Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử nghiên cứu vấn dé: Giao tiếp là vấn để được con người quan tâm và tìm hiểu một cách nghiêm túc từ thời Hy Lạp cổ đại. Thế nhưng, trước thé kỷ XTX, nhìn chung giao tiếp vẫn chưa được nghiên cứu có hệ thống dưới góc độ tâm lý học. Trong phạm vi để tai, tác giả sẽ giới thiệu một số công trình nghiên cứu về giao tiếp từ cột mốc thập niên 70 của thế kỷ XX, khi vấn để giao tiếp trở thành một để tai thời sự nóng bỏng của Tâm lý học với nhiều học thuyết và quan điểm khác nhau.
Ngoài nước : o Năm 1973, Xacốpnhin giới thiệu công trình nghiên cứu: "Về ban chất giao tiếp người ". © Nam 1974, có công trình * Tâm lý học giao tiếp” của Lêônchiép o Nam 1976 có công trình nghiên cứu của Côlôminxki: “Tâm lý học về các mối quan hệ qua lại trong nhóm nhỏ `. o Pơlốtnhicôva năm 1980 đưa ra: “Nhân cách trong cấu trúc giao tiến sư phạm”. o Năm 1985, Xacanôva cho ra doi “Những trở ngại tâm lý trong giao tiếp giữa nhãn cách”.
o Năm 1988, có "Thế giới giao tiếp” của Cagan. o Dac biệt, trong khoảng 1970 - 1973 có ba Hội nghị Khoa học bàn về vấn dé giao tiếp diễn ra ở Liên Xô, Hội nghị đã đưa ra các báo cáo về các vấn dé trong giao tiếp như : tư duy wa giao tiếp, cơ chế giao tiếp, mô hình hod quả trình giao tiép. Trang Š o Một số nhà diéu khiển học đã xây dựng nên những mô hình, những sơ đỗ diéu khiển có ý nghĩa chỉ đạo trong thực hành giao tiếp. Dưởi đây là một số mé hình Perdonici và công sự (1963) đưa ra sơ đỗ đơn giản của hệ thống giao tiếp như sau : Mỗi trường truyền thông.1: Sơ đỗ hệ thống giao tiếp của Perdonici Sơ đổ này cho thấy giao tiếp là một sự trao đổi hai chiều, một quá trình khép kin.
Thines và công sự năm 1975 đưa ra sơ đỗ phức tạp hơn sau đây: Ez Hình 1.2: Sơ dé hệ thống giao tiếp của Thines Mô hình này nhấn mạnh yếu tế kênh - con đường liên lạc giữa bộ phát và bộ thu. Ngoài ra, năm 1972 McHazabian đã nghiên cứu những chỉ báo phi ngôn ngữ tính trội khi giao tiếp với những loại người có các cương vị khác nhau. s» Ở Việt Nam, vấn để giao tiếp cũng được nhiều nhà khoa học nghiên cứu, đặc biệt từ những năm 1970, điển hình: o Năm 1981, Ban Tâm lý học thuộc viện Triết — Uy ban Khoa học Xã hội đã tổ chức một Hội nghị khoa học thế giới về "Hoạt động và giao tiếp” với nhiều nội dung phong phú như : Quan hệ giữa hoạt động và giao tiếp; vai cả Tiện, nr ne ne ee ee ee trò, vị trí và ý nghĩa của giao tiếp trong sự hình thành tâm lý, ý thức; hoạt động giao tiếp trong day học và giáo dục. Ngoài ru, đã có nhiều công trình nghiên cứu về giao tiếp của các nhà tâm lý học khác.
Bùi Văn Huệ “ Bàn về phạm trù giao tiếp” © 1982, có “Giao tiếp, tâm lý, nhãn cách” của PGS Trin Trọng Thuỷ. o 1992, “Kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên” của PTS Hoàng Anh. o Cũng vào năm này (1992), có “Van dé giao tiếp " của Nguyễn Văn Lễ. ø 1995 có "Khoa học và nghệ thuật giao tiếp” - PGS.PTS Tran Tuấn Lộ.
o 1996, "Nhập môn khoa học giao tiếp” của PGS Tran Trọng Thuy và PGS Nguyễn Sinh Huy. Ngoài ra, còn có những công trình nghiên cứu về giao tiếp của sinh viên, học viên cao học của khoa Tâm lý - Giáo dục trên các đối tượng khác nhau, nhưng chủ yếu là sinh viên sư phạm. Nhìn chung, đến nay các công trình nghiên cứu khác nhau về giao tiếp tương đối day đủ và phong phú , nhưng còn một chuyên ngành khác không kém phần quan trọng của Tâm lý học giao tiếp hiện nay vẫn chưa được tìm hiểu, đặc biệt là ở Việt Nam, đó là giao tiếp quốc tế. Một số công trình nghiên cứu về giao tiếp Quốc tế như: > Ngoài nước: o “Để thuận tiện trong việc giao tiếp thương mại quốc tế theo quan điểm toần cầu "= Scott, James Calvert, 2000 ø "Môi trường giáo dục và giao tiếp để tổn tại trong thế giới: sách hướng dẫn cho người học quốc tế”- Day, Brian A., Ed i S222 ch PL In cu cam ay ca Fm pm CN NI lm, mPa tm mmm mG SN, ce TC HÀ BE Soy md em) pa 804 CB 082 RE) PP Pm Td em 06041083 108104 81.78 Trang 10 “Chào mời sinh viên quốc tế đến với lớp học giao tiếp”- Trường đại học Liên bang Wayne, Seymour, Ruth, Messuger Sharon 2000.
“Giáo dục Anh ngữ và nghiên cứu giao tiếp: mơ hỗ trong không gian quốc tế”— Aune, Adonica Schultz, Huglen, Mark, Lim, Dan. “Su giao thoa giữa các nên văn hóa giao tiếp trong kinh doanh. Những gi nên làm, nhưng thường không làm và lam” — Reed, Judee. “Hiệu quả giao tiếp trong lớp học da văn hoá” — Liao, Xiaofan, 2001 0 “Tiếng Anh vượt đại dương trong giao tiếp và hợp tac” — Thiel, Teresa.
A “Quebec và Hoa Kỳ: Tìm hiểu sự giao thoa vẫn hóa trong thương mai quốc tế và giao tiếp kinh doanh quốc tế” — Loughrin, Saco, Steven J, 1994, Trong nước; Dưới góc độ ngoại giao, một số tac phẩm liên quan đến giao tiếp quốc tế, như: ¬ “Tấn công ngoại giao và tiếp xúc bí mật” = tắc gid Mai Văn Bộ, 1983. 8 “LỄ tân - công cụ giao tiếp” — Louis Dussault — Nhà xuất ban Chính tri Quốc gia, 1999. Giáo trình "Một số vấn đề cơ bản về nghiệp vụ ngoại giao” của TS. Dương Văn Quảng do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Hà Nội phát hành, 2000.
“Những mẫu chuyện đi sứ và tiếp sứ” — khoa Chính trị quốc tế và Ngoại giao Việt Nam — Học viện Quan hệ quốc tế Hà Nội, 2001. “LỄ tân ngoại giao thực hành” — Võ Anh Tuấn — Nhà xuất ban Chính trị Quốc gia Hà Nội, 2005. “Hoạt động ngoại giao của chủ tịch Hồ Chí Minh” của TS.Tran Minh Trưởng — Nhà xuất bản Công an nhân dân, 2005 - nghiên cứu quá trình hoạt động ngoại giao của Bác Hồ, tài nang sử dụng ngoại giao như một vũ khí hiệu quả tấn công kẻ thù của Người. o Đặc biệt, vào năm 2004 có “Cải tiến việc giảng dạy về Quan hệ Quốc tế/ Quốc tế học bậc cử nhân ở Việt Nam - Renovating undergraduate teaching of International relations/ studies in Vietnam”, Ramses Amer — Sherry Gray — Nguyễn Vũ Tùng, Báo cáo tư van cho quỹ Ford.
a Dưới góc độ xã hội học có một số tài liệu tham khảo như sau: o Năm 2002, có "Giao tiếp và dam phán” cua GS. Mai Hữu Khuê (chủ biên), NGƯT. Đỗ Hữu Tai, Ths. Bùi Quang Xuân.
o "Làm thế nào để đàm phán thành công” của tác gid Lam Triéu, 2004. o “Nghệ thuật thiết lập quan hệ” - Robert Heller do Nhà xuất bản Văn hoá Thông tin dịch và giới thiệu vào 2004. o “Nghề ngoại giao”, Tủ sách Hướng nghiệp Nhất nghệ tinh, 2005. a Một số bài phân tích của những chính trị gia đều dé cập đến giao tiến Quốc tế một cách giản tiếp như : ø Bài phân tích “Ngoại giao Việt Nam tiếp tục tiến lên với thời đại” của Phan Doãn Nam đăng trên tạp chí Nghiễn cứu Quốc tế số52/2003.
o Bài viết “Nội dung cơ bản và giá trị bển vững của tư tưởng Hỗ Chí Minh về Quan hệ quốc tế” đăng trên tạp chí Lý luận chính trị số 6/2005 của TS. Nguyễn Viết Thảo. ø Bài phát biểu của Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Dy Niên tại lễ mít tinh ki niệm 60 năm ngày thành lập ngành Ngoại giao Việt Nam (28/8/1945 —28/8/2005) được đăng trên tạp chí Nghiên cứu Quốc tế số 62 với tiêu để " Ngoại giao sẽ tiếp tục phát huy tinh than chủ động vận dụng sáng tạo tư tưởng và phong cách nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh”. © "Ngoại giao thời kì đổi mới - một giai đoạn phát triển quan trọng của nên ngoại giao Việt Nam” của nguyên uỷ viên Bộ chính trị, nguyên phó thủ tướng, nguyên Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cẩm đăng trên tạp chí Cộng sản số 19/10/2005 trong loạt bài Chào mừng Đại hội Đại biểu toàn quốc lan thứ X của Đảng Cộng Sản Việt Nam.
Những bài viết trên ngoài việc bàn về các chiến lược ngoại giao, đã giới thiệu sơ lược về một số vấn dé giao tiếp mang tính chất quốc tế chính trị học, đồng thời đưa ra một số tiêu chí về phẩm chất cần phải có ở một nhà ngoại giao. a Dưới góc độ tâm lý học, một số công trình nghiên cứu về giao tiếp ở Việt Nam cũng đã để cập đến vấn để giao tiếp quốc tế nhưng còn rất sơ lược : ao 1993, “Tâm lý học giao tiếp” của tiến sĩ Tran Tuấn Lộ đã để cập đến khái niệm văn hoá giao tiếp quốc tế. o Lê Thi Bừng trong * Tâm lý học ứng xử” 2000 đã dé cập đến những điều cần chú ý khi ứng xử với người nước ngoài trong một để mục. o "Tâm lý học kinh doanh du lịch” của tác gid Tran Thi Thu Hà, 2005, cũng giới thiệu một số vấn để tâm lý, nghệ thuật trong ứng xử, giao tiếp với khách du lịch nước ngoài.
Tóm lại, các công trình nghiên cứu và phân tích trên hoặc gián tiếp để cập đến giao tiếp quốc tế dưới góc độ của các khoa học khác, hoặc chỉ mới để cập tìm hiểu vấn để này một cách sơ lược, chưa theo hệ thống, thậm chí nhiều bài viết chưa mang tính khoa học, thiếu cơ sở lý luận vững chắc. Kết luận: ở Việt Nam vẫn chưa xây dựng và nhìn nhận giao tiếp quốc tế như một chuyên ngành tâm lý. Dé góp phan bổ sung và hoàn chỉnh hệ thống kiến thức về khoa học tâm lý đối với vấn để giao tiếp quốc tế hay giao tiếp mang tính chất chính trị quốc tế, tác giả đã tiến hành nghiên cứu sự tự đánh giá Trang I3 một số phẩm chất trong giao tiếp quốc tế của sinh viên khoa Quan hệ quốc tế, trường Đại học Khoa học xã hội & nhân văn - Đại học Quốc gia thành phố Hỗ Chí Minh.1 Giao tiếp quốc tế : Để hiểu giao tiếp là gì, trước tiên ta phải làm rõ khái niệm giao tiếp. s» Giao tiếp Có nhiều quan điểm khác nhau về giao tiếp.
Hiện nay giao tiếp là một điểm “nóng” của những cuộc tranh luận khoa học trong tâm lý học. Từ những năm 70 trở lại đây xuất hiện rất nhiều quan niệm khác nhau về -_ giao tiếp của nhiều tác giả. Mỗi người nhìn nhận giao tiếp khác nhau dưới nhiều góc độ khác nhau.