LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong nền kinh tế hội nhập quốc tế hiện nay, các DNSX đang đứng trƣớc những thách thức rất lớn đó là làm sao để có thể đứng vững và cạnh tranh đƣợc trong thị trƣờng. Trong đó, yếu tố cạnh tranh về chi phí để nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm đƣợc giá thành sản phẩm, quản lý đƣợc hiệu quả của doanh nghiệp là vấn đề hết sức quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Do vậy, việc triển khai và áp dụng công tác KTQT trong doanh nghiệp là vấn đề hết sức cần thiết, KTQT đáp ứng đƣợc nhu cầu cung cấp đầy đủ, nhanh chóng các thông tin để nhà quản trị điều hành doanh nghiệp, phục vụ kiểm soát và đánh giá doanh nghiệp nhằm thực hiện tốt các chức năng quản trị.
Hiện nay, một số doanh nghiệp chƣa quan tâm nhiều đến việc áp dụng KTQT cho việc quản lý điều hành doanh nghiệp. Trên thực tế, việc đƣa ra các quyết định kinh tế, điều hành doanh nghiệp luôn đòi hỏi nhà quản lý phải dựa vào nhiều nguồn thông tin khác nhau, bao gồm cả thông tin bên trong và bên ngoài doanh nghiệp, nhằm đạt đƣợc kết quả tốt nhất trong quá trình điều hành hoạt động của doanh nghiệp mình. Kế toán quản trị là một bộ phận cung cấp thông tin quan trọng, không thể thiếu hỗ trợ cho doanh nghiệp trong việc lập kế hoạch, tổ chức điều hành đơn vị, kiểm tra và đánh giá kết quả thực hiện, cũng nhƣ đƣa ra các quyết định trong quản lý doanh nghiệp, qua đó góp phần khẳng định vai trò quan trọng, cần thiết của nó cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.Tuy nhiên hiện nay các doanh nghiệp Việt Nam nói chung và các DNSX trên địa bàn tỉnh Bình Định nói riêng, chủ yếu tập trung vào xây dựng hệ thống thông tin kế toán tài chính phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính, báo cáo thuế mà chƣa thực sự quan tâm đến KTQT, dẫn đến việc đƣa ra chiến lƣợc kinh doanh ít căn cứ vào thông tin do KTQT cung cấp để phục vụ tình hình kinh doanh, nên có nhiều nguy cơ tụt hậu, không cạnh tranh nổi với các đối thủ do không xây dựng đƣợc chính sách giá hợp lý và thiếu tầm nhìn trong quản lý, thậm chí nhiều trƣờng hợp phải đóng cửa, phá sản. 2 Hơn nữa, DNSX nói chung tình hình thị trƣờng trong l nh vực sản xuất có tính cạnh tranh cao do đó cần nhu cầu thông tin KTQT để ra các quyết định kinh doanh mang tính cạnh tranh với các doanh nghiệp cùng loại, tiếp nữa các doanh nghiệp này đa phần là DNNVV quy mô không lớn cho nên cũng ảnh hƣởng đến mối quan hệ lợi ích – chi phí trong việc tổ chức hệ thống KTQT, nên cần nâng cao nhận thức nhà quản lý để xác định nhu cầu thông tin và ý thức trong việc tổ chức hệ thống KTQT cho từng doanh nghiệp.
Từ đó cho thấy nhà quản trị doanh nghiệp nói chung và các DNSX nói riêng cần hơn nữa những công cụ quản lý, phục vụ đắc lực cho việc quản trị doanh nghiệp, làm tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp và KTQT là một công cụ cần thiết phải áp dụng. Do đó, việc nghiên cứu nhằm nhận diện và lƣợng hóa mức độ tác động của từng nhân tố đến việc vận dụng KTQT trong các DNSX trên địa bàn tỉnh Bình Định là chủ đề quan trọng và cấp thiết. Chính vì vậy, em đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng kế toán quản trị của các doanh nghiệp sản xuất trên địa bàn tỉnh Bình Định”. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan 2.1 Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài Lobo, M.
The Future of Management accounting: A South Australian Perspective.Journal of Management Accounting Research, 2: 55-70. Tạm dịch: Tƣơng lai của KTQT: Một quan điểm Nam Öc. Thông qua việc xem xét các tài liệu học thuật thực nghiệm đƣợc thực hiện bởi các cơ quan kế toán chuyên nghiệp ở Anh, Mỹ và Öc về bản chất của sự thay đổi trong mức độ vận dụng kế toán quản trị, các tác giả này nhận thấy rằng mức độ vận dụng kế toán quản trị ở các doanh nghiệp chịu sự tác động của hai nhóm yếu tố là: nhóm các yếu tố môi trƣờng và nhóm các yếu tố tổ chức. Các yếu tố tác động đến mức độ vận dụng kế toán quản trị trong doanh nghiệp đƣợc tập hợp theo bảng sau: Bảng 1.1: Tổng hợp các nhân tố ảnh hƣởng đến sự thay đổi trong mức độ vận dụng KTQT đƣợc báo cáo tại Öc, Anh và Mỹ.
3 Nhân tố môi trƣờng: Toàn cầu hóa thị trƣờng sản xuất Gia tăng cạnh tranh Mức độ vận dụng kế toán quản trị đƣợc Các nhân tố tổ chức: Nhấn mạnh hơn báo cáo tại về tổ chức Anh, Úc và Năng lực cốt lõi Mỹ Quan hệ khách hang và nhà cung cấp Thu hẹp, sự giảm biên chế Gia công Cấu trúc tổ chức phẳng hóa Tinh thần hợp tác đồng đội Nguồn: Lobo, M., 2004) Nhƣ vậy với việc sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu định tính, khảo sát thông qua việc gửi thƣ đến các thành viên CPA Australia, những ngƣời đang làm việc hoặc các chuyên gia có mối quan tâm về kế toán quản trị, các tác giả xác định đƣợc 2 nhóm nhân tố môi trƣờng và nhân tố tổ chứccó ảnh hƣởng đến sự thay đổi trong mức độ vận dụng KTQT đƣợc báo cáo tại Öc, Anh và Mỹ., (2011) “SME Entrepreneurs in Northern Thailand: Their Perception of and Need for Management Accounting”. Journal of Business and Policy Research, 6: 143-155. Tạm dịch: Doanh nghiệp nhỏ và vừa ở miền Bắc Thái Lan: Nhận thức và nhu cầu về kế toán quản trị. Mục tiêu nghiên cứu này xác định và đo lƣờng mức độ nhận thức về tầm quan trọng của kế toán quản trị và nhu cầu vận dụng kế toán quản trị giữa các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở vùng Thƣợng Bắc Thái Lan (miền bắc Thái Lan).
Dữ liệu đƣợc thu thập đƣợc thông qua bảng câu 4 hỏi khảo sát gửi đến cho các doanh nghiệp và kích thƣớc mẫu chính thức cho nghiên cứu là 422 doanh nghiệp SME ở miền bắc Thái Lan, tiếp đó các tác giả sử dụng phƣơng pháp thống kê mô tả bao gồm tần suất, tỷ lệ phần trăm, trung bình và độ lệch chuẩn, và hệ số tƣơng quan đƣợc sử dụng để phân tích mối quan hệ và mức độ tác động của các nhân tố đến vận dụng kế toán quản trị. Kết quả của nghiên cứu này cho thấy rằng các doanh nghiệp SME chỉ nhận thức một cách vừa phải về vai trò của kế toán quản trị, liên quan đến lập kế hoạch, kiểm soát và ra quyết định. Nghiên cứu cũng cho thấy có mối quan hệ cùng chiều của nhận thức về tầm quan trọng của kế toán quản trị của nhà quản lý và nhu cầu vận dụng kế toán quản trị, đồng thời các DN có quy mô vừa thì nhận thức (am hiểu) về tầm quan trọng và tính hữu ích của KTQT cũng nhƣ nhu cầu về vận dụng KTQT cao hơn các DN có quy mô nhỏ. Ahmad, Kamilah (2012) với nghiên cứu “The use of management accounting practices in Malaysian SMES”.
Tạm dịch: Việc sử dụng các phƣơng pháp kế toán quản trị trong các DNNVV ở Malaysia. Mục tiêu của nghiên cứu này là xác định các yếu tố ảnh hƣởng đến mức độ vận dụng kế toán quản trị trong các DNNVV và kiểm tra mối quan hệ giữa vận dụng kế toán quản trị và hiệu quả hoạt động của các DNNVV. Để thực hiện nghiên cứu, các tác giả đã gửi bảng câu hỏi khảo sát cho 1.000 doanh nghiệp nhỏ ở Malaysia trong l nh vực sản xuất, và thu về 160 bảng câu hỏi đƣợc trả lời hợp lệ và sử dụng chúng để tiếp tục nghiên cứu. Kết quả cho thấy hầu hết các doanh nghiệp đều tổ chức vận dụng kế toán quản trị, chỉ khác nhau là s lựa chọn vận dụng kế toán quản trị truyền thống (gồm: nhận diện và xác lập định mức chi phí; dự toán ngân sách; phân tích, đánh giá chênh lệch chi phí giữa thực tế với định mức), hay vận dụng kế toán quản trị phức tạp (gồm: nhận diện và xác lập định mức chi phí; dự toán ngân sách; phân tích, đánh giá chênh lệch chi phí giữa thực tế với định mức; hỗ trợ ra quyết định; kế toán quản trị chiến lƣợc) và thực tế thì các doanh nghiệp đƣợc khảo sát vận dụng MAP truyền thống nhiều hơn là vận dụng MAP phức tạp.
Việc này đƣợc giải thích rằng các công ty có quy mô lớn hơn thì nhu cầu vận dụng kế toán quản trị cũng nhiều hơn. Kết quả của nghiên 5 cứu này cũng cho thấy rằng MAP đóng vai trò rất quan trọng trong hiệu quả quản lý các SME của Malaysia. Nghiên cứu kết luận rằng có bốn nhân tố ảnh hƣởng đến vận dụng kế toán quản trị trong doanh nghiệp gồm: quy mô của công ty, mức độ cạnh tranh thị trƣờng; sự tham gia của chủ sở hữu/ ngƣời quản lý trong việc phát triển MAP và công nghệ sản xuất tiên tiến. Nghiên cứu cũng tìm thấy mối quan hệ tích cực giữa việc vận dụng MAP và hiệu quả hoạt động của các DNNVV.
Nghiên cứu góp phần hệ thống cơ sở lý luận về kế toán quản trị và thúc đẩy sự quan tâm của các nhà nghiên cứu ở Malaysia cũng nhƣ các nhà nghiên cứu trên thế giới về vận dụng kế toán quản trị. Alper Erserim (2012) “The Impacts of Organizational Culture, Firm's Characteristics and External Environment of Firms on Management Accounting Practices: An Empirical Research on Industrial Firms in Turkey”. Tạm dịch: Tác động của văn hóa tổ chức, đặc điểm của công ty và môi trƣờng bên ngoài của các doanh nghiệp về thực hành kế toán quản trị: Một nghiên cứu thực nghiệm ở các doanh nghiệp công nghiệp tại Thổ Nh Kỳ. Nghiên cứu này thực hiện khảo sát với mẫu bao gồm 84 công ty thuộc l nh vực công nghiệp tại Thổ Nh Kỳ.
Tác giả lần lƣợt đƣa ra và kiểm định các giả thuyết nghiên cứu nhƣ: Giả thuyết 1: Việc vận dụng kế toán quản trị chịu tác động bởi văn hóa doanh nghiệp với (a) văn hóa tổ chức hỗ trợ, (b) văn hóa tổ chức sáng tạo, (c) văn hóa tổ chức dựa trên quy tắc và (d) văn hóa tổ chức dựa trên mục tiêu; Giả thuyết 2: Việc vận dụng kế toán quản trị chịu tác động bởi thiết kế tổ chức doanh nghiệp với (a) mức độ tập trung kinh doanh, (b) mức độ chính thức hóa kinh doanh, (c) mức độ cạnh tranh đƣợc nhận thức và (d) mức độ không chắc chắn về môi trƣờng.
