Luận văn thạc sĩ về pháp luật dạy nghề ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích pháp luật về dạy nghề tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về chính sách và thực tiễn giáo dục nghề nghiệp.

• Tác giả: Trần Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Hồng Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Pháp luật về dạy nghề ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ DẠY NGHỀ
• 1.1. Khái niệm dạy nghề, pháp luật về dạy nghề
• 1.2. Khái niệm dạy nghề
• 1.3. Khái niệm pháp luật về dạy nghề
• 1.4. Nội dung của pháp luật về dạy nghề
• 1.5. Đặc điểm của pháp luật về dạy nghề
• 1.6. Vai trò của pháp luật về dạy nghề
• 1.7. Pháp luật về dạy nghề tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động giáo dục, đào tạo nghề cho một bộ phận không nhỏ người lao động ở nước
• 1.8. Pháp luật về dạy nghề tạo cơ sở pháp lý cho việc huy động các nguồn lực xã hội tham gia vào hoạt động dạy nghề
• 1.9. Pháp luật về dạy nghề góp phần giáo dục ý thức định hướng, phân luồng cho việc lựa chọn nghề nghiệp, giảm tải cho giáo dục đại học
• 1.10. Các yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật về dạy nghề
• 1.10.1. Yếu tố chính trị
• 1.10.2. Yếu tố kinh tế - xã hội
• 1.10.3. Yếu tố văn hóa
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DẠY NGHỀ Ở VIỆT NAM
• 2.1. Những kết quả đạt được trong thực hiện pháp luật về dạy nghề
• 2.2. Về trình độ đào tạo, tổ chức đào tạo, thời gian đào tạo, chương trình đào tạo trong dạy nghề
• 2.3. Về công tác tuyển sinh, kiểm đinḥ chất lượng dạy nghề, cấp văn bằng chứng chỉ cho người học nghề
• 2.4. Về quy hoạch mạng lưới cơ sở dạy nghề; cơ sở vật chất thiết bị cho dạy nghề và công tác xã hội hóa trong lĩnh vực dạy nghề
• 2.5. Về công tác phát triển đội ngũ giáo viên dạy nghề, chế độ đãi ngộ thu hút người học nghề
• 2.6. Công tác quản lý nhà nước về dạy nghề
• 2.7. Những hạn chế, bất cập trong thực hiêṇ pháp luật về dạy nghề
• 2.8. Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DẠY NGHỀ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 3.1. Quan điểm bảo đảm thực hiện pháp luật về dạy nghề ở nước ta hiện nay
• 3.2. Thực hiện pháp luật về dạy nghề phải hướng tới bảo đảm việc phân luồng lựa chọn nghề nghiệp cho một bộ phận người lao động
• 3.3. Thực hiện pháp luật về dạy nghề phải bảo đảm huy động tối đa nguồn lực xã hội tham gia hoạt động dạy nghề, tăng cường sự gắn kết giữa các cơ sở dạy nghề với doanh nghiệp
• 3.4. Thực hiện pháp luật về dạy nghề phải bảo đảm nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho người học nghề, đảm bảo cho người học nghề có tay nghề vững, có việc làm ổn định hướng đến mục tiêu lao động có chất lượng cao
• 3.5. Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về dạy nghề
• 3.5.1. Đẩy mạnh phân luồng trong hoạt động dạy nghề
• 3.5.2. Tăng cường sự gắn kết giữa cơ sở dạy nghề với doanh nghiệp
• 3.5.3. Tăng cường hoàn thiện chính sách đào tạo bồi dưỡng cho nhà giáo dạy nghề và chính sách đối với người học nghề
• 3.5.4. Tăng cường công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực dạy nghề
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật dạy nghề tại Việt Nam

Pháp luật về dạy nghề tại Việt Nam đã được hình thành và phát triển qua nhiều giai đoạn. Luật Dạy nghề 2006 và Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014 là hai văn bản pháp lý quan trọng, tạo cơ sở cho việc tổ chức và quản lý hoạt động dạy nghề. Những quy định này không chỉ đảm bảo quyền lợi cho người học mà còn nâng cao chất lượng đào tạo nghề, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

1.1. Khái niệm và vai trò của pháp luật dạy nghề

Pháp luật dạy nghề được hiểu là hệ thống các quy phạm pháp luật quy định về tổ chức, hoạt động của các cơ sở dạy nghề. Vai trò của pháp luật này là tạo ra khung pháp lý cho việc đào tạo, đảm bảo chất lượng và quyền lợi cho người học.

1.2. Các quy định chính trong pháp luật dạy nghề

Các quy định trong pháp luật dạy nghề bao gồm trình độ đào tạo, tuyển sinh, hợp đồng học nghề, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập. Những quy định này giúp đảm bảo chất lượng đào tạo và quyền lợi của người học.

II. Thực trạng thực hiện pháp luật dạy nghề ở Việt Nam

Thực trạng thực hiện pháp luật dạy nghề tại Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng tồn tại không ít thách thức. Mặc dù đã có nhiều cơ sở dạy nghề được thành lập, nhưng chất lượng đào tạo vẫn chưa đồng đều và chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động.

2.1. Kết quả đạt được trong thực hiện pháp luật dạy nghề

Trong những năm qua, nhiều cơ sở dạy nghề đã được thành lập và hoạt động hiệu quả. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp tìm được việc làm sau khi học nghề đã tăng lên đáng kể, cho thấy sự cải thiện trong chất lượng đào tạo.

2.2. Những hạn chế và thách thức trong thực hiện pháp luật

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực hiện pháp luật dạy nghề. Chất lượng đào tạo chưa đồng đều, nhiều cơ sở dạy nghề thiếu trang thiết bị và đội ngũ giáo viên có trình độ cao.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật dạy nghề

Để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật dạy nghề, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước và các cơ sở giáo dục. Việc cải thiện chất lượng đào tạo, tăng cường hợp tác giữa các cơ sở dạy nghề và doanh nghiệp là rất cần thiết.

3.1. Tăng cường hợp tác giữa cơ sở dạy nghề và doanh nghiệp

Hợp tác giữa cơ sở dạy nghề và doanh nghiệp sẽ giúp đảm bảo rằng chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo.

3.2. Cải thiện chất lượng đội ngũ giáo viên dạy nghề

Để nâng cao chất lượng đào tạo, cần có chính sách thu hút và đào tạo đội ngũ giáo viên dạy nghề có trình độ cao, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

IV. Ứng dụng thực tiễn của pháp luật dạy nghề tại Việt Nam

Pháp luật dạy nghề không chỉ là khung pháp lý mà còn là công cụ để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Việc áp dụng các quy định pháp luật vào thực tiễn đã giúp nhiều người lao động có cơ hội học tập và phát triển nghề nghiệp.

4.1. Các mô hình dạy nghề hiệu quả

Nhiều mô hình dạy nghề hiệu quả đã được triển khai, giúp người học có cơ hội thực hành và tiếp cận với công nghệ mới, từ đó nâng cao tay nghề và khả năng tìm việc làm.

4.2. Kết quả nghiên cứu về chất lượng đào tạo nghề

Nghiên cứu cho thấy rằng chất lượng đào tạo nghề đã được cải thiện đáng kể, với tỷ lệ học sinh tốt nghiệp có việc làm cao hơn so với trước đây.

V. Kết luận và hướng phát triển pháp luật dạy nghề

Pháp luật dạy nghề tại Việt Nam cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động. Việc nâng cao chất lượng đào tạo và cải thiện nhận thức về pháp luật dạy nghề là rất cần thiết.

5.1. Định hướng phát triển pháp luật dạy nghề

Cần có những định hướng rõ ràng trong việc phát triển pháp luật dạy nghề, nhằm đảm bảo rằng các quy định pháp luật luôn phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của xã hội.

5.2. Tăng cường tuyên truyền về pháp luật dạy nghề

Tuyên truyền về pháp luật dạy nghề sẽ giúp nâng cao nhận thức của người dân và các cơ sở giáo dục về tầm quan trọng của việc tuân thủ các quy định pháp luật trong lĩnh vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và sau khi Việt Nam trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), việc xây dựng lực lượng lao động kỹ thuật tay nghề cao đã trở thành yêu cầu sống còn cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Mặc dù nền kinh tế duy trì mức tăng trưởng GDP bình quân trên 7%/năm trong giai đoạn 2001-2008, chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam chỉ đạt 3,79 trên thang điểm 10 theo xếp hạng của Ngân hàng Thế giới, đứng thứ 11 trong tổng số 12 quốc gia châu Á được khảo sát. Thực trạng "thừa thầy thiếu thợ" và cơ cấu lao động mất cân đối nghiêm trọng đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện thể chế pháp lý điều chỉnh hoạt động giáo dục nghề nghiệp.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Lý luận và Lịch sử nhà nước và pháp luật của tác giả Trần Thị Thu Hà (Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội) tập trung nghiên cứu toàn diện hệ thống pháp luật về dạy nghề tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể của công trình là làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng 10 năm thi hành Luật Dạy nghề năm 2006 và phân tích những điểm đổi mới của Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014, từ đó đề xuất các giải pháp bảo đảm thực hiện hiệu quả trong thực tiễn.

Phạm vi nghiên cứu bao quát các quy định pháp luật và dữ liệu thực thi trên phạm vi toàn quốc giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2016. Đóng góp của luận văn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở luận cứ nhằm nâng cao tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề (đạt mốc 30% năm 2010), bảo đảm trên 80% học viên tốt nghiệp làm việc đúng chuyên ngành và trực tiếp giải quyết bài toán hơn 720.000 cử nhân thất nghiệp được ghi nhận vào tháng 3/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, nhấn mạnh vai trò quyết định của nhân tố con người trong lực lượng sản xuất. Đồng thời, nghiên cứu vận dụng Lý thuyết Vốn con người (Human Capital Theory) và Lý thuyết Phân công lao động xã hội trong nền kinh tế thị trường, kết hợp chặt chẽ với các quan điểm chỉ đạo của Đảng tại Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII và Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.

Mô hình nghiên cứu phân tích cơ chế điều chỉnh pháp luật thông qua mối quan hệ tương tác đa chiều giữa ba chủ thể: Nhà nước (quản lý, ban hành thể chế), Cơ sở giáo dục nghề nghiệp (cung ứng dịch vụ đào tạo) và Doanh nghiệp cùng Người học (sử dụng và tiếp nhận kỹ năng nghề). Nghiên cứu làm rõ 5 khái niệm cốt lõi:

• Dạy nghề và Đào tạo nghề nghiệp: Hoạt động trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cho người học để tìm kiếm việc làm hoặc tự tạo việc làm.
• Pháp luật về dạy nghề: Hệ thống quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong tổ chức và hoạt động giáo dục nghề nghiệp.
• Phân luồng nghề nghiệp: Cơ chế định hướng học sinh sau trung học cơ sở và trung học phổ thông vào các bậc đào tạo kỹ thuật phù hợp với năng lực cá nhân và nhu cầu xã hội.
• Tự chủ cơ sở giáo dục nghề nghiệp: Quyền tự quyết định của nhà trường trong tuyển sinh, tài chính, nhân sự và phát triển chương trình đào tạo.
• Kiểm định chất lượng dạy nghề: Quy trình đánh giá, công nhận mức độ đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng của cơ sở và chương trình đào tạo theo chuẩn quốc gia và quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu pháp lý sơ cấp gồm Luật Dạy nghề năm 2006, Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014, Bộ luật Lao động năm 2012 và các quyết định, thông tư hướng dẫn của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo thống kê chính thức của Tổng cục Thống kê, Tổng cục Dạy nghề và Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam trong giai đoạn 10 năm (2006 - 2016).

Luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Hệ thống hóa các quy phạm pháp luật và đánh giá các yếu tố kinh tế, chính trị, văn hóa tác động đến thể chế dạy nghề.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu các quy định giữa Luật Dạy nghề năm 2006 và Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014, so sánh cơ cấu nhân lực Việt Nam với chuẩn mực quốc tế.
• Phương pháp thống kê xã hội học: Khảo sát dữ liệu thứ cấp với cỡ mẫu 217 học sinh trung học cơ sở tại 5 cơ sở dạy nghề và 337 cán bộ quản lý, giáo viên, chuyên gia doanh nghiệp theo phương pháp chọn mẫu phân tầng.

Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm bảo đảm tính khách quan, đa chiều, giúp nhận diện chính xác khoảng cách giữa quy định pháp luật trên văn bản và hiệu quả thi hành trong thực tiễn xã hội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, thể chế pháp lý đã tạo chuyển biến tích cực trong quy mô đào tạo và chuẩn hóa hệ thống văn bằng. Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014 đã thống nhất 3 cấp trình độ (sơ cấp, trung cấp, cao đẳng), xóa bỏ sự chồng chéo quản lý giữa Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội với Bộ Giáo dục và Đào tạo. Quy mô tuyển sinh năm 2011 đạt hơn 1,77 triệu học sinh, sinh viên, tăng 1,3 lần so với năm 2006. Trong giai đoạn 2007-2011, hệ thống đã tuyển mới gần 1,35 triệu người học cao đẳng, trung cấp nghề và hơn 6,85 triệu người học sơ cấp nghề, góp phần nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề lên mức 30% vào năm 2010.

Thứ hai, thời gian và phương thức đào tạo được đổi mới linh hoạt theo hướng mở. Việc rút ngắn thời gian đào tạo trung cấp cho học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở xuống còn 1 đến 2 năm nhận được sự đồng thuận cao từ 85,3% cán bộ quản lý và chuyên gia được khảo sát. Phương thức đào tạo theo tích lũy mô-đun và tín chỉ tạo điều kiện cho người học rút ngắn thời gian và học liên thông thuận lợi. Danh mục nghề được mở rộng với 386 nghề trình độ cao đẳng, 462 nghề trình độ trung cấp và 195 bộ chương trình khung chuẩn hóa.

Thứ ba, sự mất cân đối nghiêm trọng trong phân luồng học sinh và cơ cấu nhân lực xã hội. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở lên học trung học phổ thông tăng vọt từ 40,27% (năm học 1990-1991) lên 80,36% (năm học 2011-2012). Ngược lại, tỷ lệ vào trung cấp chuyên nghiệp chỉ đạt 1,8% và vào học nghề chỉ đạt 2,5% (năm học 2007-2008). Cơ cấu trình độ nhân lực của Việt Nam năm 2012 suy giảm xuống mức 1 đại học - 0,43 trung cấp - 0,56 công nhân kỹ thuật, lệch pha hoàn toàn so với tỷ lệ chuẩn của các nước công nghiệp là 1 - 4 - 10, dẫn đến thực trạng hơn 720.000 cử nhân thất nghiệp vào tháng 3/2014.

Thứ tư, công tác kiểm định chất lượng và xã hội hóa dạy nghề còn gặp điểm nghẽn lớn. Toàn quốc mới kiểm định được 112 cơ sở trong tổng số 1.285 trường cao đẳng, trung cấp và trung tâm dạy nghề (chiếm tỷ lệ 8,72%). Tốc độ kiểm định chỉ đạt 40 đến 60 cơ sở mỗi năm do thiếu vắng các tổ chức kiểm định độc lập ngoài công lập.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  BIẾN ĐỘNG CƠ CẤU NHÂN LỰC VIỆT NAM                      |
|                  (Tỷ lệ: Đại học / Trung cấp / Công nhân)               |
+-------------------------------------------------------------------------+
| Năm 1979:               [1.00] === [2.25] ======= [7.10]                |
| Năm 2006:               [1.00] = [1.17] = [0.91]                        |
| Năm 2012:               [1.00] - [0.43] - [0.56]                        |
| Chuẩn nước công nghiệp: [1.00] ==== [4.00] ========== [10.00]           |
+-------------------------------------------------------------------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng "thừa thầy thiếu thợ" xuất phát từ tâm lý coi trọng bằng cấp đại học trong văn hóa xã hội, cùng với sự thiếu đồng bộ trong cơ chế phân luồng học sinh sau trung học. Mặc dù các quy định ưu đãi người học đã được ban hành, mức hỗ trợ tài chính và cơ hội việc làm chưa đủ sức hấp dẫn để chuyển hướng lựa chọn của phụ huynh và học sinh.

Khi so sánh với các nghiên cứu của tác giả Bùi Đức Tùng (năm 2007) về quản lý nhà nước dạy nghề hay Vũ Thị Hương (năm 2013) về đào tạo nghề trong doanh nghiệp, luận văn đã khẳng định tính tất yếu của việc mở rộng quyền tự chủ cho cơ sở giáo dục nghề nghiệp và thể chế hóa trách nhiệm của doanh nghiệp. Việc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phê duyệt 26 nghề trọng điểm cấp quốc tế, 49 nghề cấp khu vực ASEAN và 107 nghề cấp quốc gia theo Quyết định số 826/QĐ-LĐTBXH là bước đi chiến lược, bảo đảm trên 80% người học được sử dụng đúng chuyên ngành sau tốt nghiệp. Dữ liệu thực trạng có thể được hệ thống hóa qua bảng so sánh tiến độ kiểm định và biểu đồ phân luồng học sinh nhằm làm rõ sự cần thiết của các tổ chức kiểm định độc lập.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu lực thi hành pháp luật về dạy nghề, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện thể chế phân luồng và định hướng nghề nghiệp: Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp cùng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội xây dựng quy chế liên thông và chính sách miễn giảm học phí toàn diện cho học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở học thẳng lên trung cấp nghề. Mục tiêu đạt tỷ lệ phân luồng từ 30% đến 35% học sinh sau trung học cơ sở vào hệ thống giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2016-2020.
2. Thúc đẩy cơ chế gắn kết bắt buộc giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp: Bộ Tài chính cùng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội hoàn thiện khung chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn tiền thuê đất cho các dự án hợp tác dạy nghề. Mục tiêu nâng tỷ lệ doanh nghiệp tham gia xây dựng chuẩn đầu ra và đặt hàng đào tạo trực tiếp lên mức trên 50% vào năm 2020.
3. Đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động kiểm định chất lượng giáo dục nghề nghiệp: Tổng cục Dạy nghề ban hành quy chế cấp phép cho các trung tâm kiểm định độc lập của khu vực tư nhân và quốc tế, đào tạo bổ sung hơn 1.000 kiểm định viên đạt chuẩn. Mục tiêu nâng tỷ lệ cơ sở đào tạo được kiểm định chất lượng từ 8,72% lên tối thiểu 40% trong giai đoạn 2017-2020.
4. Chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo và chương trình đào tạo theo chuẩn ASEAN: Các trường cao đẳng, trung cấp nghề tập trung bồi dưỡng năng lực thực hành và chứng chỉ tiếng Anh quốc tế (chuẩn TOEIC) cho 100% giảng viên giảng dạy 26 nghề trọng điểm quốc tế và 49 nghề trọng điểm khu vực ASEAN trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao đối với 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cán bộ thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội các tỉnh, thành phố và Vụ Pháp chế có thể sử dụng các luận cứ trong luận văn để soạn thảo các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014.
• Ban giám hiệu và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục nghề nghiệp: Lãnh đạo các trường cao đẳng, trung cấp và trung tâm giáo dục nghề nghiệp khai thác mô hình đào tạo theo tín chỉ, quy trình tự kiểm định chất lượng và phương thức xác định chỉ tiêu tuyển sinh tự chủ.
• Doanh nghiệp và hiệp hội người sử dụng lao động: Bộ phận nhân sự (HR) và lãnh đạo doanh nghiệp nắm bắt các quy định pháp lý về hợp đồng đào tạo nghề, quyền lợi miễn giảm thuế và cơ chế hợp tác mở lớp đào tạo tại nơi làm việc theo Bộ luật Lao động năm 2012.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Luật học, Khoa học Giáo dục và Quản lý công sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo học thuật về thể chế quản lý nhà nước đối với thị trường lao động và nhân lực kỹ thuật.

Câu hỏi thường gặp

Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014 có điểm gì đột phá so với Luật Dạy nghề năm 2006?
Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014 đã hợp nhất hệ thống dạy nghề và giáo dục chuyên nghiệp thành 3 cấp trình độ: sơ cấp, trung cấp, cao đẳng. Đồng thời, luật trao quyền tự chủ toàn diện cho cơ sở đào tạo trong tuyển sinh, xây dựng chương trình theo tín chỉ và mở rộng cơ chế kiểm định chất lượng cho khu vực tư nhân.

Tại sao cơ cấu nhân lực tại Việt Nam rơi vào tình trạng nghịch lý "thừa thầy thiếu thợ"?
Do tâm lý sính bằng cấp đại học và phân luồng chưa hiệu quả, tỷ lệ học sinh thi đại học chiếm tới 80% trong khi chỉ khoảng 10% học nghề. Năm 2012, cơ cấu nhân lực đạt tỷ lệ 1 đại học - 0,43 trung cấp - 0,56 công nhân kỹ thuật, trái ngược chuẩn 1 - 4 - 10 của các nước công nghiệp, gây ra tình trạng hơn 720.000 cử nhân thất nghiệp năm 2014.

Thời gian đào tạo trung cấp nghề cho người tốt nghiệp trung học cơ sở được quy định thế nào?
Theo quy định mới, thời gian đào tạo trung cấp theo niên chế đối với người tốt nghiệp trung học cơ sở được rút ngắn còn từ 1 đến 2 năm tùy ngành nghề (giảm so với mức 3-4 năm trước đây do không bắt buộc học văn hóa nếu người học chỉ có nhu cầu học kỹ năng nghề để đi làm ngay).

Doanh nghiệp được hưởng những ưu đãi pháp lý nào khi tham gia hoạt động dạy nghề?
Doanh nghiệp tham gia dạy nghề được giao đất, thuê đất đã giải phóng mặt bằng, hưởng mức thuế suất ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, được tham gia cung cấp dịch vụ công do Nhà nước tài trợ, đặt hàng và tự tuyển người vào học nghề làm việc cho mình mà không phải đăng ký hoạt động dạy nghề.

Thực trạng kiểm định chất lượng dạy nghề tại Việt Nam đối mặt với thách thức gì?
Tính đến năm 2016, toàn quốc mới kiểm định được 112/1.285 cơ sở dạy nghề (đạt 8,72%). Nguyên nhân do quy định cũ giới hạn việc kiểm định chỉ thuộc về cơ quan nhà nước với công suất 40-60 trường/năm, đòi hỏi phải nhanh chóng xã hội hóa cho các tổ chức kiểm định độc lập.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về pháp luật dạy nghề, khẳng định đào tạo nghề nghiệp là bộ phận cấu thành bình đẳng trong hệ thống giáo dục quốc dân.
• Đánh giá thực tiễn 10 năm thi hành Luật Dạy nghề năm 2006, chỉ rõ thành tựu tuyển sinh đạt hơn 1,77 triệu người năm 2011 cùng những rào cản về cơ cấu nhân lực lệch lạc 1 - 0,43 - 0,56.
• Làm sáng tỏ các điểm mới mang tính bước ngoặt của Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014 về thống nhất 3 cấp trình độ và mở rộng quyền tự chủ nhà trường.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gắn kết doanh nghiệp, hoàn thiện phân luồng học sinh sau trung học cơ sở và nâng cao tỷ lệ kiểm định chất lượng cơ sở dạy nghề đạt trên 40% đến năm 2020.
• Định hướng hành động tiếp theo yêu cầu các bộ, ngành sớm ban hành hệ thống văn bản hướng dẫn chi tiết, biến các quy định pháp luật thành động lực nâng cao năng suất lao động quốc gia.

Các nhà quản lý giáo dục, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác trực tiếp luận văn tại Thư viện Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội để nghiên cứu và vận dụng vào thực tiễn quản trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ DẠY NGHỀ 1. Khái niệm da ̣y nghề, pháp luật về dạy nghề 1. Khái niệm dạy nghề Theo Từ điển Tiếng Việt, “nghề” đồng nghĩa với “nghề nghiệp” là một danh từ để chỉ “công việc chuyên làm theo sự phân công lao động của xã hội thường phải do rèn luyện, học tập mới có”, từ đó ta cũng có thể hiểu “nghề” hay “nghề nghiệp” là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, nhờ được đào tạo, con người có được những tri thức, những kỹ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội. Nghề hay nghề nghiệp trong xã hội không tồn tại một cách cố định, cứng nhắc, nó được ví như một cơ thể sống, có quá trình phát sinh, phát triển và tiêu vong.

Chẳng hạn, do sự phát triển của kỹ thuật điện tử nên đã hình thành công nghệ điện tử, do sự phát triển vũ bão của kỹ thuật máy tính nên đã hình thành cả một nền công nghệ tin học đồ sộ bao gồm việc thiết kế, chế tạo cả phần cứng, phần mềm và các thiết bị bổ trợ v.v… Công nghệ các hợp chất cao phân tử tách ra từ công nghệ hóa dầu, công nghệ sinh học và các ngành dịch vụ, du lịch tiếp nối ra đời… Ngược lại, do những tiến bộ của khoa học kỹ thuật hiện đại nhiều nghề đang dần biến mất như nghề đánh máy chữ vỉa hè, nghề quấn thuốc lá, nghề viết thư thuê trong thời kỳ nhiều người không biết chữ, nghề thợ rèn,… các nghề trong xã hội luôn ở trong trạng thái biến động do sự phát triển của khoa học và công nghệ. Nhiều nghề cũ mất đi hoặc thay đổi về nội dung cũng như về phương pháp sản xuất. Nhiều nghề mới xuất hiện rồi phát triển theo hướng đa dạng hóa, nhiều nghề chỉ thấy có ở nước này 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhưng lại không thấy ở nước khác. Theo thống kê gần đây, trên thế giới mỗi năm có tới 500 nghề bị đào thải và khoảng 600 nghề mới xuất hiện.

Ở nước ta, mỗi năm ở cả 3 hệ trường (dạy nghề, trung học chuyên nghiệp và cao đẳng - đại học) đào tạo trên dưới 300 nghề bao gồm hàng nghìn chuyên môn khác nhau. Bên cạnh đó, do sự chuyển biến của nền kinh tế từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường đã gây ra những biến đổi sâu sắc trong cơ cấu nghề nghiệp của xã hội. Trong cơ chế thị trường, nhất là trong nền kinh tế tri thức tương lai, sức lao động cũng là một thứ hàng hóa. Giá trị của thứ hàng hóa sức lao động này tuỳ thuộc vào trình độ, tay nghề, khả năng về mọi mặt của người lao động.

Xã hội đón nhận thứ hàng hóa này như thế nào là do “hàm lượng chất xám” và “chất lượng sức lao động” quyết định. Con người phải chủ động chuẩn bị tiềm lực, trau dồi bản lĩnh, nắm vững một nghề, biết nhiều nghề để rồi tự tìm việc làm, tự tạo việc làm. Theo quy định của Khoản 1, Điều 5, Luật Dạy nghề 2006: “Dạy nghề” là: “hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học nghề để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khoá học” [14, Điều 5]. Mục tiêu của dạy nghề là đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ có năng lực thực hành nghề tương xứng với trình độ đào tạo, có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ nhằm tạo điều kiện cho người học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Tuy nhiên, tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội Khóa 13, Ủy ban thường vụ Quốc hội đề xuất đổi tên dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dạy nghề 2006 thành Luật giáo dục nghề nghiệp để phù hợp với Hiến pháp năm 2013 và tinh thần Nghị quyết 29-NQ/TW của Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương khóa XI. Tại Kỳ họp này, các 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đại biểu Quốc hội đều thể hiện sự nhất trí cao với đề xuất của Ủy ban thường vụ Quốc hội.Tại Khoản 1, Điều 3 Luật Giáo dục nghề nghiệp: Giáo dục nghề nghiệp là một bậc học của hệ thống giáo dục quốc dân nhằm đào tạo trình độ sơ cấp, trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng và các chương trình đào tạo nghề nghiệp khác cho người lao động, đáp ứng nhu cầu nhân lực trực tiếp trong sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, được thực hiện theo hai hình thức là đào tạo chính quy và đào tạo thường xuyên. Ngoài ra, khái niệm “Đào tạo nghề nghiệp” được hiểu là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học hoặc để nâng cao trình độ nghề nghiệp. Như vậy, khái niệm dạy nghề và đào tạo nghề nghiệp là hai khái niệm có bản chất như nhau nhưng phạm vi của đào tạo nghề nghiệp là rộng hơn và đã bao hàm hoạt động dạy nghề.

Hoạt động dạy nghề chỉ tập trung tào tạo nhân lực theo những ngành nghề cụ thể như cắt gọt kim loại, hàn, công nghệ thông tin, điện công nghiệp, điện tử công nghiệp, cơ điện tử,… nhưng đào tạo nghề nghiệp còn bao gồm cả những hoạt động như đào tạo sư phạm, quản lý, điều hành,… Điều này cũng đồng nghĩa với việc khái niệm “dạy nghề” đã được mở rộng và thay thế bằng khái niệm “đào tạo nghề nghiệp” theo quy định của pháp luật hiện hành. Khái niệm pháp luật về dạy nghề Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung, do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận, thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị trong xã hội, được nhà nước bảo đảm thực hiện nhằm mục đích điều chỉnh các quan hệ xã hội. Pháp luật là công cụ để thực hiện quyền lực nhà nước và là cơ sở pháp lý cho đời sống xã hội có nhà nước. Qua phân tić h các quy đinh ̣ của pháp luật về dạy nghề và các văn bản 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hướng dẫn thi hành , pháp luật về dạy nghề đươ ̣c hiể u là hệ thống các quy phạm pháp luật quy định về tổ chức, hoạt động của các cơ sở dạy nghề, quyền và nghĩa vụ của tổ chức cá nhân tham gia hoạt động dạy nghề.

Bên cạnh đó, theo các nội dung quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp thì pháp luật về Giáo dục nghề nghiệp là hệ thống các quy phạm pháp luật quy định về về hệ thống giáo dục nghề nghiệp; tổ chức, hoạt động của cơ sở giáo dục nghề nghiệp; quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp. Như vậy, theo quy định của pháp luật hiện hành thì pháp luật về dạy nghề là tổng hợp tất cả các quy phạm pháp luật, do Nhà nước ban hành , điề u chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực dạy nghề và được đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước. Nô ̣i dung của pháp luâ ̣t về dạy nghề Trên cơ sở nghiên cứu pháp luật về dạy nghề và các văn bản hướng dẫn thi hành, có thể khái quát nội dung pháp luật về dạy nghề bao hàm các vấn đề chính sau đây: Thứ nhấ t, các quy định về trình đô ̣ đào ta ̣o trong da ̣y nghề. Pháp luật hiện hành quy định đ ào tạo nghề gồm 3 cấp bao gồm: Trình độ sơ cấp, trình độ trung cấp và trình độ cao đẳng.

Trong đó, đào tạo trình độ sơ cấp để người học có năng lực thực hiện được các công việc đơn giản của một nghề, đào tạo trình độ trung cấp để người học có năng lực thực hiện được các công việc của trình độ sơ cấp và thực hiện được một số công việc có tính phức tạp của chuyên ngành hoặc nghề; có khả năng ứng dụng kỹ thuật, công nghệ vào công việc, làm việc độc lập, làm việc theo nhóm và đào tạo trình độ cao đẳng để người học có năng lực thực hiện được các công việc của trình độ trung cấp và giải quyết được các công việc có tính phức tạp của chuyên ngành hoặc nghề; có khả năng sáng tạo, ứng dụng kỹ thuật, công 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghệ hiện đại vào công việc, hướng dẫn và giám sát được người khác trong nhóm thực hiện công việc. Thứ hai, các quy định về tuyển sinh, hơ ̣p đồ ng ho ̣c nghề , kiể m tra, đánh giá kết quả học tập ; kiể m đinh ̣ chấ t lươ ̣ng da ̣y nghề ; đánh giá , cấ p chứng chỉ dạy nghề quốc gia. Pháp luật hiện hành đã quy định chi tiết và rõ ràng về vấn đề tuyển sinh đối với hệ đào tạo chính quy theo hướng mở trong đó cho phép các cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp được quyền xác định chỉ tiêu tuyển sinh trên cơ sở các điều kiện về số lượng và chất lượng đội ngũ nhà giáo, cơ sở vật chất và thiết bị đào tạo, phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch phát triển nguồn nhân lực. Đối với hệ đào tạo thường xuyên, pháp luật hiện hành về dạy nghề cũng đã đưa ra các quy định cụ thể về hình thức và nội dung của hợp đồng đào tạo nghề, đặc biệt là loại hình đào tạo tại doanh nghiệp.

Ngoài ra, pháp luật hiện hành cũng đã đưa ra các quy định chặt chẽ cho từng loại hình đào tạo về chương trình, giáo trình, hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập và cấp chứng chỉ cho học viên sau khi học nghề. Thứ ba , các quy định về cơ sở dạy nghề ; quyề n, nghĩa vụ của doanh nghiê ̣p trong hoa ̣t đô ̣ng da ̣y nghề .