MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay, tình hình tội phạm trong Quân đội đang có nhiều diễn biến phức tạp, đặc biệt là các tội phạm XPSH. Tính từ năm 2015 đến năm 2019, số vụ án do Quân đội tiến hành điều tra, truy tố, xét xử tổng cộng là 925 vụ, trong đó có đến 322 vụ án thuộc nhóm tội XPSH, chiếm tỉ lệ rất cao là 34,81%. Không những vậy, tình hình tội phạm XPSH đang có xu hướng gia tăng qua các năm cả về số vụ và người phạm tội.
Các đối tượng không còn thực hiện hành vi phạm tội đơn lẻ, mà đã có sự cấu kết với nhau để cùng thực hiện tội phạm, trong các vụ án này thường sẽ có đối tượng đã có tiền án, tiền sự về tội phạm XPSH cùng thực hiện. Chính vì vậy, phương thức, thủ đoạn thực hiện tội phạm rất tinh vi, phức tạp, khó bị phát hiện; tính chất, mức độ thì ngày càng nghiêm trọng; việc đấu tranh, phòng ngừa đang gặp nhiều khó khăn. Vì thế, đã gây ảnh hưởng xấu đến tình hình ANCT và TTATXH, gây ảnh hưởng tới uy tín và thiệt hại không hề nhỏ cho Quân đội. Thực tế cho thấy rằng, nhân thân người phạm tội có vị trí nhất định và đóng vai trò quan trọng trong cơ chế hành vi phạm tội.
Nghiên cứu làm rõ đặc điểm nhân thân người phạm tội XPSH là cơ sở xác định nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm XPSH, từ đó đưa ra các giải pháp phòng ngừa hiệu quả với tình hình tội phạm XPSH; giúp cho việc định tội, định khung, quyết định hình phạt một cách chính xác; đề ra các biện pháp giáo dục, cải tạo hiệu quả đối với người phạm tội. Chính vì vậy, để đáp ứng yêu cầu của công cuộc đấu tranh phòng, chống có hiệu quả với tình hình tội phạm XPSH, các CQTHTT trong Quân đội đã dần thay đổi và có nhận thức một cách đúng đắn, sâu sắc của việc nghiên cứu các đặc điểm nhân thân người phạm tội XPSH. Với mục đích hoàn thiện lý luận về nhân thân người phạm tội XPSH nói chung và nhân thân người phạm 1 Luan van tội XPSH trong Quân đội nói riêng và phục vụ cho thực tiễn hoạt động công tác, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Nhân thân người phạm tội xâm phạm sở hữu trong Quân đội ở nước ta hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sỹ. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Hiện nay có một số đề tài, luận văn, tài liệu có liên quan đến nhân thân người phạm tội, góp phần hoàn thiện lý luận về nhân thân người phạm tội, đưa ra các giải pháp hữu hiệu trong việc phòng, chống tội phạm hiện nay.
- Võ Khánh Vinh (2011), Giáo trình tội phạm học, Đại học Huế - Trung tâm đào tạo từ xa, Hà Nội; - Luận văn Thạc sĩ luật học: Nhân thân người phạm tội xâm phạm sở hữu từ thực tiễn quận Bình Tân, Lê Thành Công ,2016, Học viện khoa học xã hội; - Luận văn Thạc sĩ luật học: Nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh, Lê Minh Duy, 2020, Học viện khoa học xã hội; Về mặt lý luận và thực tiễn các công trình nghiên cứu trên đã làm rõ được một số vấn đề, cụ thể như sau: Về mặt lý luận các công trình nghiên cứu trên đã đi sâu làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về nhân thân người phạm tộiXPSH, như là: Khái niệm nhân thân người phạm tội XPSH; các đặc điểm của nhân thân người phạm tội XPSH; vai trò của nhân thân người phạm tội XPSH trong cơ chế hành vi phạm tội. Về mặt thực tiễn một số công trình nghiên cứu đã tập trung đi sâu phân tích đặc điểm nhân thân người phạm tội trong một số loại tội phạm như: Tội trộm cắp tài sản … Một số công trình cũng đã có những nghiên cứu về nhân thân người phạm tội trên một địa bàn nhất định, như địa bàn tỉnh Tây Ninh và Thành phố Hồ Chí Minh. 2 Luan van Tác giả sẽ vận dụng những kết quả đã nghiên cứu được của các công trình trên làm kiến thức để đi sâu nghiên cứu nhân thân người phạm tội XPSH trong Quân đội ở nước ta hiện nay. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3.
Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở làm rõ những đặc điểm nhân thân người phạm tội XPSH trong Quân đội, nghiên cứu và phân tích các yếu tố tác động đến sự hình thành các đặc điểm nhân thân tiêu cực ở người phạm tội, đề xuất các giải pháp thiết thực để phòng ngừa tình hình tội phạm XPSH trong Quân đội ở nước ta hiện nay từ khía cạnh nhân thân người phạm tội. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được nội dung đã nêu trên, đề tài đi sâu giải quyết các nhiệm vụ sau: Thứ nhất: Phân tích, làm rõ một số vấn đề lý luận về nhân thân người phạm tội XPSH trong Quân đội và các yếu tố tác động đến sự hình thành các đặc điểm thân người phạm tội XPSH trong Quân đội; Thứ hai: Nghiên cứu phân tích làm rõ các đặc điểm nhân thân người phạm tội XPSH và các yếu tố tác động đến sự hình thành nhân thân người phạm tội XPSH trong Quân đội từ năm 2015 - 2019; Thứ ba: Đề xuất các giải pháp tăng cường hiệu quả trong công tác phòng ngừa tội phạm XPSH trong Quân đội từ khía cạnh nhân thân người phạm tội. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Nghiên cứu về nhân thân người phạm tội XPSH trong Quân đội ở nước ta dựa trên các số liệu thống kê tội phạm của Viện kiểm sát Quân sự Trung ương, Tòa án Quân sự Trung ương và Cục Điều tra hình sự Bộ Quốc phòng giai đoạn từ 2015 đến 2019.
Phạm vi nghiên cứu Phạm vi về nội dung: Luận văn nghiên cứu nhân thân người phạm tội XPSH ở khía cạnh tội phạm học và phòng ngừa tội phạm. Phạm vi về không gian: Đề tài nghiên cứu nhân thân người phạm tội XPSH trong Quân đội thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án Quân sự. Phạm vi về thời gian: Từ năm 2015 đến năm 2019. Phạm vi về tội danh: Đề tài nghiên cứu các tội về XPSH quy định tại chương XVI của BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017, gồm: Tội cướp tài sản (Điều 168), Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 169), Tội cưỡng đoạt tài sản (Điều 170), Tội cướp giật tài sản (Điều 171), Tội công nhiên chiếm đoạt tài sản (Điều 172), Tội trộm cắp tài sản (Điều 173), Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174), Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175), Tội chiếm giữ trái phép tài sản (Điều 176), Tội sử dụng trái phép tài sản (Điều 177), Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản (Điều 178), Tội thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước, cơ quan, doanh nghiệp (Điều 179), Tội vô ý gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản (Điều 180).
Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 5. Cơ sở lý luận Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác-Lênin, các tri thức khoa học pháp lý của tội phạm học, khoa học luật hình sự, khoa học điều tra hình sự. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp kế thừa thông tin, nghiên cứu tài liệu, số liệu: Tác giả đã tập trung nghiên cứu các văn bản pháp luật, các công trình nghiên cứu khoa học về nhân thân người phạm tội XPSH, các bản án và các báo cáo của các Tòa án quân sự, Viện Kiểm sát quân sự, Cục Điều tra hình sự Bộ Quốc phòng để phân tích làm rõ lý luận nhân thân người phạm tội XPSH trong Quân đội. 4 Luan van - Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, điều tra xã hội học: Thu thập, tổng hợp, phân tích, so sánh đánh giá các số liệu về đặc điểm nhân thân người phạm tội XPSH trong Quân đội và những yếu tố tác động đến sự hình thành các đặc điểm nay, qua đó đề xuất các giải pháp thiết thực phục vụ công tác phòng ngừa tội phạm XPSH trong Quân đội.
- Phương pháp nghiên cứu điển hình: Tác giả sử dụng một số vụ án điển hình đã được Tòa án Quân đội đưa ra xét xử để phân tích, làm rõ các đặc điểm nhân thân tiêu cực và các yếu tố tác động làm hình thành các đặc điểm nhân thân tiêu cực ở người phạm tội XPSH trong Quân đội. Từ đó tác giả có thể đưa ra những đánh giá sát với thực tiễn và đề xuất các giải pháp phòng ngừa hiệu quả, phù hợp đối với tình hình tội phạm XPSH trong Quân đội. - Phương pháp tổng kết kinh nghiệm, phân tích, suy luận logic… được sử dụng để nhằm đưa ra các giải pháp phòng ngừa tình hình tội XPSH từ góc độ nhân thân người phạm tội. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn 6.
Ý nghĩa lý luận của đề tài Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần bổ sung và làm phong phú thêm lý luận về nhân thân người phạm tội nói chung, nhân thân người phạm tội XPSH nói riêng, qua đó làm phong phú thêm lý luận của Tội phạm học. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể được vận dụng vào thực tiễn công tác phòng, chống tội phạm XPSH trong Quân đội thời gian tới. Những điểm mới của đề tài: Luận văn là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu nhân thân người phạm tội XPSH trong Quân đội giai đoạn 2015 - 2019, từ đó làm sáng tỏ các đặc điểm nhân thân người phạm tội XPSH và các yếu tố tác động đến sự hình thành nhân thân người phạm tội XPSH trong Quân đội một cách toàn diện và sâu sắc, là cơ sở để đưa ra một số giải pháp 5 Luan van có tính khả thi nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội XPSH trong Quân đội ở nước ta hiện nay. Kết cấu của luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn được cấu trúc thành ba chương: Chương 1.
Những vấn đề lý luận về nhân thân người phạm tội xâm phạm sở hữu trong Quân đội ở nước ta. Thực trạng nhân thân người phạm tội xâm phạm sở hữu trong Quân đội ở nước ta hiện nay. Dự báo và giải pháp phòng ngừa tội phạm xâm phạm sở hữu trong Quân đội ở nước ta từ khía cạnh nhân thân người phạm tội. 6 Luan van Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU TRONG QUÂN ĐỘI Ở NƯỚC TA 1.