Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu phân loại chi Long Não (Cinnamomum Schaeff.) tại Việt Nam

Khám phá luận văn thạc sĩ về nghiên cứu phân loại chi long não Cinnamomum schaefii tại Việt Nam, góp phần bảo tồn và phát triển nguồn gen quý.

• Tác giả: Nguyễn Văn Lý
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Văn Sâm
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu phân loại chi Long Não (Cinnamomum Schaeff.) tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu về họ Long não và chi Long não tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp lý thuyết
• 2.4.2. Phương pháp thực nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu phân loại chi Long Não Cinnamomum Schaeff

Chi Long Não (Cinnamomum Schaeff.) là một trong những chi thực vật quan trọng thuộc họ Long Não (Lauraceae) tại Việt Nam. Nghiên cứu về chi này không chỉ giúp làm rõ mối quan hệ giữa các loài mà còn có ý nghĩa lớn trong bảo tồn và phát triển tài nguyên thực vật. Việt Nam có sự đa dạng sinh học cao, với nhiều loài thuộc chi Long Não được phân bố rộng rãi. Tuy nhiên, việc phân loại và xác định danh pháp cho các loài này vẫn còn nhiều thách thức.

1.1. Đặc điểm sinh học và phân bố của chi Long Não

Chi Long Não bao gồm nhiều loài cây gỗ có giá trị kinh tế cao. Chúng thường được tìm thấy trong các khu rừng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Đặc điểm sinh học của các loài trong chi này rất đa dạng, từ hình thái đến sinh thái.

1.2. Tình trạng bảo tồn và giá trị kinh tế của chi Long Não

Nhiều loài trong chi Long Não đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Việc bảo tồn các loài này không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh thái mà còn về mặt kinh tế, khi chúng được sử dụng trong y dược và công nghiệp.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu chi Long Não tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về chi Long Não, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề chưa được giải quyết. Sự phân loại chưa chính xác và thiếu cơ sở dữ liệu đầy đủ là những thách thức lớn. Việc xác định danh pháp cho các loài trong chi này vẫn còn nhiều tranh cãi.

2.1. Những khó khăn trong việc phân loại chi Long Não

Sự đa dạng về hình thái và sinh thái của các loài trong chi Long Não gây khó khăn cho việc phân loại chính xác. Nhiều loài có đặc điểm tương tự nhau, dẫn đến nhầm lẫn trong danh pháp.

2.2. Thiếu hụt dữ liệu và nghiên cứu thực địa

Việc thiếu hụt dữ liệu về phân bố và tình trạng bảo tồn của các loài trong chi Long Não là một vấn đề nghiêm trọng. Nghiên cứu thực địa cần được tăng cường để thu thập thông tin chính xác hơn.

III. Phương pháp nghiên cứu phân loại chi Long Não Cinnamomum Schaeff

Để nghiên cứu phân loại chi Long Não, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm nghiên cứu hình thái, phân tích gen và xây dựng cơ sở dữ liệu. Việc kết hợp các phương pháp này sẽ giúp nâng cao độ chính xác trong phân loại.

3.1. Phương pháp nghiên cứu hình thái

Nghiên cứu hình thái là phương pháp truyền thống trong phân loại thực vật. Phương pháp này giúp xác định các đặc điểm hình thái của các loài trong chi Long Não, từ đó phân loại chúng một cách chính xác.

3.2. Phân tích gen trong nghiên cứu phân loại

Phân tích gen là một phương pháp hiện đại giúp xác định mối quan hệ di truyền giữa các loài. Phương pháp này có thể cung cấp thông tin quan trọng về nguồn gốc và sự phát triển của chi Long Não.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn của chi Long Não

Kết quả nghiên cứu về chi Long Não đã cung cấp nhiều thông tin quý giá về sự đa dạng và phân bố của các loài. Những thông tin này có thể được ứng dụng trong bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên thực vật tại Việt Nam.

4.1. Cơ sở dữ liệu về các loài trong chi Long Não

Xây dựng cơ sở dữ liệu về các loài trong chi Long Não là một bước quan trọng trong nghiên cứu. Cơ sở dữ liệu này sẽ giúp các nhà khoa học và quản lý tài nguyên dễ dàng truy cập thông tin.

4.2. Ứng dụng trong bảo tồn và phát triển bền vững

Thông tin từ nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chương trình bảo tồn hiệu quả cho các loài trong chi Long Não, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của tài nguyên thực vật.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu chi Long Não tại Việt Nam

Nghiên cứu phân loại chi Long Não (Cinnamomum Schaeff.) tại Việt Nam có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc hoàn thiện danh pháp và xây dựng cơ sở dữ liệu đầy đủ hơn.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu phân loại

Nghiên cứu phân loại không chỉ giúp làm rõ mối quan hệ giữa các loài mà còn có ý nghĩa lớn trong bảo tồn và phát triển tài nguyên thực vật.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu chi Long Não

Các nghiên cứu trong tương lai cần được mở rộng và áp dụng các công nghệ hiện đại để nâng cao độ chính xác trong phân loại và bảo tồn các loài trong chi Long Não.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam được ghi nhận là một trong những trung tâm đa dạng sinh học hàng đầu thế giới với 11.373 loài thực vật bậc cao có mạch, trong đó tỷ lệ loài đặc hữu chiếm khoảng 33% ở miền Bắc và vượt trên 40% trên quy mô toàn quốc. Họ Long não (Lauraceae) giữ vai trò then chốt trong cấu trúc tầng tán rừng nhiệt đới với 241 đến 274 loài thuộc hơn 21 chi. Trong đó, chi Long não (Cinnamomum Schaeff.) là một đơn vị phân loại lớn, sở hữu giá trị đặc biệt cao về sinh thái, lâm sản ngoài gỗ và tinh dầu y dược. Tuy nhiên, ranh giới phân loại học của chi này trên phạm vi toàn cầu biến động rất phức tạp trong khoảng từ 150 đến 250 loài, dẫn đến tình trạng chồng chéo danh pháp và thiếu hụt các khóa tra định loại chuyên biệt tại Việt Nam.

Công trình luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng thực hiện việc chỉnh lý, xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ và thiết lập khóa phân loại cho 44 loài và 1 thứ thuộc chi Cinnamomum tại Việt Nam. Nghiên cứu tập trung giải quyết những bất cập về phân loại học thông qua việc khảo sát trực tiếp các mẫu vật thực địa và hàng trăm mẫu tiêu bản lịch sử tại bốn phòng tiêu bản thực vật quốc gia. Kết quả nghiên cứu cung cấp căn cứ định lượng phục vụ công tác bảo tồn khẩn cấp 3 loài cây quý hiếm chiếm 6,8% tổng số loài trong chi đang bị đe dọa tuyệt chủng theo Sách Đỏ Việt Nam 2007 và Danh lục Đỏ IUCN 2012, đồng thời định hướng khai thác bền vững nguồn tài nguyên tinh dầu có giá trị kinh tế cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu áp dụng hệ thống phân loại học hiện đại APG III công bố năm 2009, đặt họ Long não (Lauraceae) trong bộ Long não (Laurales) thuộc phân lớp Mộc lan (Magnoliidae), kết hợp đối chiếu với các hệ thống phân loại kinh điển của Cronquist năm 1981 và Takhtajan năm 2009. Cấu trúc tế bào học cơ bản của các loài trong họ được xác định mang bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội 2n = 24 với số nhiễm sắc thể cơ bản x = 12.

Về mặt hình thái học tiến hóa, nghiên cứu dựa trên 5 khái niệm chẩn loại then chốt:

1. Cấu tạo cơ quan sinh dưỡng với tế bào tiết tinh dầu thơm phân bố trong mô vỏ và thịt lá.
2. Hệ gân lá đặc trưng gồm 3 gân gốc dạng cung hoặc gân lông chim không có lá kèm.
3. Hoa lưỡng tính mẫu 3 với bao hoa 6 thùy dính thành ống ngắn.
4. Bộ nhị 4 vòng gồm 9 nhị hữu thụ mở bằng 2 hoặc 4 nắp van tự gập lên trên cùng tuyến mật ở gốc chỉ nhị vòng thứ ba.
5. Quả mọng hoặc hạch một hạt mang đế bao hoa tồn tại phát triển thành dạng chén hoặc đấu nâng đỡ đáy quả.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hơn 200 số hiệu mẫu tiêu bản thực vật thu thập qua nhiều thời kỳ, lưu trữ tại 4 cơ quan khoa học đầu ngành: Trung tâm Đa dạng sinh học thuộc Trường Đại học Lâm nghiệp (VNF), Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật (HN), Bảo tàng Tài nguyên Rừng Việt Nam thuộc Viện Điều tra Quy hoạch Rừng (VFM), và Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội (HNU). Phương pháp chọn mẫu áp dụng là chọn mẫu hồi cứu có chủ đích kết hợp đối chiếu chéo các mẫu chuẩn (Typus), mô tả gốc và mẫu tươi thu thập thực địa tại các vùng sinh thái trọng điểm như Vườn quốc gia Cúc Phương, Pù Mát, Ba Vì và dãy Hoàng Liên Sơn.

Phương pháp nghiên cứu cốt lõi là phương pháp hình thái so sánh kinh điển. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ tính ổn định di truyền cao của cơ quan sinh sản (hoa, nhị, quả, cấu trúc nắp bao phấn) so với cơ quan sinh dưỡng, giúp loại trừ các biến dị hình thái do điều kiện lập địa gây ra. Quá trình phân tích tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc so sánh các cơ quan tương đồng cùng giai đoạn phát triển. Bên cạnh đó, tác giả ứng dụng công nghệ thông tin và phương pháp chuyên gia để thiết kế cơ sở dữ liệu số hóa gồm 10 trường thông tin chuẩn hóa cho từng loài thực vật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã thống kê, chỉnh lý và xác lập danh lục đầy đủ gồm 44 loài và 1 thứ thuộc chi Cinnamomum tại Việt Nam. Số lượng này chiếm 17,6% tổng số loài của chi Long não trên toàn thế giới và chiếm 48,9% tổng số loài ghi nhận tại khu vực Malesia.

Thứ hai, tác giả phát hiện và hiệu chỉnh nhiều sai lệch về kích thước hình thái so với các tài liệu công bố trước đây. Điển hình như loài Vù hương (Cinnamomum balansae Lecomte), các tài liệu xuất bản năm 2002 và 2007 chỉ ghi nhận chiều dài lá từ 9 đến 11 cm và chiều rộng từ 4 đến 5 cm, nhưng qua khảo sát mẫu tiêu bản thực tế, kích thước phiến lá đạt từ 10 đến 22 cm chiều dài và 4 đến 9 cm chiều rộng (tăng hơn 100% so với mô tả cũ). Ở loài Re bầu (Cinnamomum bejolghota), mẫu tiêu bản số hiệu HN 0000035291 thu tại Cúc Phương ghi nhận chiều dài lá lên tới 44 cm và chiều rộng 15 cm, vượt xa mức 30 cm trong các y văn kinh điển. Tương tự, loài Quế thanh (Cinnamomum cassia) ghi nhận chiều dài lá tối đa đạt 35 cm và chiều rộng đạt 12 cm, mở rộng đáng kể biên độ nhận dạng thực tế.

Thứ ba, nghiên cứu phân loại chi tiết hiện trạng bảo tồn của các loài: 3 loài (tương đương 6,8% tổng số loài của chi) nằm trong danh mục bị đe dọa nghiêm trọng. Theo Sách Đỏ Việt Nam 2007, cả 3 loài gồm Vù hương (C. balansae), Re cambốt (C. cambodianum) và Re hương (C. parthenoxylon) đều ở mức Sẽ nguy cấp (VU). Đáng chú ý, theo chuẩn đánh giá quốc tế IUCN 2012, loài Re hương (C. parthenoxylon) đã bị đẩy lên mức Rất nguy cấp (CR), đòi hỏi các giải pháp bảo vệ nghiêm ngặt.

Thứ tư, xây dựng hoàn chỉnh hệ thống khóa định loại lưỡng phân thực hành cho các loài phân bố phổ biến tại Việt Nam, dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa đặc điểm gân lá, lông bao phủ và hình thái bao hoa khi kết quả.

Thảo luận kết quả

Sự biến thiên mạnh mẽ về kích thước cơ quan sinh dưỡng giữa dữ liệu nghiên cứu thực tế và các tài liệu trước đây được giải thích bởi tính mềm dẻo kiểu hình của chi Cinnamomum theo các đai độ cao và điều kiện vi khí hậu. Tại các thung lũng ẩm ướt chân núi đá vôi ở độ cao từ 100 đến 600 m thuộc Vườn quốc gia Cúc Phương, lượng mưa dồi dào trên 1.500 mm/năm và tầng mùn dày tạo điều kiện tối ưu để phiến lá phát triển kích thước tối đa.

Dữ liệu hình thái định lượng trong nghiên cứu có thể được biểu diễn trực quan qua các biểu đồ phân tán hoặc biểu đồ hộp (box plot) thể hiện tỷ lệ chiều dài trên chiều rộng của phiến lá và cuống lá theo từng nhóm taxon. Các bảng so sánh đối chiếu đa chỉ tiêu giữa các loài có hình thái tương đồng như C. burmannii và C. iners làm nổi bật sự khác biệt về số lượng tuyến mật ở gốc chỉ nhị vòng thứ ba và cấu trúc nắp mở bao phấn. So với các công trình nghiên cứu trước đây vốn chỉ dừng lại ở việc mô tả đơn lẻ, nghiên cứu này đã tạo ra bước tiến quan trọng khi cung cấp khóa tra cứu lưỡng phân chuẩn xác, giảm thiểu sai sót trong công tác giám định loài ngoài thực địa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Triển khai kỹ thuật giải mã trình tự gen (DNA barcoding) kết hợp giải phẫu vi thể: Thực hiện phân tích cấu trúc giải phẫu và mã vạch ADN cho 100% các loài khó phân biệt trong chi Long não trong vòng 24 tháng tới, do Trường Đại học Lâm nghiệp phối hợp với Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật chủ trì.
2. Tăng cường quản lý bảo tồn nguyên vị (In-situ): Thiết lập các ô tiêu chuẩn giám sát định kỳ 6 tháng/lần cho 3 loài quý hiếm gồm Vù hương, Re cambốt và Re hương tại các Vườn quốc gia Ba Vì, Cúc Phương và Pù Mát nhằm giảm 50% nguy cơ xâm hại quần thể tự nhiên trong giai đoạn 3 năm, do Ban quản lý các Vườn quốc gia và Chi cục Kiểm lâm địa phương thực hiện.
3. Xây dựng vườn thực vật bảo tồn chuyển vị (Ex-situ) và ngân hàng hạt giống: Hoàn thành việc thu thập vật liệu nhân giống vô tính và hữu tính cho 100% các loài nguy cấp trước năm 2030, phục vụ việc nhân giống tái thả vào rừng tự nhiên, do Trung tâm Đa dạng sinh học phụ trách.
4. Số hóa toàn diện cơ sở dữ liệu phân loại học trực tuyến: Xây dựng nền tảng tra cứu mở tích hợp hình ảnh tiêu bản độ phân giải cao và bản đồ số phân bố không gian GIS cho 44 loài trong thời hạn 12 tháng, do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cấp kinh phí và chỉ đạo vận hành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà thực vật học và chuyên gia phân loại học: Cung cấp nguồn tư liệu chuẩn xác về danh pháp, đặc điểm hình thái hiệu chỉnh và khóa tra định loại lưỡng phân để phục vụ các chương trình biên soạn Thực vật chí Việt Nam.
• Cán bộ quản lý Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên: Ứng dụng khóa nhận dạng nhanh và cơ sở dữ liệu sinh thái để xây dựng kế hoạch tuần tra, kiểm kê đa dạng sinh học và lập phương án cứu hộ các loài thực vật nguy cấp.
• Doanh nghiệp sản xuất dược liệu, tinh dầu và chế biến lâm sản: Nắm bắt chính xác đặc tính nhận diện vỏ cây, lá cây của từng loài Cinnamomum nhằm chuẩn hóa vùng nguyên liệu xuất khẩu, tránh nhầm lẫn giữa các loài có hàm lượng hoạt chất khác nhau.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Lâm nghiệp: Sử dụng làm tài liệu tham khảo giảng dạy chuyên sâu trong các học phần Phân loại học thực vật rừng, Quản lý tài nguyên rừng và Đa dạng sinh học.

Câu hỏi thường gặp

Chi Long não tại Việt Nam hiện có bao nhiêu loài và chiếm tỷ lệ thế nào trên thế giới? Việt Nam hiện có 44 loài và 1 thứ thuộc chi Cinnamomum, chiếm 17,6% tổng số loài toàn cầu (ước tính khoảng 250 loài) và tương đương 48,9% tổng số loài của chi này tại khu vực Malesia. Sự đa dạng phong phú này khẳng định vai trò là trung tâm đa dạng loài quan trọng của chi Long não tại Đông Nam Á.

Dấu hiệu hình thái đặc trưng nhất để nhận diện chi Long não là gì? Chi Cinnamomum được nhận diện chuẩn xác thông qua lá có mùi tinh dầu thơm, phiến lá mang 3 gân chính chạy từ gốc hoặc gần gốc, hoa mẫu 3 với 9 nhị hữu thụ xếp 3 vòng, bao phấn mở bằng 4 van nắp gập lên và đáy quả có bao hoa dạng chén bao bọc.

Những loài nào trong chi Long não tại Việt Nam đang bị đe dọa tuyệt chủng? Có 3 loài đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng gồm Re hương (C. parthenoxylon - xếp hạng CR theo IUCN), Vù hương (C. balansae - xếp hạng VU) và Re cambốt (C. cambodianum - xếp hạng VU). Các loài này bị suy giảm do khai thác gỗ quý và rễ để chưng cất tinh dầu.

Điểm hiệu chỉnh hình thái học lớn nhất của luận văn so với tài liệu cũ là gì? Luận văn đã chứng minh dải biến thiên kích thước phiến lá của loài Vù hương (C. balansae) đạt chiều dài từ 10 đến 22 cm, rộng từ 4 đến 9 cm, mở rộng gấp 2 lần so với số liệu 9 đến 11 cm dài và 4 đến 5 cm rộng được công bố trong các sách tra cứu trước năm 2007.

Các loài trong chi Long não đem lại giá trị kinh tế chính nào? Các loài trong chi cung cấp gỗ nhóm IV có vân thớ mịn không mối mọt, vỏ và lá chứa lượng lớn tinh dầu giàu camphor, cinnamaldehyde hoặc safrole dùng trong y dược và công nghiệp hương liệu, đồng thời vỏ thân nhiều loài như Quế thanh (C. cassia) là mặt hàng nông lâm sản xuất khẩu chủ lực.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện danh mục 44 loài và 1 thứ thuộc chi Cinnamomum tại Việt Nam, chiếm 17,6% tổng số loài của chi trên thế giới.
• Hiệu chỉnh thành công các sai lệch kích thước hình thái quan trọng cho nhiều loài then chốt như C. balansae, C. bejolghota và C. cassia.
• Đánh giá hiện trạng bảo tồn nguy cấp cho 3 loài quý hiếm gồm Vù hương, Re cambốt và Re hương theo chuẩn Sách Đỏ Việt Nam và IUCN.
• Thiết lập bộ khóa phân loại lưỡng phân chuẩn xác và xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa 10 trường thông tin cho các loài phổ biến.
• Đề xuất lộ trình tích hợp công nghệ phân tử và bảo tồn chuyển vị giai đoạn 2026 - 2030 phục vụ bảo vệ nguồn gen bền vững.

Công trình luận văn của tác giả Nguyễn Văn Lý là một đóng góp học thuật giá trị cho chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng và phân loại học thực vật Việt Nam. Để khai thác hiệu quả kết quả này, các đơn vị quản lý lâm nghiệp và viện nghiên cứu cần khẩn trương áp dụng bộ khóa phân loại vào thực tiễn kiểm kê rừng, đồng thời tăng cường hợp tác bảo tồn nguồn gen các loài Long não quý hiếm ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu trên thế giới: Trên thế giới họ Long não là một họ lớn có nhiều ý nghĩa. Đối với Trung Quốc thì họ này là một trong 20 họ lớn nhất, có mức đa dạng cao và pham vi phân bố rộng (Lu, 2001) [17]. Trong thực tế, ấn phẩm thực vật chí của ba nước đông dương Việt Nam, Lào và Cambodia về họ Long não chưa được xuất bản.

Theo Li et al., 2008, (ấn phẩm thứ 7 thực vật Trung hoa), họ Long não có 12 chi và 77 loài được phân bố ở Việt Nam. Tuy nhiên trong họ này Có ba chi Cassytha, Dehaasia, Endiandra chỉ phân bố ở Đài Loan mà chưa từng gặp ở Việt Nam. Do vậy những nghiên cứu sâu về phân loại họ Long Não là vô cùng cần thiết để có thể đưa ra con số chính xác về số loài của họ này hiện có ở Việt Nam. Sự phát triển của Phân loại học thực vật gắn liền với sự phát triển của toàn bộ tri thức về thực vật của con người.

Có thể chia quá trình lịch sử của Phân loại học thực vật thành 3 thời kỳ: 1. Nghiên cứu về họ Long não và chi Long não tại Việt Nam Họ Long não (Lauraceae) là một họ thực vật quan trọng, có giá trị kinh tế cao của Việt Nam. Người ta sử dụng thực vật của họ Long não cho nhiều mục đích khác nhau, bao gồm gỗ thương phẩm, dược phẩm và đặc biệt nhiều loài cây trong họ này có rất nhiều tinh dầu đã được triết xuất để sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau. - Họ Long não (Lauraceae) có khoảng 55 chi và trên 2.500 loài phân bố rộng khắp thế giới, chủ yếu trong các khu vực nhiệt đới, đặc biệt là ở khu vực Đông Nam Á và Brasil.

Chúng chủ yếu là các loại cây thường xanh thân gỗ hay cây bụi có hương thơm, nhưng chi Sassafras và một hoặc hai chi khác là LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 các loại cây sớm rụng, còn Cassytha (tơ xanh) là chi chứa các loài dây leo sống ký sinh. Các loại cây thân gỗ trong họ Long não chiếm ưu thế trong các khu rừng nhiệt đới.[10] - Sách Đỏ Việt Nam, (2007) Họ Long não có 8 loài thuộc diện nguy cấp cần bảo vệ là: Bộp quả bầu dục (Actinodaphne ellipticibacca); Khuyết nhị hải nam (Endiandra hainamensis); Re trắng quả to (Phoebe macrocarpa); Dẹ lô tung (Potameia lotungensis) và 4 loài trong chi Long não là: Gù hương (Cinnamomum balansae); Re cam bốt (C. cambodianum); Re hương (C. Parthenoxylon); Kháo xanh (C.[2] - Trong cuốn giáo trình Thực vật rừng trường Đại học Lâm nghiệp của tác giả Lê Mộng Chân, Lê Thị Huyên (2006), thì họ này gồm 50 chi và 2000 loài phân bố ở á nhiệt đới và nghiệt đới, trong dó Việt Nam có 13 chi và trên 100 loài và đã giới thiệu một cách tổng quát về họ Long Não và mô tả đặc điểm hình thái, sinh học, sinh thái, phân bố, giá tri và khả năng kinh doanh bảo tồn của 7 loài trong họ Long Não tại Việt Nam.

Về phân loại họ Long não gồm cây gỗ lớn hoặc nhỏ, ít khi là dây leo Trong thân thường có tế bào chứa dầu thơm. Cành non thường xanh. Chồi có nhiều vẩy bọc Lá đơn mọc cách không có lá kèm. Hoa lưỡng tính hoặc đơn tính khác gốc, ít khi tạp tính, mẫu 3.

Hoa tự tán hoặc viên chùy ở đầu cành hoặc nách lá. Bao hoa chưa phân hóa rõ đài và tràng thường hợp gốc thành ống nhỏ đỡ hoặc bao lấy quả; nhị 4 vòng, bao phấn mở bằng nắp, vòng nhị trong cùng thường thoái hóa. Trong hoa lưỡng tính bao phấn ở 2 vòng nhị ngoài cùng hướng trong, vòng nhị thứ 3 thường có tuyến ở gốc. Trong hoa đơn tính 3 vòng nhị thường hướng ngoài.

Nhụy gồm 1-3 lá noãn, tạo thành bầu 1 ô, chứa 1 noãn. Quả mọng hay quả hạch, gốc có đế mập hoặc có đài bao bọc. [4] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 - Trong cuốn Cây cỏ Việt Nam tập II của tác giả Phạm Hoàng Hộ, 2003 Đã vẽ hình và mô tả được họ Long não gồm 21 chi với 274 loài, trong đó chi Long não có 43 loài, chiếm số lượng lớn thứ 2 trong họ. [7] -Trong cuốn Tres of Laos and Viet Nam (Hoàng Văn Sâm, K.

KeBler, (2004) đã xây dựng khóa định loại cho 4 loài trong chi Long não là: C. Aromaticum; camphora; glaucescens; iners. Hoa thường mẫu 3 (ít khi mẫu 5 hay mẫu 2). Rất đặc trưng bởi bộ nhị nhiều (nhưng là bội số của phiến bao hoa), họp thành những bó 3 nhị, trong đó 2 nhị bên thường tiêu giảm thành nhị lép hay tuyến mật và bởi bao phấn mở bằng 2 hoặc 4 van.

Với khoảng 50 chi trên 2000 loài, phân bố ở nhiệt đới và cận nhiệt đới, tập trung nhiều ở Đông Nam Á và Brazin. Ở Việt Nam có 21 chi: Actinodaphne, Alseodaphne, Beilschmiedia, Caryodaphnopsis, Cassytha, Cinnadenia, Cinnamomum, Cryptocarya, Endiandra, Haasia (Dehaasia), Laurus, Lindera, Litsea, Machilus, Neocinnamomum, Neolitsea, Nothaphoebe, Persea, Phoebe, Potameia (Syndiclis), Sassafras; khoảng 245 loài. Chi Cassytha có khi được tách thành họ Cassythaceae.[1] - Triệu Văn Hùng, (2000) Tên cây rừng Việt Nam, Nxb Nông nghiệp, đã thống kê được 26 loài trong chi Long não. -Trong cuốn Tài nguyên thực vật có tinh dầu ở Việt Nam do PGS.

Lã Đình Mỡ (chủ biên) và các cộng sự, 2001 Long não (Cinnamomum) là một chi lớn trong họ Long não (Lauraceae), gồm tới 250 loài, phân bố từ vùng đại lục châu Á đến khắp vùng Đông Nam Á, Australia và khu vực Tây Thái Bình Dương. Tại miền Nam châu Mỹ chỉ có một số ít loài, nhưng riêng khu vực Malesian đã phát hiện được khoảng 90 loài. Đến nay mới chỉ có khoảng 150 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 loài đã được nghiên cứu ở những chừng mực nhất định về từng khía cạnh khác nhau. Ở nước ta số loài thuộc chi Long não rất phong phú và đa dạng.

Trong cuốn Danh lục các loài thực vật Việt Nam, tập II, Nguyễn Kim Đào (2003) đã thống kê được 44 loài, 1 thứ (chiếm 17,6% tổng số loài của chi Cinnamomum trên toàn thế giới và bằng 48,9% số loài ở khu vực Malesian). Về mặt phân loại thực vật họ Long não bao gồm các cây thân gỗ có cành non mầu xanh, vỏ có mùi thơm, thường có chồi ngủ đông. Lá thường mọc cụm đầu cành, có 3 gân chính hay hệ gân đơn giản. Hoa mẫu 3, bao phấn mở cửa sổ, thường có nhị lép và tuyến mật ở gốc chỉ nhị.

Quả thường có đài dính liền phát triển thành dạng đấu dưới quả. Tác giả đã nghiên cứu về đa dạng và phân bố của các loài trong họ Lauraceae ở các khu vực khác nhau trên cả nước. Kết quả được tổng hợp và giới thiệu trong "Danh lục các loài thực vật Việt Nam" với 265 loài thuộc 21 chi. Theo các tài liệu tập “Cây cỏ Việt nam” của Phạm Hoàng Hộ, 1999-2003 và "Tài nguyên cây gỗ Việt Nam" của Trần Hợp, 2002, họ Long não có những đặc điểm như sau: - Dạng sống: Các chi thuộc họ này thường gặp là những cây gỗ lớn (C.

parthenoxylon), gỗ trung bình hay gỗ nhỏ (Lindera aggregata), có khi cây bụi (L. viridis), ít khi là dây leo ký sinh (chi Cassytha). Cây thường sống lâu năm. - Dạng thân: Thân gỗ, hiếm khi thân bò (chỉ có 2 loài Cassytha capillaris, C.

filiformis), thường có thân tròn, rất hiếm khi gặp thân vuông hay có cạnh. Cây có thể phân cành nhiều hay ít. Nhánh và cành non thường tròn, không có lông, một số có lông (L. glutinosa), hay có cạnh (Endiandra firma).

Lông bao phủ thường là màu nâu xám, sôcôla, hoặc lông mịn lúc non. Cành non màu xanh, thường có chồi ngủ đông. Trong thân có tế bào tiết dầu thơm, vì thế vỏ thường có mùi thơm. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 - Lá: Thường gặp là lá đơn nguyên, mọc cách, ít khi mọc đối, kích thước lớn nhỏ khác nhau, có nhiều hình dạng như hình bầu dục tròn dài (C.

magnificum), bầu dục dài (Persea mollis) hay thon hẹp (Beilschmiedia poilanei, L. elongata); gốc lá chót buồm hay hình tròn hoặc nhọn; chóp lá có thể nhọn hay tù hay dạng kéo dài; lá thường chụm ở chót nhánh, mép lá nguyên; gân lá hình lông chim (L.umbellata) hay có 3 gân chính từ gốc giống như gân hình cung (C. sericans) hay hệ gân đơn giản; lá nhẵn hay chỉ có lông ở một mặt hoặc có lông ở cả 2 mặt, thường có màu nâu; không có lá kèm; lá có tế bào tiết dầu thơm. - Cụm hoa: Hoa nhỏ mọc thành cụm, hình chùy hay hình xiêm tán giả ở đầu cành hay ở nách lá (C.

Hoa thường hướng lên ngọn. - Hoa: Thường gặp là hoa đều, mẫu 3, lưỡng tính, có khi đơn tính. Bao hoa 6 mảnh, xếp 2 vòng. Nhị 9 xếp 3 vòng, đôi khi có thêm 1 vòng nhị lép ở gốc chỉ nhị, nhị thường mang 2 túi mật.

Bao phấn 2-4 ô, mở bằng lỗ nắp đậy. Bộ nhụy thường có một lá noãn (đôi khi 3 dính lại) tạo thành bầu 1 ô. - Quả: Thuộc loại quả hạch hay quả mọng, thường có đài dính liền phát triển thành dạng đấu dưới quả, hay đế hoa lớn bao quanh lấy quả trông như bầu dưới; quả thường không lông, xoan hoặc tròn. Nhiều loài trong họ Long não được khai thác và sử dụng vào các mục đích khác nhau như: - Nhóm cây làm thuốc: Quế thanh (Cinnamomum cassia), Quế rừng (C.

iners), Bộp lá xoan ngược (Actinodaphne obovata), Bời lời chanh (Litsea cubeba),… - Nhóm cây cho gỗ: Quế bời lời (C. polydelphum), Bời lời trung bộ (L. annamensis), Quế thanh (C. cassia), Re hương (C.

balansae) - Nhóm cây cho tinh dầu: khá phong phú với một số đại diện như: Re cuống dài (C. longepetiolatum), Quế thanh (C. camphora), Bời lời nhớt (L. glutinosa), Bời lời đắng (L.

umbellata), Re trắng mũi mác (Phoebe lanceolata), Re hương (C. balansae)… LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Chương 2 MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. Mục tiêu nghiên cứu - Mục tiêu tổng quát: Cung cấp cơ sở khoa học trong nghiên cứu phân loại các loài thuộc chi Long não (Cinnamomum Schaeff.) nói riêng và chi trong họ Long não (Lauraceae) nói chung. - Mục tiêu cụ thể: + Xây dựng được cơ sở dữ liệu một số loài thuộc chi Long não (Cinnamomum Schaeff.) tại Việt Nam.

+ Xây dựng được khóa phân loại một số loài thuộc chi Long não (Cinnamomum Schaeff.) tại Việt Nam. Đối tượng nghiên cứu Những công trình nghiên cứu về họ Long não (Lauraceae) đặc biệt là về chi (Cinnamomum Schaeff.) trên thế giới và Việt Nam. Các tiêu bản khô của chi Long não (Cinnamomum Schaeff.