Thực Trạng Bệnh Sốt Xuất Huyết Dengue Tại Quận Hoàng Mai, Hà Nội Giai Đoạn 2016-2020

Bài viết phân tích thực trạng bệnh sốt xuất huyết dengue tại quận Hoàng Mai, Hà Nội giai đoạn 2016-2020 và các yếu tố ảnh hưởng đến phòng chống dịch.

• Tác giả: Nguyễn Hồng Quân
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đào Xuân Vinh
• Trường học: Trường Đại học Thăng Long
• Chuyên ngành: Y tế công cộng
• Đề tài: Thực Trạng Bệnh Sốt Xuất Huyết Dengue Tại Quận Hoàng Mai, Hà Nội Giai Đoạn 2016-2020
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: Một số khái niệm liên quan
• 1.1. Định nghĩa ca bệnh
• 1.2. Diễn biến lâm sàng của bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 1.3. Chẩn đoán và phân độ
• 1.4. Nguồn truyền nhiễm, đường lây truyền, phương thức lây truyền, cơ thể cảm thụ
• 1.5. Một số nghiên cứu về bệnh sốt xuất huyết Dengue trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.5.1. Trên thế giới
• 2. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 3. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 3.1. Một số khái niệm liên quan
• 3.2. Định nghĩa ca bệnh
• 3.3. Diễn biến lâm sàng của bệnh Sốt xuất huyết Dengue
• 3.4. Chẩn đoán và phân độ
• 3.5. Nguồn truyền nhiễm, đường lây truyền, phương thức lây truyền, cơ thể cảm thụ
• 3.6. Một số nghiên cứu về bệnh Sốt xuất huyết Dengue trên thế giới và ở Việt Nam
• 3.6.1. Trên thế giới
• 3.7. Tổng quan sốt xuất huyết Dengue tại Hà Nội
• 3.8. Các nghiên cứu về những yếu tố ảnh hưởng đến phòng chống Sốt xuất huyết Dengue trên thế giới và ở Việt Nam
• 3.8.1. Trên thế giới
• 3.9. Biện pháp phòng chống Sốt xuất huyết Dengue
• 3.10. Giới thiệu khái quát địa bàn nghiên cứu
• 3.11. Khung lý thuyết nghiên cứu
• 4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Địa điểm nghiên cứu
• 4.3. Thời gian nghiên cứu
• 4.4. Phương pháp nghiên cứu
• 4.4.1. Thiết kế nghiên cứu
• 4.4.2. Cỡ mẫu và cách chọn mẫu cho nghiên cứu định lượng (thực hiện mục tiêu 1)
• 4.4.3. Cỡ mẫu và cách chọn mẫu cho nghiên cứu định tính (thực hiện mục tiêu 2)
• 4.4.4. Biến số, chỉ số nghiên cứu
• 4.4.5. Phương pháp thu thập thông tin
• 4.4.6. Công cụ thu thập thông tin
• 4.4.7. Kỹ thuật thu thập thông tin
• 4.4.8. Qui trình thu thập thông tin và sơ đồ nghiên cứu
• 4.5. Phân tích và xử lý số liệu
• 4.6. Sai số và biện pháp hạn chế sai số
• 4.6.1. Cách khống chế sai số
• 4.7. Đạo đức trong nghiên cứu
• 4.8. Hạn chế nghiên cứu
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Một số đặc điểm dịch tễ của bệnh sốt xuất huyết Dengue tại quận Hoàng Mai, Hà Nội giai đoạn 2016-2020
• 5.2. Phân bố đối tượng mắc sốt xuất huyết Dengue theo một số yếu tố nhân khẩu học
• 5.3. Phân bố đối tượng mắc sốt xuất huyết Dengue theo thời gian
• 5.4. Một số yếu tố thuận lợi và khó khăn trong hoạt động phòng chống sốt xuất huyết Dengue tại quận Hoàng Mai, Hà Nội giai đoạn 2016-2020
• 5.4.1. Yếu tố thuận lợi
• 5.4.2. Yếu tố khó khăn
• 5.5. Thực trạng bệnh sốt xuất huyết Dengue tại quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội, giai đoạn 2016-2020
• 5.5.1. Tình hình mắc do sốt xuất huyết Dengue theo thời gian
• 5.5.2. Tình hình mắc do sốt xuất huyết Dengue theo tuổi
• 5.5.3. Tình hình mắc do sốt xuất huyết Dengue theo giới
• 5.5.4. Tình hình mắc sốt xuất huyết Dengue theo nghề nghiệp
• 5.5.5. Tình hình mắc do sốt xuất huyết Dengue theo không gian
• 5.5.6. Tình hình mắc do sốt xuất huyết Dengue theo mật độ dân số
• 5.6. Về một số yếu tố thuận lợi, khó khăn trong hoạt động phòng chống sốt xuất huyết Dengue trên địa bàn quận Hoàng Mai, Hà Nội giai đoạn 2016-2020
• 5.6.1. Yếu tố thuận lợi
• 5.6.2. Yếu tố khó khăn
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Bệnh Sốt Xuất Huyết Dengue Tại Hoàng Mai 2016 2020

Bệnh sốt xuất huyết Dengue Hoàng Mai đang gia tăng phức tạp, ước tính khoảng 100 triệu ca có triệu chứng mỗi năm. Khoảng 300 triệu ca nhiễm trùng không có triệu chứng. Bệnh do muỗi vằn Aedes aegypti và Aedes albopictus truyền virus Dengue. Bệnh lưu hành tại 129 quốc gia, hơn 3,9 tỷ người sống trong vùng nguy cơ. Hàng năm có khoảng 400 triệu người mắc, châu Á chiếm 70%. Nhiều quốc gia ghi nhận ca mắc và tử vong cao. Tại Việt Nam, dịch xảy ra theo mùa, khác biệt giữa miền Bắc và miền Nam. Quận Hoàng Mai Hà Nội có tốc độ đô thị hóa nhanh, dân cư đông đúc, nhiều yếu tố thuận lợi cho dịch bệnh phát sinh. Từ 2016-2020, dịch sốt xuất huyết Dengue bùng phát trên toàn quận.

1.1. Định Nghĩa và Triệu Chứng Sốt Xuất Huyết Dengue

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra. Virus có 4 tuýp huyết thanh: DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4. Bệnh lây truyền qua muỗi đốt. Đặc điểm bệnh là sốt, xuất huyết, thoát huyết tương, có thể dẫn đến sốc và tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Theo tài liệu nghiên cứu, bệnh có thể khởi phát đột ngột và trải qua ba giai đoạn: sốt, nguy hiểm và hồi phục, đòi hỏi phát hiện và can thiệp sớm. Các triệu chứng bao gồm sốt cao đột ngột liên tục từ 2-7 ngày, kèm theo xuất huyết ở nhiều mức độ, đau đầu, buồn nôn, đau cơ và khớp.

1.2. Đường Lây Truyền và Nguyên Nhân Sốt Xuất Huyết Dengue

Nguồn truyền nhiễm duy nhất là người bệnh, đặc biệt là người bệnh thể nhẹ hoặc người mang virus không có triệu chứng. Bệnh lây truyền qua đường máu do muỗi vằn truyền. Hai loại muỗi phổ biến là Ae.aegypti và Ae.albopictus. Muỗi đốt người bệnh, hút máu chứa virus Dengue, sau đó virus sinh sản trong tuyến nước bọt của muỗi và truyền bệnh cho người khác. Theo nghiên cứu, tốc độ bay của muỗi trong bán kính 100m và không quá 300m tính từ ổ bọ gậy. Khi 2 loại muỗi cùng kết hợp thì nguy cơ bùng nổ dịch sẽ cao hơn ở những nơi chỉ có một trong hai loài muỗi

II. Thực Trạng Sốt Xuất Huyết Dengue Tại Hoàng Mai Giai Đoạn 2016 2020

Từ năm 2016 đến năm 2020, dịch tễ sốt xuất huyết Dengue bùng phát trên toàn quận Hoàng Mai. Số ca mắc thường ở mức cao, là một trong những điểm nóng về sốt xuất huyết Dengue của Hà Nội. Năm 2017, tỷ lệ mắc trung bình toàn thành phố là 492/100.000 dân, trong khi quận Hoàng Mai có tỷ lệ 1.000/100.000 dân, cao gấp 2,1 lần. Dân cư đông đúc, di biến động dân cư lớn, điều kiện vệ sinh môi trường còn nhiều thách thức là những yếu tố thuận lợi cho bệnh truyền nhiễm phát sinh. Nghiên cứu sẽ mô tả chi tiết thực trạng bệnh sốt xuất huyết Dengue tại quận.

2.1. Phân Bố Ca Bệnh Theo Thời Gian Mùa Dịch Sốt Xuất Huyết

Theo tài liệu nghiên cứu, dịch sốt xuất huyết Dengue ở miền Bắc thường xảy ra từ tháng 4 đến tháng 11, thời điểm khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều, thích hợp cho muỗi Aedes sinh trưởng. Số bệnh nhân tăng nhanh từ tháng 7 đến tháng 11, đỉnh cao là tháng 8, 9 và 10. Việc phân tích sự phân bố ca bệnh theo thời gian giúp xác định thời gian bùng phát dịch để có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Cần có dữ liệu thống kê cụ thể về số ca mắc mỗi tháng trong giai đoạn 2016-2020 để đánh giá chính xác hơn.

2.2. Phân Bố Ca Bệnh Theo Nhóm Tuổi và Giới Tính tại Hoàng Mai

Sốt xuất huyết Dengue có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng một số nghiên cứu cho thấy trẻ em và người lớn có thể có các biểu hiện khác nhau. Tài liệu gốc có đề cập đến việc phân bố đối tượng mắc theo tuổi, tuy nhiên cần xem xét chi tiết hơn về tỷ lệ mắc ở các nhóm tuổi khác nhau để có biện pháp can thiệp phù hợp. Bên cạnh đó, cần phân tích sự khác biệt về tỷ lệ mắc bệnh giữa nam và nữ để xác định các yếu tố nguy cơ liên quan đến giới tính.

III. Yếu Tố Thuận Lợi Khó Khăn Trong Phòng Chống Sốt Xuất Huyết Hoàng Mai

Quận Hoàng Mai có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động phòng chống sốt xuất huyết Dengue. Tốc độ đô thị hóa nhanh, phát triển nhiều khu chung cư, dân cư đông đúc, nhiều trường học, di biến động dân cư lớn. Nhiều lao động ngoại tỉnh, học sinh, sinh viên thuê trọ cùng với những khu buôn bán phế liệu, phế thải, nhà ở chật chội, tình trạng thiếu nước sạch, vệ sinh môi trường còn nhiều thách thức. Nghiên cứu sẽ phân tích các yếu tố này để đưa ra giải pháp kiểm soát dịch sốt xuất huyết.

3.1. Yếu Tố Thuận Lợi cho Công Tác Phòng Chống Dịch Bệnh

Mặc dù có nhiều thách thức, quận Hoàng Mai cũng có những yếu tố thuận lợi cho công tác phòng chống dịch bệnh, chẳng hạn như sự quan tâm của chính quyền địa phương, sự tham gia của cộng đồng, và sự hỗ trợ của các tổ chức y tế. Cần xác định rõ các yếu tố này và tăng cường phát huy để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống dịch. Theo tài liệu nghiên cứu, chính sách phòng chống dịch bệnh được triển khai bài bản, có sự phối hợp giữa các ban ngành.

3.2. Yếu Tố Khó Khăn Thách Thức Phòng Chống Sốt Xuất Huyết

Bên cạnh những yếu tố thuận lợi, quận Hoàng Mai cũng đối mặt với nhiều khó khăn trong công tác phòng chống sốt xuất huyết Dengue. Đó là mật độ dân số cao, điều kiện vệ sinh môi trường chưa đảm bảo, ý thức người dân về phòng bệnh còn hạn chế, và nguồn lực cho công tác phòng chống dịch còn thiếu. Cần giải quyết triệt để các khó khăn này để đạt được hiệu quả cao nhất. Sự di biến động dân cư cũng là một yếu tố làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh.

IV. Biện Pháp Phòng Ngừa Sốt Xuất Huyết Dengue Hiệu Quả Tại Hoàng Mai

Để giảm thiểu tỷ lệ mắc sốt xuất huyết tại Hoàng Mai, cần áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng ngừa. Kiểm soát muỗi, diệt lăng quăng, phun hóa chất diệt muỗi, vệ sinh môi trường là những biện pháp cơ bản. Nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng bệnh, khuyến khích người dân tự giác thực hiện các biện pháp phòng ngừa tại gia đình. Theo Bộ Y Tế, cần tăng cường giám sát dịch bệnh, phát hiện sớm ca bệnh để điều trị kịp thời và ngăn chặn dịch lây lan.

4.1. Hướng Dẫn Diệt Muỗi Tận Gốc Xử Lý Ổ Lăng Quăng

Diệt muỗi và xử lý ổ lăng quăng là biện pháp quan trọng nhất để phòng ngừa sốt xuất huyết Dengue. Loại bỏ các vật chứa nước đọng, lật úp các dụng cụ chứa nước không sử dụng, thả cá vào các bể chứa nước lớn. Thay nước thường xuyên ở các bình hoa, chậu cảnh. Hướng dẫn chi tiết cho người dân về cách diệt muỗi tại nhà và kiểm tra thường xuyên các khu vực có nguy cơ phát sinh lăng quăng. Theo các chuyên gia y tế, nên sử dụng các biện pháp sinh học để diệt lăng quăng, tránh sử dụng hóa chất độc hại.

4.2. Phun Thuốc Diệt Muỗi và Vệ Sinh Môi Trường Chủ Động

Phun hóa chất diệt muỗi là biện pháp cần thiết để kiểm soát nhanh chóng dịch bệnh khi có bùng phát. Tuy nhiên, cần thực hiện đúng quy trình, đảm bảo an toàn cho người dân và môi trường. Vệ sinh môi trường xung quanh nhà, phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh là những biện pháp quan trọng để giảm nơi trú ngụ của muỗi. Tổ chức các chiến dịch vệ sinh môi trường định kỳ để tạo ý thức cho cộng đồng. Cần lựa chọn các loại thuốc diệt muỗi an toàn và hiệu quả.

V. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Về Phòng Chống Sốt Xuất Huyết

Kết quả nghiên cứu này có thể được sử dụng để xây dựng kế hoạch phòng chống sốt xuất huyết Dengue phù hợp với đặc điểm của quận Hoàng Mai. Cung cấp thông tin cho các nhà hoạch định chính sách, cán bộ y tế và cộng đồng về thực trạng bệnh và các yếu tố ảnh hưởng. Đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa hiện tại và đề xuất các giải pháp cải thiện. Theo tài liệu gốc, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành, đoàn thể và người dân để đạt được hiệu quả cao nhất.

5.1. Chính Sách Phòng Chống Sốt Xuất Huyết Cập Nhật Điều Chỉnh

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần rà soát và điều chỉnh các chính sách phòng chống sốt xuất huyết hiện hành. Đảm bảo chính sách phù hợp với tình hình thực tế và có tính khả thi cao. Tăng cường đầu tư nguồn lực cho công tác phòng chống dịch, đặc biệt là trang thiết bị và đào tạo cán bộ. Xây dựng hệ thống giám sát dịch bệnh hiệu quả để phát hiện sớm và ứng phó kịp thời. Khuyến khích các nghiên cứu về vắc xin sốt xuất huyết và các phương pháp phòng ngừa mới.

5.2. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về Sốt Xuất Huyết Dengue

Tăng cường công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức cộng đồng về sốt xuất huyết Dengue. Cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và dễ hiểu về bệnh, cách phòng ngừa và điều trị. Sử dụng nhiều hình thức truyền thông khác nhau, như tờ rơi, áp phích, truyền hình, phát thanh và mạng xã hội. Tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo về phòng chống sốt xuất huyết tại cộng đồng. Khuyến khích người dân tham gia tích cực vào các hoạt động phòng ngừa.

VI. Kết Luận Hướng Tới Tương Lai Kiểm Soát Sốt Xuất Huyết Tại Hoàng Mai

Nghiên cứu về thực trạng bệnh sốt xuất huyết Dengue tại quận Hoàng Mai giai đoạn 2016-2020 cung cấp thông tin quan trọng cho công tác phòng chống dịch bệnh. Cần tiếp tục theo dõi, giám sát tình hình dịch bệnh và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa. Tăng cường nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự lây lan của bệnh và tìm kiếm các giải pháp mới. Với sự chung tay của cộng đồng và sự nỗ lực của các cấp chính quyền, có thể kiểm soát sốt xuất huyết Dengue hiệu quả tại Hoàng Mai.

6.1. Giải Pháp Kiểm Soát Dịch Sốt Xuất Huyết Bền Vững

Để kiểm soát dịch sốt xuất huyết bền vững, cần có giải pháp toàn diện và dài hạn. Tăng cường đầu tư vào hệ thống y tế dự phòng, nâng cao năng lực cho cán bộ y tế. Cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường, đảm bảo cung cấp nước sạch cho người dân. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm dịch bệnh để có thể ứng phó kịp thời. Tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác phòng chống dịch bệnh.

6.2. Ảnh Hưởng Của Sốt Xuất Huyết Đến Sức Khỏe Cộng Đồng

Sốt xuất huyết không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người bệnh mà còn gây ra nhiều hệ lụy cho cộng đồng. Gây tốn kém chi phí điều trị, ảnh hưởng đến năng suất lao động, và gây quá tải cho hệ thống y tế. Phòng ngừa sốt xuất huyết là bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các cấp và toàn xã hội để ngăn chặn dịch bệnh lan rộng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính có xu hướng gia tăng phức tạp trên toàn cầu, với khoảng 100 triệu trường hợp có triệu chứng mỗi năm và gần 300 triệu trường hợp nhiễm không triệu chứng. Tại Việt Nam, đặc biệt ở các đô thị lớn như Hà Nội, dịch bệnh này diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Quận Hoàng Mai, Hà Nội, với dân số trên 500.000 người và tốc độ đô thị hóa nhanh, được xác định là điểm nóng về SXHD trong giai đoạn 2016-2020. Năm 2017, tỷ lệ mắc SXHD tại quận này đạt 1.000 ca/100.000 dân, cao gấp 2,1 lần so với trung bình toàn thành phố. Nghiên cứu nhằm mô tả thực trạng bệnh SXHD tại quận Hoàng Mai trong giai đoạn 2016-2020, đồng thời phân tích các yếu tố thuận lợi và khó khăn ảnh hưởng đến hoạt động phòng chống dịch. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ 8.137 ca bệnh được ghi nhận trong giai đoạn này, kết hợp với khảo sát định tính các cán bộ y tế, lãnh đạo địa phương và người dân. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất các biện pháp phòng chống hiệu quả, góp phần giảm tỷ lệ mắc và tử vong do SXHD tại khu vực có mật độ dân cư cao và biến động dân số lớn như quận Hoàng Mai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết dịch tễ học bệnh truyền nhiễm và mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động phòng chống dịch. Trong đó, lý thuyết dịch tễ học tập trung vào các khái niệm như nguồn truyền nhiễm (người bệnh), véc tơ truyền bệnh (muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus), đường lây truyền qua muỗi đốt, và cơ thể cảm thụ (mọi lứa tuổi đều có thể mắc bệnh). Mô hình các yếu tố ảnh hưởng bao gồm các yếu tố cá nhân (tuổi, giới tính, nghề nghiệp), yếu tố môi trường (đô thị hóa, mật độ dân cư), yếu tố xã hội (ý thức, kiến thức, thái độ của người dân), và yếu tố tổ chức (chính sách, phối hợp liên ngành, nguồn lực phòng chống dịch). Các chỉ số dịch tễ như tỷ lệ mắc, tỷ lệ tử vong, chỉ số Breteau (BI) và mật độ muỗi được sử dụng để đánh giá mức độ nguy cơ và hiệu quả phòng chống dịch.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang hồi cứu kết hợp định lượng và định tính. Dữ liệu định lượng được thu thập từ toàn bộ 8.137 ca bệnh SXHD tại quận Hoàng Mai trong giai đoạn 2016-2020, lưu trữ tại Trung tâm Y tế quận. Cỡ mẫu này vượt mức tối thiểu 5.900 ca tính theo công thức tính cỡ mẫu cho tỷ lệ với độ tin cậy 95% và sai số 5%. Dữ liệu định tính được thu thập qua 10 cuộc phỏng vấn sâu với lãnh đạo các cấp và cán bộ y tế, cùng 2 cuộc thảo luận nhóm với người dân địa phương (mỗi nhóm 8-10 người). Phân tích dữ liệu định lượng sử dụng phần mềm SPSS với thống kê mô tả (số lượng, tỷ lệ %), trong khi dữ liệu định tính được mã hóa, phân loại và trích xuất thông tin theo nhóm vấn đề. Quá trình thu thập dữ liệu được kiểm soát chặt chẽ nhằm hạn chế sai số, bao gồm tập huấn điều tra viên, nhập liệu hai lần và giám sát quá trình phỏng vấn. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2022 tại 14 phường của quận Hoàng Mai.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân bố ca bệnh theo giới tính và tuổi: Trong tổng số 8.137 ca bệnh, nam giới chiếm 52%, nữ giới 48%. Nhóm tuổi từ 19 đến 60 chiếm tỷ lệ cao nhất với 75,9%, tiếp theo là nhóm 6-18 tuổi với 14,7%, nhóm dưới 6 tuổi chiếm 3,2%. Điều này cho thấy nhóm lao động chính là đối tượng dễ mắc bệnh nhất.

2. Phân bố theo địa dư và thời gian: Tỷ lệ mắc SXHD tại các phường biến động qua các năm, cao nhất vào năm 2017 với các phường như Vĩnh Hưng (1.870,8/100.000 dân), Hoàng Văn Thụ (2.124,4/100.000 dân) và Lĩnh Nam (424,9/100.000 dân) có mật độ mắc cao nhất. Mùa cao điểm bệnh thường tập trung từ tháng 7 đến tháng 11 hàng năm, phù hợp với điều kiện khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều tạo môi trường thuận lợi cho muỗi phát triển.

3. Yếu tố thuận lợi và khó khăn trong phòng chống dịch: Các yếu tố thuận lợi gồm sự chỉ đạo quyết liệt của các cấp lãnh đạo, phối hợp liên ngành, công tác tuyên truyền và tập huấn cho cán bộ y tế. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất là ý thức tự giác phòng chống của người dân còn hạn chế, sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các ban ngành, và nguồn lực vật tư, trang thiết bị chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Ngoài ra, tốc độ đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư cao và di biến động dân cư lớn cũng tạo điều kiện thuận lợi cho dịch bệnh bùng phát.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy nhóm tuổi lao động và nam giới có tỷ lệ mắc cao hơn, phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy người trong độ tuổi lao động thường có nhiều hoạt động ngoài trời, tiếp xúc với môi trường có muỗi truyền bệnh. Sự biến động tỷ lệ mắc theo địa phương và thời gian phản ánh rõ tính mùa vụ của SXHD, liên quan mật thiết đến điều kiện khí hậu và môi trường sống. Các chỉ số dịch tễ như tỷ lệ mắc trên 100.000 dân và chỉ số Breteau có thể được trình bày qua biểu đồ cột và bản đồ nhiệt để minh họa sự phân bố không gian và thời gian của dịch bệnh. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả tương đồng về vai trò của ý thức cộng đồng và sự phối hợp liên ngành trong phòng chống dịch. Tuy nhiên, khó khăn về nguồn lực và ý thức người dân vẫn là thách thức lớn cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả phòng chống SXHD tại các đô thị đông dân như Hoàng Mai.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng: Triển khai các chiến dịch truyền thông đa phương tiện nhằm nâng cao kiến thức, thái độ và hành vi phòng chống SXHD, đặc biệt tập trung vào nhóm lao động và nam giới. Thời gian thực hiện: liên tục hàng năm, chủ thể: Trung tâm Y tế quận phối hợp với UBND các phường.

2. Củng cố và mở rộng mạng lưới cộng tác viên phòng chống dịch: Đào tạo, tập huấn thường xuyên cho đội ngũ cộng tác viên y tế tại cộng đồng để giám sát, phát hiện sớm và xử lý ổ dịch kịp thời. Thời gian: 6 tháng/lần, chủ thể: Trung tâm Y tế quận.

3. Tăng cường phối hợp liên ngành và huy động nguồn lực: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành, đoàn thể, chính quyền địa phương trong công tác phòng chống dịch, đồng thời đảm bảo trang thiết bị, hóa chất và vật tư y tế đầy đủ, kịp thời. Thời gian: ngay lập tức và duy trì thường xuyên, chủ thể: UBND quận và các phòng ban liên quan.

4. Quản lý môi trường và kiểm soát véc tơ: Thực hiện các biện pháp diệt muỗi, xử lý dụng cụ chứa nước, vệ sinh môi trường tại các khu dân cư đông đúc, khu nhà trọ và các khu vực có nguy cơ cao. Thời gian: tập trung vào mùa mưa hàng năm, chủ thể: Trung tâm Y tế quận phối hợp với tổ dân phố và người dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ y tế công cộng và nhân viên phòng chống dịch: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích các yếu tố ảnh hưởng giúp nâng cao hiệu quả công tác giám sát và phòng chống SXHD.

2. Lãnh đạo chính quyền địa phương: Thông tin về thực trạng dịch bệnh và các yếu tố thuận lợi, khó khăn hỗ trợ xây dựng chính sách, kế hoạch phòng chống dịch phù hợp với đặc điểm địa phương.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành y tế công cộng: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về dịch tễ học SXHD, phương pháp nghiên cứu kết hợp định lượng và định tính, cũng như các khuyến nghị thực tiễn.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội: Giúp nâng cao nhận thức về bệnh SXHD, vai trò của cộng đồng trong phòng chống dịch, từ đó thúc đẩy sự tham gia tích cực và tự giác trong các hoạt động phòng bệnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh sốt xuất huyết Dengue lây truyền qua đường nào?
   Bệnh lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn Aedes aegypti và Aedes albopictus đốt người mang vi rút. Muỗi hút máu người bệnh, vi rút sinh sản trong tuyến nước bọt muỗi và truyền sang người lành khi đốt tiếp theo.

2. Nhóm tuổi nào dễ mắc sốt xuất huyết Dengue nhất?
   Theo nghiên cứu, nhóm tuổi từ 19 đến 60 chiếm tỷ lệ mắc cao nhất (75,9%), do đây là nhóm lao động thường xuyên tiếp xúc với môi trường có muỗi truyền bệnh.

3. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến hiệu quả phòng chống dịch?
   Ý thức và sự chủ động của người dân trong việc thực hiện các biện pháp phòng chống véc tơ là yếu tố then chốt, bên cạnh sự phối hợp liên ngành và nguồn lực vật tư y tế.

4. Chỉ số Breteau (BI) là gì và có ý nghĩa thế nào?
   BI là số dụng cụ chứa nước có lăng quăng/bọ gậy Aedes trong 100 nhà điều tra. BI ≥ 30 (miền Nam) hoặc BI ≥ 20 (miền Bắc) được xem là yếu tố nguy cơ cao cho dịch SXHD bùng phát.

5. Có vắc xin phòng ngừa sốt xuất huyết Dengue không?
   Hiện nay chưa có vắc xin đặc hiệu và thuốc điều trị đặc hiệu cho SXHD, do đó phòng chống véc tơ và giám sát dịch tễ vẫn là chiến lược quan trọng nhất.

Kết luận

• Bệnh sốt xuất huyết Dengue tại quận Hoàng Mai giai đoạn 2016-2020 có tỷ lệ mắc cao, đặc biệt ở nhóm tuổi lao động và nam giới.
• Mật độ mắc bệnh biến động theo địa phương và thời gian, với đỉnh dịch tập trung vào mùa mưa từ tháng 7 đến tháng 11.
• Ý thức người dân và sự phối hợp liên ngành là những yếu tố quyết định hiệu quả phòng chống dịch.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp truyền thông, đào tạo, phối hợp và quản lý môi trường nhằm giảm thiểu nguy cơ dịch bùng phát.
• Các bước tiếp theo cần mở rộng nghiên cứu trên phạm vi rộng hơn và đánh giá hiệu quả các biện pháp can thiệp đã triển khai.

Kêu gọi hành động: Các cơ quan chức năng, cán bộ y tế và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ, nâng cao nhận thức và thực hiện nghiêm túc các biện pháp phòng chống để bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước nguy cơ dịch sốt xuất huyết Dengue.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. Một số khái niệm liên quan Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Dengue gây nên. Vi rút Dengue có 4 tuýp huyết thanh là DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4. Vi rút Dengue truyền từ người bệnh sang người lành do muỗi đốt.aegypti là côn trùng trung gian truyền bệnh chủ yếu.

Bệnh xảy ra quanh năm, thường gia tăng vào mùa mưa. Bệnh gặp ở cả trẻ em và người lớn. Đặc điểm của Sốt xuất huyết Dengue là sốt, xuất huyết và thoát huyết tương, có thể dẫn đến sốc, giảm thể tích tuần hoàn, rối loạn đông máu, suy tạng. Nếu không được chẩn đoán sớm và xử trí kịp thời dễ dẫn đến tử vong [4].

Định nghĩa ca bệnh 1. Ca giám sát (Ca bệnh lâm sàng) Người sống hoặc đến từ vùng có ổ dịch hoặc lưu hành Sốt xuất huyết Dengue trong vòng 14 ngày có biểu hiện sốt cao đột ngột, liên tục từ 2 – 7 ngày và kèm ít nhất 2 dấu hiệu sau: + Có xuất huyết ở nhiều mức độ khác nhau được phát hiện qua nghiệm pháp dây thắt dương tính, có chấm/mảng xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng hoặc chảy máu cam… + Nhức đầu, buồn nôn, nôn, chán ăn. + Da xung huyết, phát ban. + Đau cơ, khớp, nhức hai hố mắt.

+ Đau bụng vùng gan hoặc ấn đau vùng gan [2] 1. Trường hợp bệnh xác định Là ca bệnh được chẩn đoán xác định bằng kỹ thuật ELISA (Phát hiện IgM 4 hoặc NS1) hoặc phân lập vi rút hoặc xét nghiệm PCR. + Xác định kháng thể IgM hoặc kháng nguyên bằng kĩ thuật ELISA. + Nuôi cấy phân lập được vi rút Dengue.

+ Xác định được đoạn gen đặc hiệu của vi rút Dengue bằng kĩ thuật sinh học phân tử [2] 1. Diễn biến lâm sàng của bệnh sốt xuất huyết Dengue Sốt xuất huyết Dengue có biểu hiện lâm sàng đa dạng, có diễn biến nhanh từ nhẹ đến nặng. Bệnh thường khởi phát đột ngột và trải qua ba giai đoạn:[4] + Giai đoạn sốt. + Giai đoạn nguy hiểm.

+ Giai đoạn hồi phục. Bệnh nhân cần được phát hiện sớm và hiểu rõ những vấn đề lâm sàng trong từng giai đoạn của bệnh giúp chẩn đoán sớm, điều trị đúng và kịp thời, nhằm cứu sống bệnh nhân. Chẩn đoán và phân độ Bệnh Sốt xuất huyết Dengue chia làm ba mức độ:[4] + Sốt xuất huyết Dengue. + Sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo.

+ Sốt xuất huyết Dengue nặng. Có một số phương pháp dùng để chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue. Tùy theo thời gian bệnh nhân xuất hiện mà sử dụng các loại phương pháp khác nhau[73] Thư viện Đại học Thăng Long 5 1. Nguồn truyền nhiễm, đường lây truyền, phương thức lây truyền, cơ thể cảm thụ Nguồn truyền nhiễm: Người là nguồn truyền nhiễm duy nhất và nguy hiểm nhất, đặc biệt là người bệnh thể nhẹ và người mang vi rút không triệu chứng[2] Đường lây truyền: Bệnh sốt xuất huyết Dengue lây truyền qua đường máu do muỗi vằn truyền.

Có 2 loại muỗi phổ biến truyền Sốt xuất huyết Dengue là muỗi Ae.aegypti và Ae.albopictus[2] Phương thức lây truyền: Muỗi đốt người bệnh, hút máu có chứa vi rút Dengue. Vi rút sẽ sinh sản trong tuyến nước bọt của muỗi và ra máu ngoại vi của người bệnh để truyền bệnh. Tốc độ bay của muỗi trong bán kính 100m và không quá 300m tính từ ổ bọ gậy. Khi 2 loại muỗi Ae.albopictus và Ae.aegypti cùng kết hợp thì nguy cơ bùng nổ dịch sẽ cao hơn ở những nơi chỉ có một trong hai loài muỗi [17], [60].

Cơ thể cảm nhiễm: Sốt xuất huyết Dengue gây bệnh như nhau ở mọi lứa tuổi. Sau khi nhiễm bệnh, người nhiễm có thể tạo miễn dịch với tuýp huyết thanh mình đã từng nhiễm. Một số bệnh nền như nhiễm trùng thứ cấp, bệnh mạn tính như hen phế quản, đái tháo đường có thể làm cho bệnh ngày càng nghiêm trọng. Tỷ lệ người cao tuổi nhiễm bệnh, biến chứng nặng hơn người trẻ[66] 1.

Một số nghiên cứu về bệnh sốt xuất huyết Dengue trên thế giới và ở Việt Nam 1. Trên thế giới Dịch sốt xuất huyết Dengue đầu tiên được Y văn ghi nhận là vào mùa hè năm 1780 tại Philadenphia, Hoa Kỳ. Sau đó, bệnh được thấy ở nhiều nước nhiệt đới và cận nhiệt đới. Tại châu Á, năm 1953, Vi rút Dengue được phát hiện đầu tiên ở Manila (Philippin), sau đó lan sang Đông Nam Á rồi đến các quần đảo Thái Bình Dương, Trung Quốc, Lào, Campuchia và các nước khác.

Trước Chiến tranh Thế giới lần thứ nhất, dịch bệnh chỉ tìm thấy ở 9 quốc gia. Những năm gần 6 đây, sốt xuất huyết Dengue đã tăng gấp 30 lần trong 50 năm qua và trở thành vấn đề cộng đồng cần quan tâm. Từ năm 1956 – 1970 tổng cộng có 3.245 ca mắc bệnh, 51.087 ca tử vong[2]. Trong 10 năm từ 2008 đến 2017: + Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các ca bệnh trên khắp châu Mỹ, Đông Nam Á và phía Tây Thái Bình Dương ca bệnh tăng từ 1,2 triệu ca mắc (năm 2008), 2,2 triệu ca mắc (năm 2010), tăng lên tới 3,2 triệu ca mắc (năm 2015)[2].

+ Dịch bệnh sốt xuất huyết Dengue đã xuất hiện dịch ở các khu vực khác nhau. Ở châu Âu vào năm 2010, lần đầu tiên ghi nhận ca sốt xuất huyết Dengue tại Pháp và Croatia cùng một số nước châu Âu khác.000 trường hợp mắc bệnh chủ yếu là người dân nhập cư được phát hiện tại quần đảo Maderia của Bồ Đào Nha [71]. + Ngoài xuất hiện các ổ dịch mới, sốt xuất huyết Dengue còn tái xuất hiện các ổ dịch ở một số quốc gia. Năm 2013, người ta ghi nhận các ca bệnh xuất hiện lại tại Florida (Hoa Kỳ) và Vân Nam (Trung Quốc).

Tại Singapore, sau nhiều năm không có dịch đã có sự bùng phát trở lại của các ca sốt xuất huyết Dengue. Năm 2014, sau hơn 10 năm vắng bóng, các ca sốt xuất huyết Dengue lại được tìm thấy ở Trung Quốc, Đảo Cook, Fiji, Malaysia và Vanuta. Tại Nhật, các nhà nghiên cứu cũng phát hiện các ca bệnh đầu tiên sau 70 năm không có ca nào [2] Thư viện Đại học Thăng Long 7 Biểu đồ 1. Nguy cơ sốt xuất huyết Dengue tại châu Phi và Caribe (Nguồn: Dengue - Chapter 4 - 2020 Yellow Book [62]) 8 Biểu đồ 1.

Nguy cơ sốt xuất huyết Dengue ở châu Phi, châu Âu, Trung Đông (Nguồn: Dengue - Chapter 4 - 2020 Yellow Book [62]) Theo báo cáo của tổ chức PAHO, Bệnh nhân ghi nhận chủ yếu tại khu vực Châu Mỹ, Tây Thái Bình Dương và Đông Nam Á. Tại châu Mỹ, năm 2022 đã ghi nhận 2.920 trường hợp mắc trong đó phần lớn tại Brazil (2. Các quốc gia ở phía Bắc của khu vực Tây Thái Bình Dương (trừ Trung Quốc), đều ghi nhận số ca mắc tăng cao so với cùng kỳ năm 2021 [55]. Theo báo cáo của ECDC, tính đến 27/10/2022, trên thế giới đã ghi nhận 3.251 trường hợp mắc bệnh và 2.984 ca tử vong.

Phần lớn các trường hợp mắc bệnh đến từ Brazil (2.615 ca), Việt Nam (224.355 ca) và Nicaragua (66. Các ca tử vong nhiều nhất ở Brazil (898 Thư viện Đại học Thăng Long 9 ca), Indonesia (853 ca), Philippines (508 ca), Bangladesh (118 ca) và Việt Nam (92 ca). Kể từ lần cập nhật trước được công bố vào tuần 39 của năm 2022, trên thế giới đã có thêm 359.555 trường hợp mắc bệnh mới và 601 ca tử vong mới[45] Hình 1. Phân bố địa lý của các trường hợp sốt xuất huyết được báo cáo trên toàn thế giới.

(Nguồn: Dengue worldwide overview - ECDC)[45] Theo một nghiên cứu của nhóm tác giả tại Cơ quan Y tế Công cộng Quốc gia Pháp, năm 2022 Pháp phải đối mặt với tình huống bất thường về lan truyền bệnh SXH, với 65 trường hợp lây nhiễm tự nhiên trong 9 đợt dịch tính đến ngày 21/10/2022. Số trường hợp mắc bệnh này vượt quá số trường hợp quan sát được trong toàn bộ giai đoạn 2010 – 2021. Trong đó có 6 đợt dịch xảy ra ở các tỉnh chưa từng có tình trạng lây truyền SXH nội địa. Từ ngày 01/05 đến 21/10/2022, 217 trường hợp lây nhiễm SXH từ nước ngoài đã được phát hiện ở Pháp.

Phần lớn các ca bị lây nhiễm từ Cuba (71 ca), Côte d’Ivoire (16 ca) và Mexico (14 ca). Số lượng các ca lây nhiễm từ nước ngoài xấp xỉ với năm 2021 (164 ca) nhưng thấp hơn đáng kể so với năm 2019 (657 ca) và 2020 (834 ca). Đợt dịch lớn nhất xảy ra ở thành phố Saint-Jeannet và Gattières, với lần lượt là 23 và 11 10 trường hợp mắc bệnh thuộc cùng một chuỗi lây truyền duy nhất. Tất cả các đợt dịch đều xảy ra ở các khu dân cư ngoại ô[48].

Cũng theo báo cáo của ECDC, Pháp là quốc gia Châu Âu duy nhất công bố các ca SXH nội địa trong năm 2022[44] Ở Châu Á, theo báo cáo mới nhất của WHO năm 2022 tình hình mắc sốt xuất huyết Dengue tại các quốc gia vẫn còn ở mức cao:[74] - Tại Campuchia, trong tuần 42, cả nước có 9.482 trường hợp mắc SXH và 16 ca tử vong (tỷ lệ tử vong/ca bệnh 0,2%). - Tại Lào, trong tuần 45 đã ghi nhận 438 trường hợp mắc SXH và 2 ca tử vong. Số ca bệnh tích lũy từ tuần 1 đến 45 là 27. Con số này cao gấp 20 lần so với 1.281 trường hợp mắc bệnh được báo cáo trong cùng kỳ năm 2021.

- Tại Malaysia, trong tuần 45 đã có 1.715 trường hợp mắc SXH được ghi nhận, là mức tăng so với 1.693 trường hợp được báo cáo trong tuần trước. Số ca bệnh tích lũy từ tuần 1 đến 45 là 52.977 trường hợp, tăng 137% so với 22.581 trường hợp được báo cáo trong cùng kỳ năm 2021. Tính đến thời điểm này, Malaysia đã có tổng số 37 trường hợp tử vong do SXH được ghi nhận (tỷ lệ tử vong 0,07%), xấp xỉ với cùng kỳ năm 2021 với 18 ca tử vong (tỷ lệ tử vong 0,08%). - Tại Philippines, trong tuần 45 đã có tổng cộng 413 trường hợp mắc SXH và 2 ca tử vong được ghi nhận.

Số trường hợp mắc bệnh giảm 73% so với cùng kỳ năm 2021 (1.558 ca), tuy nhiên do các trường hợp mắc bệnh vẫn đang được xác thực lại nên số liệu có khả năng sẽ tiếp tục thay đổi. Từ tuần 1 đến tuần 43, Malaysia đã có 193.010 ca mắc SXH tích lũy và 629 ca tử vong (tỷ lệ tử vong 0,3%), cao hơn 194% so với số liệu cùng kỳ năm 2021 (65. - Tại Singapore, trong tuần 44, 322 trường hợp SXH đã được ghi nhận, góp vào tổng số 29.894 trường hợp mắc tích lũy. Đây là mức tăng 23% so với báo cáo cùng kỳ năm 2021 (4.