã có bản đồ dòng chảy trên các bề mặt đại dương thế giới [74], [75]. Bản đồ này giúp cho thuyền trưởng, sĩ quan hàng hải có cách nhìn tổng quan và tham khảo về hệ thống dòng chảy trên thế giới, một phần giúp ích trong công tác hàng hải, đặc biệt là hàng hải khí tượng. 9 Ngoài ra, một số công trình công bố liên quan sử dụng phương pháp số tính toán mô phỏng dòng triều tại Vịnh Bắc Bộ [60], [63], [64],…: - Năm 1998, Manh, D. “A threedimensional numerical model of tide and tidal current in the Gulf of Tongking”.
Oceanographic Literature Review, 45(1): 22. “Numerical simulation of principal tidal constituents in the South China Sea, Gulf of Tonkin and Gulf of Thailand”. Continental Shelf Research, 19(7): 845-869; - Năm 2000, Manh. “A study on residual flow in the Gulf of Tongking”.
Journal of oceanography, 56(1): 59-68. A, and Van Uu. “Tidal characteristics of the gulf of Tonkin”. Continental Shelf Research, 91, 37-56.
Ngoài ra, còn nhiều nhà khoa học, chuyên gia nước ngoài có công trình khoa học, tài liệu khoa học công bố liên quan đến ứng dụng CFD với Fluent - Ansys để tính toán mô phòng động lực học dòng chảy trong những điều kiện và môi trường khác nhau, như [56], [57], [59], [61], [71]. Tình hình nghiên cứu trong nước liên quan đến luận án Việc xuất bản hải đồ hàng hải do Quân chủng Hải quân thực hiện trên các vùng biển của Việt Nam. Tuy nhiên, số liệu đo đạc, dữ liệu được tham khảo từ dữ liệu hải đồ Anh. Trên hải đồ giấy hay ngay cả bình đồ, chẳng hạn trên tờ bình đồ I-25-022 - Lối vào cảng Hải Phòng (hình 1.1), tờ bình đồ I-25- 031 - Từ Lạch Huyện đến Hòn Dấu (hình 1.3) cập nhật tháng 9/2020 [42], không thể hiện hướng và tốc độ dòng chảy liên tục, nếu có xuất hiện thì cũng chỉ mang tính tức thời hướng dòng chảy tại một điểm hay khu vực nào đó của bình đồ.
Tương tự các tờ bình đồ khác do Quân chủng Hải quân thực hiện cũng không thể hiện hướng và tốc độ dòng chảy liên tục [29].1 Bình đồ I-25-022 - Lối vào cảng Hải Phòng Hình 1.2 Minh họa phóng to một khu vực trên bình đồ I-25-022 11 Hình 1.3 Bình đồ I-25-031 - Từ Lạch Huyện đến Hòn Dấu Hình 1.4 Minh họa phóng to một khu vực trên bình đồ I-25-031 12 Hiện nay Tổng công ty Bảo đảm an toàn hàng hải Miền Bắc và Tổng công ty Bảo đảm an toàn hàng hải Miền Nam, đang xây dựng các hải đồ điện tử cho các khu vực của Việt Nam, trong đó có khu vực Hải Phòng [46]. Trên các hải đồ điện tử khu vực tuyến luồng Hải Phòng đều không thể hiện chi tiết hướng và tốc độ dòng chảy tại các thời điểm khác nhau trong ngày. Cụ thể, thứ tự các đoạn luồng trên tuyến luồng hàng hải Hải Phòng từ cảng chính ra phao số 0, phục vụ công tác dẫn tàu, được mô tả dưới dạng hải đồ điện tử theo hình 1.5 Đoạn luồng Vật Cách - Sông Cấm - Phà Rừng trên hải đồ VN4HP007 của tuyến luồng hàng hải Hải Phòng 13 Hình 1.6 Minh họa phóng to một khu vực trên đoạn luồng Vật Cách - Sông Cấm - Phà Rừng của tuyến luồng hàng hải Hải Phòng Hình 1.7 Đoạn luồng Bạch Đằng - Hà Nam - Nam Triệu trên hải đồ VN4HP005 của tuyến luồng hàng hải Hải Phòng 14 Hình 1.8 Minh họa phóng to một khu vực trên đoạn luồng Bạch Đằng - Hà Nam - Nam Triệu của tuyến luồng hàng hải Hải Phòng Hình 1.9 Đoạn luồng Lạch Huyện trên hải đồ VN4HP003 15 Hình 1.10 Minh họa phóng to một khu vực trên đoạn luồng Lạch Huyện của tuyến luồng hàng hải Hải Phòng Phân tích các số liệu về dòng chảy từ hình 1.10, đặc biệt là các hình ảnh minh họa phóng to cho một khu vực trên đoạn luồng (hình 1.10), nhận xét rằng: Trên hải đồ điện tử tuyến luồng Hải Phòng do Tổng công ty Bảo đảm An toàn Hàng hải Miền Bắc xây dựng, cập nhật và bổ sung 9/2020 [46], như: VN4HP003, VN4HP005, VN4HP007 đều không thể hiện hướng và tốc độ dòng chảy trên tuyến luồng hàng hải. Trong nước: Tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên thuộc Đại học Quốc Gia Hà Nội, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Giao thông vận tải thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Thủy lợi, Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam,… một số tác giả nghiên cứu và công bố một số vấn đề liên quan: - Các tác giả thuộc Trường Đại học Hàng hải Việt Nam, như: GS.
Lương Công Nhớ, PGS. Phạm Kỳ Quang, PGS. Nguyễn Cảnh Sơn, TS. Bùi Văn Cường, Nguyễn Sỹ Kiêm, TS.
Nguyễn Thái Dương,. đã có công trình khoa học, tài liệu khoa học công bố kết quả về thời tiết biển và hải dương học, thủy triều và tính toán thủy triều trong hàng hải, 16 động lực học dòng chảy bao, ứng dụng CFD với Fluent - Ansys để tính toán mô phỏng dòng chảy ảnh hưởng đến ổn định tàu, xâm thực bánh lái, quỹ đạo chuyển động tàu thủy trên tuyến luồng hàng hải,… - Các tác giả thuộc Trường Đại học Giao thông vận tải thành phố Hồ Chí Minh, như: PGS. Nguyễn Xuân Phương, PGS. Nguyễn Phùng Hưng, TS.
Cổ Tấn Anh Vũ, TS. Nguyễn Thành Nhật Lai,… đã có các công trình khoa học công bố một số kết quả về tính toán thủy triều trong hàng hải, ứng dụng CFD với Fluent - Ansys để tính toán mô phỏng dòng chảy ảnh hưởng đến xâm thực chân vịt, bánh lái tàu thủy, tính toán mô phỏng dòng chảy bao quanh tàu thủy, dòng chảy khu vực neo đậu,. - Các tác giả thuộc Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, như [20]: GS. Vũ Duy Quang, GS.
Nguyễn Thế Mịch, PGS. Lương Ngọc Lợi, PGS. Lê Quang, PGS. Trương Việt Anh, PGS.
Phạm Thị Thanh Hương, PGS. Ngô Văn Hệ,… đã công bố kết quả và tính toán động lực học dòng chảy, thủy khí động lực học, vấn đề xác định lực cản tàu, ứng dụng CFD để tính toán mô phỏng tác động dòng chảy các bài toán máy thủy lực cánh dẫn như bơm, tua bin, chân vịt tàu thủy,… - Các tác giả Trường Đại học Khoa học tự nhiên thuộc Đại học Quốc Gia Hà Nội, như: GS. Trần Tân Tiến, GS. Phan Văn Tân, PGS.
Phạm Văn Huấn, Phan Văn Vỵ, TS. Nguyễn Thanh Sơn,… đã công bố kết quả liên quan đến cơ sở hải dương học, tính toán trong hải dương, động lực học biển, tính toán thủy văn, phương pháp tính toán thủy triều, dòng chảy, thống kê trong khí tượng,… - Tác giả Trần Văn Chung và Bùi Hồng Long, có các công trình khoa học công bố kết quả nghiên cứu liên quan đến tính toán dòng chảy trên tạp chí khoa học chuyên ngành hoặc trong kỷ yếu hội nghị quốc tế, như [22], [49]: Năm 2007, “Một số kết quả tính toán dòng triều bằng mô hình ba chiều (3D) cho Vịnh Bắc Bộ”. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Biển, 7(4), tr. 17 Năm 2015, “Một số kết quả tính toán dòng chảy trong Vịnh Bắc Bộ bằng mô hình ba chiều phi tuyến”.
Tạp chí Khoa học và Công nghệ Biển; tập 15, số 4, tr.11 Minh họa kết quả tính toán mô phỏng: a) Lưới chia dạng tam giác; b) Phân bố trường dòng chảy tổng hợp trên mặt biển Vịnh Bắc bộ Hầu hết trong các công trình khoa học công bố của hai tác giả đã sử dụng phương pháp phần tử hữu hạn, bằng mô hình ba chiều (3D) để mô phỏng hệ thống dòng chảy trong một số khu vực, trong đó có Vịnh Bắc Bộ. Các kết quả tính toán cho thấy sự phân bố của dòng chảy gió và dòng chảy tổng hợp (dòng chảy do gió, triều và mật độ) theo không gian và thời gian có tính đến yếu tố mùa và theo độ sâu. Ngoài ra, một số nhà khoa học, chuyên gia trong nước có công trình khoa học, tài liệu khoa học công bố liên quan đến ứng dụng CFD với Fluent - Ansys để tính toán mô phòng động lực học dòng chảy, ứng dụng trong thủy khí, với điều kiện và môi trường khác nhau, như [48], [52], [53],. Từ các kết quả công bố của các công trình, nhận xét rằng: 18 - Trong nước, các kết quả nghiên cứu về tính toán thủy triều, dòng chảy biển, đã được các tác giả công bố tại một số trường đại học, viện nghiên cứu.