Nghiên cứu phát triển tài nguyên LSNG tại Binh Thanh và Thung Nai

Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm kiếm các giải pháp phát triển tài nguyên LSNG ở hai xã Bình Thanh và Thung Nai… 91 trang · Đại học Lâm nghiệp · 2006.

• Người hướng dẫn: T.S. Lê Sỹ Việt
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Phát Triển Tài Nguyên LSNG Tại Bình Thanh Và Thung Nai
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hòa Bình

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tổng quan về tài nguyên LSNG
• 1.2. Ý nghĩa và tầm quan trọng của LSNG
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nhận thức chưa đầy đủ về giá trị tài nguyên rừng, LSNG và vai trò của cộng đồng trong hoạt động quản lý bảo vệ rừng
• 2.2. Một số giải pháp kỹ thuật trồng rừng phòng hộ chưa hoàn toàn thích hợp
• 2.3. Chưa có những mô hình trình diễn về xây dựng và phát triển rừng cung cấp LSNG
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN THỰC VẬT CHO LSNG Ở KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tầm quan trọng của LSNG đối với kinh tế xã hội vùng trung du và miền núi
• 3.2. Các nghiên cứu và thực trạng phát triển LSNG ở Việt Nam

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Phát Triển Tài Nguyên LSNG Bình Thanh 59 ký tự

Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm kiếm các giải pháp phát triển tài nguyên LSNG ở hai xã Bình Thanh và Thung Nai, huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình. Khu vực này, đặc biệt là vùng lòng hồ Thủy điện Hòa Bình, đối mặt với nhiều thách thức sau khi người dân mất tư liệu sản xuất chính. Mục tiêu chính là nâng cao đời sống người dân, góp phần xóa đói giảm nghèo, đồng thời bảo vệ hệ sinh thái rừng phòng hộ đầu nguồn. Việc phát triển LSNG được xem là một giải pháp khả thi để giải quyết vấn đề này. Tài nguyên LSNG đã được thừa nhận như một yếu tố quan trọng trong việc chia sẻ lợi ích từ rừng giữa nhà nước và người dân, đồng thời thu hút cộng đồng tham gia bảo vệ rừng vì lợi ích của chính họ.

1.1. Vai Trò Kinh Tế Xã Hội Của Tài Nguyên LSNG Bình Thanh

LSNG có vai trò quan trọng về kinh tế-xã hội. Chúng có giá trị lớn và có thể tạo ra công ăn việc làm. Thu nhập bình quân từ LSNG chiếm khoảng 15% tổng thu nhập trong các hộ gia đình. Phát triển tài nguyên LSNG còn góp phần làm tăng thêm tính đa dạng sinh học và bảo tồn các nguồn gen quý hiếm trong các khu rừng nhiệt đới ở nước ta nói chung và trong rừng phòng hộ Sông Đà nói riêng.

1.2. Hiện Trạng Quản Lý Và Sử Dụng Tài Nguyên LSNG Thung Nai

Mặc dù điều kiện tự nhiên ưu đãi về khí hậu, đất đai cho việc phát triển nguồn tài nguyên LSNG, nhưng cho đến nay, nguồn tài nguyên này vẫn chưa được quản lý và sử dụng một cách có hiệu quả. Hệ quả của tình trạng đó là tài nguyên LSNG ngày càng bị suy giảm cả về số lượng và chất lượng. Những loài quý hiếm đã bị khai thác quá mức và đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, nguồn thu của người dân từ tài nguyên LSNG cũng ngày một ít dần.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Phát Triển LSNG Tại Bình Thanh 59 ký tự

Nguồn tài nguyên LSNG ở Việt Nam đang bị cạn kiệt với tốc độ nhanh chóng do suy thoái rừng bởi quá trình khai thác bất hợp lý và hiện tượng du canh, du cư, đốt nương làm rẫy. Cộng đồng dân cư ở hai xã Thung Nai và Bình Thanh đang sử dụng LSNG ngày một nhiều hơn vì diện tích đất sản xuất nông nghiệp còn lại rất ít. Thu nhập hiện tại của phần đông người dân dựa vào rừng, nhưng rừng ở đây chủ yếu là rừng phòng hộ. Vì vậy, cần phát triển các loại thực vật cho lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế để ổn định đời sống dân cư, đồng thời góp phần bảo vệ được rừng phòng hộ đầu nguồn.

2.1. Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Tài Nguyên LSNG

Cần đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên LSNG tại Bình Thanh và Thung Nai. Biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng đến sự phân bố, sinh trưởng và phát triển của các loài LSNG, gây ra những thay đổi đáng kể trong hệ sinh thái rừng. Việc hiểu rõ những tác động này là cần thiết để xây dựng các giải pháp thích ứng và giảm thiểu rủi ro.

2.2. Chính Sách Phát Triển LSNG Bất Cập Và Giải Pháp

Cần phân tích và đánh giá chính sách hiện tại về phát triển LSNG. Xác định những bất cập và hạn chế trong chính sách, từ đó đề xuất các giải pháp để hoàn thiện chính sách, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển LSNG một cách bền vững. Chính sách cần khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương và các doanh nghiệp vào quá trình phát triển LSNG.

2.3. Khai Thác Quá Mức Tài Nguyên LSNG Hậu Quả Và Giải Pháp

Việc khai thác quá mức tài nguyên LSNG dẫn đến suy thoái nguồn tài nguyên này, ảnh hưởng đến sinh kế của người dân địa phương và đe dọa đa dạng sinh học. Cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác, đồng thời thúc đẩy các mô hình sử dụng bền vững tài nguyên LSNG, như trồng xen canh các loài LSNG vào vườn rừng.

III. Phương Pháp Quản Lý Bền Vững Tài Nguyên LSNG Thung Nai 58 ký tự

Quản lý bền vững tài nguyên LSNG Thung Nai cần dựa trên nguyên tắc bảo tồn đa dạng sinh học, sử dụng hợp lý tài nguyên và chia sẻ lợi ích công bằng. Cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương trong quá trình quản lý và sử dụng tài nguyên LSNG. Việc áp dụng các phương pháp quản lý tiên tiến, kết hợp với kiến thức bản địa, sẽ góp phần bảo vệ và phát triển nguồn tài nguyên này một cách hiệu quả.

3.1. Nông Lâm Kết Hợp Giải Pháp Tối Ưu Tại Thung Nai

Nông lâm kết hợp là một giải pháp hiệu quả để phát triển kinh tế địa phương Thung Nai và bảo vệ môi trường. Mô hình này kết hợp trồng cây nông nghiệp và cây lâm nghiệp trên cùng một diện tích, tạo ra nguồn thu nhập đa dạng cho người dân và cải thiện độ che phủ của rừng. Cần có các chương trình hỗ trợ kỹ thuật và tài chính để khuyến khích người dân áp dụng mô hình nông lâm kết hợp.

3.2. Đánh Giá Tiềm Năng Du Lịch Sinh Thái Dựa Vào LSNG

Cần đánh giá tiềm năng du lịch sinh thái Thung Nai dựa trên tài nguyên LSNG. Phát triển du lịch sinh thái có thể tạo ra nguồn thu nhập mới cho người dân địa phương, đồng thời nâng cao nhận thức về giá trị của tài nguyên LSNG. Cần xây dựng các sản phẩm du lịch độc đáo, gắn liền với văn hóa bản địa và bảo vệ môi trường.

3.3. Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học Ưu Tiên Hàng Đầu Tại Bình Thanh

Việc bảo tồn đa dạng sinh học Bình Thanh cần được ưu tiên hàng đầu trong quá trình phát triển tài nguyên LSNG. Cần xác định các khu vực quan trọng về đa dạng sinh học và áp dụng các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt. Đồng thời, cần khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo tồn, như trồng rừng, bảo vệ động vật hoang dã.

IV. Cách Sử Dụng Bền Vững Tài Nguyên LSNG Bình Thanh 53 ký tự

Sử dụng bền vững tài nguyên LSNG Bình Thanh đòi hỏi sự cân bằng giữa khai thác và bảo tồn. Cần áp dụng các kỹ thuật khai thác tiên tiến, giảm thiểu tác động đến môi trường. Đồng thời, cần chú trọng đến việc tái sinh và phục hồi các loài LSNG bị khai thác. Việc nâng cao giá trị gia tăng của các sản phẩm LSNG cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo tính bền vững.

4.1. Chế Biến LSNG Nâng Cao Giá Trị Và Tạo Việc Làm

Việc chế biến LSNG có thể nâng cao giá trị sản phẩm và tạo ra nhiều việc làm cho người dân địa phương. Cần có các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp và người dân trong việc áp dụng công nghệ chế biến tiên tiến, tạo ra các sản phẩm có chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường. Các sản phẩm chế biến từ LSNG cần được quảng bá rộng rãi để tăng cường khả năng cạnh tranh.

4.2. Phân Bố Tài Nguyên LSNG Hợp Lý Đảm Bảo Công Bằng

Cần đảm bảo phân bố tài nguyên LSNG một cách hợp lý và công bằng cho các cộng đồng dân cư địa phương. Việc phân bổ cần dựa trên các tiêu chí rõ ràng, minh bạch và có sự tham gia của cộng đồng. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát chặt chẽ để ngăn chặn tình trạng khai thác trái phép và sử dụng không hiệu quả tài nguyên LSNG.

4.3. Quản Lý Rủi Ro Trong Khai Thác Tài Nguyên LSNG

Cần xây dựng và thực hiện các biện pháp quản lý rủi ro trong quá trình khai thác tài nguyên LSNG. Các rủi ro có thể bao gồm thiên tai, dịch bệnh, biến động thị trường và xung đột xã hội. Việc quản lý rủi ro hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại và đảm bảo tính bền vững của hoạt động khai thác LSNG.

V. Giá Trị Kinh Tế Và Xã Hội Từ Tài Nguyên LSNG 51 ký tự

Giá trị kinh tế tài nguyên LSNG thể hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau, từ cung cấp lương thực, thực phẩm, vật liệu xây dựng, nguyên liệu làm thủ công mỹ nghệ, dược phẩm, đến giải quyết công ăn, việc làm, phát triển ngành nghề, bảo tồn và phát huy kiến thức bản địa, tôn tạo nét đẹp văn hóa, xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống nhiều mặt cho người dân, đặc biệt là dân nghèo. Chính vì vậy, việc phát triển kinh tế địa phương Bình Thanh dựa trên LSNG là một hướng đi đúng đắn.

5.1. Sinh Kế Từ LSNG Nguồn Thu Nhập Quan Trọng

Sinh kế từ LSNG là nguồn thu nhập quan trọng của nhiều hộ gia đình ở Bình Thanh và Thung Nai. Cần có các chương trình hỗ trợ người dân trong việc phát triển các mô hình sinh kế bền vững dựa trên LSNG, như trồng cây dược liệu, nuôi ong, chế biến sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho người dân tiếp cận thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

5.2. Phát Triển Kinh Tế Địa Phương Dựa Vào Tài Nguyên LSNG

Việc phát triển kinh tế địa phương Thung Nai cần dựa trên việc khai thác và sử dụng bền vững tài nguyên LSNG. Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào các ngành công nghiệp chế biến LSNG, du lịch sinh thái và các dịch vụ liên quan. Đồng thời, cần xây dựng các thương hiệu địa phương cho các sản phẩm LSNG để tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường.

5.3. Giá Trị Xã Hội Của LSNG Gìn Giữ Bản Sắc Văn Hóa

Giá trị xã hội của LSNG thể hiện ở việc gìn giữ bản sắc văn hóa của các cộng đồng dân tộc thiểu số. Nhiều sản phẩm LSNG gắn liền với các nghi lễ, phong tục tập quán truyền thống. Cần có các biện pháp bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa này, đồng thời tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động văn hóa, du lịch để quảng bá bản sắc văn hóa địa phương.

VI. Kết Luận Tương Lai Phát Triển Tài Nguyên LSNG 55 ký tự

Nghiên cứu về phát triển tài nguyên LSNG tại Bình Thanh và Thung Nai cho thấy tiềm năng to lớn của nguồn tài nguyên này trong việc nâng cao đời sống người dân và bảo vệ môi trường. Để hiện thực hóa tiềm năng này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương trong việc xây dựng và thực hiện các chính sách, chương trình hành động cụ thể. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các kỹ thuật quản lý, sử dụng bền vững tài nguyên LSNG, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của nguồn tài nguyên này.

6.1. Nghiên Cứu Phát Triển Các Loài LSNG Tiềm Năng

Cần tiếp tục nghiên cứu phát triển các loài LSNG tiềm năng có giá trị kinh tế cao và phù hợp với điều kiện sinh thái của Bình Thanh và Thung Nai. Việc nghiên cứu cần tập trung vào các đặc điểm sinh học, kỹ thuật trồng, chăm sóc và chế biến của các loài này. Đồng thời, cần xây dựng các mô hình trình diễn để chuyển giao công nghệ cho người dân.

6.2. Đầu Tư Vào Hạ Tầng Và Công Nghệ Chế Biến LSNG

Cần đầu tư vào hạ tầng và công nghệ chế biến LSNG để nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm và tạo ra nhiều việc làm cho người dân địa phương. Việc đầu tư cần tập trung vào các lĩnh vực như xây dựng nhà máy chế biến, mua sắm thiết bị, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển thị trường.

6.3. Giáo Dục Và Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về LSNG

Cần đẩy mạnh công tác giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của tài nguyên LSNG. Việc giáo dục cần tập trung vào các đối tượng như học sinh, sinh viên, người dân địa phương và cán bộ quản lý. Đồng thời, cần sử dụng các phương tiện truyền thông đa dạng để truyền tải thông tin về LSNG và khuyến khích cộng đồng tham gia vào các hoạt động bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Công trình Thủy điện Hòa Bình khởi công từ năm 1979 đã tạo ra bước ngoặt lớn về phát triển năng lượng quốc gia, song cũng làm biến đổi sâu sắc điều kiện sinh kế của cư dân vùng lòng hồ. Tại hai xã Bình Thanh và Thung Nai thuộc huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình, việc tích nước đã làm ngập phần lớn đất canh tác màu mỡ, khiến quỹ đất sản xuất nông nghiệp bình quân giảm xuống dưới 60 m2/người. Trong điều kiện thu nhập bình quân đầu người chỉ đạt khoảng 100.000 đồng/tháng và tỷ lệ hộ nghèo chiếm từ 20% đến 30%, áp lực mưu sinh đã buộc người dân đẩy mạnh hoạt động du canh nương rẫy trên đất dốc và khai thác tự do nguồn tài nguyên rừng phòng hộ Sông Đà.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết mâu thuẫn gay gắt giữa bảo tồn hệ sinh thái rừng phòng hộ đầu nguồn và đảm bảo an ninh lương thực, nâng cao thu nhập cho cộng đồng địa phương. Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm đánh giá toàn diện hiện trạng, tiềm năng của 523 loài thực vật bậc cao và 120 loài cây cho lâm sản ngoài gỗ (LSNG); phân tích thực trạng quản lý 4.218,34 ha đất lâm nghiệp; từ đó xây dựng hệ thống giải pháp kỹ thuật lâm sinh và thể chế quản lý phát triển LSNG bền vững.

Phạm vi không gian nghiên cứu tập trung tại vùng phòng hộ xung yếu và rất xung yếu ven hồ Thủy điện Hòa Bình thuộc địa bàn hai xã Bình Thanh và Thung Nai, với dữ liệu theo dõi thực địa trong giai đoạn 2003 - 2006. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc định hình cơ sở khoa học để tái cơ cấu kinh tế hộ nông thôn miền núi, hướng tới mục tiêu nâng tỷ trọng đóng góp của LSNG từ mức 15% hiện tại lên mức cao hơn trong tổng thu nhập, giảm thiểu nguy cơ xói mòn và bồi lắng lòng hồ thủy điện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung lý thuyết quản lý rừng bền vững theo định hướng "Bảo tồn có khai thác" được thông qua tại Hội nghị Môi trường và Phát triển của Liên Hợp Quốc (UNCED, 1992) cùng các luận điểm kinh điển của Mendelsohn (1992), Sharma (1995) và De Beer (1996). Hệ thống lý thuyết này chỉ ra rằng rừng nhiệt đới ẩm sở hữu giá trị đa dụng vượt bậc; việc duy trì nguyên vẹn hệ sinh thái tự nhiên thông qua khai thác LSNG có kiểm soát là phương thức tối ưu để nuôi dưỡng đa dạng sinh học và tạo sinh kế cho khoảng 27 triệu người sống phụ thuộc vào rừng tại khu vực Đông Nam Á.

Về mặt học thuật, nghiên cứu phân biệt rõ ràng hai khái niệm theo chuẩn phân loại của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO, 1995): Lâm sản ngoài gỗ (NWFPs - Non-wood forest products) gồm tất cả các sản phẩm có nguồn gốc sinh học và dịch vụ thu được từ rừng loại trừ gỗ ở mọi hình thái; trong khi Lâm sản phi gỗ lớn (NTFPs - Non-timber forest products) có thể bao gồm củi và gỗ nhỏ. Các khái niệm cốt lõi khác được sử dụng gồm: rừng phòng hộ đầu nguồn, cấu trúc tầng tán rừng nhiệt đới, kiến thức bản địa và mô hình nông lâm kết hợp thích ứng đất dốc.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp (bản đồ địa hình, số liệu thống kê đất đai, tư liệu các dự án 327 và 661) và nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập trong giai đoạn 2003 - 2006. Cỡ mẫu điều tra lâm sinh gồm 30 ô tiêu chuẩn (OTC) điển hình được thiết lập trên các trạng thái rừng núi đất, rừng núi đá, rừng trồng thuần loài và trảng cây bụi, kết hợp phương pháp điều tra theo tuyến và cây tiêu chuẩn để xác định mật độ lâm phần dao động từ 81 đến 197 cây/ha.

Đối với khía cạnh kinh tế - xã hội, nghiên cứu áp dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA) với cỡ mẫu 30 hộ gia đình được chọn ngẫu nhiên phân tầng tại hai xã, đại diện cho các nhóm dân tộc thiểu số gồm người Mường (chiếm trên 90%) và người Dao (chiếm 4,9%). Các công cụ chính gồm phỏng vấn bán cấu trúc, phân tích kinh tế hộ, thảo luận nhóm chuyên đề và lập ma trận phân loại ưu tiên loài theo 3 nhóm tiêu chí sinh thái, kinh tế, xã hội với thang điểm từ 1 đến 10.

Phân tích hiệu quả tài chính được thực hiện bằng phương pháp tĩnh (lợi nhuận P, hiệu quả vốn đầu tư PV) và phương pháp động với các chỉ tiêu hiện giá thu nhập ròng (NPV), tỷ số lợi ích - chi phí (BCR > 1) và tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR). Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm tích hợp đồng bộ giữa số liệu định lượng về trữ lượng sinh khối rừng với các biến số kinh tế lượng, đảm bảo mô hình đề xuất vừa có tính khả thi kỹ thuật vừa phù hợp với tập quán canh tác địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả điều tra đã ghi nhận hệ thực vật tại khu vực nghiên cứu có mức độ đa dạng sinh học phong phú với 523 loài thực vật bậc cao thuộc 124 họ và 4 ngành. Trong đó, ngành Hạt kín chiếm ưu thế tuyệt đối với 498 loài (chiếm 95,2%), ngành Dương xỉ có 20 loài (3,8%), ngành Hạt trần có 3 loài (0,6%) và ngành Thông đất có 2 loài (0,4%). Đề tài đã phân loại được 120 loài cây cho LSNG giá trị. Xét theo công dụng sử dụng, nhóm cây cung cấp dược liệu chiếm tỷ trọng lớn nhất với 63 loài (chiếm 52,5%), nhóm cung cấp lương thực - thực phẩm có 21 loài (chiếm 17,5%), nhóm cây đa tác dụng có 15 loài (chiếm 12,5%), nhóm nguyên liệu làm thủ công mỹ nghệ có 15 loài (chiếm 12,5%) và nhóm công dụng khác có 6 loài (chiếm 5,0%).

Thứ hai, cấu trúc phân bố dạng sống của 120 loài LSNG rất đa dạng, bao gồm 24 loài thân gỗ lớn, vừa và nhỏ (chiếm 20,0%) cùng 96 loài thuộc dạng cây bụi, thân thảo, dây leo và thực vật phụ sinh (chiếm 80,0%). Tại trạng thái rừng tự nhiên núi đất, độ tàn che đạt 0,7 - 0,8 với sự góp mặt của nhiều loài bản địa giá trị như Trám trắng, Sấu, Giổi xanh, Bồ đề; trong khi đó, rừng trồng Keo lá tràm thuần loài có mật độ 940 cây/ha nhưng độ phong phú thực vật tầng dưới tán rất nghèo nàn, chỉ đạt từ 1 đến 2 loài lặp lại.

Thứ ba, thực trạng quản lý và kinh tế hộ bộc lộ nghịch lý lớn về sử dụng tài nguyên. Đất lâm nghiệp chiếm tới 68,45% (4.218,34 ha) tổng diện tích tự nhiên, nhưng đất sản xuất nông nghiệp chỉ có 416,92 ha (chiếm 6,77%). Toàn bộ 100% hộ dân khảo sát đều phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc khai thác lâm sản để duy trì cuộc sống, với nguồn thu từ LSNG chiếm khoảng 15% tổng thu nhập gia đình. Tuy nhiên, mức tiền khoán bảo vệ rừng quá thấp (chỉ 50.000 đồng/ha/năm) khiến 80% số hộ được phỏng vấn quan niệm rừng là của Nhà nước, dẫn đến tình trạng khai thác kiệt quệ các loài cây thuốc quý như Xạ đen, Xạ vàng và các loài song mây tự nhiên.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm tài nguyên LSNG là do diện tích đất nương rẫy hiện có 246,01 ha phân bố trên địa hình chia cắt mạnh với độ dốc trung bình 25 độ, cục bộ có nơi trên 40 độ. Việc mất đất canh tác vùng thấp kết hợp lượng mưa tập trung 1.800 - 2.200 mm/năm vào mùa hè (chiếm 80% - 85% lượng mưa cả năm) đã gây ra hiện tượng rửa trôi, xói mòn tầng đất mặt nghiêm trọng, làm suy thoái thảm thực vật tự nhiên. Mâu thuẫn giữa quy định cấm khai thác của Nhà nước với nhu cầu mưu sinh hàng ngày của cộng đồng người Mường và Dao đã biến rừng thành khu vực khai thác tự do không có kế hoạch tái sinh.

So sánh với các nghiên cứu tương tự tại Vườn quốc gia Ba Vì (nơi khai thác gần 200 tấn dược liệu/năm với 60% người Dao tham gia) hay Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Mát (hơn 90% hộ dân đào củ mài, thu hái măng nứa), kết quả tại Bình Thanh và Thung Nai khẳng định tính phổ quát của mô hình sinh kế dựa vào rừng tại vùng trung du miền núi phía Bắc. LSNG không chỉ là nguồn thực phẩm cứu đói trong các giai đoạn giáp hạt mà còn là nguồn hàng hóa trao đổi quan trọng nhất.

Về phương diện trực quan hóa dữ liệu, các phát hiện trên có thể được thể hiện qua biểu đồ hình quạt mô tả tỷ lệ 5 nhóm công dụng LSNG (nổi bật với nhóm dược liệu chiếm 52,5%) và bảng ma trận đánh giá hiệu quả tài chính. Việc lượng hóa các chỉ số NPV và BCR trong bảng đối chiếu giúp chứng minh rõ ràng rằng mô hình kết hợp trồng dược liệu và song mây dưới tán rừng mang lại giá trị kinh tế ròng cao hơn gấp 2 đến 3 lần so với phương thức độc canh nương rẫy truyền thống.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát triển bền vững tài nguyên LSNG gắn với bảo vệ rừng phòng hộ sông Đà, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Thiết lập mô hình nông lâm kết hợp và chuyển giao kỹ thuật lâm sinh: Tiến hành gây trồng bổ sung các loài LSNG có giá trị kinh tế cao dưới tán rừng tự nhiên và rừng trồng, ưu tiên tập đoàn cây thuốc gồm Xạ đen, Xạ vàng, Ba chạc, Sa nhân và nhóm cây thủ công mỹ nghệ như Luồng, Song mây. Đặt target metric nâng độ che phủ rừng lên trên 75%, giảm tổn thất sau thu hoạch từ 20% xuống dưới 8%, và tăng thu nhập từ LSNG lên chiếm 25% - 30% tổng thu nhập hộ. Timeline triển khai: Giai đoạn 2026 - 2028. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Đà phối hợp cùng Trạm Khuyến nông - Khuyến lâm huyện Cao Phong và các hộ gia đình nhận khoán.
• Đổi mới chính sách giao khoán và cơ chế chia sẻ lợi ích: Rà soát, giao khoán đất lâm nghiệp ổn định lâu dài cho người dân; điều chỉnh mức chi trả dịch vụ môi trường rừng thay thế mức khoán cũ 50.000 đồng/ha/năm theo khung giá hiện hành. Hoàn thiện quy chế phân chia lợi ích tài chính minh bạch: 70% dành cho hộ gia đình nhận khoán, 20% bổ sung quỹ bảo vệ rừng thôn xóm và 10% cho ngân sách xã. Timeline: Hoàn thành trong 12 tháng. Chủ thể thực hiện: UBND huyện Cao Phong và Sở Nông nghiệp & PTNT tỉnh Hòa Bình.
• Xây dựng chuỗi giá trị và tổ chức thị trường tiêu thụ: Thành lập 2 hợp tác xã dịch vụ nông lâm nghiệp tại xã Bình Thanh và Thung Nai nhằm thu mua, sơ chế và đóng gói dược liệu đạt tiêu chuẩn chất lượng. Kết nối tiêu thụ với các công ty sản xuất đông dược tại các đô thị, mục tiêu nâng giá trị thương mại sản phẩm thô lên 35% - 50%. Timeline: Giai đoạn 2027 - 2029. Chủ thể thực hiện: Hội Nông dân, Liên minh Hợp tác xã tỉnh Hòa Bình và các doanh nghiệp chế biến dược liệu.
• Nâng cao năng lực cộng đồng và bảo tồn tri thức bản địa: Tổ chức tối thiểu 12 lớp tập huấn chuyên sâu về kỹ thuật thu hái bền vững, nhân giống vô tính cây thuốc và quản trị kinh tế hộ cho ít nhất 85% lực lượng lao động nông nhàn tại 2 xã. Timeline: Thực hiện định kỳ hàng quý liên tục trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Trường Đại học Lâm nghiệp phối hợp với Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước và ban quản lý rừng phòng hộ: Gồm Sở Nông nghiệp & PTNT, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Hòa Bình và Ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Đà. Lợi ích và use case: Ứng dụng số liệu hiện trạng để quy hoạch phân khu phòng hộ, xây dựng chính sách giao khoán đất lâm nghiệp gắn với chi trả dịch vụ môi trường rừng, ngăn chặn phá rừng vùng lòng hồ.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Lâm nghiệp, Sinh thái học: Lợi ích và use case: Kế thừa danh mục phân loại 523 loài thực vật, 120 loài LSNG và phương pháp ma trận phân hạng loài ưu tiên theo thang điểm 1-10 để phục vụ các đề tài nghiên cứu về thực vật học dân tộc và kinh tế tài nguyên.
• Các tổ chức phát triển quốc tế và ban điều phối chương trình mục tiêu quốc gia: Gồm các tổ chức như JICA, UNDP và Ban Quản lý Chương trình 135, Chương trình giảm nghèo bền vững. Lợi ích và use case: Sử dụng bộ công cụ PRA và dữ liệu kinh tế hộ để thiết kế các dự án tài trợ sinh kế, hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số tái định cư thích ứng sinh thái.
• Hợp tác xã nông nghiệp và doanh nghiệp kinh doanh dược liệu, du lịch sinh thái: Lợi ích và use case: Định vị vùng nguyên liệu tiềm năng từ 63 loài cây thuốc bản địa (đặc biệt là Xạ đen, Xạ vàng) để liên kết bao tiêu sản phẩm, phát triển sản phẩm OCOP gắn với du lịch văn hóa Mường - Dao ven hồ Hòa Bình.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao phát triển lâm sản ngoài gỗ lại là giải pháp then chốt cho vùng lòng hồ Thủy điện Hòa Bình? LSNG cho phép người dân khai thác giá trị kinh tế từ lá, củ, quả, vỏ, rễ mà không làm suy giảm cấu trúc tán rừng, duy trì độ tàn che từ 0,7 đến 0,8 để giữ đất và chống bồi lắng lòng hồ. Giải pháp này giúp bổ sung nguồn thu nhập chiếm 15% tổng thu nhập hộ trong bối cảnh quỹ đất lúa nước chỉ có khoảng 60 m2/người.
• Tiềm năng nổi bật nhất về tài nguyên thực vật LSNG tại 2 xã Bình Thanh và Thung Nai là gì? Khu vực sở hữu 523 loài thực vật bậc cao thuộc 124 họ, trong đó có 120 loài cho LSNG giá trị. Nổi bật nhất là nhóm cây thuốc với 63 loài (chiếm 52,5%) thuộc 19 nhóm công dụng chữa bệnh, tiêu biểu là các cây dược liệu quý như Xạ đen, Xạ vàng, Ba chạc, Sâm cau và Sa nhân.
• Làm thế nào để giải quyết mâu thuẫn giữa bảo tồn rừng phòng hộ và nhu cầu sinh kế của 100% hộ dân? Cần chuyển từ cơ chế cấm đoán thụ động sang cơ chế quản lý đồng tham gia. Nghiên cứu đề xuất nâng mức hỗ trợ khoán bảo vệ rừng cao hơn mức cũ 50.000 đồng/ha/năm, phân bổ tỷ lệ hưởng lợi rõ ràng (70% hộ dân, 20% thôn xóm, 10% xã) và cho phép gây trồng cây dược liệu, song mây dưới tán rừng phòng hộ.
• Nhóm loài LSNG nào có tiềm năng thương mại cao nhất cần ưu tiên phát triển? Dựa trên ma trận đánh giá 3 tiêu chuẩn sinh thái, kinh tế, xã hội, nhóm cây dược liệu (Xạ đen, Sa nhân, Ba chạc) và nhóm thủ công mỹ nghệ (Luồng, Song mây, Giang) đạt điểm ưu tiên cao nhất nhờ thị trường tiêu thụ rộng lớn, thời gian thu hoạch nhanh và tỷ số lợi ích - chi phí đạt mức BCR > 1.
• Phương pháp phân tích kinh tế nào được sử dụng để thẩm định tính khả thi của các giải pháp? Đề tài sử dụng phối hợp phương pháp phân tích tĩnh (xác định tổng lợi nhuận P, hiệu quả vốn PV) và phương pháp phân tích động thông qua các hàm tài chính NPV, BCR và IRR để tính toán dòng tiền chiết khấu theo chu kỳ kinh doanh của từng mô hình nông lâm kết hợp.

Kết luận

• Hệ thống hóa đầy đủ danh lục 523 loài thực vật bậc cao thuộc 124 họ và định danh 120 loài cây cho lâm sản ngoài gỗ giá trị tại hai xã Bình Thanh và Thung Nai.
• Làm rõ thực trạng kinh tế - xã hội vùng lòng hồ với 100% số hộ sống phụ thuộc vào rừng trong khi diện tích đất lúa nước chỉ đạt mức bình quân 60 m2/người và thu nhập khoảng 100.000 đồng/tháng.
• Xác lập danh mục ưu tiên phát triển kinh tế với 63 loài cây dược liệu và 15 loài cây thủ công mỹ nghệ phù hợp điều kiện thổ nhưỡng đất feralit và khí hậu nhiệt đới gió mùa.
• Thiết lập khung phương pháp đánh giá kết hợp ma trận phân loại (thang điểm 1-10) và các chỉ số hiệu quả tài chính động (NPV, BCR, IRR) cho mô hình lâm nghiệp xã hội.
• Hoạch định đồng bộ 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh, đổi mới cơ chế chia sẻ lợi ích, hoàn thiện chuỗi giá trị và đào tạo kiến thức bản địa cho 4.218,34 ha rừng phòng hộ.

Kế hoạch hành động trong giai đoạn 2026 - 2030 cần tập trung vào việc thể chế hóa các mô hình liên kết hợp tác xã dược liệu dưới tán rừng và nhân rộng cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng đa dụng.

Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp hãy tích cực ứng dụng ngay kết quả của luận văn vào các chương trình mục tiêu phát triển nông thôn miền núi để hiện thực hóa mục tiêu bảo vệ vững chắc rừng phòng hộ đầu nguồn sông Đà song hành cùng phát triển sinh kế bền vững cho người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lêi nãi ®Çu Sau 3 n¨m häc tËp vµ rÌn luyÖn t¹i tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp, ®Õn nay kho¸ häc 2003-2006 ®· kÕt thóc. §Ó ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ häc tËp, ban chñ nhiÖm khoa ®· ph©n c«ng t«i thùc hiÖn ®Ò tµi tèt nghiÖp “Nghiªn cøu mét sè gi¶i ph¸p nh»m ph¸t triÓn tµi nguyªn LSNG ë 2 x· B×nh Thanh–Thung Nai, huyÖn Cao Phong, tØnh Hoµ B×nh” Nh©n dÞp nµy cho phÐp t«i ®­îc bÇy tá lßng biÕt ¬n ch©n thµnh vµ s©u s¾c ®Õn c¸c thÇy c« gi¸o trong Tr­êng ®Æc biÖt lµ thÇy gi¸o T.S Lª Sü ViÖt, ng­êi ®· hÕt lßng h­íng dÉn, d×u d¾t gióp ®ì t«i hoµn thµnh b¶n luËn v¨n nµy. T«i xin ch©n thµnh c¸m ¬n UBND hai x· B×nh Thanh, Thung Nai-huyÖn Cao Phong, TØnh Hoµ B×nh, c¸n bé kü thuËt L©m Tr­êng S«ng §µ ®· nhiÖt t×nh gióp ®ì t«i trong suèt thêi gian qua. MÆc dï ®· lµm viÖc víi tÊt c¶ nç lùc, nh­ng do h¹n chÕ vÒ tr×nh ®é vµ thêi gian nªn luËn v¨n kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt nhÊt ®Þnh.

T«i rÊt mong ®­îc sù chØ b¶o ®ãng gãp ý kiÕn cña c¸c thÇy c« gi¸o vµ bÌ b¹n ®Ó b¶n kho¸ luËn cã ý nghÜa thùc tÕ h¬n. T«i xin ch©n thµnh c¸m ¬n! Xu©n Mai, th¸ng 08 n¨m 2006 Häc viªn NguyÔn ThÞ Thanh Nguyªn 2 Ch­¬ng 1 §Æt vÊn ®Ò Còng nh­ c¸c n­íc nhiÖt ®íi kh¸c, rõng n­íc ta cã nguån tµi nguyªn l©m s¶n ngoµi gç (LSNG) rÊt phong phó vµ ®a d¹ng. Tµi nguyªn LSNG ®ãng vai trß rÊt quan träng trong ®êi sèng cña céng ®ång d©n téc thiÓu sè, sèng phô thuéc vµo rõng. Theo Pitamber Sharma (1995), th¸ch thøc lín nhÊt ®èi víi viÖc ph¸t triÓn miÒn nói trong giai ®o¹n hiÖn nay lµ lµm sao gi¶m ®­îc t×nh tr¹ng ®ãi nghÌo, t¹o c¬ héi viÖc lµm vµ b¶o tån ®­îc m«i tr­êng vµ sinh c¶nh vïng nói, ®¶m b¶o sù ph©n bæ c«ng b»ng, th«ng qua viÖc thu hót sù chó ý cña phô n÷, c¸c nhãm cã liªn quan hoÆc bÞ thiÖt thßi.

Trong ®iÒu kiÖn miÒn nói ë n­íc ta LSNG ®­îc coi lµ mét trong sè c¸c tµi nguyªn rÊt quan trong, cã quan hÖ phô thuéc víi c¸c nguån tµi nguyªn kh¸c ®Ó t¹o thµnh mét hÖ sinh th¸i hoµn chØnh. C«ng tr×nh thuû ®iÖn Hßa B×nh ®­îc khëi c«ng x©y ®ùng tõ n¨m 1979 vµ sù ra ®êi cña c«ng tr×nh nµy ®· lµm thay ®æi cuéc sèng cña ng­êi d©n xung quanh vïng lßng Hå. Trong ®ã, sù thay ®æi lín nhÊt lµ ng­êi d©n mÊt ®i t­ liÖu s¶n xuÊt chñ yÕu lµ ®Êt canh t¸c vµ c¸c nguån lîi kh¸c tõ rõng. Sù thay ®æi nµy kÕt hîp víi tËp qu¸n canh t¸c l¹c hËu vµ tr×nh ®é d©n trÝ thÊp ®· lµm cho cuéc sèng ng­êi d©n vèn ®· khã kh¨n l¹i cµng khã kh¨n h¬n.

VÊn ®Ò mÊu chèt ë ®©y lµ ph¶i t×m ra ®­îc gi¶i ph¸p h÷u hiÖu nhÊt ®Ó võa cã thÓ n©ng cao ®êi sèng cho ng­êi d©n, gãp phÇn xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo võa b¶o vÖ ®­îc hÖ sinh th¸i rõng phßng hé ®Çu nguån cho c«ng tr×nh Thñy ®iÖn Hoµ B×nh. 3 XuÊt ph¸t tõ mèi quan t©m ®ã, trong gÇn 2 thËp kû qua c¸c ch­¬ng tr×nh quèc gia vÒ trång rõng phßng hé vµ æn ®Þnh d©n c­ vïng hå Thuû ®iÖn Hoµ B×nh ®· ®­îc triÓn khai mét c¸ch réng kh¾p trªn toµn vïng nh»m n©ng cao ®é che phñ cña rõng, t¹o nguån thu nhËp vµ xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo cho c¸c céng ®ång d©n c­ ë ®©y. Nh÷ng kÕt qu¶ b­íc ®Çu cña c¸c ch­¬ng tr×nh nµy ®· gãp phÇn ®¸ng kÓ vµo viÖc c¶i thiÖn ®iÒu kiÖn sèng cña ng­êi d©n, g¾n liÒn víi môc tiªu ph¸t triÓn rõng bÒn v÷ng vµ b¶o vÖ m«i tr­êng. Trong hµng lo¹t c¸c gi¶i ph¸p ®· ®­îc ¸p dông, gi¶i ph¸p vÒ ph¸t triÓn LSNG ®­îc coi lµ m«t trong nh÷ng gi¶i ph¸p kh¶ thi ®Ó gi¶i quyÕt mèi quan t©m trªn.

L©m s¶n ngoµi gç ®· vµ ®ang ®­îc thõa nhËn nh­ lµ mét nh©n tè mµ th«ng qua nã viÖc chia sÎ lîi Ých tõ rõng gi÷a nhµ n­íc vµ ng­êi d©n ®­îc ®¶m b¶o. Ngoµi ra, viÖc ph¸t triÓn LSNG cßn thu hót ®­îc céng ®ång d©n c­ tham gia vµo c«ng t¸c b¶o vÖ rõng v× lîi Ých cña chÝnh hä. Tõ xa x­a con ng­êi ®· th­êng xuyªn sö dông LSNG phôc vô cho lîi Ých cña hä song hä ch­a nhËn thøc ®­îc vai trß to lín cña LSNG. Víi ®iÒu kiÖn thiªn nhiªn ­u ®·i vÒ khÝ hËu, ®Êt ®ai cho viÖc ph¸t triÓn nguån tµi nguyªn LSNG song cho ®Õn nay nguån tµi nguyªn nµy vÉn ch­a ®­îc qu¶n lý vµ sö dông mét c¸ch cã hiÖu qu¶.

HÖ qu¶ cña t×nh tr¹ng ®ã tµi nguyªn LSNG ngµy cµng bÞ suy gi¶m c¶ vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng, nh÷ng loµi quý hiÕm ®· bÞ khai th¸c qu¸ møc vµ ®ang ®øng tr­íc nguy c¬ tuyÖt chñng, nguån thu cña ng­êi d©n tõ tµi nguyªn LSNG còng ngµy mét Ýt dÇn. XuÊt ph¸t tõ thùc tÕ ®ã, viÖc nghiªn cøu c¸c gi¶i ph¸p ®Ó ph¸t triÓn tµi nguyªn LSNG t¹i khu vùc lßng hå ®ang trë thµnh mét yªu cÇu rÊt bøc thiÕt bëi c¸c lý do sau ®©y: 4 - LSNG cã tÇm quan träng vÒ KT-XH, chóng cã gi¸ trÞ lín vµ cã thÓ t¹o ra ®­îc c«ng ¨n viÖc lµm. Thu nhËp b×nh qu©n tõ LSNG chiÕm kho¶ng 15% tæng thu nhËp trong c¸c hé gia ®×nh. - Ph¸t triÓn LSNG cßn gãp phÇn lµ t¨ng thªm tÝnh ®a d¹ng sinh häc vµ b¶o tån c¸c nguån gen quý hiÕm trong c¸c khu rõng nhiÖt ®íi ë n­íc ta nãi chung vµ trong rõng phßng hé S«ng §µ nãi riªng.

- Cïng víi sù suy tho¸i cña rõng bëi qu¸ tr×nh khai th¸c bÊt hîp lý vµ hiÖn t­îng du canh, du c­, ®èt n­¬ng lµm rÉy v.v… nguån tµi nguyªn LSNG ë n­íc ta ®ang bÞ c¹n kiÖt víi tèc ®é hÕt søc nhanh chãng. - Còng nh­ nhiÒu céng ®ång d©n c­ kh¸c ë vïng cao, céng ®ång d©n ë 2 x· Thung Nai vµ B×nhThanh ®· vµ ®ang sö dông LSNG ngµy mét nhiÒu h¬n v× diÖn tÝch ®Êt s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cßn l¹i rÊt Ýt (b×nh qu©n kh«ng qu¸ 60 m 2/®Çu ng­êi). Thu nhËp hiÖn t¹i cña phÇn ®«ng ng­êi d©n lµ dùa vµo rõng, nh­ng rõng ë ®©y l¹i chñ yÕu lµ rõng phßng hé. Nªn con ®­êng duy nhÊt ®Ó t¹o nguån thu nhËp cho ng­êi d©n n¬i ®©y lµ ph¸t triÓn c¸c loµi thùc vËt cho l©m s¶n ngoµi gç cã gi¸ trÞ kinh tÕ ®Ó æn ®Þnh ®êi s«ng d©n c­, ®ång thêi gãp phÇn b¶o vÖ ®­îc rõng phßng hé ®Çu nguån.

Víi nh÷ng lý do trªn, chóng t«i thùc hiÖn ®Ò tµi: “Nghiªn cøu mét sè gi¶i ph¸p nh»m ph¸t triÓn tµi nguyªn LSNG ë 2 x· B×nh Thanh-Thung Nai, huyÖn Cao Phong, tØnh Hoµ B×nh” trong khu«n khæ mét b¶n luËn v¨n tèt nghiÖp Cao häc t¹i tr­êng ®¹i häc L©m nghiÖp. 5 Ch­¬ng 2 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 2. Trªn thÕ giíi NhËn thøc ®­îc tÇm quan träng cña LSNG, héi nghÞ M«i tr­êng vµ ph¸t triÓn cña liªn hîp quèc (UNCED), häp t¹i Rio de Janero n¨m 1992, ®· th«ng qua ch­¬ng tr×nh nghÞ sù vµ c¸c nguyªn t¾c vÒ rõng, ®· x¸c ®Þnh LSNG lµ mét ®èi t­îng quan träng, mét nguån lîi m«i tr­êng cho ph¸t triÓn l©m nghiÖp bÒn v÷ng cÇn ®­îc chó träng h¬n n÷a. Tõ ®ã ®Õn nay, viÖc ph¸t triÓn LSNG ®­îc c¸c nhµ khoa häc bµn luËn s«i næi, c¶ trong lÜnh vùc nghiªn cøu lý luËn lÉn thùc tiÔn s¶n xuÊt.

Tõ viÖc ph©n tÝch vµ tæng luËn c¸c quan ®iÓm, quan niÖm cña hµng lo¹t t¸c gi¶ trªn thÕ giíi vÒ LSNG. §Ò tµi ®· h×nh thµnh nhËn thøc vÒ LSNG nh­ sau: - ThuËt ng÷ vÒ l©m s¶n ngoµi gç lµ mét thuËt ng÷ cã tÝnh khoa häc cao, cã triÓn väng ®­îc sö dông thèng nhÊt vµ phï hîp víi c¸c yÕu tè cã thÓ l­îng ho¸ trong viÖc x¸c ®Þnh c¸c s¶n phÈm kh¸c gç cña rõng (forest products other than wood). LSNG (NWFPs) bao gåm tÊt c¶ c¸c s¶n phÈm cã nguån gèc sinh häc vµ c¸c dÞch vô thu ®­îc tõ rõng hoÆc tõ bÊt kú vïng ®Êt nµo cã kiÓu sö dông ®Êt t­¬ng tù, lo¹i trõ gç ë tÊt c¶ c¸c h×nh th¸i cña nã. Tuy cã sù kh¸c biÖt gi÷a hai thuËt ng÷ sö dông trong tiÕng Anh lµ Non-timber forest products (NTFPs) vµ Non-wood forest products (NWFPs) song c¶ hai thuËt ng÷ nµy ®Òu ®­îc hiÓu b»ng tiÕng viÖt lµ LSNG.

Tuy nhiªn, nÕu hiÓu mét c¸ch chÝnh x¸c h¬n th× NTFPs lµ nh»m chØ c¸c l©m s¶n ngoµi gç lín (Timber-gç lín), cßn NWFPs nh»m chØ c¸c loµi l©m s¶n ngoµi gç nãi chung. V× 6 vËy, mét sè lo¹i s¶n phÈm nh­ gç nhá, gç cñi, ngän c©y. cã thÓ xÕp vµo NTFPs, nh­ng kh«ng thÓ xem chóng lµ NWFPs, nh­ ®Þnh nghÜa trªn ®· nªu. - Trong thùc tÕ, cã nhiÒu lo¹i s¶n phÈm cïng lo¹i víi LSNG ®­îc s¶n xuÊt trªn ®Êt kh«ng cã rõng (nh­ nÊm, méc nhÜ, m¨ng, qu¶ tr¸m, h¹t giæi, th¶o d­îc,v.) nh­ng chóng kh«ng ph¶i lµ LSNG bëi v×: c¸c l©m s¶n bao gåm nh÷ng s¶n phÈm cã nguån gèc sinh häc tõ rõng hoÆc tõ mét hÖ thèng sö dông ®Êt t­¬ng tù rõng theo ®Þnh h­íng l©m nghiÖp.

Khi ph©n tÝch vÒ sù cÇn thiÕt ph¸t triÓn LSNG, c¸c nghiªn cøu chØ ra r»ng: - HÖ sinh th¸i rõng Èm nhiÖt ®íi lµ mét hÖ thèng rõng hoµn h¶o vµ ®Çy ®ñ, víi khu hÖ ®éng thùc vËt phong phó vµ ®a d¹ng vµo bËc nhÊt trªn hµnh tinh, lµm cho c¸c nhµ khoa häc ph¶i s÷ng sê vµ ngì ngµng. §óng nh­ Van Stennis (1995) ®· viÕt ’’D­íi con m¾t cña c¸c nhµ thùc vËt hoc «n ®íi, nh÷ng c©y cá ë miÒn nhiÖt ®íi ®­îc xem nh­ mét k× quan, nh÷ng qu¸i dÞ, nh÷ng sinh vËt sai quy c¸ch; mµ lÏ ra ph¶i xem chóng nh­ nh÷ng sinh vËt b×nh th­êng, ®¹i diÖn cho bé phËn to lín cña thÕ giíi thùc vËt trªn tr¸i ®Êt. V× v©y, viÖc t©n dông triÖt ®Ó mäi tiÒm n¨ng cña rõng nhiÖt ®íi Èm ®Ó kinh doanh toµn diÖn, lîi dông tæng hîp. - Gi¸ trÞ kinh tÕ-x· héi cña LSNG thÓ hiÖn ë nhiÒu khÝa c¹nh kh¸c nhau, tõ cung cÊp l­¬ng thùc, thùc phÈm, vËt liÖu x©y dùng, nguyªn liÖu lµm thñ c«ng mü nghÖ, d­îc phÈm, ®Õn gi¶i quyÕt c«ng ¨n, viÖc lµm, ph¸t triÓn ngµnh nghÒ, b¶o tån vµ ph¸t huy kiÕn thøc b¶n ®Þa, t«n t¹o nÐt ®Ñp v¨n ho¸, xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo, n©ng cao ®êi sèng nhiÒu mÆt cho ng­êi d©n, ®Æc biÖt lµ d©n nghÌo (FAO,1994; Sharma,1995).