Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ QUẢN LÝ HỌC SINH NỘI TRÚ VÀ BÀI TOÁN PHÁT HIỆN GIỚI TÍNH HỌC SINH 1.1 Khái quát về quản lý học sinh nội trú; 1.1 Khái niệm về quản lý giáo dục Quản lý là một hoạt động xuất hiện từ rất lâu trong xã hội loài người và hoạt động ngày càng phát triển trong xã hội. Trong quá trình lãnh đạo, đấu tranh với thiên nhiên để sinh tồn và phát triển con người cần phải hợp sức nhau để tự bảo vệ và kiếm kế sinh sống. Những hoạt động tổ chức, chỉ đạo, điều khiển, các hoạt động của con người nhằm thực hiện những mục tiêu chung là những dấu hiệu đầu tiên của quản lý. Như vậy, hoạt động quản lý xuất hiện từ rất sớm và trải qua tiến trình phát triển từ xã hội lạc hậu đến xã hội văn minh, thì hoạt động quản lý cũng ngày càng phát triển, hoàn thiện và trở thành một hoạt động phổ biến.
Mặc dù có nhiều các hiểu khác nhau, cách diễn đạt khác nhau về quản lý, song một cách tổng quát nhất có thể khái quát: Quản lý là cách thức tác động (sự tác động có tổ chức, có mục đích…) của chủ thể quản lý lên chủ thể bị quản lý bằng các chế định xã hội, bằng tổ chức nguồn nhân lực, tài lực và vật lực, phẩm chất uy tín của cơ quan quản lý hoặc người quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng, các cơ hội của tổ chức để đạt được mục đích trong điều kiện môi trường luôn biến động. Quản lý giáo dục là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng giáo dục nhằm đẩy mạnh công tác giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội. Trong hệ thống giáo dục, con người giữ vai trò trung tâm của mọi hoạt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Con người vừa là chủ thể vừa là khách thể quản lý.
Mọi hoạt động giáo dục và quản lý giáo dục đều hướng vào việc đào tạo và phát triển nhân cách thế hệ trẻ, bởi vậy con người là nhân tố quan trọng nhất trong quản lý giáo dục. Quản lý giáo dục là một hiện tượng xã hội, đồng thời là một dạng lao động đặc biệt, mà những nét đặc trưng của nó là tính tích cực, sáng tạo, năng lực vận dụng những tri thức đã để đạt mục đích đặt ra có kết quả là sử cải biến hiện thực. Do đó chủ thể quản lý phải biết sử dụng không chỉ những chuẩn mực pháp quyền, mà còn sử dụng cả những chuẩn mực đạo đức, xã hội, tâm lý,. nhằm đảm bảo sự thống nhất và những mối quan hệ trong quá trình quản lý.
Là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp qui luật của chủ thể quản lý nhà trường làm cho nhà trường vận hành theo đường lối, quan điểm giáo dục của đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học - giáo dục, đưa nhà trường tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất, góp phần thực hiện mục tiêu chung của giáo dục: nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. - Mục đích của quản lý giáo dục: Thứ nhất, bảo đảm thực hiện tốt các kế hoạch phát triển và hoàn chỉnh hệ thống giáo dục; Thứ hai, bảo đảm thực hiện tốt mục tiêu đào tạo của nhà trường/ cơ sở giáo dục theo quan điểm, đường lối giáo dục của Đảng, thực hiện đầy đủ kế hoạch đào tạo, chương trình, nội dung và phương pháp giáo dục trên cơ sở phát huy vai trò định hướng, dẫn dắt, cố vấn của người dạy, tính tích cực chủ động sáng tạo của người học; Thứ ba, bảo đảm việc huy động các nguồn lực để phát triển giáo dục; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Thứ tư, tạo nên và đảm bảo sự cân đối giữa nhiệm vụ giáo dục và các điều kiện vật chất cho việc thực hiện.2 Những đặc trưng của quản lý giáo dục Sản phẩm giáo dục là nhân cách, là sản phẩm có tính đặc thù nên quản lý giáo dục không phải là dập khuôn, máy móc trong việc tạo ra sản phẩm, cũng như không được tạo ra phế phẩm. Quản lý giáo dục được gắn liền với quyền lực nhà nước trong việc điều hành, điều chỉnh các hoạt động giáo dục, thông qua việc xây dựng, ban hành và chấp hành các văn bản như luật, điều lệ và các qui định, qui chế chuyên môn sư phạm Quản lý giáo dục chú ý đến sự khác biệt giữa đặc điểm sư phạm với lao động xã hội nói chung. Quản lý giáo dục đòi hỏi những yêu cầu cao về tính toàn diện, tính thống nhất, tính liên tục, tính kế thừa, tính phát triển.
Giáo dục là sự nghiệp quần chúng, quản lý giáo dục phải quán triệt quan điểm vì quần chúng. Quản lý giáo dục là dạng lao động xã hội đặc biệt trong lĩnh vực GD nhằm gây ảnh hưởng, điều khiển hệ thống giáo dục và các thành tố của nó, định hướng và phối hợp lao động của những người tham gia công tác giáo dục để đạt được mục tiêu giáo dục và mục tiêu phát triển giáo dục dựa trên thể chế giáo dục và các nguồn lực giáo dục. Theo đó bản chất của quản lý trường học là gây ảnh hưởng, định hướng và phát triển tổ chức trường theo mục tiêu và giá trị đã định, dựa trên việc xác LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 định tầm nhìn, sứ mạng, nhiệm vụ chiến lực, huy động và sử dụng các nguồn lực, tạo dựng tên tuổi, uy tín và quản lý văn hóa nhà trường. Tùy theo việc xác định đối tượng quản lý mà quản lý giáo dục có nhiều cấp độ khác nhau cả về tầm vĩ mô và tầm vi mô.
Ở tầm vĩ mô, người ta thường nói đến quản lý hệ thống giáo dục quốc dân ở tầm quốc gia, trong phạm vi một cơ sở giáo dục, người ta thường nói đến quản lý nhà trường hay gọi là quản lý trường học.3 Quản lý nhà trường. Nhà trường là thiết chế xã hội, là một tổ chức chuyên biệt trong xã hội thực hiện chức năng tái tạo nguồn nhân lực phụ vụ cho sự duy trì và phát triển của xã hội bằng các con đường giáo dục cơ bản. Quản lý nhà trường thực chất là quản lý giáo dục trên tất cả các mặt liên quan đến hoạt động giáo dục trong phạm vi Nhà trường. Đó là một hệ thống những hoạt động có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý giáo dục để đạt tới mục tiêu giáo dục đặt ra trong từng giai đoạn phát triển của đất nước.
Trường Dân tộc Nội trú tỉnh Quảng Ninh tổ chức hoạt động theo thông tư 01/2016/BGDĐT ngày 15/1/2016 của Bộ GDĐT[4]: a. Mục tiêu, vai trò, tính chất của trường phổ thông dân tộc nội trú. Trường PTDTNT được Nhà nước thành lập cho con em dân tộc thiểu số, con em gia đình các dân tộc định cư lâu dài tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn nhằm góp phần tạo nguồn đào tạo cán bộ và nguồn nhân lực có chất lượng cho vùng này[4]. Trường PTDTNT có vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội và củng cố an ninh, quốc phòng ở miền núi, vùng dân tộc thiểu số.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nhiệm vụ của trường phổ thông dân tộc nội trú Trường PTDTNT thực hiện các nhiệm vụ của trường trung học quy định tại Điều lệ trường trung học hiện hành và các nhiệm vụ sau[4]: - Tuyển sinh đúng đối tượng và chỉ tiêu được giao hằng năm. - Giáo dục học sinh về chủ trương, chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước; bản sắc văn hóa và truyền thống tốt đẹp của các dân tộc Việt Nam; ý thức tham gia phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ở vùng khó khăn sau khi tốt nghiệp. - Giáo dục kỹ năng sống và kỹ năng hoạt động xã hội phù hợp với học sinh PTDTNT.
- Giáo dục lao động, hướng nghiệp và dạy nghề truyền thống phù hợp với năng lực của học sinh và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. - Tổ chức công tác nội trú cho học sinh, bảo đảm 100% học sinh của nhà trường được ăn, ở nội trú. - Theo dõi, thống kê số lượng học sinh đã tốt nghiệp hằng năm của nhà trường tiếp tục học ở cấp học, trình độ cao hơn hoặc trở về địa phương tham gia công tác, lao động sản xuất nhằm đề ra các giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục. - Trường PTDTNT là loại hình trường chuyên biệt mang tính chất phổ thông, dân tộc và nội trú.4 Biện pháp quản lý học sinh nội trú.
Qua khảo sát thực tế, Trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Quảng Ninh năm học 2018 - 2019 có 305 học sinh trong đó có 2/3 số học sinh là nữ và 100% học sinh học tập vào sinh hoạt tại khu nội trú của nhà trường. Nhà trường có có 36 phòng ở nội trú (trong đó 12 phòng dành cho các học sinh nam và 24 phòng dành cho các học sinh nữ), 11 phòng học và 6 phòng học bộ môn, với cơ sở vật LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 chất như vậy nhà trường đã bố trí cố định phòng học theo lớp. Khu nhà ký túc xá được bố trí thành hai khu nam, nữ riêng, để quản lý học sinh học tập tại giảng đường theo lịch nhà trường sử dụng đội ngũ giáo viên, nhân viên quản lý ghi chép lại số liệu học sinh để thống kê tổng hợp. Qua tìm hiểu và nghiên cứu về học sinh Trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Quảng Ninh, các em học sinh có một số đặc điểm sau: - Học sinh nhà trường 100% là học sinh người dân tộc thiểu số được tuyển sinh từ các vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo, vùng có điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn.
Các em học sinh được tuyển vào đa số có các chỉ số về thể chất như chiều cao, cân nặng hạn chế hơn với các bạn cùng lứa tuổi ở khu vực thành phố, ngoài các thiếu hụt về chỉ số thể chất thì các em cũng thiếu nhiều kỹ năng sống, thường nhút nhát, kỹ năng sinh hoạt tập thể, kỹ năng tự lập trong sinh hoạt hàng ngày còn yếu, kiến thức các bộ môn được trang bị còn “hổng”, nhiều em chưa có động cơ học tập, các thầy cô luôn cần theo sát để hướng dẫn các em từng kỹ năng sống nhỏ đến phương pháp, cách thức học tập có hiệu quả.