Luận văn về ổ bọ gậy và véc tơ truyền bệnh sốt dengue tại quận Đống Đa, Hà Nội năm 2001

Chuyên khảo phân tích Luận văn xác định ổ bọ gây nguồn của véc tơ truyền bệnh sốt dengue sốt xuất huyết dengue và một số, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Nhật Cảm
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Sinh Nam
• Trường học: Trường Đại học Y tế Công cộng
• Chuyên ngành: Y tế công cộng
• Đề tài: Nghiên cứu ổ bọ gậy và véc tơ truyền bệnh sốt dengue tại quận Đống Đa, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tình hình SD/SXHD trên thế giới và Việt Nam
• 2.2. Dịch tễ học SD/SXHD
• 2.3. Giám sát dịch tễ học SD/SXHD
• 2.4. Phòng chống SD/SXHD
• 2.5. Một số nghiên cứu về ổ bọ gậy nguồn
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Thiết kế nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp chọn mẫu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu và phương pháp thu thập số liệu
• 3.5. Vấn đề đạo đức
• 3.6. Một số khó khăn trong nghiên cứu
• 3.7. Biện pháp khắc phục
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả điều tra quần thể véc tơ truyền SD/SXHD và ổ bọ gậy nguồn
• 4.2. Kết quả điều tra dụng cụ chứa nước
• 4.2.1. Đặc điểm dụng cụ chứa nước
• 4.2.2. Thành phần bọ gậy trong DCCN
• 4.3. Kết quả điều tra ổ bọ gậy nguồn
• 4.4. So sánh tỉ lệ DCCN, tỉ lệ nhiễm, và tỉ lệ TTBG Ae
• 4.5. Kết quả điều tra các chỉ số muỗi và bọ gậy Aedes
• 4.6. Mối liên quan giữa nhà có bọ gậy và nhà có muỗi Ae
• 4.7. Kết quả điều tra kiến thức, thái độ, thực hành của người dân về SD/SXHD
• 4.7.1. Thông tin chung
• 4.7.2. Kiến thức, thái độ, thực hành của người dân về phòng chống SD/SXHD
• 4.7.3. Kiến thức, thái độ, thực hành và một số yếu tố liên quan
• 4.8. Một số đặc điểm của các hộ gia đình
• 4.8.1. Đặc điểm nhân khẩu học
• 4.8.2. Đặc điểm nhà ở
• 4.8.3. Tình trạng vệ sinh
• 4.8.4. Mối liên quan giữa loại nhà và tình trạng vệ sinh
• 4.8.5. Tình hình cung cấp nước và sử dụng nước sạch tại hộ gia đình
• 4.9. Một số yếu tố liên quan tới quần thể véc tơ truyền SD/SXHD
• 4.9.1. Mối liên quan giữa kiến thức, thực hành với nhà có bọ gậy
• 4.9.2. Mối liên quan giữa kiến thức, thực hành với nhà có muỗi
• 4.9.3. Mối liên quan giữa tình trạng vệ sinh với nhà có bọ gậy
• 4.9.4. Mối liên quan giữa tình trạng vệ sinh với nhà có muỗi
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Phiếu điều tra ổ bọ gậy nguồn véc tơ truyền SD/SXHD và tác nhân sinh học
• Phụ lục 2. Phiếu phỏng vấn kiến thức, thái độ, thực hành của cộng đồng trong phòng chống SD/SXHD
• Phụ lục 3. Bảng kiểm vệ sinh và tình hình sử dụng nước sạch tại hộ gia đình
• Phụ lục 4. 6 bảng chọn người phỏng vấn trong hộ gia đình
• Phụ lục 5. Dân số quận Đống Đa
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu ổ bọ gậy và véc tơ truyền bệnh sốt dengue tại quận Đống Đa

Nghiên cứu về ổ bọ gậy và véc tơ truyền bệnh sốt dengue tại quận Đống Đa, Hà Nội là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh dịch bệnh ngày càng gia tăng. Sốt dengue, một bệnh truyền nhiễm do muỗi Aedes gây ra, đã trở thành mối đe dọa lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Việc xác định ổ bọ gậy và các yếu tố liên quan là cần thiết để phát triển các biện pháp phòng chống hiệu quả.

1.1. Tình hình dịch sốt dengue tại quận Đống Đa

Quận Đống Đa là một trong những khu vực có tỷ lệ mắc sốt dengue cao nhất tại Hà Nội. Theo thống kê, trong những năm gần đây, số ca mắc bệnh đã tăng đáng kể, đặc biệt là trong mùa mưa. Việc nắm rõ tình hình dịch tễ học là rất quan trọng để có biện pháp phòng ngừa kịp thời.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu ổ bọ gậy tại quận Đống Đa

Mục tiêu của nghiên cứu này là xác định ổ bọ gậy và các yếu tố liên quan đến véc tơ truyền bệnh. Nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin cần thiết để xây dựng các chiến lược phòng chống dịch bệnh hiệu quả hơn.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu ổ bọ gậy tại quận Đống Đa

Nghiên cứu về ổ bọ gậy và véc tơ truyền bệnh sốt dengue gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là sự biến động của quần thể muỗi Aedes, ảnh hưởng đến khả năng lây truyền bệnh. Ngoài ra, ý thức của cộng đồng về phòng chống dịch bệnh cũng là một yếu tố quan trọng.

2.1. Biến động quần thể muỗi Aedes

Sự biến động của quần thể muỗi Aedes ảnh hưởng trực tiếp đến sự lây lan của bệnh sốt dengue. Các yếu tố như khí hậu, môi trường sống và hoạt động của con người đều có thể làm thay đổi mật độ muỗi trong khu vực.

2.2. Ý thức cộng đồng về phòng chống sốt dengue

Ý thức của người dân về phòng chống sốt dengue còn hạn chế. Nhiều người chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc diệt bọ gậy và bảo vệ môi trường sống, dẫn đến tình trạng dịch bệnh gia tăng.

III. Phương pháp nghiên cứu ổ bọ gậy và véc tơ truyền bệnh sốt dengue

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng trong việc xác định ổ bọ gậy bao gồm khảo sát thực địa và phân tích số liệu. Việc thu thập thông tin từ cộng đồng cũng là một phần quan trọng trong nghiên cứu này.

3.1. Khảo sát thực địa về ổ bọ gậy

Khảo sát thực địa giúp xác định các vị trí có ổ bọ gậy và đánh giá mật độ muỗi Aedes. Các dụng cụ chứa nước cũng được kiểm tra để phát hiện sự hiện diện của bọ gậy.

3.2. Phân tích số liệu và đánh giá kết quả

Sau khi thu thập dữ liệu, các chỉ số như chỉ số Breteau và chỉ số mật độ muỗi sẽ được phân tích để đánh giá tình hình dịch bệnh và đưa ra các khuyến nghị phù hợp.

IV. Kết quả nghiên cứu về ổ bọ gậy và véc tơ truyền bệnh sốt dengue

Kết quả nghiên cứu cho thấy ổ bọ gậy tại quận Đống Đa chủ yếu tập trung ở các dụng cụ chứa nước. Mật độ muỗi Aedes cũng cao hơn so với các khu vực khác, cho thấy nguy cơ lây truyền bệnh sốt dengue là rất lớn.

4.1. Tình hình ổ bọ gậy tại quận Đống Đa

Nghiên cứu đã xác định được nhiều vị trí có ổ bọ gậy. Các dụng cụ chứa nước như thùng, chậu và các vật dụng phế thải là nơi sinh sản chính của muỗi Aedes.

4.2. Mối liên quan giữa bọ gậy và véc tơ truyền bệnh

Có mối liên quan chặt chẽ giữa sự hiện diện của bọ gậy và mật độ muỗi Aedes. Điều này cho thấy việc kiểm soát bọ gậy là rất quan trọng trong việc phòng chống sốt dengue.

V. Kết luận và khuyến nghị cho nghiên cứu ổ bọ gậy tại quận Đống Đa

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc xác định ổ bọ gậy và các yếu tố liên quan là rất cần thiết để phòng chống sốt dengue hiệu quả. Các biện pháp phòng ngừa cần được triển khai đồng bộ và có sự tham gia của cộng đồng.

5.1. Khuyến nghị biện pháp phòng chống sốt dengue

Cần tăng cường tuyên truyền về phòng chống sốt dengue, đặc biệt là việc diệt bọ gậy và giữ gìn vệ sinh môi trường. Các biện pháp này cần được thực hiện thường xuyên và liên tục.

5.2. Tương lai của nghiên cứu về ổ bọ gậy

Nghiên cứu về ổ bọ gậy cần được tiếp tục để theo dõi sự biến động của quần thể muỗi Aedes. Điều này sẽ giúp đưa ra các biện pháp phòng chống kịp thời và hiệu quả hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sốt dengue và sốt xuất huyết dengue (SD/SXHD) là bệnh truyền nhiễm do vi rút dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi Aedes aegypti. Trên toàn cầu, khoảng 2,5 tỷ người có nguy cơ mắc bệnh, với mỗi năm ước tính khoảng 100 triệu trường hợp mắc sốt dengue và 500.000 trường hợp sốt xuất huyết dengue phải nhập viện, trong đó 90% là trẻ em dưới 15 tuổi. Tỷ lệ tử vong trung bình do SXHD là khoảng 5%. Ở Việt Nam, dịch bệnh đã lưu hành từ năm 1958 và có xu hướng gia tăng, đặc biệt vụ dịch lớn năm 1998 với hơn 234.000 ca mắc và 377 ca tử vong. Quận Đống Đa, Hà Nội, được xác định là điểm nóng với tỷ lệ mắc cao gấp 2,2 lần so với trung bình thành phố trong các năm 1998-2000.

Nghiên cứu nhằm xác định ổ bọ gậy nguồn của véc tơ truyền bệnh SD/SXHD và các yếu tố liên quan tại quận Đống Đa trong năm 2001. Mục tiêu cụ thể gồm: xác định ổ bọ gậy nguồn, mô tả kiến thức, thái độ, thực hành (KAP) của người dân về phòng chống SD/SXHD, và đánh giá mối liên quan giữa quần thể véc tơ với các yếu tố liên quan và KAP. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại 4 phường thuộc quận Đống Đa, với thời gian từ tháng 2 đến tháng 8 năm 2001. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc điều chỉnh các biện pháp phòng chống véc tơ truyền bệnh, góp phần giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch tại khu vực đô thị đông dân cư này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình dịch tễ học về bệnh truyền nhiễm do véc tơ truyền, tập trung vào sinh học và sinh thái của muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus – hai loài muỗi chính truyền vi rút dengue. Các khái niệm chính bao gồm:

• Ổ bọ gậy nguồn: Dụng cụ chứa nước có mật độ bọ gậy cao, cung cấp muỗi trưởng thành cho khu vực.
• Chỉ số Breteau (BI): Số dụng cụ chứa nước có bọ gậy trên 100 nhà.
• Chỉ số nhà có bọ gậy (NCBG): Tỷ lệ nhà có dụng cụ chứa nước có bọ gậy.
• Kiến thức, thái độ, thực hành (KAP): Mức độ nhận thức và hành vi của người dân trong phòng chống SD/SXHD.
• Phân tích mối liên quan giữa véc tơ và các yếu tố môi trường, xã hội: Đánh giá ảnh hưởng của vệ sinh, loại nhà ở, cung cấp nước sạch đến mật độ muỗi và bọ gậy.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo mô hình quan sát cắt ngang, mô tả có phân tích, tiến hành tại quận Đống Đa, Hà Nội từ tháng 2 đến tháng 8 năm 2001. Cỡ mẫu là 210 hộ gia đình, được chọn theo phương pháp mẫu cụm phân tầng nhiều giai đoạn nhằm đảm bảo tính đại diện cho cộng đồng dân cư.

• Chọn mẫu: 4 phường được chọn ngẫu nhiên từ 2 tầng phường trọng điểm và không trọng điểm. Mỗi phường chọn 7 hộ gia đình trong 30 cụm dân cư.
• Thu thập dữ liệu:
  • Điều tra dụng cụ chứa nước (DCCN), đếm và phân loại bọ gậy Aedes trong các dụng cụ.
  • Bắt muỗi trưởng thành trong nhà bằng phương pháp soi bắt.
  • Phỏng vấn người đại diện hộ gia đình về kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống SD/SXHD.
  • Quan sát và đánh giá vệ sinh trong và ngoài nhà, tình trạng cung cấp nước sạch.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm EPI-INFO 6.04, áp dụng kiểm định Chi bình phương để so sánh các nhóm.
• Timeline nghiên cứu: 6 tháng, từ khảo sát hiện trạng, thu thập dữ liệu đến phân tích và báo cáo kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân bố dụng cụ chứa nước và ổ bọ gậy nguồn
   Tổng cộng 457 dụng cụ chứa nước được khảo sát, trung bình 2,2 dụng cụ/hộ, trong đó bể chứa > 500 lít chiếm 52%, phế liệu phế thải chiếm 9,2%. Tỷ lệ nhà có dụng cụ chứa nước là 93,8%.
   Ổ bọ gậy nguồn của Ae. aegypti tập trung chủ yếu ở bể dội cầu (tỷ lệ nhiễm 57,1%, chiếm 27,2% tổng bọ gậy), phế liệu phế thải (35,7%, 23,9%), phuy (54,5%, 16,5%) và bể < 500 lít (28,6%, 12%). Ae. albopictus tập trung nhiều ở bể < 500 lít (52,2%), bể cảnh (16%), phế liệu phế thải (15%) và lọ hoa (9%).
   Tỷ lệ dụng cụ chứa nước có bọ gậy là 25,4% đối với dụng cụ không có cá, trong khi dụng cụ có cá không phát hiện bọ gậy.

2. Chỉ số bọ gậy và muỗi Aedes

   • Tỷ lệ nhà có bọ gậy Ae. aegypti là 23,8%, chỉ số Breteau là 33,3, mật độ bọ gậy trung bình 20 con/nhà.
   • Nếu không phân biệt loài, tỷ lệ nhà có bọ gậy Aedes là 32%, chỉ số Breteau 53, mật độ bọ gậy 40 con/nhà.
   • Chỉ số nhà có muỗi trưởng thành Ae. aegypti là 10,5%, mật độ muỗi trưởng thành trung bình 0,22 con/nhà; Ae. albopictus có chỉ số nhà 3,3%, mật độ 0,05 con/nhà.

3. Kiến thức, thái độ, thực hành của người dân
   Người dân có nhận thức trung bình về bệnh SD/SXHD, với nhiều người biết muỗi vằn là tác nhân truyền bệnh và các biện pháp phòng chống cơ bản. Tuy nhiên, thực hành phòng chống bọ gậy và muỗi còn hạn chế, chưa đồng đều và chưa thực hiện đúng cách thường xuyên.

4. Mối liên quan giữa các yếu tố môi trường và véc tơ
   Vệ sinh trong và ngoài nhà kém, tình trạng dự trữ nước không được che đậy kín là các yếu tố làm tăng mật độ bọ gậy. Loại nhà ở và điều kiện cung cấp nước sạch cũng ảnh hưởng đến sự phân bố và mật độ muỗi.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy ổ bọ gậy nguồn tại Đống Đa phân bố đa dạng trong nhiều loại dụng cụ chứa nước, trong đó bể dội cầu và phế liệu phế thải là những ổ bọ gậy quan trọng nhất đối với Ae. aegypti. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, nhấn mạnh vai trò của các dụng cụ chứa nước sinh hoạt và phế thải trong việc duy trì quần thể muỗi truyền bệnh.

Chỉ số bọ gậy và muỗi trưởng thành ở mức trung bình cao, cho thấy nguy cơ lây truyền SD/SXHD vẫn hiện hữu, đặc biệt trong điều kiện đô thị đông dân cư và vệ sinh môi trường chưa đảm bảo. Mức độ nhận thức của người dân tuy có nhưng chưa chuyển hóa thành hành động phòng chống hiệu quả, phản ánh sự cần thiết tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe và vận động cộng đồng.

Việc phát hiện không có bọ gậy trong dụng cụ chứa nước có cá cho thấy biện pháp thả cá diệt bọ gậy là một phương pháp sinh học hiệu quả, cần được kết hợp với các biện pháp quản lý môi trường và giáo dục cộng đồng để đạt hiệu quả bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ bọ gậy trong các loại dụng cụ chứa nước, bảng so sánh các chỉ số bọ gậy và muỗi trưởng thành theo từng phường, cũng như biểu đồ thể hiện mức độ nhận thức và thực hành của người dân.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và xử lý dụng cụ chứa nước phế thải
   Thực hiện thu gom, xử lý và loại bỏ các dụng cụ phế thải có khả năng trở thành ổ bọ gậy, đặc biệt là phế liệu, lọ hoa, bể cảnh. Chủ động vận động cộng đồng tham gia dọn dẹp môi trường định kỳ, ưu tiên các khu vực có mật độ bọ gậy cao. Thời gian thực hiện: liên tục, ưu tiên trong 6 tháng đầu năm. Chủ thể: chính quyền địa phương, tổ dân phố, cộng đồng dân cư.

2. Phát triển và nhân rộng biện pháp thả cá diệt bọ gậy
   Khuyến khích thả cá vào các dụng cụ chứa nước lớn như bể xây, bể dội cầu để giảm mật độ bọ gậy hiệu quả. Kết hợp với hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc và duy trì cá. Thời gian triển khai: trong vòng 3 tháng, duy trì lâu dài. Chủ thể: Trung tâm y tế dự phòng, hộ gia đình.

3. Nâng cao nhận thức và thực hành phòng chống SD/SXHD cho người dân
   Tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe về bệnh SD/SXHD, cách nhận biết và phòng chống muỗi, bọ gậy đúng cách. Sử dụng đa dạng hình thức như hội thảo, phát tờ rơi, truyền hình, mạng xã hội. Thời gian: liên tục, tập trung trước mùa dịch. Chủ thể: ngành y tế, trường học, các tổ chức cộng đồng.

4. Cải thiện hệ thống cung cấp nước sạch và vệ sinh môi trường
   Đầu tư nâng cấp hệ thống cấp nước để giảm nhu cầu dự trữ nước trong hộ gia đình, đồng thời cải thiện vệ sinh trong và ngoài nhà nhằm hạn chế nơi sinh sản của muỗi. Thời gian: kế hoạch dài hạn, ưu tiên các khu vực có mật độ bọ gậy cao. Chủ thể: chính quyền địa phương, ngành cấp nước, cộng đồng dân cư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ y tế dự phòng và quản lý dịch tễ
   Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng kế hoạch giám sát, phòng chống véc tơ truyền bệnh SD/SXHD phù hợp với đặc điểm địa phương, nâng cao hiệu quả can thiệp.

2. Nhà nghiên cứu và học viên ngành y tế công cộng
   Tham khảo phương pháp xác định ổ bọ gậy nguồn, phân tích mối liên quan giữa véc tơ và các yếu tố môi trường, xã hội để phát triển các nghiên cứu tiếp theo.

3. Chính quyền địa phương và tổ chức cộng đồng
   Áp dụng các khuyến nghị về quản lý môi trường, vận động cộng đồng tham gia phòng chống dịch bệnh, cải thiện điều kiện sống và vệ sinh.

4. Người dân sinh sống tại các khu vực đô thị có nguy cơ cao
   Nâng cao nhận thức và thực hành phòng chống muỗi, bọ gậy tại hộ gia đình, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh SD/SXHD.

Câu hỏi thường gặp

1. Ổ bọ gậy nguồn là gì và tại sao cần xác định?
   Ổ bọ gậy nguồn là các dụng cụ chứa nước có mật độ bọ gậy cao, cung cấp muỗi trưởng thành cho khu vực. Xác định ổ bọ gậy giúp tập trung biện pháp phòng chống đúng nơi, hiệu quả hơn.

2. Tại sao bể dội cầu và phế liệu phế thải lại là ổ bọ gậy quan trọng?
   Các dụng cụ này thường chứa nước lâu ngày, ít được che đậy, tạo môi trường thuận lợi cho muỗi đẻ trứng và phát triển bọ gậy, dẫn đến mật độ muỗi cao.

3. Biện pháp thả cá diệt bọ gậy có hiệu quả như thế nào?
   Cá ăn bọ gậy giúp giảm mật độ bọ gậy trong các dụng cụ chứa nước lớn, nghiên cứu cho thấy dụng cụ có cá không phát hiện bọ gậy, góp phần giảm nguy cơ truyền bệnh.

4. Người dân cần làm gì để phòng chống SD/SXHD hiệu quả?
   Thường xuyên dọn dẹp, loại bỏ dụng cụ chứa nước không cần thiết, đậy kín dụng cụ chứa nước, sử dụng màn chống muỗi, phối hợp với các hoạt động cộng đồng và y tế dự phòng.

5. Chỉ số Breteau và chỉ số nhà có bọ gậy có ý nghĩa gì?
   Đây là các chỉ số đánh giá mật độ bọ gậy trong cộng đồng, giúp xác định mức độ nguy cơ lây truyền bệnh và hiệu quả của các biện pháp phòng chống véc tơ.

Kết luận

• Xác định ổ bọ gậy nguồn tại quận Đống Đa cho thấy bể dội cầu, phế liệu phế thải, phuy và bể nhỏ là nơi tập trung bọ gậy Ae. aegypti chủ yếu, trong khi Ae. albopictus tập trung ở bể nhỏ, bể cảnh và lọ hoa.
• Chỉ số bọ gậy và muỗi trưởng thành ở mức trung bình cao, cảnh báo nguy cơ lây truyền SD/SXHD vẫn hiện hữu tại khu vực nghiên cứu.
• Kiến thức và thực hành phòng chống của người dân còn hạn chế, cần tăng cường truyền thông và vận động cộng đồng.
• Biện pháp thả cá diệt bọ gậy và quản lý môi trường là các giải pháp hiệu quả cần được nhân rộng.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để điều chỉnh các biện pháp phòng chống véc tơ truyền bệnh phù hợp với đặc điểm địa phương.

Next steps: Triển khai các giải pháp phòng chống véc tơ theo khuyến nghị, tiếp tục giám sát ổ bọ gậy và đánh giá hiệu quả can thiệp định kỳ.

Các cơ quan y tế, chính quyền địa phương và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng chống SD/SXHD, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ DÀO TẠO - BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TÊ CÔNG CỘNG NGUYỄN NHẬT CẢM XÁC ĐỊNH Ổ BỌ GẬY NGUỒN CỦA VÉC Tơ TRUYỂN BỆNH SỐT DENGUE/SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ỏ QUẬN ĐỐNG ĐA HÀ NỘI-NĂM 2001 LUẬN VĂN THẠC sĩ Y TẾ CÔNG CỘNG Mỡ SỐ: Huứng dẫn khoa học: TS. VŨ SI M I NAM HÀ NỘI - 2001 LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới: Tiến sĩ Vũ Sinh Nam - Trưởng phòng thí nghiệm Côn trùng Viện Vệ sinh Dịch tễ Tiling ương, người thầy đã tận tình hướng dẫn, hết lòng tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện và hoàn thành luận văn. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chan thành tới: Ban Giám hiộu, Phòng đào tạo, Ban điều phối, các khoa, phòng, các thầy cô giáo và cán bộ công nhân viên Trường Đại học Y tế Công cộng đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập. Tôi xin cảm ơn Ban Giám đốc Trung tâm Y tế Dự phòng Hà Nội, Ban chủ nhiệm và các đồng nghiệp khoa Dịch tễ, Trung tâm Y tế Dự phòng thành phố Hà Nội đã động viên và tạo điều kiện cho tôi theo học khoá học này.

Tôi xin chân thành cảm ơn: Trung tâm Y tế Quân Đống Đa, Đội y tê dự phòng, trạm y tế các phường: Thổ Quan, Văn Chương, Hàng Bột, Phương Liên - Quận Đống Đa - Thành phô' Hà Nội, Ban chủ nhiệm, các anh, chị em khoa Sốt rét - Ba diệt TTYTDP Hà Nội, đã nhiệt tình giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong thời gian làm việc tại thực dịa. Tôi xin cảm ơn các học viên lớp Cao học Y tê' Công cộng khoá 3, Trường Đại học Y tế Công cộng, các bạn đồng nghiệp, gia đình, bạn bè và người thân đã động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập. Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn ! Hâ nội, ngày 10 tháng 9 năm 2001 Nguyễn Nhật Cảm CÁC CHỮ VIỂT TẮT TRONG LUẬN VĂN BI : Chỉ số Breteau (Breteau Index) BG : Bọ gậy CSMĐ : Chỉ số mật độ muỗi CSMĐBG • : Chỉ số mật độ bọ gậy CSN : Chỉ số nhà có muỗi DCBG : Chỉ số dụng cụ chứa nước có bọ gậy DCCN : Dụng cụ chứa nước DEN-1 : Vi rút dengue tip 1 DEN-2 ; Vi rút dengue tip 2 DEN-3 : Vi rút dengue tip 3 DEN-4 : Vi rút dengue tip 4 KAP : Kiến thức, thái độ, thực hành (Knowledge - Attitude - Practice) NCBG : Chỉ số nhà có bọ gậy PLPT : Dụng cụ phế liệu, phế thải SD/SXHD : Sốt dengue/ Sốt xuất huyết dengue TCYTTG : Tổ chức Y tế thế giới TTBG : Tập trung bọ gậy 1T-GDSK ; Truyền thông giáo dục sức khoẻ VVSDTTƯ : Viện vệ sinh dịch tễ trung ương YTDP : Y tế dự phòng MỤC LỤC Trang ĐẶT VẤN ĐỂ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Tình hình SD/SXHD li ên Thế giời và Việt Nam. Dịch tễ học SD/SXHD. Giám sát dịch tễ học SD/SXHD. Phòng chống SD/SXHD.

Một số nghiên cứu vồ (5 bọ gây nguồn. Đối TUỢNG VÀ PHUONG PHÁP NGHIÊN cúu. Đối tượng, thời gian và địa điổm nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Phương pháp chọn mãu. Nội dung nghiên cứu và phương pháp thu thập số liệu. Vấn đề đạo đức. Một số khó khăn trong nghiên cứu.

Biện pháp khắc phục. KẾT QUẢ NGHIÊN cúu. Kết quả điều tra quần thể véc lơ truyền SD/SXHD và ổ bọ gây nguồn. Kết quả điều tra dụng cụ chứa nước.

Đặc điểm dụng cụ chứa nước. Thành phẩn bọ gây trong DCCN. Kết quả điều tra ổ bọ gây nguồn. So sánh tỉ lệ DCCN, lí lệ nhiễm, vàti' lệ TTBG Ae.

Kết quả điều tra các chỉ số muỗi vàbọ gậy Aedes. Mối liên quan giữa nhà có bọ gậy và nhà có muỗi Ae. Kết quả điều tra kiến thức, thái độ, thực hành của người dân về 3. Thông tin chung.

Kiến thức,thái độ, thực hành của người dân về phòng chống SD/SXHD. Kiến thức, Ihái độ, thực hành và một số yếu 1(5 liên quan. Một số đặc điểm của các hộ gia đình. Đặc điểm nhân khẩu học.

Đặc điểm nhà ở. Tình trạng vệ sinh. Mối liên quan giữa loại nhà và lình trạng vệ sinh. Tình hình cung cấp nước và sử dụng nước sạch tại hộ gia đình.

Một số yếu lố liên quan lói quần thổ véc lơ truyền SD/SXIỈD. Mối liên quan giữa kiến thức, thực hành với nhà có bọ gậy. Mối liên quan giữa kiến thức, thực hành vời nhà có muỗi. Mối liên quan giữa tình trạng vệ sinh với nhà có bọ gậy.

Mối liên quan giữa tình trạng vệ sinh với nhà có muỗi. Kết quả điều tra quần thể véc tơ huyền SD/SXHD và ổ bọ gây nguồn. Kết quả điều tra kiến thức, thái độ, thực hành của người dân về SD/SXHD. Một số yếu lố liên quan tới quần thể véc tơ truyền SD/SXHD.

80 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Phụ lục 1: Phiếu điều tra ổ bọ gậy nguồn véc tơ truyền SD/SXHD và tác nhân sinh học Phụ lục 2: Phiếu phỏng vấn kiến thức, thái độ, thực hành của cộng đồng trong phòng chống SD/SXHD Phụ lục 3: Bảng kiểm vệ sinh và tình hình sử dụng nước sạch tại hộ gia đình Phụ lục 4: 6 bảng chọn người phóng vấn trong hộ gia dinh Phụ lục 5: Dân số quân Đống Da A. DANH SÁCH CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1: Tỉ lệ mắc và chốt do SD/SXHD ở Việt Nam, 1994- 1999.1: Phân bố các chủng loại dụng cụ chứa nước tại Đống Đa - Hà Nội, 2001.2: Đặc điểm dụng cụ chứa nước.3: Liên quan giữa DCCN có nắp, có cá với có bọ gây Aedes 36 Bảng 3.4: Phân bố bọ gây trong các chủng loại DCCN.5: Kết quả điều tra ổ bọ gậy nguồn.6: Các chỉ số bọ gây Acdcs.7: Chỉ số nhà, chỉ số mật độ.8: Tỉ lệ nhà và DCCN có cá.9: Mối liên quan giữa nhà có bọ gây và nhà có muỗi Ae.10: Phân bố đối lượng nghiên cứu theo tuổi, giới, nghề nghiệp.11: Phân bố đối tượng theo trình độ học vấn.12: Nghe về bệnh SD/SXHD.13: Hiểu biết của người dân về bệnh SD/SXHD.14: Tỉ lệ áp dụng những biện pháp phòng chống véc tơ.15: So sánh lí lệ có áp dụng và áp dụng đúng cách của từng biên pháp phòng chống véc lơ.16: Biện pháp pháp phòng chống véc tơ được lựa chọn và lý do lựa chọn.17: Tin lưởng và làm Iheo chỉ dẫn trong phòng chống SD/SXHD.18: Nhân thức và thực hành của người dân về bệnh SD/SXHD.19: Mối liên quan giữa kiến thức và thực hành phòng chống SD/SXHD-.20: Mối liên quan giữa giới và kiến thức phòng chống SĐ/SXHD.21: Mối liên quan giữa giời và tliực hành phòng chống SD/SXHD.22: Đặc điểm nhân khẩu học.23: Đặc điểm nhà ờ.24: Tình trạng vệ sinh trong gia đình.25: Tình trạng vệ sinh ngoại cảnh.26: Mối liên quan giữa vệ sinh trong gia đình và ngoại cảnh.27: Mối liên quan giữa loại nhà và vệ sinh ngoại cảnh.28: Mối liên quan giữa loại nhà và vệ sinh ngoại cảnh.29: Tinh hình cung cấp và sử dụng nước sạch tại hộ gia đình.30: Mối liên quan giữa kiến thức, thực hành và nhà có bọ gây.31: Mối liên quan giữa kiến thức, thực hành và nhà có muỗi.32: Mối liên quan giữa vệ sinh trong gia đình và nhà có bọ gậy.33: Mối liên quan giữa vệ sinh ngoại cảnh và nhà có bọ gây.34: Mối liên quan giữa vệ sinh trong gia đình và nhà có muỗi.35: Mối liên quan giữa vệ sinh ngoại cảnh và nhà có muỗi. DANH SÁCH CÁC HÌNH Hình 2.1: Sơ đồ chọn hộ gia đình đổ điều tra 31 Hình 3.1: Thành phần bọ gây trong DCCN.2: Phân bố loại bọ gây Aedes trong DCCN.3: Tập trung bọ gậy Aedes trong các chủng loại DCCN.4: Ô bọ gây nguồn Ae. aegyptì tại quận Đống Đa.5: ổ bọ gậy nguồn Ae.

alhơpiclus tại quận Đống Đa.6: So sánh tỉ lệ DCCN, tỉ lộ nhiễm BG.aegypti và tỉ lê TTBG.7: Mối liên quan giữa nhà có bọ gậy và nhà có muỗi Ae.8: Phân bố đối tượng theo trình độ học vấn.9: Nguồn thông tin.10: Tỉ lệ áp dụng những biện pháp phòng chống VCC tợ.11: So sánh tỉ lệ có áp dụng và áp dụng đúng cách của từng biện pháp phòng chống véc tơ.12: Lý do lựa chọn biện pháp phòng chống SD/SXHD.13: Tin tưởng và làm theo chỉ dẫn trong phòng chống SD/SXHD.14: Mối liên quan giữa kiến íhức và thực hành về SD/SXHD.15: Mối liên quan giữa thực hành về SD/SXHĐ và nhà CÓ muỗi. 63 1 ĐẶT VẤN ĐỂ Sốt dengue/Sốt xuất huyết dengue (SD/SXHD) là bệnh nhiễm vi rút cấp tính, gây dịch do muỗi truyền. Trong những năm gần đây, SD/SXHD đã trở nên trầm trọng hơn bởi phân bố địa lý rộng rãi cả về vi rút gây bệnh và véc tơ truyền bệnh. Tần suất các vụ dịch ngày càng gia tăng, với sự xuất hiện của nhiều tip vi rút dengue cùng lưu hành và xuất hiện những trường hợp SD/SXHD trong các vùng địa lý mới.

Hiện nay bệnh đang lưu hành trên 100 nước, trong đó có khoảng 2,5 tỷ người có nguy cơ mắc bệnh. Mỗi năm có khoảng 100 triệu trường hợp mắc Sốt dengue, 500.000 trường hợp Sốt xuất huyết dengue cần nhập viện trong đó 90% là trẻ em dưới 15 tuổi. Tỷ lệ lử vong trung bình do SXHD là 5%. Trong 20 năm 1980 - 1999 số mắc đã tăng lên gần gfl'p 5 lần so với 30 năm trước [57].

Hiện nay bệnh xảy ra ở nhiều vùng thành thị Đông Nam châu Á và trở thành một trong những nguyên nhân chính nhập viện, và gây tử vong cho trẻ em vùng châu Á nhiệt đới [44]. Vụ dịch SD/SXHD đầu tiên xảy ra ở Việt Nam vào năm 1958 được Chu Vãn Tường và Mihow thông báo vào năm 1959, sau đó trở thành dịch lưu hành địa phương [7]. Dịch SD/SXHD bùng nổ theo chu kỳ với khoảng cách trung bình 4-5 năm; vụ dịch lớn nhất mới xảy ra năm 1998 ở 56/61 tỉnh, thành phố với 234.920 trường hợp mắc, 377 trường hợp lử vong. Theo thông báo mói nhất của Tổ chức y tế thế giới khu vực Tây Thái Bình Dương [58], ở Việt Nam trong năm 2000 có 24.166 trường hợp mắc, 52 trường hợp tử vong, nhưng 6 tháng đầu năm 2001 số trường hợp mắc và tử vong lăng gấp hơn hai làn số trường hợp mắc và chết so cùng kỳ năm 2000.

Bệnh SD/SXHD hiện nay chua có vắc xin để phòng bệnh và cũng không có thuốc điều trị đặc hiệu, vì vậy chi có thể làm giảm lây truyền bệnh bằng phòng chống véc tơ truyền bệnh mà chủ yếu là muỗi Ae. 2 Việc giám sát thường xuyên sự biến dộng quổn thể của véc tơ truyền bệnh và nơi sinh sản của chúng có ý nghĩa quan trọng để dề xuất biện pháp phòng chống chủ động thích hợp.