Nghiên cứu tình hình nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em dưới 5 tuổi tại huyện long thành tỉnh đồng nai năm 2018 2019

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu tình hình nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em dưới 5 tuổi tại huyện long thành tỉnh, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Dương Hồng Danh
• Người hướng dẫn: GS. Phạm Văn Lình
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Quản Lý Y Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính Ở Trẻ Em Dưới 5 Tuổi Tại Huyện Long Thành, Tỉnh Đồng Nai Năm 2018 - 2019
• Loại tài liệu: Luận Văn Chuyên Khoa Cấp II
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính
• 1.1.1. Đại cương về bệnh nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính
• 1.1.2. Phân loại và xử trí
• 1.1.3. Đặc điểm lâm sàng thường gặp và chẩn đoán sớm NKHHCT ở trẻ em
• 1.1.4. Bệnh rất nặng hoặc viêm phổi rất nặng
• 1.1.5. Viêm phổi nặng
• 1.1.6. Viêm phổi
• 1.1.7. Không viêm phổi (ho hoặc cảm lạnh)
• 1.1.8. Phòng bệnh nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính
• 1.1.9. Nguyên nhân gây nhiễm khuẩn hô hấp cấp
• 1.1.10. Dịch tễ học bệnh nhiễm khuẩn hô hấp cấp
• 2. ĐẶT VẤN ĐỀ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính NKHHCT

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính (NKHHCT) là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi, đặc biệt tại các nước đang phát triển. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có hàng triệu trẻ em tử vong do NKHHCT, trong đó phần lớn là ở các nước đang phát triển. Tại Việt Nam, NKHHCT là bệnh phổ biến với tỷ lệ mắc và tử vong cao nhất trong các bệnh nhiễm khuẩn cấp ở trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 1 tuổi. Bệnh có thể tái phát nhiều lần trong năm, gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Chương trình phòng chống NKHHCT ở trẻ em là một trong những chương trình trọng điểm của WHO nhằm giảm tỷ lệ tử vong do viêm phổi ở trẻ dưới 5 tuổi. Cần có sự quan tâm đặc biệt từ cộng đồng và các bà mẹ để phòng tránh và chăm sóc trẻ bị NKHHCT một cách hiệu quả.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính

NKHHCT là tình trạng nhiễm trùng cấp tính đường hô hấp, từ mũi, họng đến thanh quản, khí quản, phế quản và phổi. Dựa vào vị trí tổn thương, NKHHCT được chia thành nhiễm khuẩn hô hấp trên (ví dụ: cảm lạnh, viêm họng) và nhiễm khuẩn hô hấp dưới (ví dụ: viêm phổi, viêm tiểu phế quản). Nhiễm khuẩn hô hấp trên thường nhẹ, trong khi nhiễm khuẩn hô hấp dưới có thể gây biến chứng nghiêm trọng và tử vong, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Việc phân loại chính xác giúp xác định phương pháp điều trị phù hợp. Theo tài liệu, phần lớn NKHHCT ở trẻ em là nhiễm khuẩn hô hấp trên (2/3 trường hợp), trong khi nhiễm khuẩn hô hấp dưới chiếm 1/3 nhưng thường nặng hơn.

1.2. Nguyên Nhân Gây Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính Ở Trẻ Em

Nguyên nhân chính gây NKHHCT ở trẻ em là virus và vi khuẩn. Virus thường gây ra các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên, trong khi vi khuẩn có thể gây ra các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp dưới nghiêm trọng hơn như viêm phổi. Các loại virus thường gặp bao gồm Respiratory Syncytial Virus (RSV), Influenza virus, Parainfluenza virus, Adenovirus và Rhinovirus. Các loại vi khuẩn thường gặp bao gồm Streptococcus pneumoniae và Haemophilus influenzae. Các yếu tố khác như nấm và ký sinh trùng ít phổ biến hơn. Việc xác định nguyên nhân gây bệnh giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị thích hợp, đặc biệt là trong trường hợp viêm phổi do vi khuẩn cần sử dụng kháng sinh.

II. Thực Trạng Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính Tại Long Thành Đồng Nai

Huyện Long Thành, Đồng Nai là một khu vực có dân số đông và số lượng trẻ em dưới 5 tuổi lớn, do đó, tình hình NKHHCT tại đây cần được quan tâm đặc biệt. Theo báo cáo của Trung tâm Y tế huyện Long Thành năm 2017, số trẻ nhiễm khuẩn hô hấp là 7753 trẻ và số trẻ viêm phổi là 124 trẻ. Nghiên cứu này nhằm xác định tỷ lệ NKHHCT ở trẻ em dưới 5 tuổi tại huyện Long Thành trong giai đoạn 2018-2019, từ đó đánh giá tình hình dịch tễ và các yếu tố liên quan. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc xây dựng các chương trình phòng chống và điều trị NKHHCT hiệu quả hơn tại địa phương.

2.1. Tỷ Lệ Mắc Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính Ở Trẻ Dưới 5 Tuổi

Nghiên cứu xác định tỷ lệ NKHHCT ở trẻ em dưới 5 tuổi tại huyện Long Thành trong giai đoạn 2018-2019. Tỷ lệ này được tính dựa trên số lượng trẻ mắc bệnh so với tổng số trẻ trong độ tuổi này tại địa phương. Việc xác định tỷ lệ mắc bệnh giúp đánh giá mức độ phổ biến của NKHHCT và so sánh với các khu vực khác. Tỷ lệ mắc bệnh có thể thay đổi theo mùa, điều kiện kinh tế xã hội và các yếu tố môi trường. Dữ liệu này là cơ sở để xây dựng các kế hoạch can thiệp và phòng ngừa phù hợp.

2.2. Các Yếu Tố Nguy Cơ Liên Quan Đến Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính

Nghiên cứu cũng xem xét các yếu tố nguy cơ liên quan đến NKHHCT ở trẻ em dưới 5 tuổi tại Long Thành. Các yếu tố này có thể bao gồm: tình trạng dinh dưỡng, điều kiện sống, môi trường, thói quen vệ sinh, tiền sử bệnh tật và kiến thức của người chăm sóc trẻ. Việc xác định các yếu tố nguy cơ giúp tập trung các biện pháp phòng ngừa vào những đối tượng có nguy cơ cao. Ví dụ, trẻ suy dinh dưỡng có hệ miễn dịch yếu hơn và dễ mắc NKHHCT hơn. Tương tự, môi trường sống ô nhiễm và thiếu vệ sinh cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

III. Kiến Thức và Thực Hành Của Bà Mẹ Về Phòng Chống NKHHCT

Kiến thức và thực hành của các bà mẹ đóng vai trò quan trọng trong việc phòng chống NKHHCT ở trẻ em dưới 5 tuổi. Nghiên cứu đánh giá tỷ lệ các bà mẹ có kiến thức đúng và thực hành đúng về phòng chống NKHHCT tại huyện Long Thành. Các yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành của bà mẹ cũng được xem xét, bao gồm: trình độ học vấn, thu nhập, nguồn thông tin và kinh nghiệm chăm sóc trẻ. Nâng cao kiến thức và thực hành của bà mẹ là một trong những biện pháp hiệu quả để giảm tỷ lệ mắc và tử vong do NKHHCT ở trẻ em.

3.1. Đánh Giá Kiến Thức Đúng Về Dấu Hiệu và Cách Xử Trí NKHHCT

Nghiên cứu đánh giá kiến thức của các bà mẹ về các dấu hiệu nhận biết NKHHCT ở trẻ em, bao gồm: ho, sốt, khó thở, thở nhanh và các dấu hiệu nguy hiểm khác. Kiến thức về cách xử trí ban đầu khi trẻ có dấu hiệu NKHHCT cũng được đánh giá, bao gồm: cho trẻ uống nhiều nước, hạ sốt, vệ sinh mũi họng và khi nào cần đưa trẻ đến cơ sở y tế. Việc đánh giá kiến thức này giúp xác định những lỗ hổng trong hiểu biết của bà mẹ và xây dựng các chương trình giáo dục sức khỏe phù hợp.

3.2. Thực Hành Đúng Về Phòng Bệnh Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính

Nghiên cứu đánh giá thực hành của các bà mẹ về các biện pháp phòng bệnh NKHHCT cho trẻ em, bao gồm: cho trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, tiêm chủng đầy đủ, giữ ấm cho trẻ, vệ sinh cá nhân và môi trường, tránh khói thuốc lá và đưa trẻ đi khám bệnh định kỳ. Thực hành đúng các biện pháp phòng bệnh giúp giảm nguy cơ mắc NKHHCT và bảo vệ sức khỏe của trẻ. Việc đánh giá thực hành này giúp xác định những thói quen không tốt của bà mẹ và khuyến khích họ thay đổi để bảo vệ sức khỏe của con.

3.3. Yếu Tố Liên Quan Đến Kiến Thức và Thực Hành Của Bà Mẹ

Nghiên cứu xem xét các yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành của các bà mẹ về phòng chống NKHHCT. Các yếu tố này có thể bao gồm: trình độ học vấn, thu nhập, nguồn thông tin (ví dụ: nhân viên y tế, truyền thông), kinh nghiệm chăm sóc trẻ và sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng. Việc xác định các yếu tố liên quan giúp xây dựng các chương trình can thiệp hiệu quả hơn, tập trung vào những đối tượng có kiến thức và thực hành còn hạn chế.

IV. Đánh Giá Hiệu Quả Can Thiệp Nâng Cao Kiến Thức Về NKHHCT

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của một chương trình can thiệp nhằm nâng cao kiến thức của các bà mẹ về NKHHCT ở trẻ em dưới 5 tuổi tại huyện Long Thành. Chương trình can thiệp có thể bao gồm các buổi nói chuyện, phát tờ rơi, tư vấn cá nhân và sử dụng các phương tiện truyền thông khác. Hiệu quả của chương trình được đánh giá bằng cách so sánh kiến thức của các bà mẹ trước và sau khi tham gia chương trình. Việc đánh giá hiệu quả can thiệp giúp xác định những phương pháp giáo dục sức khỏe hiệu quả và nhân rộng cho các khu vực khác.

4.1. So Sánh Kiến Thức Trước và Sau Can Thiệp Về NKHHCT

Nghiên cứu so sánh kiến thức của các bà mẹ về NKHHCT trước và sau khi tham gia chương trình can thiệp. Các chỉ số được so sánh bao gồm: kiến thức về dấu hiệu nhận biết bệnh, cách xử trí ban đầu, các biện pháp phòng bệnh và khi nào cần đưa trẻ đến cơ sở y tế. Sự khác biệt về kiến thức trước và sau can thiệp cho thấy hiệu quả của chương trình. Nếu kiến thức của bà mẹ tăng lên đáng kể sau can thiệp, điều này chứng tỏ chương trình đã thành công trong việc cung cấp thông tin và nâng cao nhận thức về NKHHCT.

4.2. Tác Động Của Can Thiệp Đến Thực Hành Chăm Sóc Trẻ Bị NKHHCT

Nghiên cứu cũng xem xét tác động của chương trình can thiệp đến thực hành chăm sóc trẻ bị NKHHCT của các bà mẹ. Các chỉ số được xem xét bao gồm: việc cho trẻ uống nhiều nước, hạ sốt đúng cách, vệ sinh mũi họng, đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời và tuân thủ điều trị của bác sĩ. Nếu thực hành chăm sóc trẻ của bà mẹ được cải thiện sau can thiệp, điều này cho thấy chương trình không chỉ nâng cao kiến thức mà còn thay đổi hành vi của họ, giúp bảo vệ sức khỏe của trẻ tốt hơn.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Đề Xuất Giải Pháp Phòng Ngừa NKHHCT

Kết quả nghiên cứu về tình hình NKHHCT ở trẻ em dưới 5 tuổi tại huyện Long Thành, Đồng Nai cung cấp thông tin quan trọng cho việc xây dựng các chương trình phòng chống và điều trị bệnh hiệu quả hơn. Các ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu bao gồm: xác định các đối tượng có nguy cơ cao, xây dựng các chương trình giáo dục sức khỏe phù hợp, cải thiện chất lượng dịch vụ y tế và tăng cường sự phối hợp giữa các ban ngành liên quan. Nghiên cứu cũng đưa ra các đề xuất giải pháp cụ thể để giảm tỷ lệ mắc và tử vong do NKHHCT ở trẻ em.

5.1. Đề Xuất Các Biện Pháp Can Thiệp Cụ Thể Để Giảm Tỷ Lệ Mắc Bệnh

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp can thiệp cụ thể để giảm tỷ lệ mắc NKHHCT ở trẻ em dưới 5 tuổi. Các biện pháp này có thể bao gồm: tăng cường tiêm chủng, cải thiện dinh dưỡng, nâng cao điều kiện sống, giáo dục sức khỏe cho bà mẹ và cộng đồng, và tăng cường giám sát dịch bệnh. Các biện pháp can thiệp cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự tham gia của nhiều bên liên quan để đạt hiệu quả cao nhất.

5.2. Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Điều Trị và Chăm Sóc Trẻ Bị NKHHCT

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp để nâng cao chất lượng điều trị và chăm sóc trẻ bị NKHHCT. Các giải pháp này có thể bao gồm: đào tạo nâng cao năng lực cho nhân viên y tế, cung cấp đầy đủ trang thiết bị và thuốc men, cải thiện quy trình khám chữa bệnh, và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ sở y tế. Việc nâng cao chất lượng điều trị và chăm sóc giúp giảm tỷ lệ biến chứng và tử vong do NKHHCT.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về NKHHCT

Nghiên cứu về tình hình NKHHCT ở trẻ em dưới 5 tuổi tại huyện Long Thành, Đồng Nai đã cung cấp những thông tin quan trọng về tỷ lệ mắc bệnh, các yếu tố nguy cơ và kiến thức, thực hành của bà mẹ. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để xây dựng các chương trình phòng chống và điều trị NKHHCT hiệu quả hơn tại địa phương. Nghiên cứu cũng mở ra những hướng nghiên cứu tiếp theo, tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp và tìm kiếm các giải pháp mới để giảm gánh nặng bệnh tật do NKHHCT gây ra.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu và Ý Nghĩa Thực Tiễn

Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ mắc NKHHCT ở trẻ em dưới 5 tuổi tại huyện Long Thành, các yếu tố nguy cơ liên quan và kiến thức, thực hành của bà mẹ. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng các chương trình phòng chống và điều trị NKHHCT hiệu quả hơn tại địa phương. Các kết quả này có thể được sử dụng để tập trung các nguồn lực vào những đối tượng có nguy cơ cao và xây dựng các chương trình giáo dục sức khỏe phù hợp.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Phòng Chống Nhiễm Khuẩn Hô Hấp

Nghiên cứu đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về phòng chống NKHHCT, bao gồm: đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp, tìm kiếm các giải pháp mới để giảm gánh nặng bệnh tật, nghiên cứu về các yếu tố di truyền và môi trường liên quan đến NKHHCT, và phát triển các phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh tiên tiến hơn. Các nghiên cứu tiếp theo sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về NKHHCT và tìm ra những giải pháp hiệu quả hơn để bảo vệ sức khỏe của trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính 1.1 Đại cương về bệnh nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính (Acute Respiratory Infections- ARI) là một bệnh nhiễm khuẩn cấp tính đường hô hấp bắt đầu từ mũi, họng đến thanh quản, khí quản, phế quản, phổi. Dựa vào vị trí các đoạn của bộ phận hô hấp, người ta phân chia ra đường hô hấp trên và đường hô hấp dưới. Phần lớn nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính (NKHHCT) ở trẻ em là nhiễm khuẩn hô hấp trên (2/3 trường hợp) như ho, cảm lạnh, viêm họng, viêm mũi, viêm V.A, viêm amydale, viêm xoang, viêm tai giữa … nhiễm khuẩn hô hấp trên thường nhẹ, còn nhiễm khuẩn hô hấp dưới tỉ lệ ít hơn (1/3 trường hợp) nhưng thường là nặng, dễ tử vong như viêm thanh quản, viêm thanh khí - phế quản, viêm tiểu phế quản, viêm phổi, đặc biệt là viêm phổi cấp tính ở trẻ nhỏ có tỉ lệ tử vong cao nhất, vì vậy cần phải được theo dõi và phát hiện sớm để điều trị kịp thời [45].

Tại bệnh viện Nhi Đồng 1, viêm phổi có tỷ lệ nhập viện cao đứng thứ hai sau tiêu chảy, mỗi năm có khoảng 4.000 trẻ nhập viện vì viêm phổi và không ngừng gia tăng, cao điểm trong các tháng mùa lạnh. Năm 2004, viêm phổi chiếm tỷ lệ 45%, cao nhất trong tổng số bệnh lý hô hấp nằm viện. Tại bệnh viện Nhi Đồng 2 từ 01/03/2001 – 28/02/2002 có 3221 trẻ dưới 2 tuổi nhập Khoa hô hấp vì nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính, trong đó 1092 trường hợp viêm phế quản phổi và 42 trường hợp viêm phổi thùy, chiếm tỷ lệ chung 35% [17]. Theo thống kê cả nước có khoảng 20 đến 30 ngàn trẻ dưới 5 tuổi chết vì nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính hàng năm, chủ yếu do bệnh viêm phổi.

4 Là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính của đường thở nghĩa là từ tai, mũi, họng, đường dẫn khí (thanh quản, khí quản, phế quản), cho đến phổi. Bệnh thường có biều hiện ho không quá 30 ngày. Đây là bệnh phổ biến nhất, nguyên nhân nhập viện và tử vong hàng đầu ở trẻ em, nhất là trẻ dưới 5 tuổi. Ước tính một em bé dưới 5 tuổi có thể bị NKHHCT 5-8 lần mỗi năm.

Nếu được chăm sóc tốt, đa số trẻ sẽ tự khỏi trong vòng 10 – 14 ngày. Tuy nhiên, khoảng 20-25% trẻ bị NKHHCT sẽ diễn tiến thành viêm phổi, cần điều trị kháng sinh thích hợp để tránh biến chứng và tử vong [5]. Ước tính một em bé dưới 5 tuổi có thể bị NKHHCT 5-8 lần mỗi năm, số trẻ mắc bệnh hô hấp đến khám tại cơ sở y tế hàng năm 30-40% trên tổng số trẻ em đến khám [5]. Hiện nay, viêm phổi vẫn là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ dưới 5 tuổi tại các nước đang phát triển: ước tính có khoảng 4.300 trẻ tử vong do viêm phổi mỗi ngày, cứ mỗi 20 giây sẽ có một trẻ tử vong do viêm phổi trên toàn thế giới và 95% là ở các nước đang phát triển [22].

Những dấu hiệu khi trẻ mắc NKHHCT gồm có ho, sốt hoặc hạ nhiệt độ, chảy nước mũi, thở nhanh, khó thở, thở khò khè, rút lõm lồng ngực, cánh mũi phập phồng, tím tái, co giật, thở rít khi nằm yên, bỏ bú hoặc bú kém, ran nổ, ran ẩm nhỏ hạt, ran rít, ran ngáy. Tuy nhiên, mức độ xuất hiện các triệu chứng này khác nhau tùy thuộc vào tình trạng bệnh nặng nhẹ, vào lứa tuổi của trẻ, vị trí tổn thương.2 Phân loại và xử trí Theo vị trí tổn thương (vị trí giải phẩu học) * Viêm đường hô hấp trên: -Cảm lạnh( Viêm long đường hô hấp trên). -Viêm VA -Viêm tai giữa. 5 -Viêm Amidal * Viêm đường hô hấp dưới: -Viêm thanh quản.

-Viêm thanh – khí quản. -Viêm phế quản. -Viêm tiểu phế quản. -Viêm phổi Phân loại theo mức độ nặng nhẹ: -Không viêm phổi.

-Viêm phổi nặng. -Bệnh rất nặng Triệu chứng thường thấy nhất là ho dưới 30 ngày, có thể kèm theo sốt hoặc không. Ngoài ra còn có thể kèm theo các triệu chứng khác như đau họng, nghẹt mũi, sồ mũi, thở khò khè. Đặc điểm lâm sàng thường gặp và chẩn đoán sớm NKHHCT ở trẻ em Những dấu hiệu khi trẻ mắc nhiễm khuẩn hô hấp cấp gồm có: ho, sốt hoặc hạ nhiệt độ, chảy nước mũi, thở nhanh, thở khò khè, rút lõm lồng ngực, cánh mũi phập phồng, tím tái, co giật, thở rít khi nằm yên, bỏ bú hoặc bú kém, ran nổ, ran ẩm nhỏ hạt, ran rít, ran ngáy.

Tuy nhiên, mức độ xuất hiện các triệu chứng này khác nhau tùy thuộc vào tình trạng bệnh nặng nhẹ, vào lứa tuổi của trẻ, vị trí tổn thương. - Ho là dấu hiệu có sớm của NKHH khi đường thở bị viêm nhiễm -Thở nhanh: + Do hiện tượng thiếu O2 khi phổi bị viêm, bị mất tính đàn hồi dãn nở, tính mềm mại 6 + Chức năng trao đổi khí bị giảm sút + Trẻ phải tăng nhịp thở để đảm bảo đủ lượng O2 cung cấp cho cơ thể. Muốn xác định ngưỡng thở nhanh, phải dựa trên cơ sở tần số thở bình thường. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, ngưỡng thở nhanh của trẻ dưới 5 tuổi như sau: - Trẻ dưới 2 tháng tuổi: Nhịp thở từ 60 lần/phút trở lên - Trẻ từ 2 tháng đến 12 tháng: Nhịp thở từ 50 lần/ phút trở lên - Trẻ từ 12 tháng đến 5 tuổi: Nhịp thở từ 40 lần/phút trở lên Đếm nhịp thở phải đếm trong vòng 1 phút, đếm trong lúc trẻ nằm yên hoặc tốt nhất là lúc trẻ ngủ.

Xem kiểu thở: chú ý đối với trẻ dưới 2 tuổi chủ yếu là thở bụng, nếu nghi ngờ cần đếm lại lần thứ hai. Nhịp thở nhanh là dấu hiệu lâm sàng độc đáo mà không có một dấu hiệu lâm sàng nào kết hợp được cả độ nhạy và độ đặc hiệu cao khi chẩn đoán viêm phổi. Phương pháp đếm nhịp thở có thể chẩn đoán đúng khoảng 80% trường hợp viêm phổi [45]. Bệnh rất nặng hoặc viêm phổi rất nặng - Dấu hiệu: trẻ có một trong các dấu hiệu nguy kịch sau + Không uống được + Co giật + Ngủ li bì hay khó đánh thức + Thở rít khi nằm yên + Suy dinh dưỡng nặng.

- Xử trí + Chuyển đi bệnh viện ngay. + Dùng 1 liều kháng sinh đầu tiên + Điều trị sốt (nếu có) + Điều trị khò khè (nếu có) + Nếu nghi ngờ sốt rét, dùng thuốc chống sốt rét. Viêm phổi nặng - Dấu hiệu: Các triệu chứng của trẻ khi bị viêm phổi nặng đó là khi trẻ có thở co lõm lồng ngực, nghĩa là khi trẻ hít vào phần dưới lồng ngực sẽ bị lõm vào thay vì nở ra như bình thường. Cần cho trẻ nhập viện vì đây là triệu chứng cho biết trẻ đã bị viêm phổi nặng, cần điều trị tích cực để tránh biến chứng và tử vong.

Cần lưu ý là mọi trường hợp viêm phổi ở trẻ dưới 2 tháng đều nặng và đều cần phải nhập viện. Cần lưu ý các dấu hiệu nguy hiểm nào để đưa trẻ đi khám ngay. Khi có 1 trong các dấu hiệu sau cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay vì tính mạng trẻ đang bị đe dọa nghiêm trọng: - Tím tái - Bỏ bú hoặc bú kém (trẻ dưới 2 tháng tuổi), không uống được (trẻ từ 2 tháng đến 5 tuổi) - Co giật - Ngủ li bì, khó đánh thức - Thở có tiếng rít - Suy dinh dưỡng nặng. Đặc biệt trẻ dưới 2 tháng nếu có sốt hoặc hạ nhiệt độ (trẻ lạnh), thở khò khè thì cũng là dấu hiệu nguy hiểm cần đưa trẻ đi khám ngay.

- Xử trí + Chuyển ngay đến bệnh viện + Dùng 1 liều kháng sinh đầu tiên + Điều trị sốt (nếu có) + Điều trị khò khè (nếu có) 8 Nếu không có điều kiện chuyển vịên thì điều trị bằng kháng sinh và theo dõi chặt chẽ. Viêm phổi -Dấu hiệu Triệu chứng sớm nhất khi trẻ bị viêm phổi là thở nhanh. Để nhận biết trẻ có thở nhanh hay không, ta cần đếm nhịp thở của trẻ trong 1 phút, với đồng hồ có kim giây. Tốt nhất là chỉ đếm nhịp thở khi trẻ nằm yên không quấy, khóc.

Việc chẩn đoán và điều trị viêm phổi chủ yếu dựa vào dịch tễ, lâm sàng và X-quang phổi [25]. • Trẻ dưới 2 tháng: thở nhanh khi nhịp thở từ 60 lần /phút trở lên • Trẻ từ 2 tháng đến dưới 12 tháng: thở nhanh khi từ 50 lần /phút trở lên • Trẻ từ 12 tháng đến dưới 5 tuổi: thở nhanh khi từ 40 lần /phút trở lên Khi thấy trẻ thở nhanh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được điều trị sớm vì đây là triệu chứng sớm nhất báo hiệu là trẻ đã bị viêm phổi. - Xử trí: + Dùng kháng sinh tại nhà + Hướng dẫn bà mẹ chăm sóc trẻ tại nhà. + Điều trị sốt (nếu có) + Điều trị khò khè (nếu có) + Hẹn tái khám lại sau 2 ngày.

Khi bà mẹ đưa con đến tái khám, nếu: * Trẻ bệnh nặng hơn: Không uống được, rút lõm lồng ngực, có một trong các dấu hiệu nguy kịch thì chuyển ngay đến bệnh viện * Trẻ không đỡ: Khi tình trạng bệnh của trẻ không thay đổi, nhịp thở không giảm. Tiến hành đổi kháng sinh hoặc chuyển trẻ lên bệnh viện. * Trẻ đỡ bệnh: Biểu hiện trẻ đỡ sốt, nhịp thở chậm hơn, ăn ngủ và chơi tốt, thực hiện tiếp tục dùng kháng sinh cho trẻ đủ 5 ngày 9 1. Không viêm phổi (ho hoặc cảm lạnh) - Dấu hiệu: + Ho, cảm lạnh, chảy nước mũi, hoặc nghẹt mũi + Không rút lõm lồng ngực + Không thở nhanh + Không có bất kỳ dấu hiệu nguy hiểm nào.

+ Điều trị sốt (nếu có) +Điều trị thở khò khè (nếu có) + Sử dụng kháng sinh khi có chỉ định: các loại kháng sinh thường dùng * Sulfamide: tác dụng kiềm khuẩn, có tác dụng cả vi khuẩn gram (-) và gram (+), hấp thu tốt qua đường tiêu hóa 70 - 90 %, đào thải chủ yếu qua thận * Beta – lactam: kháng sinh diệt khuẩn, hữu hiệu với hầu hết vi trùng gram (+), cầu khuẩn gram (-), hấp thu chủ yếu ở tá tràng và phần trên của hỗng tràng, bài tiết chủ yếu qua đường thận + Nếu ho trên 30 ngày, chuyển đến bệnh viện để chẩn đoán + Điều trị viêm tai, viêm họng (nếu có) + Khám và chữa các bệnh khác (nếu có) + Hướng dẫn bà mẹ chăm sóc tại nhà 1. Phòng bệnh nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính Bảo đảm cho trẻ được bú sữa mẹ, bú sớm ngay sau đẻ, bú hoàn toàn trong 6 tháng đầu và bú kéo dài đến 2 năm.