Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu địa lý phát sinh và thoái hóa đất phục vụ phát triển cây chè khu vực bảo lộc di linh tỉnh lâm đồng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus nghiên cứu địa lý phát sinh và thoái hóa đất phục vụ phát triển cây chè khu vực bảo lộc di linh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Hoàng Thị Huyền Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đình Kỳ
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Sử dụng và Bảo vệ Tài nguyên Môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Địa Lý Phát Sinh Và Thoái Hóa Đất Phục Vụ Phát Triển Cây Chè Khu Vực Bảo Lộc – Di Linh, Tỉnh Lâm Đồng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TÍNH CẤP THIẾT
• 0.2. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 0.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.4. CƠ SỞ DỮ LIỆU
• 0.5. KẾT QUẢ VÀ Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI
• 0.6. CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU PHÁT SINH VÀ THOÁI HÓA ĐẤT PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG ĐẤT TRỒNG CHÈ
• 1.1. Tổng quan về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.1.1. Vai trò và giá trị kinh tế của cây chè trên thế giới và Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ PHÁT SINH VÀ THOÁI HÓA ĐẤT KHU VỰC BẢO LỘC DI LINH - TỈNH LÂM ĐỒNG
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ THÍCH HỢP ĐẤT ĐAI VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG ĐẤT TRỒNG CHÈ Ở BẢO LỘC - DI LINH, TỈNH LÂM ĐỒNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu phát sinh và thoái hóa đất tại Bảo Lộc Di Linh

Nghiên cứu phát sinh và thoái hóa đất là một lĩnh vực quan trọng trong việc phát triển bền vững cây chè tại khu vực Bảo Lộc - Di Linh, tỉnh Lâm Đồng. Đất đai là tài nguyên quý giá, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng cây chè. Việc hiểu rõ các quá trình phát sinh và thoái hóa đất sẽ giúp xác định các biện pháp quản lý đất hiệu quả, từ đó nâng cao giá trị kinh tế của cây chè.

1.1. Đặc điểm địa lý và thổ nhưỡng khu vực Bảo Lộc Di Linh

Khu vực Bảo Lộc - Di Linh có địa hình đa dạng với độ cao trung bình từ 800 đến 1.200 mét so với mực nước biển. Đất ở đây chủ yếu là đất đỏ bazan, rất thích hợp cho việc trồng chè. Tuy nhiên, sự thoái hóa đất do các hoạt động canh tác không bền vững đang là một thách thức lớn.

1.2. Tầm quan trọng của cây chè trong phát triển kinh tế địa phương

Cây chè không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn góp phần tạo việc làm cho người dân địa phương. Với diện tích trồng chè lớn, Bảo Lộc - Di Linh đã trở thành một trong những vùng sản xuất chè nổi tiếng của Việt Nam, đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu nông sản.

II. Vấn đề thoái hóa đất và thách thức trong phát triển cây chè

Thoái hóa đất là một trong những vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của cây chè tại Bảo Lộc - Di Linh. Các nguyên nhân chính bao gồm việc sử dụng phân bón hóa học không hợp lý, xói mòn đất và sự thay đổi khí hậu. Những vấn đề này không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng đến chất lượng chè.

2.1. Nguyên nhân chính gây thoái hóa đất

Các hoạt động canh tác không bền vững, như việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu, đã dẫn đến sự suy giảm chất lượng đất. Bên cạnh đó, việc xói mòn do mưa lớn cũng làm mất đi lớp đất màu mỡ, ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của cây chè.

2.2. Tác động của khí hậu đến đất trồng chè

Khí hậu biến đổi đang tạo ra những thách thức lớn cho sản xuất chè. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định làm gia tăng nguy cơ thoái hóa đất, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng chè. Việc nghiên cứu tác động của khí hậu đến đất là cần thiết để đưa ra các giải pháp thích ứng.

III. Phương pháp nghiên cứu phát sinh và thoái hóa đất hiệu quả

Để nghiên cứu phát sinh và thoái hóa đất, cần áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại. Việc khảo sát thực địa, phân tích mẫu đất và sử dụng công nghệ GIS sẽ giúp đánh giá chính xác tình trạng đất đai. Các phương pháp này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đất mà còn đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả.

3.1. Khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu

Khảo sát thực địa là bước đầu tiên trong nghiên cứu đất. Việc thu thập dữ liệu về đặc điểm thổ nhưỡng, độ pH, độ ẩm và các chỉ tiêu hóa học của đất sẽ cung cấp thông tin cần thiết để đánh giá tình trạng đất hiện tại.

3.2. Phân tích mẫu đất và ứng dụng công nghệ GIS

Phân tích mẫu đất giúp xác định các chỉ tiêu lý hóa của đất, từ đó đánh giá mức độ thoái hóa. Công nghệ GIS sẽ hỗ trợ trong việc lập bản đồ phân bố đất và phân tích không gian, giúp đưa ra các quyết định quản lý đất hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu phát sinh đất

Kết quả nghiên cứu về phát sinh và thoái hóa đất sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển bền vững cây chè. Các giải pháp được đề xuất sẽ giúp cải thiện chất lượng đất, tăng năng suất và bảo vệ môi trường. Việc áp dụng các biện pháp canh tác bền vững sẽ là chìa khóa cho sự phát triển lâu dài của ngành chè.

4.1. Giải pháp cải tạo đất trồng chè

Cải tạo đất là một trong những giải pháp quan trọng để khôi phục chất lượng đất. Việc sử dụng phân hữu cơ, trồng cây che phủ và áp dụng các biện pháp canh tác bền vững sẽ giúp cải thiện độ màu mỡ của đất.

4.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế từ nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các biện pháp cải tạo đất không chỉ giúp tăng năng suất chè mà còn nâng cao giá trị kinh tế cho người trồng. Các mô hình canh tác bền vững đã được chứng minh là hiệu quả trong việc tăng thu nhập cho nông dân.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho phát triển cây chè

Nghiên cứu phát sinh và thoái hóa đất tại Bảo Lộc - Di Linh đã chỉ ra rằng việc quản lý đất bền vững là rất cần thiết để phát triển cây chè. Các giải pháp được đề xuất sẽ giúp cải thiện tình trạng đất, tăng năng suất và bảo vệ môi trường. Tương lai của ngành chè phụ thuộc vào việc áp dụng các biện pháp canh tác bền vững và quản lý tài nguyên đất hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của quản lý đất bền vững

Quản lý đất bền vững không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên đất mà còn đảm bảo sự phát triển lâu dài cho ngành chè. Việc áp dụng các biện pháp canh tác bền vững sẽ giúp duy trì độ màu mỡ của đất và tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.

5.2. Định hướng phát triển cây chè trong tương lai

Định hướng phát triển cây chè trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường xuất khẩu và áp dụng công nghệ mới trong sản xuất. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển bền vững ngành chè.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Tây Nguyên giữ vị trí chiến lược trong phát triển nông nghiệp hàng hóa của Việt Nam, trong đó tỉnh Lâm Đồng chiếm vị thế dẫn đầu cả nước về diện tích canh tác chè với hơn 23.000 ha và sản lượng đạt trên 204.000 tấn búp tươi vào năm 2010. Giá trị sản xuất cây chè tại địa phương mang lại nguồn thu nhập vượt trội, đạt bình quân trên 280 triệu đồng/ha/năm, đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu 198 triệu USD của ngành chè Việt Nam trong giai đoạn 2011. Tuy nhiên, trước áp lực mở rộng diện tích cây công nghiệp và tập quán canh tác thâm canh thiếu bền vững, tài nguyên đất đai tại vùng trọng điểm Bảo Lộc – Di Linh đang đối mặt với nguy cơ suy thoái nghiêm trọng, làm suy giảm năng suất và chất lượng chè thành phẩm.

Đề tài tập trung nghiên cứu đặc điểm địa lý phát sinh, nhận diện các quá trình thoái hóa đất tiềm năng và thoái hóa đất hiện tại, từ đó đánh giá mức độ thích hợp đất đai đối với cây chè. Phạm vi không gian của nghiên cứu bao quát toàn bộ diện tích tự nhiên 331.063 ha thuộc thành phố Bảo Lộc, huyện Bảo Lâm và huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng, nằm trong tọa độ địa lý từ 11°12'57" đến 11°55'30" vĩ độ Bắc và 107°29'34" đến 108°18'46" kinh độ Đông. Khung thời gian dữ liệu kế thừa và phân tích thực nghiệm kéo dài từ năm 2005 đến năm 2012.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ thổ nhưỡng vững chắc, xây dựng hệ thống bản đồ chuyên đề tỷ lệ 1:50.000 và 1:100.000, hỗ trợ cơ quan quản lý quy hoạch vùng nguyên liệu chè chất lượng cao đạt chuẩn xuất khẩu và bảo vệ môi trường sinh thái bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng học thuyết phát sinh học đất kinh điển của Dokuchaev, thể hiện qua phương trình tương tác giữa độ phì hữu hiệu với năm nhân tố tự nhiên và nhân tác gồm đá mẹ, địa hình, khí hậu, sinh vật và con người theo thời gian. Đồng thời, đề tài ứng dụng khung lý thuyết thoái hóa đất của Tổ chức Nông Lương Thế giới (FAO), Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) và phương pháp luận phân loại thoái hóa đất nhiệt đới của các nhà khoa học Việt Nam.

Hệ thống lý thuyết tích hợp năm khái niệm trọng tâm:

• Phẫu diện thổ nhưỡng: Cấu trúc phân tầng thẳng đứng phản ánh lịch sử hình thành và cường độ biến đổi của đất dưới tác động tự nhiên và nhân sinh.
• Thoái hóa đất tiềm năng: Nguy cơ suy giảm độ phì tự nhiên do các yếu tố tiền đề về độ dốc địa hình, lượng mưa cực đoan và đặc tính thạch học đá mẹ.
• Thoái hóa đất hiện tại: Mức độ suy giảm thực tế về lý tính, hóa tính và sinh học đất dưới tác động trực tiếp của hoạt động canh tác con người.
• Đơn vị đất đai: Đơn vị bản đồ đồng nhất về các yếu tố tự nhiên như loại đất, độ dốc, tầng dày và chế độ tưới tiêu.
• Thích hợp đất đai: Mức độ đáp ứng của các đặc tính đất đai đối với yêu cầu sinh thái khắt khe của cây chè.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa ngành bao gồm các bản đồ địa chất, địa hình, hiện trạng sử dụng đất tỷ lệ 1:25.000 đến 1:100.000 và số liệu thống kê kinh tế - xã hội giai đoạn 2005–2011. Phương pháp khảo sát thực địa được triển khai dọc theo các tuyến giao thông huyết mạch kết nối Bảo Lộc, Bảo Lâm và Di Linh với 3 điểm chìa khóa đại diện cho các vùng sinh thái chính.

Quy trình chọn mẫu đất dựa trên phương pháp phân tầng ngẫu nhiên theo các đơn vị phát sinh đất chính (gồm đất nâu đỏ, nâu vàng trên đá bazan thuộc hệ tầng Đại Nga, Tân Phát và đất đỏ vàng trên đá phiến sét hệ tầng La Ngà). Hệ thống phẫu diện được đào sâu từ 1,2 đến 1,5 mét để mô tả hình thái và thu thập mẫu phân tích trong phòng thí nghiệm. Các chỉ tiêu lý hóa được đo đạc bằng phương pháp chuẩn quốc tế: phương pháp Walkley-Black xác định hàm lượng cacbon hữu cơ, phương pháp Kjeldahl định lượng đạm tổng số, phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử AAS phân tích dung tích hấp thu cation CEC và các cation kiềm trao đổi, phương pháp Sokoloft xác định nhôm di động Al3+, cùng phương pháp ống hút Robinson phân tích thành phần cơ giới.

Để lượng hóa mức độ thích hợp đất đai, tác giả ứng dụng mô hình tích hợp hệ thống thông tin địa lý (ArcGIS 9.3, MapInfo 10.5) và hệ thống đánh giá đất tự động ALES theo khung tiêu chuẩn FAO, kết hợp tham vấn ý kiến chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực nông hóa thổ nhưỡng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã xác định và phân loại 5 nhóm đất chính tại vùng Bảo Lộc – Di Linh, trong đó nhóm đất đỏ vàng và đất nâu đỏ phát triển trên đá bazan chiếm trên 65% tổng diện tích đất nông nghiệp. Lớp vỏ phong hóa bazan cổ tại vòm nâng Bảo Lộc và cao nguyên Di Linh có độ dày tầng đất mịn trên 100 cm, tuy nhiên ở các khu vực sườn dốc trên 15 độ, tầng đất mặt bị xói mòn rửa trôi mạnh mẽ.

Thứ hai, kết quả phân tích hóa lý cho thấy đất trồng chè thâm canh lâu năm đang đối diện với tình trạng chua hóa nghiêm trọng. Chỉ số pHKCl dao động ở mức rất thấp từ 3,85 đến 4,35, hàm lượng nhôm trao đổi Al3+ tăng cao đạt 1,2 đến 3,5 meq/100g đất, gây ức chế hệ vi sinh vật có ích và làm giảm hiệu lực sử dụng phân bón. Dung tích hấp thu cation CEC trung bình chỉ đạt 11,5 đến 14,8 meq/100g đất, độ bão hòa bazơ dưới 25%.

Thứ ba, tốc độ thoái hóa vật lý và mất chất hữu cơ diễn ra nhanh chóng tại các đồi chè không có biện pháp bảo vệ đất. Hàm lượng mùn tầng mặt ở các vườn chè dốc thoải đạt 3,2% đến 4,5%, nhưng tại các sườn dốc trên 20 độ có thảm phủ kém, chỉ số mùn suy giảm xuống dưới 1,8%, thất thoát từ 25% đến 40% so với đất dưới tán rừng tự nhiên. Lượng đất mất do xói mòn bề mặt ước tính từ 18 đến 32 tấn/ha/năm.

Thứ tư, kết quả đánh giá thích hợp đất đai theo mô hình ALES - GIS phân chia lãnh thổ thành các cấp: diện tích rất thích hợp (S1) chiếm khoảng 28,5% diện tích đất nông nghiệp, thích hợp trung bình (S2) chiếm 41,2%, ít thích hợp (S3) chiếm 18,3% và không thích hợp (N) chiếm 12,0%. Vùng đất tối ưu S1 và S2 tập trung chủ yếu tại các cao nguyên bậc thềm 800–1.000 mét của thành phố Bảo Lộc và huyện Bảo Lâm.

Thảo luận kết quả

Thực trạng đất trồng chè bị chua hóa và nghèo kiệt dưỡng chất bắt nguồn từ sự kết hợp giữa yếu tố rửa trôi tự nhiên dưới lượng mưa lớn trên 2.200 mm/năm và hoạt động nhân tác bất hợp lý. Người nông dân có xu hướng bón thừa phân đạm vô cơ (lên tới 300 - 450 kg N/ha/năm) nhưng lại thiếu hụt phân hữu cơ và vôi cải tạo, làm gia tăng lượng ion H+ và Al3+ tự do trong dung dịch đất. Hiện tượng này tương đồng với các phát hiện về thoái hóa đất chè tại vùng Nam Á và Đông Phi, nơi việc lạm dụng phân hóa học khiến khả năng giữ lân của đất bazan tăng cao, làm cố định đến 85% lượng lân bón vào thành các hợp chất khó tiêu.

Toàn bộ hệ thống dữ liệu phát sinh, xói mòn và phân hạng thích hợp đã được trực quan hóa thông qua 16 bản đồ chuyên đề tỷ lệ 1:50.000 và bảng ma trận tương quan giữa thoái hóa tiềm năng và thoái hóa hiện tại. Việc mô hình hóa không gian giúp các nhà hoạch định chính sách nhận diện chính xác các điểm nóng suy thoái môi trường đất để can thiệp kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, quy hoạch và thiết lập vùng chuyên canh chè chất lượng cao với quy mô tập trung trên 15.000 ha tại các đơn vị đất đai đạt hạng S1 và S2 thuộc Bảo Lộc và Bảo Lâm. Mục tiêu đến năm 2020 chuyển đổi 60% diện tích chè già cỗi sang các giống chè cao cấp như Kim Tuyên, Bát Tiên, Tứ Quý và Shan chất lượng cao nhằm nâng cao giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích.

Thứ hai, thực hiện các biện pháp canh tác nông lâm kết hợp trên đất dốc từ năm 2013. Bố trí trồng cây che bóng họ đậu (như muồng đen, cốt khí) với mật độ thích hợp và tạo băng cây giữ đất theo đường đồng mức. Giải pháp này hướng tới mục tiêu giảm thiểu lượng đất xói mòn từ 30 tấn/ha/năm xuống dưới 8 tấn/ha/năm và nâng độ che phủ tầng tán lên trên 75%.

Thứ ba, cải tạo hóa tính đất thông qua chế độ phân bón cân đối và giảm chua. Định kỳ bón vôi nông nghiệp hoặc bột dolomit với liều lượng 600 - 800 kg/ha/năm để nâng chỉ số pHKCl lên ngưỡng tối ưu từ 4,5 đến 5,5. Bổ sung phân hữu cơ vi sinh từ 10 đến 15 tấn/ha theo chu kỳ 2 năm một lần nhằm nâng hàm lượng mùn tầng mặt lên trên 3,5% và tăng độ xốp cho đất.

Thứ tư, hoàn thiện hệ thống tưới tiết kiệm và quản lý đất đai dựa trên ứng dụng công nghệ viễn thám GIS. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Lâm Đồng cần phối hợp cùng Ủy ban nhân dân thành phố Bảo Lộc, huyện Bảo Lâm và Di Linh xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa thổ nhưỡng, giám sát diễn biến thoái hóa đất định kỳ 3 năm một lần để kịp thời hỗ trợ kỹ thuật cho các hộ nông dân và hợp tác xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước: Các Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Tài nguyên và Môi trường tại khu vực Tây Nguyên sử dụng tài liệu làm căn cứ khoa học để xây dựng quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp và đề xuất chính sách phát triển cây công nghiệp bền vững.
• Nhà khoa học và nghiên cứu sinh: Các chuyên gia nghiên cứu về khoa học đất, địa lý cảnh quan và môi trường có thể kế thừa phương pháp tích hợp ALES - GIS cùng ma trận đánh giá thoái hóa đất cho các vùng sinh thái đồi núi khác.
• Doanh nghiệp và hợp tác xã sản xuất chè: Các đơn vị chế biến, đồn điền và trang trại chè tại Lâm Đồng áp dụng kết quả phân hạng thích hợp đất đai để lựa chọn giống chè phù hợp, tối ưu hóa quy trình bón phân và nâng cao chất lượng chè búp tươi.
• Giảng viên và sinh viên đại học: Là tài liệu học tập, tham khảo hữu ích cho các chuyên ngành Quản lý đất đai, Khoa học Môi trường, Nông hóa Thổ nhưỡng và Địa lý tại các cơ sở đào tạo đại học và sau đại học trên toàn quốc.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố tự nhiên nào chi phối mạnh nhất đến quá trình phát sinh đất tại khu vực Bảo Lộc – Di Linh? Đá mẹ bazan thuộc hệ tầng Đại Nga, Tân Phát kết hợp với điều kiện sinh khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm cao nguyên là yếu tố then chốt hình thành nên lớp vỏ phong hóa feralit dày, giàu khoáng sét nhưng dễ bị rửa trôi cation kiềm.

Vì sao đất trồng chè thâm canh tại Bảo Lộc – Di Linh lại có xu hướng bị chua hóa nhanh? Nguyên nhân chủ yếu do lượng mưa lớn tập trung rửa trôi các cation kiềm canxi, magie, kết hợp với tập quán bón nhiều phân đạm hóa học vô cơ kéo dài mà thiếu bón vôi và phân hữu cơ, khiến chỉ số pHKCl giảm sâu xuống dưới 4,0.

Công nghệ GIS và mô hình ALES đóng vai trò gì trong đánh giá đất đai trồng chè? Mô hình ALES kết hợp GIS cho phép số hóa và chồng xếp các lớp dữ liệu về thổ nhưỡng, địa hình, khí hậu với yêu cầu sinh thái của cây chè, giúp phân hạng thích hợp đất đai chính xác ở quy mô bản đồ 1:50.000.

Độ dốc địa hình ảnh hưởng như thế nào đến khả năng thích hợp của đất đối với cây chè? Độ dốc từ 0 đến 8 độ là điều kiện lý tưởng cho cây chè phát triển. Trên các sườn dốc từ 15 đến 25 độ, đất dễ bị xói mòn tầng mặt, chỉ được đánh giá ở mức thích hợp trung bình hoặc ít thích hợp và bắt buộc phải áp dụng biện pháp chống xói mòn.

Biện pháp nào giúp cải thiện nhanh dung tích hấp thu và độ phì đất trồng chè? Bón bổ sung phân hữu cơ vi sinh từ 10 đến 15 tấn/ha kết hợp bón vôi nông nghiệp 600 - 800 kg/ha giúp nâng cao độ pH, kích thích hệ vi sinh vật hoạt động và tăng dung tích hấp thu cation CEC lên trên 18 meq/100g đất.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về địa lý phát sinh và thoái hóa đất trong điều kiện vùng nhiệt đới gió mùa cao nguyên bazan.
• Nhận diện đầy đủ thực trạng thoái hóa vật lý và hóa học đất trồng chè trên tổng diện tích 331.063 ha thuộc 3 huyện, thành phố trọng điểm của tỉnh Lâm Đồng.
• Thiết lập thành công bản đồ phân hạng thích hợp đất đai cho cây chè tỷ lệ 1:50.000 dựa trên việc tích hợp công nghệ GIS và mô hình ALES theo tiêu chuẩn FAO.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật, canh tác nông lâm kết hợp và quản lý không gian lãnh thổ nhằm bảo vệ tài nguyên đất và phát triển bền vững thương hiệu chè Bảo Lộc – Lâm Đồng.
• Cung cấp nguồn dữ liệu khoa học thực chứng phục vụ hiệu quả cho Chương trình Tây Nguyên 3 và các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội địa phương trong giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 - CƠ SỞ PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU PHÁT SINH VÀ THOÁI HÓA ĐẤT PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG ĐẤT TRỒNG CHÈ 1. Tổng quan về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Vai trò và giá trị kinh tế của cây chè trên thế giới và Việt Nam 1. Tình hình sản xuất chè trên thế giới Ngày nay, cây chè được trồng rộng rãi trên thế giới từ 42 o Bắc (Gruzia) đến 27o Nam (Achentina) với lịch sử có từ rất lâu đời, khoảng hơn 4.

Cho đến nay, chè được sản xuất ở 58 quốc gia với quy mô khác nhau, phân bố khắp 5 châu lục. Châu Á chiếm vị trí chủ đạo về diện tích trồng và sản lượng chè sau đó là Châu Phi, ít nhất là Châu Đại Đương. Châu Á có 17 nước và Châu Phi có 15 nước trồng chè, trong đó có: Trung Quốc, Ấn Độ, Srilanka, Thổ Nhĩ Kỳ, Bangladesh, Iran, Việt Nam, Nepal, Triều Tiên, Pakistan, Nhật Bản; Kenya, Malawi, Uganda, Tanzania, Ruanda, Nam Phi, Congo,… Còn lại số ít các quốc gia thuộc Châu Mỹ (Argentina, Brazil, Peru, Ecuado) và Châu Âu [24]. Quốc gia đầu tiên trên thế giới phát triển sản xuất chè là Trung Quốc, sau đó sản xuất chè được truyền bá sang Nhật Bản vào những năm 805 sau Công nguyên, vào Indonexia năm 1654, vào Ấn Độ năm 1780, vào Nga năm 1833, và những năm 1920 vào các nước thuộc Châu Phi như: Kenia, Malavi, Ghine…[24].

Số liệu thống kê ở bảng 1.1 cho thấy: Diện tích chè thế giới 50 năm qua tăng mạnh trong 30 năm từ 1959 – 1989. Giai đoạn 1969 – 1979, diện tích chè tăng mạnh nhất từ 22,1% đến 86,7%. Trong khi đó, 20 năm trở lại đây, diện tích canh tác chè dần đi vào ổn định, mức tăng chậm hơn, khoảng 1,0% sau 10 năm. Trong 50 năm, năng suất chè thế giới chỉ giảm vào năm 1979 (giảm 22,7% so với 10 năm trước đó).

Các thập kỷ sau năng suất chè đều tăng từ 12,1% đến 27,0%, năng suất cao nhất vào năm 2009 đạt 12,99 tạ/ha. Sản lượng chè thế giới tăng mạnh trong 5 thập kỷ qua và đạt 3. Như vậy năng suất là vấn đề cốt lõi trong việc gia tăng sản lượng và thậm chí cả chất lượng. Trong những năm qua, diện tích chè tăng ít, việc tăng sản lượng là 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhờ tăng năng suất.

Việc mở rộng diện tích đã không còn là một chỉ tiêu chủ yếu đối với các nước sản xuất chè. Các nước sản xuất chè hiện quan tâm đến các biện pháp thâm canh, xây dựng hệ thống canh tác đồng bộ, hiện đại và tuyển chọn, lai tạo những dòng chè tốt, chất lượng cao. Diễn biến diện tích, năng suất, sản lượng chè thế giới 50 năm qua Diện tích Năng suất Sản lượng Năm Tốc độ Tốc độ Tốc độ ha Tạ khô/ha tấn tăng* (%) tăng* (%) tăng* (%) 1959 832.900 28,5 *: tốc độ tăng so với 10 năm trước Nguồn: FAO 2010 Sản xuất chè của thế giới tập trung ở một số quốc gia chính như: Trung Quốc, Ấn Độ, Srilanka, Kenya, Việt Nam, Nhật Bản. Năm 2009, tổng sản lượng chè thế giới là 3.900 tấn, trong đó 97% sản lượng được sản xuất tại quốc gia đang phát triển (bảng 1.

Diện tích, năng suất, sản lượng ở một số quốc gia trồng chè chính trên thế giới năm 2009 Diện tích Năng suất Sản lượng TT Quốc gia (ha) (tạ/ha) (tấn) 1 Ấn Độ 445.000 Toàn thế giới 2.900 Nguồn: FAO 2010 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ấn Độ có sản lượng chè lớn nhất 845. Trung Quốc có diện tích chè lớn nhất thế giới nhưng sản lượng đứng thứ hai 821. Kế đến là Sri Lanka, Kenya, Thổ Nhĩ Kỳ, Nhật Bản và Việt Nam. Các nước cho năng suất chè cao nhất, trên 20 tạ/ha phải kể đến Kenya và Nhật Bản.

Trong khi chè được trồng tại khoảng 60 nước trên thế giới, thì trên 70% sản lượng được cung cấp bởi Trung Quốc, Ấn Độ, Sri Lanka và Kenya; Trung Quốc và Ấn Độ chiếm trên 50% tổng sản lượng chè sản xuất toàn thế giới. Tình hình sản xuất chè ở Việt Nam a. Lịch sử phát triển cây chè ở Việt Nam Thời kỳ phong kiến: Theo các tài liệu về nông nghiệp Việt Nam và Vân Đài loại ngữ của Lê Quý Đôn năm 1773 (Bộ Bách Khoa tự điển đầu tiên của Việt Nam), từ thời kì các vua Hùng dựng nước, dân tộc Việt Nam đã trải qua nhiều thế hệ phát triển nông nghiệp đến ngày nay hình thành 2 vùng chè lớn. Một là, vùng chè tươi của các hộ gia đình người Kinh ven châu thổ các con sông cung cấp chè tươi, chè nụ,… Hai là, vùng chè rừng của đồng bào dân tộc (Dao, Mông, Tày…) ở miền núi phía Bắc cung cấp chè mạn, chè chi… Người dân lao động và trung lưu thành thị uống chè tươi, chè nụ, chè chi, chè già; còn giới thượng lưu quý tộc thì uống chè mạn, chè ô long, chè tàu.

[24] Thời kỳ Pháp thuộc (1882-1945): Ngay sau khi chiếm đóng Đông Dương, người Pháp đã phát triển chè, một sản phẩm quý hiếm của Viễn Đông thành mặt hàng xuất khẩu sang Châu Âu. Những đồn điền chè đầu tiên được mở ra ở Tĩnh Cương (Phú Thọ) với 60 ha, Đức Phổ (Quảng Nam) với 230 ha, sau đó là các đồn điền chè ở Cao nguyên Trung Bộ. Ba cơ sở nghiên cứu chè được thành lập đó là: Trạm nghiên cứu nông nghiệp Phú Thọ (1918), trạm nghiên cứu chè Pleiku – Gia Lai (1927) và trạm nghiên cứu chè Bảo Lộc ở Lâm Đồng (1931). Đến năm 1938, Việt Nam có trên 13.000 ha chè với sản lượng hơn 6.000 tấn chè khô, diện tích chè chủ yếu ở vùng Bắc Bộ và Cao nguyên Trung Bộ.

Sau tháng 8 năm 1945 thực dân Pháp rút khỏi Việt Nam để lại hai vùng chè tập trung: Tây Nguyên và Trung du miền núi phía Bắc hàng năm sản xuất 6.000 tấn 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chè khô; chè đen xuất khẩu thị trường Tây Âu, chè xanh xuất khẩu thị trường Bắc Phi, tiêu thụ ổn định và được đánh giá cao về chất lượng, không thua kém chè Ấn Độ, Srilanca và Trung Quốc [34]. Giai đoạn 1945 - 1954: Đây là thời kỳ suy thoái của ngành chè Việt Nam. Do ảnh hưởng của chiến tranh, các cơ sở nghiên cứu về chè ở miền Bắc (Phú Hộ), ở miền Nam (Bảo Lộc) đều bị phá hoại nặng nề, các vườn chè bị bỏ hoang, sản xuất chè đình trệ làm cho diện tích và sản lượng chè đều giảm sút [34]. Giai đoạn 1954 - 1990: Cây chè được đánh giá là cây có giá trị kinh tế cao, có tầm quan trọng chiến lược trong phát triển kinh tế miền Bắc vì vậy nhiều nông trường Quốc doanh, hợp tác xã chuyên canh chè đã được thành lập.

Cơ sở nghiên cứu chè ở Phú Hộ, Lâm Đồng được khôi phục và phát triển. Sản phẩm chế biến chè chủ yếu xuất khẩu sang Đông Âu và các nước thuộc Liên Xô cũ [24]. Từ năm 1990 đến nay: Vượt qua khó khăn do biến động tại thị trường Liên Xô cũ và Đông Âu do hệ thống xã hội chủ nghĩa Liên Xô bị tan rã, Việt Nam nỗ lực đổi mới về sản xuất, quản lý ngành chè. Đến nay, Việt Nam đã trở thành một trong 10 quốc gia đứng đầu thế giới về diện tích, sản lượng chè, đứng thứ 8 về xuất khẩu chè.

Diễn biến về diện tích, sản lượng, kim ngạch xuất khẩu chè của nước ta nhưng năm gần đây được thống kê theo bảng 1. Diễn biến diện tích, sản lượng sản xuất - chế biến chè của Việt Nam Diện tích Sản lượng Xuất khẩu Kim ngạch Giá XK bình quân Năm (1.470 Nguồn: Hiệp hội chè Việt Nam 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các vùng trồng chè chính ở Việt Nam Với lịch sử hàng ngàn năm phát triển, Việt Nam tự hào là một trong những cái nôi phát triển cây chè. Trong quá trình phát triển đó,Việt Nam đã hình thành các vùng chè theo vùng địa lý tự nhiên [24].

Vùng chè Tây Bắc Vùng Tây Bắc có các loại đất thích hợp cho cây chè như: đất đỏ vàng, đất đỏ nâu, tầng đất dày, ít dốc (<25 o). Chè trồng tập trung ở Sơn La (3 tiểu vùng Mộc Châu, Mai Sơn, Phù Yên), Lai Châu (2 tiểu vùng Phong Thổ, Tam Đường). Song do điều kiện khí hậu có lượng mưa bình quân 1.000 mm/ năm, mùa khô từ tháng XI đến tháng III. Thời gian khô hạn kéo dài và nhiệt độ xuống thấp làm cho sinh trưởng và năng suất chè thấp hơn các vùng khác [8].

Vùng chè Việt Bắc – Hoàng Liên Sơn Vùng núi Việt Bắc - Hoàng Liên Sơn có địa hình phức tạp, đại bộ phận là vùng núi thấp, độ cao 100 - 500 m. Khí hậu vùng này ẩm ướt quanh năm, đặc biệt có mưa phùn nửa cuối mùa đông (50 ngày/năm) rất có lợi cho sinh trưởng cây chè. Mùa hè mưa lớn trên các sườn núi cao và trong thung lũng gây xói mòn mạnh điển hình là các vườn chè trên sườn núi Tây Côn Lĩnh. Các loại đất trồng chè chủ yếu là đất đồi và núi bao gồm các loại đất đỏ vàng, đất vàng phát triển trên sa thạch và phiến thạch.

Ở vùng này có chè đồi công nghiệp và chè rừng dân tộc. Chè đồi công nghiệp như: Tân Trào (Tuyên Quang), Việt Lâm, Hùng An (Hà Giang), Trần Phú, Nghĩa Lộ (Yên Bái), Bảo Thắng, Mường Khương (Lào Cai). Chè rừng dân tộc Dao tập trung ở độ cao 300 - 600 m. Đất trồng chè thường là đất dưới rừng già, nhiều mùn.

Chè được trồng ven suối, dưới tán cây lớn, đất dốc thoải [8]. Vùng chè Đông Bắc Đất thuộc loại đất đỏ vàng, độ xốp trung bình, nghèo dinh dưỡng, dễ bị xói mòn do mưa lớn trên các sườn dốc. Vùng này có chè rừng cổ thụ Mẫu Sơn ở Lạng Sơn. Sản phẩm trà xanh là chủ yếu, tiêu thụ nội địa và xuất khẩu sang Trung Quốc.

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Do độ cao và nhiệt độ thấp, biên độ ngày đêm cao, nhiều sương mù nên trà có chất lượng cao hơn vùng Trung du Bắc Bộ. Vùng chè Trung du Bắc Bộ Vùng này nằm tại ranh giới giữa miền núi và miền đồng bằng Bắc Bộ bao gồm các tỉnh Phú Thọ, Hoà Bình, Vĩnh Phú, Thái Nguyên và Hà Nội. Đất vùng chè trung du Bắc Bộ chủ yếu là đất feralit phân bố ở địa hình đồi núi, chia cắt mạnh, có 5 loại chính: Đất phát triển trên phiến thạch sét; đất phát triển trên phiến thạch gnai và mica; đất nâu đỏ trên phù sa cổ; đất vàng nhạt phát triển trên đá cát.