Luận án tiến sĩ về áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản tại quận Tân Phú, TP.HCM

Luận án tiến sĩ luật học nghiên cứu áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản từ thực tiễn quận tân phú thành phố hồ chí, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Nguyễn Thị Linh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Tường Vy
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Áp Dụng Pháp Luật Hình Sự Đối Với Tội Trộm Cắp Tài Sản Từ Thực Tiễn Quận Tân Phú, Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung và ý nghĩa của áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản
• 1.2. Khái niệm áp dụng pháp luật hình sự
• 1.3. Đặc điểm áp dụng pháp luật hình sự
• 1.4. Nội dung của áp dụng pháp luật đối với tội trộm cắp tài sản
• 1.5. Định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản
• 1.6. Quyết định hình phạt đối với tội trộm cắp tài sản
• 1.7. Cơ sở của áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản
• 1.8. Khái niệm tội trộm cắp tài sản
• 1.9. Dấu hiệu pháp lý của tội trộm cắp tài sản
• 1.10. Cấu thành tăng nặng của Tội trộm cắp tài sản theo Bộ luật hình sự năm 2015
• 1.11. Các yếu tố tác động đến áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản
• 1.11.1. Yếu tố pháp luật
• 1.11.2. Chất lượng của cán bộ áp dụng pháp luật hình sự
• 1.11.3. Sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan hữu quan
• 1.11.4. Vai trò của Đảng cộng sản Việt Nam, Mặt trận tổ quốc, cơ quan thông tin đại chúng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN TÂN PHÚ
• 2.1. Khái quát tình hình áp dụng pháp luật đối với tội trộm cắp tài sản trên địa bàn quận Tân Phú
• 2.2. Khái quát về quận Tân Phú. Tình hình áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản trên địa bàn quận Tân Phú
• 2.3. Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản
• 2.4. Thực tiễn định tội danh
• 2.5. Quyết định hình phạt đối với tội trộm cắp tài sản trên địa bàn quận Tân Phú
• 2.6. Đánh giá chung về thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự về tội trộm cắp tài sản trên địa bàn quận Tân Phú
• 2.6.1. Những mặt làm được
• 2.6.2. Những mặt thiếu sót, hạn chế
• 2.7. Nguyên nhân của những hạn chế trong định tội danh và quyết định hình phạt về tội Trộm cắp tài sản trên địa bàn quận Tân Phú
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM ÁP DỤNG ĐÚNG PHÁP LUẬT VỀ TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN TÂN PHÚ
• 3.1. Các yêu cầu bảo đảm áp dụng đúng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản
• 3.2. Các giải pháp đảm bảo chất lượng áp dụng đúng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản
• 3.3. Hoàn thiện pháp luật
• 3.4. Các giải pháp khác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm đặc điểm và ý nghĩa của áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản

Áp dụng pháp luật hình sự (pháp luật hình sự) đối với tội trộm cắp tài sản là một hoạt động quan trọng nhằm bảo vệ quyền sở hữu của cá nhân và tổ chức. Khái niệm áp dụng pháp luật hình sự được hiểu là việc các cơ quan có thẩm quyền căn cứ vào các quy định của pháp luật để đưa ra quyết định cụ thể trong từng trường hợp. Đặc điểm của hoạt động này là tính tổ chức - quyền lực, nghĩa là nó được thực hiện bởi các cơ quan nhà nước như cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án. Ý nghĩa của việc áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản không chỉ nằm ở việc xử lý các hành vi vi phạm mà còn góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong cộng đồng.

1.1. Khái niệm áp dụng pháp luật hình sự

Áp dụng pháp luật hình sự là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó nhà nước thông qua các cơ quan có thẩm quyền để điều chỉnh các quan hệ xã hội. Điều này có nghĩa là khi một hành vi được coi là tội phạm, các cơ quan chức năng sẽ tiến hành điều tra, truy tố và xét xử theo quy định của pháp luật. Việc áp dụng pháp luật hình sự không chỉ đơn thuần là xử lý tội phạm mà còn là một phần của hệ thống pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và tổ chức. Đặc biệt, trong bối cảnh tội phạm trộm cắp tài sản ngày càng gia tăng, việc áp dụng pháp luật hình sự trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

1.2. Đặc điểm áp dụng pháp luật hình sự

Hoạt động áp dụng pháp luật hình sự có những đặc điểm riêng biệt. Đầu tiên, nó mang tính tổ chức - quyền lực, nghĩa là chỉ có các cơ quan nhà nước có thẩm quyền mới có quyền thực hiện. Thứ hai, hoạt động này điều chỉnh các quan hệ xã hội cụ thể, tức là chỉ diễn ra khi có sự kiện phạm tội xảy ra. Thứ ba, quy trình áp dụng pháp luật hình sự phải tuân thủ các thủ tục pháp lý chặt chẽ, không thể tùy tiện. Cuối cùng, hoạt động này còn đòi hỏi sự sáng tạo trong việc áp dụng các quy định pháp luật vào thực tiễn, nhằm đảm bảo tính công bằng và hợp lý trong xử lý các vụ án.

II. Thực trạng áp dụng pháp luật hình sự về tội trộm cắp tài sản trên địa bàn quận Tân Phú

Thực trạng áp dụng pháp luật hình sự về tội trộm cắp tài sản tại quận Tân Phú cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Từ năm 2015 đến 2019, tình hình tội phạm trộm cắp tài sản diễn biến phức tạp với nhiều phương thức và thủ đoạn mới. Các cơ quan chức năng đã nỗ lực trong việc phát hiện và xử lý tội phạm, tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc định tội danh và quyết định hình phạt. Việc áp dụng pháp luật hình sự chưa đồng bộ giữa các cơ quan tố tụng, dẫn đến tình trạng không thống nhất trong xử lý các vụ án. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả công tác đấu tranh phòng chống tội phạm mà còn làm giảm lòng tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

2.1. Khái quát tình hình áp dụng pháp luật

Tình hình áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản tại quận Tân Phú cho thấy sự gia tăng đáng kể về số vụ án. Các cơ quan chức năng đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm ngăn chặn và xử lý tội phạm, tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề trong việc áp dụng pháp luật. Việc định tội danh và quyết định hình phạt chưa thực sự chính xác, dẫn đến tình trạng một số vụ án bị xử lý không đúng mức độ vi phạm. Điều này cần được khắc phục để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm.

2.2. Đánh giá chung về thực tiễn áp dụng pháp luật

Đánh giá chung về thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự cho thấy những mặt làm được và những mặt còn hạn chế. Mặc dù các cơ quan chức năng đã có nhiều nỗ lực trong việc phát hiện và xử lý tội phạm, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn trong việc xác định đối tượng và các dấu hiệu định tội. Nguyên nhân của những hạn chế này có thể đến từ chất lượng cán bộ, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và các yếu tố xã hội khác. Việc cải thiện tình hình này là cần thiết để nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng chống tội phạm tại quận Tân Phú.

III. Những giải pháp nhằm áp dụng đúng pháp luật về tội trộm cắp tài sản trên địa bàn quận Tân Phú

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản, cần có những giải pháp cụ thể. Trước hết, cần hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến tội trộm cắp tài sản, đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất trong việc áp dụng. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo và nâng cao chất lượng cán bộ thực thi pháp luật, nhằm đảm bảo việc áp dụng pháp luật được thực hiện một cách chính xác và công bằng. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra và xử lý tội phạm, nhằm tạo ra một hệ thống pháp luật hiệu quả và đồng bộ.

3.1. Các yêu cầu bảo đảm áp dụng đúng pháp luật

Các yêu cầu bảo đảm áp dụng đúng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản bao gồm việc nâng cao nhận thức của cán bộ thực thi pháp luật, đảm bảo tính chính xác trong việc định tội danh và quyết định hình phạt. Cần có các quy định rõ ràng về các dấu hiệu định tội và các khung hình phạt tương ứng, nhằm tránh tình trạng áp dụng pháp luật một cách tùy tiện. Đồng thời, cần có sự giám sát chặt chẽ từ các cơ quan chức năng để đảm bảo việc áp dụng pháp luật được thực hiện một cách công bằng và hiệu quả.

3.2. Các giải pháp đảm bảo chất lượng áp dụng đúng pháp luật

Để đảm bảo chất lượng áp dụng đúng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản, cần có các giải pháp như hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường công tác đào tạo cho cán bộ thực thi pháp luật, và nâng cao sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Việc hoàn thiện pháp luật không chỉ giúp nâng cao hiệu quả trong việc xử lý tội phạm mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Ngoài ra, cần có các chương trình tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người dân, nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tội trộm cắp tài sản là một trong những loại tội phạm phổ biến và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh trật tự xã hội, đặc biệt tại các đô thị lớn như quận Tân Phú, Thành phố Hồ Chí Minh. Theo số liệu thống kê từ năm 2015 đến 2019, Tòa án nhân dân quận Tân Phú đã xét xử 317 vụ án với 435 bị cáo liên quan đến tội trộm cắp tài sản, chiếm gần 50% tổng số vụ án trong nhóm tội xâm phạm sở hữu. Tình hình tội phạm trộm cắp tài sản có xu hướng diễn biến phức tạp với thủ đoạn ngày càng tinh vi, mức độ liều lĩnh tăng cao và độ tuổi phạm tội ngày càng trẻ hóa.

Luận văn tập trung nghiên cứu việc áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản tại quận Tân Phú trong giai đoạn 2015-2019, nhằm làm rõ thực trạng, những bất cập trong định tội danh và quyết định hình phạt, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền sở hữu tài sản của Nhà nước, tổ chức và công dân, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng chống tội phạm, đảm bảo an ninh trật tự tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp luật hình sự, trong đó có:

• Lý thuyết áp dụng pháp luật hình sự: Xác định hoạt động áp dụng pháp luật hình sự là quá trình cá biệt hóa các quy phạm pháp luật vào từng trường hợp cụ thể, mang tính tổ chức - quyền lực nhà nước, được thực hiện theo trình tự tố tụng hình sự.
• Khái niệm định tội danh và quyết định hình phạt: Định tội danh là quá trình xác định sự phù hợp giữa hành vi phạm tội và cấu thành tội phạm theo Bộ luật hình sự; quyết định hình phạt là việc lựa chọn loại hình và mức hình phạt phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.
• Các khái niệm chuyên ngành: Tội trộm cắp tài sản, cấu thành tội phạm, khung hình phạt, các yếu tố tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
• Mô hình tác động của các yếu tố pháp luật, con người và phối hợp liên ngành đến chất lượng áp dụng pháp luật hình sự.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ Tòa án nhân dân quận Tân Phú giai đoạn 2015-2019; hồ sơ vụ án, bản án xét xử; các văn bản pháp luật liên quan như Bộ luật hình sự 2015, Bộ luật tố tụng hình sự 2015; tài liệu nghiên cứu khoa học, giáo trình luật hình sự.
• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính và định lượng, so sánh, tổng hợp, thống kê số liệu vụ án và bị cáo; nghiên cứu trường hợp điển hình (case study) để làm rõ thực tiễn áp dụng pháp luật.
• Cỡ mẫu: Hơn 600 vụ án và gần 1.000 bị cáo trong nhóm tội xâm phạm sở hữu, trong đó tập trung phân tích 317 vụ án trộm cắp tài sản.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Phương pháp kết hợp giúp đánh giá toàn diện thực trạng áp dụng pháp luật, đồng thời làm rõ các bất cập và nguyên nhân từ nhiều góc độ khác nhau.
• Timeline nghiên cứu: Tập trung vào giai đoạn 2015-2019, phù hợp với thời điểm áp dụng Bộ luật hình sự 2015 và các quy định mới về tội trộm cắp tài sản.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ tội trộm cắp tài sản chiếm gần 50% trong nhóm tội xâm phạm sở hữu: Trong 5 năm, tội trộm cắp tài sản chiếm 49,92% số vụ và 47,85% số bị cáo, cao hơn nhiều so với các tội khác như lừa đảo (8,5%) hay cướp giật (33,54%). Điều này cho thấy tội trộm cắp tài sản là loại tội phạm phổ biến nhất tại quận Tân Phú.

2. Xu hướng biến động nhưng có chiều hướng tăng trở lại: Số vụ án trộm cắp tài sản giảm nhẹ từ 79 vụ năm 2015 xuống 47 vụ năm 2018, nhưng tăng lên 60 vụ năm 2019, cho thấy các biện pháp phòng chống chưa thực sự hiệu quả.

3. Mức hình phạt chủ yếu là tù dưới 3 năm (54,54%) và từ 3 đến 7 năm (24,29%): Tỷ lệ bị cáo được hưởng án treo chiếm 15,03%, trong khi hình phạt tiền rất ít (0,74%). Điều này phản ánh xu hướng áp dụng hình phạt tù ngắn hạn cho phần lớn các vụ án trộm cắp tài sản.

4. Thực tiễn định tội danh còn tồn tại nhầm lẫn và sai sót: Một số vụ án có sự nhầm lẫn giữa tội trộm cắp tài sản với tội chiếm giữ trái phép hoặc lừa đảo chiếm đoạt tài sản, dẫn đến việc áp dụng pháp luật chưa thống nhất và có thể gây oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những bất cập trong áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản tại quận Tân Phú có thể được giải thích bởi nhiều yếu tố. Thứ nhất, sự phức tạp và đa dạng của các vụ án đòi hỏi người áp dụng pháp luật phải có trình độ chuyên môn cao và kinh nghiệm thực tiễn. Tuy nhiên, chất lượng cán bộ xét xử và sự phối hợp giữa các cơ quan tố tụng còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc định tội danh và quyết định hình phạt chính xác.

Thứ hai, các quy định pháp luật hiện hành, mặc dù đã được cập nhật trong Bộ luật hình sự 2015, nhưng vẫn thiếu các hướng dẫn chi tiết và thống nhất trong áp dụng, dẫn đến sự khác biệt trong cách hiểu và thực thi pháp luật giữa các cơ quan. Việc thiếu các văn bản hướng dẫn cụ thể về tội trộm cắp tài sản làm cho việc áp dụng pháp luật chưa đồng bộ.

Thứ ba, các yếu tố xã hội như sự gia tăng dân số, di cư, và các vấn đề kinh tế xã hội tại quận Tân Phú tạo điều kiện thuận lợi cho tội phạm phát sinh và phát triển. Điều này đòi hỏi không chỉ áp dụng pháp luật nghiêm minh mà còn cần có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ các loại tội phạm trong nhóm xâm phạm sở hữu, biểu đồ phân bố mức hình phạt, và bảng thống kê số vụ án theo năm để minh họa xu hướng biến động.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện pháp luật và hướng dẫn áp dụng: Cần ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết, cụ thể về áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản, làm rõ các dấu hiệu định tội danh và các tình tiết định khung hình phạt nhằm đảm bảo tính thống nhất và chính xác trong xét xử. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao.

2. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ xét xử: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn chuyên sâu về nghiệp vụ xét xử hình sự, đặc biệt là các vụ án trộm cắp tài sản cho Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân và cán bộ liên quan. Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: Học viện Tòa án, các cơ quan đào tạo pháp luật.

3. Tăng cường phối hợp liên ngành: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Tòa án, Viện kiểm sát, Công an và các cơ quan hữu quan trong công tác điều tra, truy tố và xét xử để nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý tội phạm. Thời gian: triển khai ngay và duy trì thường xuyên; Chủ thể: các cơ quan tư pháp địa phương.

4. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật: Sử dụng các phương tiện thông tin đại chúng để nâng cao nhận thức của người dân về pháp luật hình sự, quyền sở hữu tài sản và hậu quả của tội trộm cắp tài sản nhằm phòng ngừa tội phạm. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức xã hội, cơ quan truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ Tòa án và Viện kiểm sát: Giúp nâng cao hiểu biết về áp dụng pháp luật hình sự trong xét xử tội trộm cắp tài sản, từ đó nâng cao chất lượng xét xử và giảm thiểu sai sót.

2. Cán bộ Công an và điều tra viên: Tham khảo để hiểu rõ các dấu hiệu pháp lý và quy trình tố tụng, hỗ trợ công tác điều tra, truy tố chính xác và hiệu quả.

3. Nhà nghiên cứu và giảng viên luật: Cung cấp tài liệu tham khảo khoa học về lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự, phục vụ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.

4. Sinh viên ngành luật hình sự và tố tụng hình sự: Hỗ trợ học tập, nâng cao kiến thức thực tiễn và lý luận về tội trộm cắp tài sản và áp dụng pháp luật hình sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Tội trộm cắp tài sản được định nghĩa như thế nào theo pháp luật Việt Nam?
   Tội trộm cắp tài sản là hành vi lén lút chiếm đoạt tài sản của người khác có giá trị, do người có năng lực và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện với lỗi cố ý, theo Điều 173 Bộ luật hình sự 2015.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến việc áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản?
   Bao gồm yếu tố pháp luật (quy định pháp luật, hướng dẫn áp dụng), chất lượng cán bộ xét xử, sự phối hợp giữa các cơ quan tố tụng và vai trò của các tổ chức xã hội như Đảng, Mặt trận Tổ quốc.

3. Tỷ lệ hình phạt phổ biến đối với tội trộm cắp tài sản tại quận Tân Phú là gì?
   Phần lớn bị cáo bị xử phạt tù dưới 3 năm (54,54%), tiếp theo là từ 3 đến 7 năm (24,29%), án treo chiếm 15,03%, còn lại là hình phạt tiền và tù từ 7 đến 15 năm.

4. Có những sai sót nào thường gặp trong thực tiễn định tội danh tội trộm cắp tài sản?
   Nhầm lẫn giữa tội trộm cắp tài sản với tội chiếm giữ trái phép tài sản hoặc lừa đảo chiếm đoạt tài sản, dẫn đến áp dụng pháp luật không chính xác, gây oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản?
   Hoàn thiện pháp luật, nâng cao trình độ cán bộ xét xử, tăng cường phối hợp liên ngành và đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật là những giải pháp trọng tâm.

Kết luận

• Tội trộm cắp tài sản chiếm tỷ lệ cao nhất trong nhóm tội xâm phạm sở hữu tại quận Tân Phú, với hơn 49% số vụ án và gần 48% số bị cáo trong giai đoạn 2015-2019.
• Việc áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản còn tồn tại những bất cập như nhầm lẫn định tội danh, sai sót trong quyết định hình phạt.
• Các yếu tố pháp luật, chất lượng cán bộ, sự phối hợp liên ngành và vai trò của các tổ chức xã hội ảnh hưởng lớn đến hiệu quả áp dụng pháp luật.
• Luận văn đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường phối hợp và tuyên truyền pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi, đánh giá hiệu quả và tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi áp dụng trên toàn quốc.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng hệ thống pháp luật hình sự công bằng, hiệu quả và bảo vệ quyền sở hữu tài sản của người dân!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản 1. Khái niệm áp dụng pháp luật hình sự Ở bất cứ một hình thức Nhà nước nào thì pháp luật luôn là một công cụ để đảm bảo cho một xã hội pháp triển ổn định, khi đặt ra những quy phạm pháp luật, Nhà nước ta mong muốn sử dụng chúng để điều chỉnh các quan hệ xã hội, đáp ứng lợi ích của nhân dân lao động và sự tiến bộ xã hội. Khi các chủ thể thực hiện nghiêm chỉnh pháp luật trong đời sống thực tế thì mục đích của áp dụng pháp luật đã đạt được.

Áp dụng pháp luật (ADPL) là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó nhà nước thông qua cơ quan có thẩm quyền hoặc tổ chức cho các chủ thể pháp luật thực hiện trong những quy định pháp luật để ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hay chấm dứt một quan hệ pháp luật. Dựa vào tính chất của hoạt động thực hiện pháp luật thì thực hiện pháp luật bao gồm các hình thức sau: - Tuân thủ pháp luật: Là việc thực hiện pháp luật, mang tính chất thụ động và thể hiện dưới dạng "hành vi không hành động" Việc các chủ thể pháp luật tự kiềm chế là những xử sự thụ động, tự ghép mình vào tập thể, xã hội, đặt lợi ích quốc gia, lợi ích tập thể, lợi ích cộng đồng lên trên lợi ích cá nhân, lợi ích của bộ phận cục bộ đồng thời pháp luật cũng quy định mọi tổ chức và công dân không được thực hiện những hành vi nguy hiểm cho xã hội, không được xâm phạm đến quyền và nghĩa vụ hợp pháp của người khác. Bên cạnh đó, pháp 8 luan an luật cũng bắt buộc mọi tổ chức và công dân phải làm một việc nào đó vì lợi ích chung và tùy theo hoàn cảnh cụ thể. - Chấp hành pháp luật: Là hành vi hành động được thực hiện một cách chủ động và tích cực, các chủ thể thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình với hành động tích cực, là cơ sở pháp lý để đánh giá thành tích, phẩm chất tốt đẹp và danh dự của công dân, tổ chức, cán bộ công chức nhà nước.

- Sử dụng pháp luật : Là một hình thức thực hiện pháp luật trong đó các chủ thể pháp luật thực hiện quyền và tự do pháp lý của mình (thực hiện những hành vi mà pháp luật cho phép). - Áp dụng pháp luật: Là hoạt động của các chủ thể có thẩm quyền căn cứ vào các quy định pháp luật hiện hành để đưa ra quyết định có tính cá biệt nhằm điều chỉnh quan hệ xã hội theo mục tiêu cụ thể. Như vậy, nếu như tuân thủ pháp luật, chấp hành pháp luật và sử dụng pháp luật là những hình thức mà mọi chủ thể pháp luật đều có thực hiện thì áp dụng pháp luật chỉ được thực hiện thông qua hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, được xem như để bảo đảm đặc thù của Nhà nước cho các quy phạm pháp luật được thực hiện một cách có hiệu quả trong đời sống xã hội. Do đó, có thể đưa ra khái niệm: ADPL là một hình thức thực hiện pháp luật đặc biệt, là một hoạt động thực tiễn pháp lý nhằm cá biệt hóa những quy phạm pháp luật vào các trường hợp tương ứng đối với các chủ thể pháp luật cụ thể, mang tính tổ chức - quyền lực do nhà nước thông qua những thiết chế của nó thực hiện Từ những phân tích trên có thể rút ra một định nghĩa khoa học về ADPLHS là một dạng của ADPL nói chung, được hiểu là một hoạt động thực tiễn pháp lý, là quá trình nhằm cá biệt hóa những quy phạm PLHS vào các trường hợp cụ thể đối với người đã thực hiện hành vi mà nhà nước coi là tội 9 luan an phạm, mang tính tổ chức - quyền lực nhà nước và được thực hiện theo một trình tự đặc biệt do pháp luật tố TTHS quy định.

Đặc điểm áp dụng pháp luật hình sự ADPLHS là một hình thức thực hiện pháp luật đặc biệt và có những đặc điểm chung của các dạng ADPL, đó là: Thứ nhất, hoạt động ADPLHS là sự tham gia của nhà nước với tư cách là một tổ chức quyền lực công nên điều này làm cho hoạt động ADPLHS có đặc điểm là hoạt động mang tính tổ chức-quyền lực và do nhà nước thông qua những cơ quan có thẩm quyền tiến hành. Cụ thể theo quy định của BLTTH năm 2015 bao gồm các cơ quan: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án. Trong mối tương quan giữa nhà nước-pháp luật và ADPL thì pháp luật là công cụ, phương tiện để nhà nước thực hiện các chức năng của mình, ngoài ra nhà nước bằng việc ADPL để thực hiện những mục tiêu mà pháp luật đặt ra, các chủ thể ADPL có thẩm quyền phải nhân danh ý chí của nhà nước mà không được nhân danh ý chí chủ quan của mình. Trong mối quan hệ này, pháp luật mang tính khách quan ngay cả đối với những chủ thể có thẩm quyền áp dụng nó thì quyền của chủ thể ADPLHS bị giới hạn đến mức tối thiểu, họ chỉ có một quyền duy nhất là phải chuyển hóa một cách chính xác các quy định của pháp luật hình sự vào từng quan hệ xã hội cụ thể.

Thứ hai, hoạt động ADPLHS điều chỉnh cá biệt, cụ thể các quan hệ xã hội khi có sự kiện phạm tội do nó là hoạt động giải quyết trực tiếp những vấn đề thực tế. Nói đến ADPL là nói đến tính cụ thể và ADPLHS cũng như vậy, chỉ diễn ra trong các trường hợp rất cụ thể, trong những quan hệ pháp luật rất cụ thể. Khi pháp luật hình sự được vật chất hóa vào đời sống xã hội thì nó luôn có tính xác định về mặt chủ thể- áp dụng đối với ai, áp dụng cho quan hệ xã hội nào, áp dụng ở đâu, áp dụng khi nào, áp dụng quy phạm nào của hệ thống pháp luật hình sự. 10 luan an Thứ ba, ADPLHS là một hoạt động được tiến hành với những thủ tục được quy định chặt chẽ bởi pháp luật TTHS, nghĩa là việc ADPLHS không thể tiến hành một cách tùy tiện mà phải được diễn ra trên cơ sở, trong những điều kiện và theo những thủ tục nhất định do pháp luật quy định, đó là thủ tục tố tụng hình sự.

Thứ tư, ADPLHS là một hoạt động mang tính sáng tạo. Tính sáng tạo trong ADPLHS chính là sự đòi hỏi sự sáng tạo của các chủ thể trong quá trình áp dụng vì pháp luật hình sự có tính khái quát cao còn thực tế thì phong phú và đa dạng nên đòi hỏi các chủ thể ADPL phải sáng tạo (trong khuôn khổ của pháp luật) khi chuyển hóa những quy định của pháp luật vào đời sống. Ở phạm vi rộng, sáng tạo là thuộc tính chung của việc thực hiện pháp luật, bởi thực hiện pháp luật nói chung và ADPLHS nói riêng là hoạt động tích cực của các chủ thể pháp luật chuyển hóa pháp luật thành các xử sự cụ thể nên ở những chủ thể khác nhau việc chuyển hóa cũng khác nhau nhưng vẫn trong khuôn khổ pháp luật cho phép. Nội dung của áp dụng pháp luật đối với tội trộm cắp tài sản Là hoạt động nhằm vật chất hóa những quy định của PLHS nên nội dung của ADPLHS phụ thuộc vào chính PLHS, nghĩa là PLHS quy định điều gì thì việc áp dụng PLHS sẽ cá biệt hóa những quy định đó trong những quan hệ xã hội và các chủ thể cụ thể.

Việc áp dụng PLHS khi được chuyển hóa vào thực tế cũng chính là việc chuyển hóa các nội dung về tội phạm và hình phạt vào các trường hợp cụ thể thành hai nội dung tương ứng là định tội danh và QĐHP. Định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản Trong lý luËn h×nh sù, viÖc ¸p dông c¸c quy ph¹m ph¸p luËt h×nh sù ®-îc hiÓu lµ mét qu¸ tr×nh ®a d¹ng vµ phøc t¹p ®-îc tiÕn hµnh qua c¸c giai ®o¹n nhÊt ®Þnh nh-: gi¶i thÝch ph¸p luËt h×nh sù, x¸c ®Þnh hiÖu lùc cña v¨n b¶n ph¸p luËt vÒ kh«ng gian vµ thêi gian, ®Þnh téi danh, quyÕt ®Þnh 11 luan an h×nh ph¹t… Trong ®ã, ®Þnh téi danh lµ mét trong nh÷ng giai ®o¹n c¬ b¶n, mét trong nh÷ng néi dung cña qu¸ tr×nh ¸p dông ph¸p luËt. §Þnh téi cßn lµ tiÒn ®Ò, c¬ së cho viÖc ¸p dông c¸c quy ph¹m ph¸p luËt h×nh sù kh¸c vµ ph¸p luËt tè tông h×nh sù. NÕu chóng ta hiÓu r»ng BLHS ®¸nh gi¸ vÒ mÆt ph¸p lý cña Nhµ n-íc ®èi nh÷ng hµnh vi nguy hiÓm cho x· héi, viÖc thùc hiÖn téi ph¹m lµ thùc hiÖn hµnh vi nguy hiÓm cho x· héi ®· bÞ ph¸p luËt h×nh sù cÊm, th× ®Þnh téi danh chÝnh lµ x¸c ®Þnh sù phï hîp cña hµnh vi nguy hiÓm cho x· héi ®· ®-îc thùc hiÖn víi c¸c dÊu hiÖu cña mét cÊu thµnh téi ph¹m t-¬ng øng ®-îc quy ®Þnh trong ph¸p luËt h×nh sù.

Hiện nay trong khoa học hình sự Việt nam, có nhiều quan điểm về khái niệm định tội danh, điển hình như sau: Theo TS Phạm Văn Beo: Định tội danh là việc xác nhận về mặt pháp lý sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ thể đã được thực hiện với các yếu tố cấu thành tội phạm cụ thể tương ứng được quy định trong Bộ luật hình sự [6, tr. Võ Khánh Vinh : Định tội danh là việc xác định và ghi nhận về sự pháp lý phù hợp, chính xác giữa các dấu hiệu của hành vi phạm tội cụ thể đã được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm đã được quy định trong quy phạm pháp luật hình sự [39, tr. Dương Tuyết Miên cũng đưa ra quan điểm của mình : Định tội danh là hoạt động thực tiễn của các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) và một số cơ quan khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật để xác định một người có phạm tội hay không, nếu phạm tội thì đó là tội gì, theo điều luật nào của BLHS hay nói cách khác đây là quá trình xác định tên tội cho hành vi nguy hiểm đã thực hiện [19, tr.9] 12 luan an Như vậy, tùy vào cách tiếp cận và mục đích nghiên cứu của mỗi tác giả mà đưa ra các quan điểm khác nhau về khái niệm định tội danh.