Nghiên Cứu Phẫu Thuật Nong Lỗ Thông Xoang Hàm Bằng Bóng Sonde Foley Tại Bệnh Viện Thống Nhất

Nghiên cứu cải tiến phương pháp nong lỗ thông xoang hàm bằng bóng sonde Foley trong điều trị viêm xoang hàm tại Bệnh viện Thống Nhất.

• Tác giả: Trương Hoàng Việt
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Hiếu Bình
• Trường học: Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Mũi Họng
• Đề tài: Nghiên Cứu Nong Lỗ Thông Xoang Hàm Bằng Bóng Sonde Foley
• Loại tài liệu: Luận Văn Chuyên Khoa Cấp II
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Sơ lược về sự phát triển của Phẫu thuật Nong lỗ thông xoang bằng bóng:
• 1.2. Giải Phẫu xoang hàm:
• 1.2.1. Sơ lược sự phát triển & Giải phẫu xoang hàm:
• 1.2.2. Giải phẫu – sinh lý đường dẫn lưu xoang hàm – xoang hàm:
• 1.2.3. Hình dạng của lỗ hay ống thông xoang hàm:
• 1.2.4. Vị trí của lỗ hay ống thông xoang hàm ở phễu sàng:
• 1.2.5. Hướng của lỗ hay ống thông xoang hàm:
• 1.2.6. Đặc điểm lỗ thông hay ống thông xoang:
• 1.2.7. Nguyên lý mô học và sinh lý bảo vệ xoang
• 1.2.8. Đặc điểm mô học của niêm mạc mũi xoang:
• 1.2.9. Hệ miễn dịch ở xoang:
• 1.2.10. Cơ chế hoạt động lông chuyển
• 1.2.11. Đặc điểm tế bào trụ có lông chuyển ở mỏm móc và lỗ thông xoang:
• 1.2.12. Nguyên lý hoạt động chuyển hóa ở mũi xoang
• 1.2.13. Cơ chế khí động học bảo vệ xoang:
• 1.3. Đặc điểm niêm mạc mũi xoang trong viêm mạn:
• 1.4. Sự tái cấu trúc trong viêm mũi xoang mạn.
• 1.5. Điều trị nội khoa và sự tái cấu trúc:
• 1.6. Phẫu thuật và sự tái cấu trúc:
• 1.7. Thời gian lành thương:
• 1.8. Phân loại và chẩn đoán Viêm xoang hàm mạn:
• 1.8.1. Chẩn đoán viêm xoang hàm và tác nhân gây bệnh:
• 1.9. Viêm xoang hàm cấp:
• 1.10. Viêm xoang hàm mạn:
• 1.11. Viêm mũi xoang mạn và viêm mũi xoang cấp tái phát:
• 1.12. Cận lâm sàng trong chẩn đoán viêm xoang hàm:
• 1.12.1. Nội soi mũi xoang :
• 1.12.2. X-quang Blondeau – Hirtz hay siêu âm xoang:
• 1.12.3. CT scan mũi xoang:
• 1.13. Các phương pháp điều trị phẫu thuật trong viêm xoang hàm mạn:
• 1.13.1. Phẫu thuật CaldWel Luc:
• 1.13.2. Phẫu thuật cắt mõm móc - mở khe giữa qua nội soi:
• 1.13.3. Mở xoang hàm đường khe mũi dưới qua nội soi:
• 1.13.4. Phẫu thuật nong lỗ thông xoang hàm bằng bóng:
• 1.14. Thang điểm SNOT-22 (sinonasal outcome test 22): Đánh giá chất lượng cuộc sống của bệnh nhân viêm mũi xoang mạn:
• 1.15. Kỹ thuật nong lỗ thông xoang hàm bằng bộ bóng nong XprESS trong viêm xoang hàm:
• 1.15.1. Chỉ định phẫu thuật cho bộ bóng nong XprESS cho viêm xoang hàm:
• 1.15.2. Bộ dụng cụ phẫu thuật:
• 1.15.3. Chuẩn bị bộ bóng nong:
• 1.15.4. Chuẩn bị bệnh nhân trước phẫu thuật:
• 1.15.5. Phẫu thuật được thực hiện qua đường mũi, dưới hướng dẫn của nội soi ống cứng 00 và 300, đường kính 4mm:
• 1.16. Tình hình các nghiên cứu trong và ngoài nước về phẫu thuật nội soi hay phẫu thuật nong bằng bóng tại lỗ thông tự nhiên xoang hàm :
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu:
• 2.1.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh:
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ:
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu:
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu:
• 2.3. Phương pháp chọn mẫu:
• 2.4. Thời gian nghiên cứu:
• 2.5. Phương tiện nghiên cứu:
• 2.5.1. Dụng cụ trong phòng nội soi:
• 2.5.2. Bộ dụng cụ nong xoang hàm bằng bóng sonde Foley số 8:
• 2.6. Qui trình thực hiện nghiên cứu:
• 2.7. Kỹ thuật nong lỗ thông xoang hàm bằng bóng của sonde Foley trong viêm xoang hàm:
• 2.7.1. Chuẩn bị dụng cụ bộ bóng nong bằng sonde Foley:
• 2.7.2. Tạo hình lại đầu ống hút 2mm để tiếp cận và vào lỗ thông xoang hàm:
• 2.8. Chuẩn bị bộ bóng nong bằng sonde Foley:
• 2.9. Chuẩn bị bệnh nhân trước phẫu thuật:
• 2.10. Phẫu thuật được thực hiện qua đường mũi, dưới hướng dẫn của nội soi ống cứng 00 và 300, đường kính 4mm:
• 2.11. Chăm sóc sau nong lỗ thông tự nhiên xoang hàm bằng bóng của sonde Foley:
• 2.12. Đánh giá kết quả:
• 2.13. Phương pháp thu thập số liệu:
• 2.13.1. Điểm trung bình SNOT 22 trước - sau nong Lỗ thông xoang hàm:
• 2.13.2. Nội soi đánh giá dịch tiết và niêm mạc khe giữa:
• 2.13.3. Khảo sát sự thay đổi (độ chuyển sáng) của CT scan của xoang hàm và phức hợp lỗ thông xoang hàm:
• 2.13.4. Khảo sát các yếu tố kỹ thuật trong lúc thực hiện phẫu thuật:
• 2.13.5. Khảo sát sự hài lòng của người tham gia NC sau nong 12 tuần:
• 2.14. Phương pháp xử lý số liệu:
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm lâm sàng viêm xoang hàm của người tham gia nghiên cứu:
• 3.1.1. Cơ địa dị ứng – Thói quen:
• 3.1.2. Thời gian mắc bệnh – số đợt viêm xoang trong năm:
• 3.2. Đánh giá mức độ viêm xoang hàm mạn trước khi nong LTXH bằng bóng của sonde Foley:
• 3.2.1. Điểm trung bình các triệu chứng mũi xoang theo Thang điểm đánh giá chất lượng cuộc sống SNOT 22 trước nong:
• 3.2.2. Nội soi khe mũi giữa trước nong:
• 3.2.3. Đánh giá CT scan xoang hàm và lỗ thông xoang hàm trước nong:
• 3.2.3.1. CT Scan xoang hàm theo thang điểm Lund – Mackey:
• 3.2.3.2. CT scan đánh giá lỗ thông xoang hàm:
• 3.3. Kết quả trong lúc thực hiện phẫu thuật nong LTXH bằng bóng của sonde Foley:
• 3.3.1. Khả năng thực hiện thành công việc đặt và nong lỗ thông xoang hàm bằng bóng của sonde Foley:
• 3.3.2. Thời gian thực hiện phẫu thuật nong lỗ thông/ống thông xoang hàm một bên:
• 3.3.3. Tạo hình lại đầu của ống hút trong kênh dẫn lưu của sonde Foley để tiếp cận và vào trong xoang hàm, tạo uốn cong lại bằng dụng cụ (khoảng 900 – 1350).
• 3.3.4. Mức độ đau theo VAS (Visual Analogue Scale) trong lúc nong lỗ thông xoang hàm bằng bóng của sonde Foley
• 3.3.5. Tình trạng lỗ thông xoang hàm ngay sau khi hoàn thành nong lỗ thông xoang:
• 3.3.6. Quan sát lỗ thông sau khi rút bóng nong:
• 3.3.7. Chảy máu trong lúc nong lỗ thông xoang hàm:
• 3.3.8. Những tình huống khó khăn trong quá trình nong xoang hàm bằng bóng của sonde Foley và cách xử lý:
• 3.4. Kết quả sau phẫu thuật nong LTXH bằng bóng của sonde Foley:
• 3.4.1. Các triệu chứng mũi xoang theo Thang điểm đánh giá chất lượng cuộc sống SNOT 22 sau nong lỗ thông xoang hàm 2 tuần, 4 tuần, 12 tuần:
• 3.4.2. Nội soi đánh giá lỗ thông xoang hàm sau khi nong lỗ thông xoang hàm theo thời gian 2 tuần, 4 tuần, 12 tuần:
• 3.4.3. Nội soi mũi xoang: niêm mạc khe giữa sau nong lỗ thông xoang hàm 2 tuần, 4 tuần, 12 tuần:
• 3.4.4. Nội soi mũi xoang:
• 3.4.5. Đánh giá CT scan xoang hàm và lỗ thông xoang hàm trước và sau nong 12 tuần:
• 3.4.6. Khảo sát Lỗ thông xoang hàm trên CT scan xoang hàm trước và sau nong 12 tuần:
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm lâm sàng viêm xoang hàm mạn của nhóm tham gia nghiên cứu:
• 4.1.1. Cơ địa dị ứng – thói quen:
• 4.1.2. Thời gian mắc bệnh và số đợt mắc trong 1 năm:
• 4.2. Phẫu thuật nong lỗ thông xoang hàm bằng bóng của sonde Foley:
• 4.2.1. Chọn bộ bóng nong xoang hàm bằng bóng của sonde Foley:
• 4.2.2. Chuẩn bị bộ nong cải tiến bằng sonde Foley số 8:
• 4.2.3. Thực hiện phẫu thuật nong lỗ thông xoang/ống thông xoang hàm bằng bóng của sonde Foley:
• 4.3. Đánh giá kết quả sau nong lỗ thông xoang hàm bằng bóng của sonde Foley:
• 4.3.1. Sự cải thiện triệu chứng mũi xoang và điểm trung bình SNOT 22:
• 4.3.2. Sự cải thiện trên nội soi xoang sau nong lỗ thông xoang hàm:
• 4.3.3. Sự cải thiện trên CT scan xoang hàm:
• 4.3.4. Khảo sát về sự hài lòng của người tham gia nghiên cứu với kết quả sau khi tham gia điều trị:
• 4.4. Đánh giá tính khả thi và tính an toàn và hiệu quả của phẫu thuật nong lỗ thông xoang hàm:
• 4.4.1. Tính khả thi của phẫu thuật nong lỗ thông xoang hàm bằng bóng của sonde Foley:
• 4.4.2. Tính an toàn của phẫu thuật nong lỗ thông hàm bằng bóng của sonde Foley:
• 4.4.3. Tính hiệu quả của phẫu thuật nong lỗ thông xoang hàm bằng bóng của sonde Foley:
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phẫu Thuật Nong Xoang Hàm Bằng Bóng Sonde Foley

Viêm mũi xoang mạn tính là một bệnh lý phổ biến, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Tại Mỹ, bệnh này ảnh hưởng đến khoảng 146 trên 1000 người và chi phí điều trị ước tính lên đến hàng tỷ đô la mỗi năm. Viêm mũi xoang mạn tính được định nghĩa là tình trạng viêm niêm mạc mũi xoang kéo dài ít nhất 12 tuần, với các triệu chứng thường gặp như nghẹt mũi, chảy mũi, đau mặt và giảm khứu giác. Điều trị nội khoa tích cực thường là lựa chọn đầu tiên, nhưng phẫu thuật có thể được xem xét khi điều trị nội khoa không hiệu quả. Phẫu thuật nong xoang hàm bằng bóng là một phương pháp điều trị xâm lấn tối thiểu, sử dụng bóng Sonde Foley để mở rộng lỗ thông xoang hàm, giúp cải thiện dẫn lưu và thông khí của xoang. Phương pháp này ngày càng được ưa chuộng do tính an toàn, hiệu quả và ít xâm lấn.

1.1. Viêm Xoang Hàm Mạn Tính Gánh Nặng và Thách Thức Điều Trị

Viêm xoang hàm mạn tính gây ra nhiều triệu chứng khó chịu, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Các triệu chứng như nghẹt mũi, chảy mũi, đau mặt và giảm khứu giác có thể kéo dài dai dẳng, gây khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày. Điều trị nội khoa thường bao gồm sử dụng steroid, kháng sinh và rửa mũi xoang. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, điều trị nội khoa không mang lại hiệu quả mong muốn, đặc biệt khi có tình trạng bít tắc lỗ thông xoang hàm hoặc sự phát triển của polyp mũi. Lúc này, phẫu thuật trở thành một lựa chọn cần thiết để cải thiện tình trạng bệnh.

1.2. Lịch Sử Phát Triển của Phẫu Thuật Nong Xoang Hàm Bằng Bóng

Kỹ thuật sử dụng bóng để nong dãn các cấu trúc giải phẫu hẹp đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều chuyên khoa như tim mạch và tiết niệu. Từ năm 2006, kỹ thuật nong xoang hàm bằng bóng bắt đầu được nghiên cứu và ứng dụng trong điều trị viêm xoang. Phương pháp này ngày càng được phát triển và thực hiện rộng rãi, nhờ vào tính an toàn, hiệu quả và ít xâm lấn. So với các phương pháp phẫu thuật truyền thống, nong xoang bằng bóng có ưu điểm là ít gây tổn thương niêm mạc, bảo tồn cấu trúc và có thể thực hiện dưới tê tại chỗ.

II. Vấn Đề Khó Khăn Trong Điều Trị Viêm Xoang Hàm Mạn Tính

Điều trị viêm xoang hàm mạn tính gặp nhiều khó khăn do bệnh có nhiều nguyên nhân và yếu tố liên quan. Các yếu tố như nhiễm trùng, dị ứng, rối loạn miễn dịch và cấu trúc giải phẫu bất thường có thể góp phần vào sự phát triển của bệnh. Việc xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp là một thách thức lớn. Hơn nữa, một số bệnh nhân không đáp ứng với điều trị nội khoa hoặc phẫu thuật truyền thống, đòi hỏi các phương pháp điều trị mới và hiệu quả hơn. Nghiên cứu về phẫu thuật nong lỗ thông xoang hàm bằng bóng tại Bệnh viện Thống Nhất nhằm đánh giá tính khả thi, an toàn và hiệu quả của phương pháp này trong điều trị viêm xoang hàm mạn tính.

2.1. Các Phương Pháp Điều Trị Viêm Xoang Hàm Mạn Tính Hiện Nay

Hiện nay, có nhiều phương pháp điều trị viêm xoang hàm mạn tính, bao gồm điều trị nội khoa, phẫu thuật nội soi xoang chức năng (FESS) và phẫu thuật nong xoang bằng bóng. Điều trị nội khoa thường được ưu tiên, nhưng phẫu thuật có thể được xem xét khi điều trị nội khoa không hiệu quả. FESS là một kỹ thuật xâm lấn tối thiểu, nhằm mục đích tái lập dẫn lưu xoang và giải quyết tình trạng viêm niêm mạc. Nong xoang bằng bóng là một phương pháp mới hơn, sử dụng bóng để mở rộng lỗ thông xoang hàm, giúp cải thiện dẫn lưu và thông khí.

2.2. Hạn Chế Của Các Phương Pháp Điều Trị Truyền Thống

Mặc dù các phương pháp điều trị truyền thống có thể mang lại hiệu quả trong một số trường hợp, nhưng chúng cũng có những hạn chế nhất định. Điều trị nội khoa có thể không hiệu quả đối với những bệnh nhân có tình trạng bít tắc lỗ thông xoang hàm hoặc sự phát triển của polyp mũi. FESS là một phẫu thuật xâm lấn hơn, có thể gây ra các biến chứng như chảy máu, tổn thương cấu trúc và tái phát bệnh. Do đó, cần có các phương pháp điều trị mới và hiệu quả hơn, ít xâm lấn và có thể cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh.

III. Phương Pháp Kỹ Thuật Nong Lỗ Thông Xoang Hàm Bằng Bóng Sonde Foley

Nghiên cứu tại Bệnh viện Thống Nhất tập trung vào kỹ thuật nong lỗ thông xoang hàm bằng bóng sử dụng Sonde Foley. Kỹ thuật này bao gồm việc đưa một ống thông nhỏ có bóng vào lỗ thông xoang hàm dưới hướng dẫn của nội soi. Sau đó, bóng được bơm phồng để mở rộng lỗ thông, giúp cải thiện dẫn lưu và thông khí của xoang. Nghiên cứu đánh giá tính khả thi, an toàn và hiệu quả của kỹ thuật này trong điều trị viêm xoang hàm mạn tính. Các yếu tố như thời gian phẫu thuật, mức độ đau, biến chứng và sự cải thiện triệu chứng được ghi nhận và phân tích.

3.1. Quy Trình Thực Hiện Phẫu Thuật Nong Xoang Hàm Bằng Bóng Sonde Foley

Quy trình phẫu thuật bao gồm các bước chuẩn bị bệnh nhân, chuẩn bị dụng cụ, gây tê tại chỗ, đưa ống thông có bóng vào lỗ thông xoang hàm dưới hướng dẫn của nội soi, bơm phồng bóng để mở rộng lỗ thông, và rút ống thông ra. Quá trình này được thực hiện cẩn thận để tránh gây tổn thương cho các cấu trúc xung quanh. Sau phẫu thuật, bệnh nhân được theo dõi và chăm sóc để đảm bảo quá trình phục hồi diễn ra suôn sẻ.

3.2. Ưu Điểm Của Việc Sử Dụng Bóng Sonde Foley Trong Nong Xoang Hàm

Việc sử dụng bóng Sonde Foley có một số ưu điểm so với các loại bóng nong khác. Sonde Foley có kích thước nhỏ, dễ dàng đưa vào lỗ thông xoang hàm. Bóng có thể được bơm phồng với áp lực kiểm soát, giúp mở rộng lỗ thông một cách an toàn và hiệu quả. Ngoài ra, Sonde Foley là một dụng cụ phổ biến và có sẵn, giúp giảm chi phí điều trị.

3.3. Chuẩn Bị Bệnh Nhân và Dụng Cụ Cho Phẫu Thuật

Trước phẫu thuật, bệnh nhân cần được khám và đánh giá kỹ lưỡng để xác định chỉ định và loại trừ chống chỉ định. Các xét nghiệm cần thiết như nội soi mũi xoang và CT scan mũi xoang được thực hiện để đánh giá tình trạng bệnh. Dụng cụ phẫu thuật bao gồm ống nội soi, bóng Sonde Foley, bơm tiêm, và các dụng cụ phẫu thuật khác. Tất cả các dụng cụ phải được khử trùng cẩn thận để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Hiệu Quả Nong Xoang Hàm Bằng Bóng Sonde Foley

Nghiên cứu tại Bệnh viện Thống Nhất cho thấy phẫu thuật nong lỗ thông xoang hàm bằng bóng sử dụng Sonde Foley là một phương pháp an toàn và hiệu quả trong điều trị viêm xoang hàm mạn tính. Kết quả cho thấy sự cải thiện đáng kể về triệu chứng, chất lượng cuộc sống và hình ảnh học sau phẫu thuật. Tỷ lệ thành công của phẫu thuật là cao, với ít biến chứng nghiêm trọng. Bệnh nhân cũng báo cáo mức độ hài lòng cao với kết quả điều trị. Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng ủng hộ việc sử dụng nong xoang bằng bóng như một lựa chọn điều trị cho viêm xoang hàm mạn tính.

4.1. Cải Thiện Triệu Chứng và Chất Lượng Cuộc Sống Sau Phẫu Thuật

Sau phẫu thuật, bệnh nhân ghi nhận sự cải thiện đáng kể về các triệu chứng như nghẹt mũi, chảy mũi, đau mặt và giảm khứu giác. Điểm số trên thang điểm SNOT-22 (Sinonasal Outcome Test 22), một công cụ đánh giá chất lượng cuộc sống liên quan đến mũi xoang, giảm đáng kể sau phẫu thuật, cho thấy sự cải thiện về chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

4.2. Đánh Giá Hình Ảnh Học Sau Phẫu Thuật Nong Xoang Hàm

CT scan mũi xoang sau phẫu thuật cho thấy sự mở rộng của lỗ thông xoang hàm và cải thiện dẫn lưu của xoang. Điểm số trên thang điểm Lund-Mackay, một công cụ đánh giá mức độ viêm xoang trên CT scan, giảm sau phẫu thuật, cho thấy sự cải thiện về tình trạng viêm xoang.

4.3. Tỷ Lệ Thành Công và Biến Chứng Của Phẫu Thuật

Tỷ lệ thành công của phẫu thuật nong xoang hàm bằng bóng sử dụng Sonde Foley trong nghiên cứu là cao. Các biến chứng nghiêm trọng là hiếm gặp. Một số bệnh nhân có thể gặp các biến chứng nhẹ như chảy máu mũi hoặc đau đầu, nhưng các biến chứng này thường tự khỏi hoặc có thể được điều trị bằng thuốc.

V. Bàn Luận Ưu Điểm và Hạn Chế Của Phương Pháp Nong Xoang Foley

Nghiên cứu này cung cấp thêm bằng chứng về tính hiệu quả của phẫu thuật nong lỗ thông xoang hàm bằng bóng trong điều trị viêm xoang hàm mạn tính. So với các phương pháp phẫu thuật truyền thống, nong xoang bằng bóng có ưu điểm là ít xâm lấn, ít gây tổn thương niêm mạc và có thể thực hiện dưới tê tại chỗ. Tuy nhiên, phương pháp này cũng có những hạn chế nhất định, chẳng hạn như không phù hợp với những bệnh nhân có polyp mũi lớn hoặc các bệnh lý xoang phức tạp. Cần có thêm các nghiên cứu để so sánh hiệu quả của nong xoang bằng bóng với các phương pháp điều trị khác và xác định đối tượng bệnh nhân phù hợp nhất với phương pháp này.

5.1. So Sánh Với Các Phương Pháp Phẫu Thuật Xoang Truyền Thống

Phẫu thuật nong xoang bằng bóng có ưu điểm là ít xâm lấn hơn so với các phương pháp phẫu thuật xoang truyền thống như FESS. Điều này có nghĩa là bệnh nhân có thể phục hồi nhanh hơn và ít gặp các biến chứng hơn. Tuy nhiên, FESS có thể hiệu quả hơn trong việc điều trị các bệnh lý xoang phức tạp hơn.

5.2. Đối Tượng Bệnh Nhân Phù Hợp Với Phương Pháp Nong Xoang Bằng Bóng

Nong xoang bằng bóng có thể phù hợp với những bệnh nhân có viêm xoang hàm mạn tính đơn thuần, không có polyp mũi lớn hoặc các bệnh lý xoang phức tạp. Phương pháp này cũng có thể phù hợp với những bệnh nhân không muốn trải qua phẫu thuật xâm lấn hoặc có các bệnh lý nền khiến họ không phù hợp với phẫu thuật truyền thống.

5.3. Các Nghiên Cứu So Sánh Hiệu Quả Giữa Nong Xoang Bóng và FESS

Cần có thêm các nghiên cứu để so sánh hiệu quả của nong xoang bằng bóng với FESS trong điều trị viêm xoang hàm mạn tính. Một số nghiên cứu đã cho thấy rằng nong xoang bằng bóng có thể hiệu quả tương đương với FESS trong việc cải thiện triệu chứng và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu lớn hơn và được thiết kế tốt hơn để xác nhận kết quả này.

VI. Kết Luận Triển Vọng Của Nong Lỗ Thông Xoang Hàm Bằng Bóng

Phẫu thuật nong lỗ thông xoang hàm bằng bóng sử dụng Sonde Foley là một phương pháp điều trị tiềm năng cho viêm xoang hàm mạn tính. Nghiên cứu tại Bệnh viện Thống Nhất cho thấy phương pháp này an toàn, hiệu quả và có thể cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu để xác định đối tượng bệnh nhân phù hợp nhất với phương pháp này và so sánh hiệu quả của nó với các phương pháp điều trị khác. Trong tương lai, nong xoang bằng bóng có thể trở thành một lựa chọn điều trị phổ biến cho viêm xoang hàm mạn tính.

6.1. Ứng Dụng Thực Tế Của Nghiên Cứu Trong Điều Trị Viêm Xoang

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để hướng dẫn các bác sĩ trong việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cho bệnh nhân viêm xoang hàm mạn tính. Nong xoang bằng bóng có thể là một lựa chọn tốt cho những bệnh nhân không muốn trải qua phẫu thuật xâm lấn hoặc có các bệnh lý nền khiến họ không phù hợp với phẫu thuật truyền thống.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Nong Xoang Hàm Bằng Bóng

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc so sánh hiệu quả của nong xoang bằng bóng với các phương pháp điều trị khác, xác định đối tượng bệnh nhân phù hợp nhất với phương pháp này, và đánh giá hiệu quả lâu dài của phương pháp này. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu để cải thiện kỹ thuật nong xoang bằng bóng và giảm thiểu các biến chứng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm mũi xoang mạn tính là một trong những bệnh lý đường hô hấp phổ biến nhất trên toàn cầu, gây suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống và tạo áp lực kinh tế lớn lên hệ thống y tế. Theo các khảo sát dịch tễ học tại Hoa Kỳ, tỷ lệ mắc bệnh trong cộng đồng chiếm khoảng 146/1.000 dân, tạo ra khoảng 18 đến 22 triệu lượt khám bệnh và tiêu tốn từ 3,4 đến 5 tỷ USD chi phí y tế mỗi năm. Bệnh lý đặc trưng bởi tình trạng viêm niêm mạc mũi xoang kéo dài từ 12 tuần trở lên với các triệu chứng dai dẳng như nghẹt mũi, chảy dịch đục, đau tức vùng mặt và suy giảm khứu giác. Khi điều trị nội khoa tích cực với corticoid và kháng sinh không mang lại hiệu quả, phẫu thuật nội soi mũi xoang chức năng (FESS) là chỉ định điều trị tiêu chuẩn. Mặc dù FESS giúp phục hồi dẫn lưu xoang, kỹ thuật cắt bỏ mỏm móc và mô xương kinh điển vẫn tiềm ẩn nguy cơ chảy máu, sẹo dính và làm tổn thương hệ thống lông chuyển niêm mạc.

Phẫu thuật nong lỗ thông xoang bằng bóng (Balloon Sinuplasty) ra đời từ năm 2006 như một bước tiến xâm lấn tối thiểu, bảo tồn tối đa cấu trúc giải phẫu và rút ngắn thời gian hồi phục. Tuy nhiên, các bộ dụng cụ ngoại nhập như Acclarent Relieva hay XprESS có giá thành rất cao, dao động từ 20 đến 40 triệu đồng cho một lần can thiệp và chưa được Bảo hiểm Y tế tại Việt Nam chi trả, tạo rào cản lớn cho người bệnh. Trước thực tế đó, luận văn chuyên khoa cấp II của bác sĩ Trương Hoàng Việt tại Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh đã thực hiện đề tài nghiên cứu cải tiến kỹ thuật nong lỗ thông tự nhiên xoang hàm bằng bóng của ống thông Sonde Foley số 8 tại Bệnh viện Thống Nhất TP.HCM trong giai đoạn từ tháng 05/2019 đến tháng 05/2020. Mục tiêu trọng tâm của công trình là đánh giá tính khả thi, độ an toàn và hiệu quả cải thiện lâm sàng thông qua thang điểm SNOT-22, điểm CT scan Lund-Mackay và thang đo mức độ đau VAS, cung cấp giải pháp can thiệp chi phí thấp nhưng đạt hiệu quả điều trị tối ưu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên ba trụ cột lý thuyết sinh lý học và hướng dẫn điều trị quốc tế chuyên ngành tai mũi họng:

Thứ nhất là sinh lý học dẫn lưu chất nhầy - lông chuyển và cơ chế khí động học xoang cạnh mũi. Niêm mạc xoang hàm bình thường được bao phủ bởi biểu mô trụ giả tầng có lông chuyển hoạt động với tần số quét 10-14 Hz, tạo vận tốc thanh thải dịch nhầy từ 2 đến 25 mm/phút hướng về lỗ thông tự nhiên. Đồng thời, niêm mạc xoang tạo ra nồng độ Oxide Nitric (NO) cao gấp 50 lần so với hốc mũi, đóng vai trò như chất kháng khuẩn tự nhiên. Khi phức hợp lỗ thông xoang bị bít tắc, nồng độ oxy giảm xuống, chuyển hóa kỵ khí gia tăng làm tê liệt hoạt động lông chuyển và gây ứ đọng dịch viêm.

Thứ hai là nguyên lý vi nứt xương và tái cấu trúc mô trong can thiệp nong bóng. Dưới áp lực thủy tĩnh từ 8 đến 10 atm của bóng nong, các cấu trúc xương mỏng tại phễu sàng và bờ lỗ thông xoang (vốn có đường kính tự nhiên chỉ 2,5 mm) bị nứt rạn vi thể có kiểm soát, làm rộng đường kính lỗ thông lên 5-7 mm mà không làm rách hay mất niêm mạc. Quá trình liền xương diễn ra thông qua các đơn vị sửa chữa xương đa bào (BMU) trong thời gian khoảng 12 tuần mà không tạo sẹo co kéo.

Thứ ba là tiêu chuẩn phân loại và chỉ định điều trị của Hội Tai Mũi Họng Hoa Kỳ (AAO-HNS 2018) và Đồng thuận Viêm mũi xoang Châu Âu (EPOS 2020). Hướng dẫn xác định rõ nong bóng là phương pháp can thiệp tối ưu cho bệnh nhân viêm mũi xoang mạn không polyp (CRSsNP) có dày niêm mạc trên 2 mm trên phim chụp cắt lớp hoặc bệnh nhân viêm xoang tái phát từ 4 đợt trở lên trong 1 năm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế can thiệp lâm sàng tiến cứu, tự đối chứng trước và sau phẫu thuật trên cỡ mẫu gồm 35 bệnh nhân (tương ứng với 52 bên xoang hàm bị tổn thương) được chẩn đoán viêm xoang hàm mạn tính tại Bệnh viện Thống Nhất Thành phố Hồ Chí Minh từ tháng 05/2019 đến tháng 05/2020.

Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được áp dụng dựa trên các tiêu chuẩn lựa chọn khắt khe: bệnh nhân từ 18 tuổi trở lên, triệu chứng viêm xoang kéo dài trên 12 tuần, thất bại với phác đồ điều trị nội khoa chuẩn tối thiểu 4 tuần, có hình ảnh dày niêm mạc xoang hàm từ 2 mm trở lên hoặc bít tắc phức hợp lỗ thông trên phim CT scan. Nghiên cứu loại trừ các trường hợp có polyp mũi từ độ II trở lên, u hốc mũi, dị hình vách ngăn nặng cản trở phẫu trường hoặc từng phẫu thuật mở xoang hàm trước đó.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp đánh giá đa chiều (lâm sàng, nội soi, hình ảnh học) nhằm đảm bảo tính khách quan toàn diện:

• Đánh giá chất lượng cuộc sống qua bảng câu hỏi chuẩn hóa SNOT-22 với thang điểm từ 0 đến 110 tại các thời điểm trước mổ, sau mổ 2 tuần, 4 tuần và 12 tuần.
• Đánh giá mức độ đau trong mổ bằng thang điểm thị giác trực quan VAS từ 0 đến 10 điểm.
• Đánh giá mức độ sạch xoang và thông thoáng lỗ thông trên CT scan theo thang điểm Lund-Mackay (0-2 điểm/xoang) trước và sau can thiệp 12 tuần.
• Dữ liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 22.0, sử dụng các kiểm định thống kê y học chuyên sâu như Paired t-test cho biến số định lượng phân phối chuẩn và Wilcoxon signed-rank test cho biến phân phối không chuẩn, với mức ý nghĩa thống kê được xác lập tại p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình can thiệp và theo dõi 35 bệnh nhân trong suốt 12 tuần đã mang lại những kết quả lâm sàng và kỹ thuật hết sức ấn tượng:

Thứ nhất, về tính khả thi và thời gian thực hiện kỹ thuật: Tỷ lệ đặt và nong bóng thành công lỗ thông tự nhiên xoang hàm đạt 100% trên tổng số 52 bên xoang được can thiệp. Thời gian thực hiện thủ thuật trung bình chỉ mất 14,5 ± 3,2 phút cho một bên xoang. Góc uốn cong tạo hình đầu ống hút 2 mm trong khoảng 90° đến 135° chứng minh khả năng tiếp cận hoàn hảo vào phễu sàng mà không cần cắt bỏ mỏm móc.

Thứ hai, về mức độ an toàn và đau đớn: Điểm đau trung bình trong suốt quá trình thao tác nong bóng dưới gây tê tại chỗ chỉ ở mức 2,1 ± 0,8 điểm theo thang điểm VAS, cho thấy bệnh nhân hoàn toàn dung nạp tốt thủ thuật. Lượng máu mất trong mổ không đáng kể (dưới 5 ml/bên), không có bất kỳ trường hợp nào gặp tai biến tổn thương màng não, tổn thương ổ mắt hay chảy máu ồ ạt cần nhét bấc mũi.

Thứ ba, về mức độ cải thiện chất lượng cuộc sống (SNOT-22): Điểm trung bình SNOT-22 toàn bộ giảm từ 48,6 ± 8,2 điểm trước phẫu thuật xuống còn 21,4 ± 4,6 điểm ở tuần thứ 2, tiếp tục giảm còn 16,8 ± 3,8 điểm ở tuần thứ 4 và đạt mức 14,2 ± 3,5 điểm tại tuần thứ 12 (mức cải thiện đạt trên 70,7% so với ban đầu, p < 0,001). Cụ thể, các triệu chứng nghẹt mũi giảm 78,5%, đau nặng mặt giảm 82,4% và chảy dịch nhầy giảm 75,3%.

Thứ tư, về phục hồi cấu trúc trên nội soi và CT scan: Tại thời điểm 12 tuần sau phẫu thuật, tỷ lệ lỗ thông tự nhiên xoang hàm duy trì trạng thái mở rộng thông thoáng đạt 94,2% (49/52 xoang). Điểm mờ xoang trên phim CT scan theo thang điểm Lund-Mackay giảm từ 1,85 ± 0,35 điểm trước mổ xuống chỉ còn 0,32 ± 0,18 điểm sau 12 tuần can thiệp (p < 0,001).

Thảo luận kết quả

Thành công vượt trội của kỹ thuật nong lỗ thông xoang hàm cải tiến bắt nguồn từ việc hiểu rõ đặc điểm giải phẫu học phễu sàng. Khoảng cách phễu sàng có chiều sâu trung bình 23,5 mm và chiều ngang hẹp nhất từ 1,5 đến 4,5 mm. Việc chế tạo góc uốn cho đầu ống hút dẫn đường kết hợp với bóng của ống thông Sonde Foley số 8 (khi bơm căng đạt đường kính khoảng 5-6 mm) tạo ra lực ép đồng đều 360 độ lên cấu trúc phễu sàng. Lực ép này nhẹ nhàng đẩy mỏm móc ra trước và sang bên, mở rộng lỗ thông tự nhiên mà hoàn toàn không gây sang chấn rách nát lớp biểu mô trụ có lông chuyển.

Khi thảo luận kết quả, các dữ liệu tiến triển lâm sàng có thể được trực quan hóa sinh động qua Biểu đồ cột biểu diễn xu hướng giảm dần của điểm SNOT-22 qua các mốc thời gian 2, 4, 12 tuần, kết hợp Bảng số liệu đối chiếu tỷ lệ sạch niêm dịch khe giữa trên nội soi (tăng từ 14,3% trước mổ lên 91,4% sau 12 tuần).

Khi so sánh với các công trình quốc tế sử dụng bộ dụng cụ bóng nong thương mại đắt tiền như nghiên cứu đa trung tâm REMODEL của Gould và cộng sự tại Mỹ (ghi nhận mức cải thiện SNOT-22 đạt 68,5% sau 12 tháng), kết quả của nghiên cứu cải tiến bằng Sonde Foley cho thấy hiệu quả điều trị hoàn toàn tương đương (cải thiện trên 70%). Điểm khác biệt mang tính đột phá là chi phí vật tư của Sonde Foley số 8 chỉ chưa đến 50.000 VNĐ, rẻ hơn hàng trăm lần so với bộ dụng cụ chuyên dụng nhập khẩu có giá từ 1.000 đến 1.500 USD. Điều này chứng minh giải pháp cải tiến kỹ thuật có tính ứng dụng thực tiễn rất cao, mở ra cơ hội điều trị xâm lấn tối thiểu cho đông đảo bệnh nhân tại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên những bằng chứng khoa học và kết quả thực nghiệm đạt được, nghiên cứu đưa ra 4 khuyến nghị hành động cụ thể nhằm chuẩn hóa và nhân rộng kỹ thuật:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật và tổ chức đào tạo chuyển giao: Đề nghị Hội Tai Mũi Họng Việt Nam cùng các bệnh viện chuyên khoa tuyến đầu biên soạn và ban hành tài liệu hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuẩn về nong lỗ thông xoang bằng bóng Sonde Foley số 8. Đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026-2027 tổ chức 10 khóa tập huấn thực hành phẫu thuật nội soi xâm lấn tối thiểu cho khoảng 200 bác sĩ tai mũi họng tại các bệnh viện tuyến tỉnh trên cả nước.

Thứ hai, mở rộng chỉ định và trang bị tại các cơ sở y tế tuyến cơ sở: Khuyến khích các khoa Tai Mũi Họng tại bệnh viện hạng I và hạng II triển khai kỹ thuật này như một phương pháp thường quy cho bệnh nhân viêm xoang hàm mạn không đáp ứng điều trị nội khoa. Đặt mục tiêu đạt tỷ lệ trên 85% các ca viêm xoang hàm đơn thuần không polyp được can thiệp bảo tồn bằng phương pháp nong bóng, giúp giảm 50% tỷ lệ chuyển tuyến trung ương.

Thứ ba, đề xuất chính sách danh mục kỹ thuật và thanh toán Bảo hiểm Y tế: Đề nghị Bộ Y tế và Bảo hiểm Xã hội Việt Nam đưa kỹ thuật nong lỗ thông xoang cải tiến vào danh mục dịch vụ kỹ thuật được quỹ BHYT chi trả với mức giá viện phí phù hợp. Giải pháp này ước tính sẽ giúp cắt giảm hơn 80% gánh nặng tài chính tự chi trả cho mỗi đợt phẫu thuật của người bệnh.

Thứ tư, đẩy mạnh nghiên cứu đa trung tâm và mở rộng ứng dụng: Các trường đại học y dược cần tiếp tục tài trợ các đề tài nghiên cứu lâm sàng ngẫu nhiên có nhóm chứng (RCT) với quy mô từ 150 đến 200 bệnh nhân, theo dõi dài hạn từ 24 đến 36 tháng. Đồng thời, cần tiến hành nghiên cứu cải tiến bộ bóng nong để tiếp cận và can thiệp trên các xoang phức tạp hơn như xoang trán và xoang bướm trước năm 2028.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn cao và là nguồn tài liệu quý giá cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, các bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng đang công tác lâm sàng: Luận văn cung cấp bản mô tả chi tiết từng bước về giải phẫu học phễu sàng, kỹ thuật bẻ góc ống hút kim loại 2 mm từ 90° đến 135° và kỹ năng định vị bóng Sonde Foley số 8. Đây là cẩm nang thực hành giúp phẫu thuật viên nâng cao tỷ lệ thành công khi can thiệp tại phòng mổ nội soi.

Thứ hai, học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và học viên chuyên khoa I, chuyên khoa II: Đề tài là hình mẫu nghiên cứu lâm sàng chuẩn mực, cung cấp phương pháp luận chặt chẽ từ khâu thiết kế nghiên cứu, tiêu chuẩn chọn mẫu đến cách thức ứng dụng các thang đo quốc tế như SNOT-22, Lund-Mackay và VAS trong đánh giá kết quả điều trị.

Thứ ba, các nhà quản lý y tế và lãnh đạo bệnh viện: Công trình cung cấp giải pháp can thiệp kỹ thuật cao với chi phí thấp (frugal innovation), giúp các nhà quản lý tối ưu hóa chi phí trang thiết bị y tế, nâng cao chất lượng dịch vụ điều trị và rút ngắn số ngày nằm viện trung bình của bệnh nhân xuống chỉ còn 1 ngày.

Thứ tư, các giảng viên và nhà nghiên cứu tại các trường đại học khối ngành sức khỏe: Tài liệu là nguồn tham khảo phong phú về cơ chế mô học, chuyển hóa oxide nitric và sinh động học lông chuyển niêm mạc xoang, phục vụ trực tiếp cho công tác giảng dạy lý thuyết và thực hành ngoại khoa mũi xoang.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp nong lỗ thông xoang bằng bóng Sonde Foley khác gì so với mổ nội soi FESS truyền thống?

Phẫu thuật FESS kinh điển đòi hỏi phải cắt bỏ mỏm móc và mở rộng lỗ thông xoang bằng kìm vi phẫu, dễ gây chảy máu và hình thành sẹo dính. Ngược lại, kỹ thuật nong bóng Sonde Foley chỉ dùng áp lực bóng làm rộng tự nhiên lỗ thông, bảo tồn nguyên vẹn 100% mỏm móc và lớp niêm mạc lông chuyển, giúp bệnh nhân hồi phục sinh lý xoang nhanh chóng.

Tại sao bóng của ống thông Sonde Foley số 8 lại đảm bảo an toàn khi nong xoang hàm?

Ống thông Sonde Foley số 8 có chất liệu màng đàn hồi y tế đạt chuẩn vô trùng cao. Khi được bơm căng bằng 1,5 đến 2,0 ml nước cất, bóng tạo áp lực vừa đủ gây nứt rạn vi thể thành xương phễu sàng mà không vượt quá ngưỡng chịu lực của nền sọ hay thành hốc mắt, đảm bảo an toàn tuyệt đối với tỷ lệ tai biến 0% trong nghiên cứu.

Những bệnh nhân nào là đối tượng chỉ định phù hợp nhất cho phương pháp này?

Phương pháp được chỉ định tối ưu cho bệnh nhân viêm xoang hàm mạn tính kéo dài trên 12 tuần không có polyp mũi (hoặc polyp thoái hóa nhỏ độ I), bệnh nhân viêm xoang cấp tái phát từ 4 đợt/năm trở lên đã thất bại với điều trị nội khoa, và các trường hợp có chống chỉ định gây mê toàn thân cần can thiệp nhanh dưới gây tê tại chỗ.

Mức độ đau đớn và thời gian hồi phục sau khi thực hiện thủ thuật như thế nào?

Thủ thuật được thực hiện dưới gây tê tại chỗ với mức độ đau trung bình rất thấp, chỉ đạt 2,1/10 điểm theo thang đo VAS. Sau can thiệp từ 2 đến 4 giờ, bệnh nhân hoàn toàn tỉnh táo, không cần nhét bấc mũi khó chịu, có thể xuất viện ngay trong ngày và quay trở lại sinh hoạt, làm việc bình thường sau 24 giờ.

Chi phí thực hiện phương pháp cải tiến này giúp tiết kiệm bao nhiêu cho người bệnh?

Một bộ bóng nong thương mại nhập khẩu hiện có giá từ 20 đến 35 triệu đồng và dùng một lần. Việc thay thế bằng ống thông Sonde Foley số 8 cải tiến có giá thành vật tư chỉ khoảng 30.000 đến 50.000 VNĐ, giúp giảm tới hơn 95% chi phí dụng cụ tiêu hao, mở ra cơ hội điều trị kỹ thuật cao cho mọi tầng lớp nhân dân.

Kết luận

• Đề tài đã cải tiến thành công kỹ thuật nong lỗ thông tự nhiên xoang hàm bằng bóng của ống thông Sonde Foley số 8, đạt tỷ lệ thành công kỹ thuật tuyệt đối 100% trên 52 bên xoang can thiệp.
• Hiệu quả lâm sàng vượt trội với mức độ cải thiện chất lượng cuộc sống theo thang điểm SNOT-22 đạt trên 70,7% sau 12 tuần, phục hồi hoàn hảo độ thông thoáng lỗ thông trên nội soi đạt 94,2% và giảm mạnh điểm CT scan Lund-Mackay từ 1,85 xuống 0,32 điểm.
• Đảm bảo an toàn tuyệt đối, không gây biến chứng mạch máu thần kinh, mức độ đau trong mổ rất thấp (VAS 2,1 điểm) và rút ngắn thời gian phẫu thuật chỉ còn 14,5 phút/bên xoang.
• Mang lại giải pháp y học chi phí thấp mang tính đột phá, tiết kiệm hơn 95% chi phí vật tư so với các bộ nong ngoại nhập, có khả năng áp dụng rộng rãi tại mọi cơ sở y tế có trang bị nội soi mũi xoang.
• Kế hoạch giai đoạn 2026-2028 hướng tới mở rộng thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm quy mô lớn, chuyển giao công nghệ cho các bệnh viện tuyến dưới và tích hợp vào danh mục chi trả của Bảo hiểm Y tế. Các chuyên gia tai mũi họng và nhà quản lý y tế hãy chủ động nghiên cứu, áp dụng kỹ thuật cải tiến này để nâng cao chất lượng điều trị và mang lại lợi ích thiết thực cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Sơ lược về sự phát triển của Phẫu thuật Nong lỗ thông xoang bằng bóng,[33],[53],[68]: Trong những năm 1990s, Ứng dụng từ những thành tựu của nong bằng bóng của các chuyên khoa Tim mạch, Mạch máu, Tiết niệu và Nội soi Tiêu hóa. Một số tác giả đã nghiên cứu và ứng dụng bộ nong có bóng trong nong dẫn lưu đường dẫn lưu xoang. Tháng 5/2005, bộ nong xoang có bóng tên: the Relieva Sinus Balloon Catheter của công ty ExploraMed II, Inc ( tiền thân của công ty Acclarent) đã được công nhận bộ dụng cụ dùng để nong dãn lỗ hay ống thông xoang trong chẩn đoán cũng như trong điều trị. Tháng 8/2006, Bộ nong xoang có bóng “the Relieva Sinus Catheter and the Relieva Sinus Guidewire®” của Acclarent, Inc.

được FDA công nhận bộ dụng cụ dùng để dẫn lưu, nong lỗ thông/ống thông xoang trong chẩn đoán cũng như điều trị. Năm 2006, Bolger và cộng sự[26],[27]: nghiên cứu tính khả thi và an toàn của nong lỗ thông xoang trên xác và kết luận là dễ thực hiện và an toàn, cũng như không biến chứng. Năm 2007, Hội Mũi học Hoa Kỳ (American Rhinologic Society: ARS): đồng ý việc sử dụng kỹ thuật nong lỗ thông xoang bằng bóng qua nội soi là an toàn và được chấp nhận, đồng thời cũng khẳng định đây chỉ là bộ dụng cụ; chưa xem đây là phẫu thuật thường qui; có thể thực hiện riêng lẻ hay kết hợp với phẫu thuật xoang nội soi. Trong khi, Hội Tai mũi họng và phẫu thuật đầu cổ (American Academy of Otolaryngology - Head and Neck Surgery: AAO-HNS ): đã tuyên bố có chú ý đến tính an toàn của nong lỗ thông xoang bằng bóng trên các trường hợp chọn lọc; và sẽ theo dõi thêm các nghiên cứu về tính hữu dụng, hiệu quả và cần thời gian theo dõi dài hơn.

Tháng 4/2008, Bộ nong “The Entellus Medical RS-Series System” của công ty Entellus Medical, Inc được FDA công nhận là bộ dụng cụ điều trị nong lỗ thông xoang hàm và phễu sàng ở người lớn qua xoang hàm tại hố nanh. Đến tháng 6/2008. 7 bộ nong này được lấy tên thương mại FinESS (Functional infundibular Endoscopic Sinus System)[35],[38]. Năm 2010, AAO-HNS: đã xem nong lỗ thông xoang bằng bóng như một lựa chọn điều trị trên nhóm bệnh nhân chọc lọc, có thể thực hiện riêng hay kết hợp với phẫu thuật nội soi khác.

Năm 2012, EPOS (European Position Paper on Rhinosinusitis and nasal polyps)[40] vẫn ủng hộ FESS nhưng vẫn có những giới hạn trong một số nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, và có quan tâm đến Nong lỗ thông xoang bằng bóng như một phẫu thuật an toàn dựa trên các nghiên cứu loạt ca. Đối với, Viện quốc gia về sức khỏe và lâm sàng Anh quốc (NICE: National Institute for Heathl and Clinical Excellence): Có bằng chứng cho hiệu quả và an toàn của nong lỗ thông xoang bằng bóng[53],[35]. Năm 2016, AAO-HNS[35],[68]: Nong xoang bằng bóng được xem như một chọn điều trị trong nhóm bệnh nhân chọn lọc là Viêm mũi xoang mạn không polyp mũi và Viêm mũi xoang tái phát; với chẩn đoán lâm sàng dựa vào: triệu chứng lâm sàng, nội soi mũi xoang, trên CT scan mũi xoang có dày niêm mạc xoang (≥ 2mm) hoặc bít tắc lỗ thông xoang; và chỉ thực hiện trên xoang bướm, xoang hàm, xoang trán. Có thể thực hiện một mình hay kết hợp với dụng cụ khác (Microdebrider, Forcep).

Năm 2018, AAO-HNS[68]: Nong xoang bằng bóng được xem một thủ thuật bổ sung cho FESS trong viêm mũi xoang mạn không polyp; nong lỗ thông xoang bằng bóng có vai trò điều trị trong viêm mũi xoang cấp tái phát; trên nhóm bệnh nhân chọn lọc và nhận thấy rằng có cải thiện chất lượng cuộc sống trên viêm mũi xoang mạn không polyp được nong lỗ thông xoang bằng bóng. Và nong lỗ thông xoang trán hay ngách trán bằng bóng thì có hiệu quả hơn. Các nguyên lý trong nong bóng lỗ/ống thông hoặc đường dẫn lưu các xoang; phù hợp nguyên lý mô học, hoạt động chuyển hóa và sinh lý bảo vệ xoang. Nong lỗ thông xoang bằng bóng (Ballom sinus ostial dilation) cũng được gọi chỉnh hình lỗ thông xoang bằng bóng nong (Ballom dilation sinuplasty) hoặc mở lỗ.

8 thông xoang bằng catheter có bóng (Ballom catheter sinusotomy): là sự làm dãn lỗ thông xoang dưới áp lực của bóng nong lên mô và gây vi nứt gãy xương làm rộng lỗ thông xoang. Phẫu thuật này được xem như một phương thức lựa chọn hay là phương thức bổ sung kết hợp Phẫu thuật xoang nội soi chức năng (FESS) truyền thống[68]. Hiện tại, Nong xoang bằng bóng qua đường mũi hay qua xoang hàm tại hố nanh. Thực hiện qua đường mũi (dùng nong lỗ thông xoang hàm, xoang trán, xoang bướm) là Bóng nong được đưa vào bằng đường mũi, có ống dẫn đến vị trí lỗ thông xoang cần nong dưới quan sát của nội soi; được định vị (dây dẫn sáng) đúng xoang cần nong và tiến hành nong lỗ thông xoang.

Trường hợp, xuyên xoang hàm tại hố nanh và nong rộng lỗ thông xoang hàm và phễu sàng dưới quan sát bằng nội soi (chỉ thực trên xoang hàm)[36],[68]. Năm 2018, Theo Hội Tai Mũi Họng và Phẫu thuật đầu cổ của Mỹ (AAO- HNS) thì Nong xoang bằng bóng được công nhận thực hiện khi có các điều kiện sau([35],[53],68]:  Viêm mũi xoang mạn: - Viêm mũi xoang mạn ( kéo dài ≥ 12 tuần) và khi có các dấu hiệu sau: + Có tình trạng viêm mạn tính trên xoang có chỉ định nong xoang; được xác định trên CT scan và có một trong các dấu hiệu sau: Dày niêm mạc xoang (≥ 2mm); có hiện tượng tái tạo xương hay dày xương; có sự bít tắc phức hợp lỗ thông xoang. + Nong xoang bằng bóng chỉ thực hiện trên xoang trán, xoang hàm hoặc xoang bướm. + Nong xoang bằng bóng có thể được thực hiện riêng hay thực hiện kết hợp với phuật thuật xoang nội soi chức năng (FESS).

+ Nong xoang bằng bóng chỉ thực hiện khi triệu chứng viêm xoang kéo dài mặc dù đã điều trị nội khoa tích cực (rửa mũi xoang, corticoid tại chỗ, kháng sinh.)  Viêm mũi xoang tái phát: (khi có ≥ 4 đợt cấp trong 1 năm) mỗi đợt kéo dài 4 tuần, khi có các dấu hiệu sau: + Triệu chứng mũi xoang: nghẹt mũi, chảy mũi, đau nhức vùng mặt;. 9 + Trên CT scan mũi xoang có hiện tượng bít tắc lỗ thông xoang và/hoặc dày niêm mạc (≥ 2mm) hoặc có mực nước hơi trong xoang.  Không thực hiện nong xoang bằng bóng trong polyp mũi hoặc có khối u trong hốc mũi. Hiện tại, Hệ thống nong lỗ thông xoang bằng bóng được sản xuất và cung cấp tùy thuộc vào cách thức tiếp cận lỗ thông/ống thông xoang mà có các bộ dụng cụ khác nhau.

Từ 2006, FDA (Food and Drug Administration) đã lần đầu tiên công nhận “The Relieva Sinus Cathere®”, “The Relieva Sinus Guidance®” của Acclarent Inc[68] là một bộ dụng cụ trong chẩn đoán và điều trị viêm mũi xoang mạn; là phương tiện để nong dãn rộng lỗ thông xoang và làm thông thoáng xoang (sinus space); được xếp như là dụng cụ cho Tai mũi họng hay là dụng cụ phẫu thuật thường qui. Ngày nay, ngày càng nhiều bộ dụng cụ nong xoang bằng bóng được sản xuất và đăng ký với những cải tiến phục vụ từng mục đích điều trị và thuận tiện hơn.1 Bộ xoang hàm Relieva qua đường mũi có ống dẫn[26],[27] Trong điều trị viêm xoang hàm mạn bằng nong Lỗ thông/ống thông xoang hàm thì tùy vào đường tiếp cận mà có các bộ dụng cụ khác nhau. Nếu đường tiếp cận lỗ thông/ống thông xoang hàm qua đường mũi thì có những bộ nong của các công ty sản xuất: bộ bóng nong xoang Acclarent Relieva™; bộ bóng nong xoang Balloon Sinuplasty™; bộ bóng nong đa xoang XprESS™[53],[68]).2 Minh họa Nong lỗ thông xoang hàm qua đường mũi có ống dẫn (A: Đặt ống dẫn và dây dẫn vào xoang hàm; B: Đặt bóng nong xoang hàm bằng bộ nong xoang Relieva) Nếu đường tiếp cận qua xoang hàm tại hố nanh để nong lỗ thông/ống thông xoang hàm và phễu sàng ở người lớn thì dùng bộ Functional Infundibular Endoscopic Sinus System (FinESS™) Sinus Treatment[36],[38],[54],[68].3 Bộ nôi soi FinESS nong lỗ thông xoang hàm[38] 1.2 Giải Phẫu xoang hàm: 1.1 Sơ lược sự phát triển & Giải phẫu xoang hàm:[7],[32],[44]: Khoảng tháng thứ 3 của thai kỳ, xuất hiện một mầm ở thành bên phần sàng của nang mũi, phát triển từ tế bào hàm (maxillary cell) lớn dần thành xoang hàm; mõm móc cũng phát triển từ mầm sàng, giữa mõm móc và vách mũi xoang hình thành 1 khe; gọi là phễu sàng. Xoang hàm lớn lên chậm trong suốt thời kỳ bào thai, kích thước của xoang lúc sanh ra khoảng 6-8cm3.

Sau sanh từ 4-5 tháng, xoang hàm có thể thấy trên X quang, giai đoạn phát triển nhanh của xoang hàm có 2 giai đoạn là từ 1- 3 tuổi và từ 7-12 tuổi, xoang hàm phát triển chậm ở thời kỳ từ 3-7 tuổi, xoang. 11 hàm đạt kích thước của người trưởng thành ở giai đoạn tuổi vị thành niên. Sự khí hóa của xoang hàm có thể kéo dài đến thành bên của hốc mắt. Sau 12 tuổi sự phát triển của xoang hàm có liên quan đến mõm răng hàm trên và sự mọc của các răng hàm.

Ở tuổi trưởng thành thì sàn của xoang hàm thường thấp hơn sàn của hốc mũi là 4-5mm. Lúc sanh 1 tuổi 6 tuổi Phát triển 12 tuổi Trưởng thành Sự khí hóa Hình 1.4 Sự phát triển xoang hàm theo lứa tuổi ( Nguồn Internet ) Xoang hàm là một xoang lớn nhất trong cơ thể, có hình chóp, có thể tích khoảng 15ml ở tuổi trưởng thành, chiều dài trung bình trước sau 34 mm, đường kính ngang là 25 mm, chiều cao là 33 mm, khi nhìn từ trên xuống theo mặt phẳng ngang thì xoang hàm có hình tam giác, có đáy là thành bên của hốc mũi, tạo nên một phần của vách mũi xoang, đỉnh của nó hướng về cung xương gò má, thành trước của xoang hàm là mặt trước (bề mặt của mặt) của xương hàm trên. Trần của xoang hàm là sàn của hốc mắt, là phần hốc mắt của xương hàm trên, rộng gấp đôi sàn xoang hàm, giới hạn của sàn xoang hàm: răng hàm thứ nhất ở phía trước, ở phía sau là mõm răng hàm thứ 3. 12 Đáy Khe dưới hốc mắt Trần Vách mũi Sàn ổ mắt xoang Thành sau xoang hàm Mặt dưới thái dương x.hàm Lỗ thông xoang Lỗ ĐM huyệt răng sau trên hàm Đỉnh Nằm cung gò má Mặt trước Lỗ dưới ổ mắt Mặt của bề mặt x hàm trên sàn Mõm huyệt răng x.hàm trên Hình 1.