Nghiên cứu nhân giống bằng phương pháp giâm hom cây diễm châu pentas lanceolata

Nghiên cứu nhân giống cây Diễm Châu hiệu quả bằng phương pháp giâm hom. Khám phá kỹ thuật và kết quả ứng dụng thực tiễn cho vườn ươm.

• Tác giả: Mai Thu Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Yến
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp đô thị
• Đề tài: Nghiên cứu nhân giống bằng phương pháp giâm hom cây Diễm Châu (Pentas Lanceolata)
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan nghiên cứu nhân giống giâm hom cây Diễm Châu

Cây Diễm Châu, với tên khoa học Pentas Lanceolata, là một loài cây cảnh có giá trị cao nhờ khả năng ra hoa quanh năm và màu sắc đa dạng. Việc đáp ứng nhu cầu thị trường đòi hỏi một phương pháp sản xuất cây giống diễm châu số lượng lớn, đồng đều về chất lượng và có giá thành hợp lý. Nghiên cứu nhân giống bằng phương pháp giâm hom cây diễm châu nổi lên như một giải pháp tối ưu, cho phép giữ lại toàn bộ đặc tính di truyền ưu việt của cây mẹ. Phương pháp nhân giống vô tính này có hệ số nhân giống cao, giúp tạo ra hàng loạt cây con khỏe mạnh trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, thành công của kỹ thuật giâm cành phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố ngoại cảnh. Các yếu tố như giá thể, độ ẩm, nhiệt độ và ánh sáng cần được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo tỷ lệ sống của hom cao nhất. Nghiên cứu của Mai Thu Hiền (2018) đã tập trung vào việc xác định các điều kiện tối ưu này. Thí nghiệm được thực hiện nhằm đánh giá ảnh hưởng của các loại giá thể giâm hom khác nhau, chế độ che sáng và thời vụ đến khả năng ra rễ và phát triển của hom. Kết quả nghiên cứu cung cấp một cơ sở khoa học vững chắc, giúp chuẩn hóa quy trình giâm hom, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất và góp phần vào việc bảo tồn, phát triển loài cây cảnh này tại Việt Nam. Việc hiểu rõ cơ sở khoa học của sự hình thành rễ bất định và các yếu tố ảnh hưởng là chìa khóa để làm chủ công nghệ này.

1.1. Đặc điểm hình thái và giá trị cảnh quan của Pentas Lanceolata

Cây Diễm Châu (Pentas Lanceolata) có nguồn gốc từ Châu Phi, thuộc họ Cà phê (Rubiaceae). Đây là loài cây thân bụi lâu năm, chiều cao trung bình từ 30-50cm. Lá cây có màu xanh đậm, hình elip, bề mặt lá hơi có lông tơ và gân lá rõ. Đặc điểm nổi bật nhất của cây là hoa. Hoa mọc thành cụm hình ngôi sao ở đỉnh, với màu sắc phong phú từ đỏ, hồng, tím đến trắng, tạo nên giá trị thẩm mỹ cao. Nhờ khả năng ra hoa liên tục, cây Diễm Châu rất được ưa chuộng trong thiết kế cảnh quan, thường được trồng làm viền, tạo thảm hoa trong công viên, sân vườn hoặc trồng trong chậu trang trí ban công. Cây có tốc độ sinh trưởng nhanh và biên độ sinh thái rộng, thích nghi tốt với điều kiện khí hậu miền Bắc Việt Nam, kể cả mùa đông lạnh.

1.2. Cơ sở khoa học của kỹ thuật giâm cành trong nhân giống vô tính

Nhân giống bằng hom là một phương pháp nhân giống vô tính dựa trên khả năng tái sinh của thực vật. Một đoạn thân, cành, hoặc lá (gọi là hom) được cắt từ cây mẹ và đặt trong điều kiện thích hợp để phát triển thành một cây hoàn chỉnh. Cơ sở tế bào học của quá trình này là sự hình thành rễ bất định từ các tế bào mô mềm tại vết cắt. Về mặt sinh lý, các hormone thực vật nội sinh, đặc biệt là Auxin, đóng vai trò quyết định trong việc kích thích ra rễ. Theo nghiên cứu, các yếu tố như tuổi cây mẹ, vị trí lấy hom và sự hiện diện của lá trên hom đều ảnh hưởng trực tiếp đến nồng độ hormone và khả năng tạo rễ. Đây là phương pháp hiệu quả để duy trì các đặc tính di truyền tốt, tạo ra các cây giống diễm châu đồng nhất.

II. Cách khắc phục thách thức khi giâm hom cây Mẫu Đơn Ta

Quá trình nhân giống bằng phương pháp giâm hom cây diễm châu đối mặt với nhiều thách thức, ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ sống của hom. Các thách thức này được phân thành hai nhóm chính: yếu tố nội sinh và yếu tố ngoại sinh. Về nội sinh, đặc tính di truyền của loài Pentas Lanceolata quyết định khả năng ra rễ tự nhiên. Tuổi của cây mẹ và vị trí lấy hom cũng là một rào cản; hom lấy từ cây quá già hoặc từ cành đã hóa gỗ hoàn toàn thường có tỷ lệ ra rễ thấp. Sự tích lũy dinh dưỡng trong hom cũng là yếu tố quan trọng, hom quá nhỏ hoặc quá non không đủ năng lượng để hình thành rễ. Về ngoại sinh, các điều kiện nhà giâm là thách thức lớn nhất. Việc duy trì độ ẩm không khí và nhiệt độ giâm hom ổn định là rất khó. Độ ẩm quá cao dễ gây thối úng và phát sinh nấm bệnh, trong khi độ ẩm thấp làm hom mất nước và chết khô. Ánh sáng cũng là một yếu tố phức tạp; ánh sáng trực xạ làm tăng nhiệt độ và tỷ lệ thoát hơi nước, trong khi thiếu sáng lại ức chế quá trình quang hợp. Lựa chọn giá thể giâm hom không phù hợp cũng là một nguyên nhân thất bại phổ biến, dẫn đến việc rễ không thể phát triển. Để khắc phục, cần có một quy trình kỹ thuật chuẩn hóa, từ khâu chọn cây mẹ đến khâu chăm sóc sau giâm.

2.1. Các yếu tố nội sinh ảnh hưởng đến khả năng hình thành rễ

Các yếu tố nội sinh xuất phát từ chính bản thân vật liệu giâm hom. Đặc điểm di truyền của loài và thậm chí của từng cá thể cây mẫu đơn ta (tên gọi khác của Diễm Châu) quyết định tiềm năng ra rễ. Tuổi cây mẹ là một nhân tố quan trọng; cây non có khả năng tái sinh mạnh hơn cây già. Vị trí lấy hom trên cành cũng tạo ra sự khác biệt: hom ngọn và hom thân (đoạn bánh tẻ) thường cho kết quả tốt nhất do chứa nhiều hormone sinh trưởng và mô phân sinh trẻ. Sự tồn tại của lá trên hom cũng rất cần thiết, vì lá là nơi sản xuất carbohydrate và các chất kích thích ra rễ tự nhiên thông qua quang hợp. Tuy nhiên, cần cắt bớt diện tích lá để giảm thoát hơi nước.

2.2. Thách thức từ điều kiện ngoại sinh trong vườn ươm

Các yếu tố ngoại sinh đến từ môi trường vườn ươm. Thách thức lớn nhất là kiểm soát đồng bộ nhiệt độ giâm hom và độ ẩm không khí. Nhiệt độ tối ưu cho hầu hết cây nhiệt đới là 28-33°C, trong khi độ ẩm không khí cần duy trì ở mức 85-90%. Giá thể giâm hom phải đảm bảo vừa thoáng khí, vừa giữ ẩm tốt mà không gây úng nước. Nấm bệnh là một mối đe dọa thường trực trong môi trường ẩm ướt, có thể làm thối gốc hom trước khi rễ kịp hình thành. Ngoài ra, cường độ ánh sáng phải được điều chỉnh hợp lý, thường là ánh sáng tán xạ khoảng 40-50%, để tránh làm hom bị stress nhiệt và mất nước.

III. Phương pháp chọn giá thể giâm hom Diễm Châu tỷ lệ sống 90

Việc lựa chọn giá thể giâm hom là yếu tố quyết định đến sự thành công của kỹ thuật giâm cành cây Diễm Châu. Một giá thể lý tưởng cần đáp ứng các tiêu chí: tơi xốp, thoát nước tốt, giữ ẩm đủ, sạch mầm bệnh và cung cấp sự ổn định cho hom. Trong nghiên cứu của Mai Thu Hiền (2018), ba công thức giá thể đã được thử nghiệm để tìm ra loại chất trồng tối ưu. Công thức 1 (CTTN1) sử dụng 100% đất thịt. Công thức 2 (CTTN2) là hỗn hợp 80% đất thịt và 20% xơ dừa. Công thức 3 (CTTN3) bao gồm 50% đất thịt, 30% trấu hun và 20% sỉ than. Kết quả thực nghiệm cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Công thức CTTN3 đã chứng tỏ hiệu quả vượt trội, đạt tỷ lệ sống của hom lên đến 90% trong điều kiện giâm vụ hè-thu. Hỗn hợp này tạo ra một môi trường cực kỳ thuận lợi cho việc kích thích ra rễ. Trấu hun và sỉ than giúp tăng độ tơi xốp và khả năng thoát nước, ngăn ngừa tình trạng úng rễ, trong khi đất thịt cung cấp dinh dưỡng ban đầu. Sự kết hợp này không chỉ cải thiện cấu trúc vật lý của giá thể mà còn tạo ra môi trường vi sinh vật có lợi, hạn chế nấm bệnh. Đây là một phát hiện quan trọng, cung cấp công thức cụ thể cho việc sản xuất cây giống diễm châu hàng loạt.

3.1. Phân tích 3 công thức chất trồng thí nghiệm cho hom Diễm Châu

Nghiên cứu đã so sánh ba loại chất trồng khác nhau. CTTN1 (100% đất thịt) là công thức đối chứng, có nhược điểm là dễ bị nén chặt, thoát nước kém. CTTN2 (80% đất thịt + 20% xơ dừa) cải thiện khả năng giữ ẩm nhờ xơ dừa, nhưng có thể giữ nước quá mức nếu không kiểm soát tưới tiêu, dễ gây thối gốc trong điều kiện độ ẩm cao. CTTN3 (50% đất thịt + 30% trấu hun + 20% sỉ than) là công thức tối ưu. Trấu hun có tác dụng làm xốp đất, cung cấp kali và cải thiện hệ vi sinh vật. Sỉ than tăng cường độ thoáng khí và thoát nước. Sự phối trộn cân bằng này tạo ra một môi trường lý tưởng cho rễ non phát triển.

3.2. Vai trò của xơ dừa và trấu hun trong việc kích thích ra rễ

Xơ dừa và trấu hun là hai thành phần hữu cơ phổ biến trong giá thể giâm hom. Xơ dừa có khả năng giữ ẩm tuyệt vời, giúp duy trì độ ẩm ổn định xung quanh gốc hom, hạn chế tình trạng hom bị khô. Tuy nhiên, tỷ lệ xơ dừa cao có thể làm tăng nguy cơ nấm bệnh. Ngược lại, trấu hun lại có tác dụng cân bằng. Nó giúp giá thể tơi xốp, tăng cường lưu thông không khí đến vùng rễ, một yếu tố quan trọng cho quá trình hô hấp của rễ và kích thích ra rễ mới. Trấu hun còn chứa một lượng kali dễ tiêu, hỗ trợ cây con cứng cáp hơn sau khi hình thành rễ. Việc kết hợp các vật liệu này một cách hợp lý là chìa khóa để tạo ra giá thể hoàn hảo.

3.3. So sánh tỷ lệ sống của hom trên các giá thể giâm hom khác nhau

Kết quả từ thí nghiệm đợt 1 (vụ hè-thu) cho thấy sự chênh lệch đáng kể. Sau 60 ngày, CTTN3 đạt tỷ lệ sống cao nhất là 90%. CTTN1 (đất thịt) theo sau với 85%. CTTN2 (đất thịt + xơ dừa) có tỷ lệ sống thấp nhất là 73%. Mặc dù thí nghiệm đợt 2 (vụ xuân-hè) gặp vấn đề về nấm bệnh làm giảm tỷ lệ sống chung, CTTN3 vẫn cho kết quả tương đối tốt hơn các công thức còn lại. Dữ liệu này khẳng định rằng một giá thể có độ thoáng khí cao (nhờ trấu hun và sỉ than) là yếu tố quyết định để đạt tỷ lệ sống của hom cao khi giâm cành cây Diễm Châu.

IV. Hướng dẫn tối ưu điều kiện nhà giâm Pentas Lanceolata

Để thành công trong việc nhân giống bằng phương pháp giâm hom cây diễm châu, việc kiểm soát các điều kiện nhà giâm là tối quan trọng. Ba yếu tố chính cần được tối ưu hóa là nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng. Nhiệt độ giâm hom lý tưởng cho loài cây nhiệt đới này dao động trong khoảng 28-33°C. Nhiệt độ quá thấp sẽ làm chậm quá trình trao đổi chất và hình thành rễ, trong khi nhiệt độ quá cao làm tăng hô hấp và thoát hơi nước, khiến hom nhanh chóng kiệt sức. Độ ẩm không khí cần được duy trì ở mức bão hòa, khoảng 85-90%, để ngăn hom bị mất nước qua lá. Điều này có thể đạt được bằng cách phun sương thường xuyên hoặc sử dụng hệ thống nhà giâm có mái che kín. Về ánh sáng, Pentas Lanceolata propagation đòi hỏi ánh sáng tán xạ thay vì ánh sáng trực tiếp. Ánh sáng trực xạ mạnh làm tăng nhiệt độ và gây stress cho hom. Nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng lưới che giảm 25% đến 75% ánh sáng là cần thiết. Chế độ che sáng 25% cho kết quả khả quan trong thí nghiệm. Ngoài ra, thời vụ giâm hom cũng có ảnh hưởng. Mặc dù nghiên cứu chưa đưa ra kết luận cuối cùng, nhưng kết quả thực tế cho thấy vụ hè-thu (tháng 6-8) với nhiệt độ và độ ẩm cao, ổn định đã cho tỷ lệ sống của hom cao vượt trội so với vụ xuân-hè.

4.1. Cách điều chỉnh nhiệt độ và độ ẩm không khí phù hợp

Việc duy trì nhiệt độ và độ ẩm không khí ổn định là nền tảng cho kỹ thuật giâm cành. Trong điều kiện vườn ươm chuyên nghiệp, có thể sử dụng hệ thống phun sương tự động và mái che bằng nilon để tạo hiệu ứng nhà kính, giữ ẩm và nhiệt. Đối với quy mô nhỏ hơn, cần đặt khay giâm ở nơi thoáng mát, tránh gió lùa và nắng gắt. Phun sương lên lá 2-3 lần mỗi ngày bằng bình xịt tay là biện pháp cần thiết để duy trì độ ẩm. Theo dõi nhiệt kế và ẩm kế hàng ngày để có sự điều chỉnh kịp thời, đặc biệt là vào những ngày nắng nóng hoặc thời tiết thay đổi đột ngột.

4.2. Ảnh hưởng của chế độ che sáng đến sự phát triển cây giống

Ánh sáng là nguồn năng lượng cho quang hợp nhưng cũng là tác nhân gây hại nếu cường độ quá mạnh. Hom giâm chưa có rễ nên khả năng hút nước rất hạn chế, do đó cần được bảo vệ khỏi ánh nắng trực tiếp. Nghiên cứu đã thử nghiệm các mức độ che sáng khác nhau. Kết quả cho thấy chế độ che sáng 25% mang lại hiệu quả tốt, giúp cây có đủ ánh sáng tán xạ để quang hợp nhưng không bị stress nhiệt. Điều này cho thấy cây Diễm Châu cần một lượng ánh sáng vừa phải trong giai đoạn đầu hình thành rễ. Việc sử dụng lưới che là một giải pháp đơn giản và hiệu quả để tạo ra môi trường ánh sáng tối ưu.

4.3. Xác định thời vụ giâm hom Pentas Lanceolata tốt nhất

Thời vụ giâm hom ảnh hưởng đến kết quả do sự thay đổi tự nhiên của nhiệt độ và độ ẩm. Thí nghiệm được tiến hành vào hai thời vụ: hè-thu (tháng 6-8) và xuân-hè (tháng 3-4). Kết quả cho thấy thời vụ hè-thu (đợt 1) có tỷ lệ sống của hom và tỷ lệ ra rễ cao hơn hẳn (đạt 90%). Nguyên nhân là do điều kiện thời tiết trong giai đoạn này tương đối ổn định, nhiệt độ và độ ẩm cao, thuận lợi cho sự phát triển của hom. Ngược lại, thời vụ xuân-hè có thời tiết biến động, trời nồm ẩm tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển mạnh, ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả. Do đó, có thể sơ bộ kết luận mùa hè là thời điểm thích hợp để giâm hom cây Diễm Châu.

V. Bí quyết chăm sóc sau giâm giúp cây giống Diễm Châu khỏe

Giai đoạn chăm sóc sau giâm là khâu cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, quyết định tỷ lệ sống của hom và chất lượng của cây giống diễm châu. Sau khi cắm hom vào giá thể, việc quan trọng nhất là duy trì độ ẩm. Trong tuần đầu tiên, cần tưới phun sương 2-3 lần mỗi ngày để đảm bảo lá không bị héo và giá thể luôn đủ ẩm. Tuy nhiên, cần tránh tưới quá đẫm gây úng nước, tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển. Một trong những rủi ro lớn nhất là bệnh thối gốc do nấm. Kinh nghiệm từ nghiên cứu cho thấy, việc phun thuốc phòng nấm định kỳ (2 tuần/lần) bằng các hoạt chất như Tuzet, Diomate là rất cần thiết. Khi phát hiện hom có dấu hiệu bệnh (gốc đen, thân có phấn trắng, lá héo úa), cần lập tức loại bỏ và cách ly để ngăn chặn lây lan. Sau khoảng 21-35 ngày, hom bắt đầu ra rễ và nảy chồi mới. Lúc này, có thể giảm dần tần suất tưới nước và bắt đầu cho cây tiếp xúc với nhiều ánh sáng hơn một cách từ từ để cây cứng cáp. Khi bộ rễ đã phát triển ổn định và cây con ra được 2-3 cặp lá thật, có thể chuyển cây ra bầu lớn hơn hoặc trồng ra luống sản xuất. Quy trình chăm sóc cẩn thận sẽ đảm bảo tạo ra lứa cây giống diễm châu khỏe mạnh, đồng đều, sẵn sàng cho việc trồng trang trí cảnh quan.

5.1. Quy trình tưới nước và duy trì độ ẩm cho hom giâm

Tưới nước là công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ. Nên sử dụng bình phun sương để tạo ra các hạt nước nhỏ, mịn, làm ướt đều bề mặt lá và giá thể mà không làm xói mòn gốc hom. Trong 1-2 tuần đầu, cần duy trì độ ẩm giá thể ở mức 60-70%. Trước mỗi lần tưới, cần kiểm tra độ ẩm bằng tay. Nếu bề mặt chất trồng vẫn còn ẩm thì chưa cần tưới thêm. Từ tuần thứ ba trở đi, khi hom bắt đầu hình thành rễ, nhu cầu nước sẽ giảm dần. Lúc này, chỉ cần tưới khi bề mặt giá thể se khô. Việc quản lý tưới tiêu hợp lý giúp ngăn chặn hiệu quả bệnh thối gốc, một trong những nguyên nhân thất bại chính trong kỹ thuật giâm cành.

5.2. Cách phòng trừ sâu bệnh hại thường gặp trên cây giống

Môi trường ẩm ướt của nhà giâm là điều kiện lý tưởng cho nấm và một số loại sâu bệnh phát triển. Các bệnh thường gặp trên cây giống diễm châu là nấm mốc (phấn trắng trên lá và thân) và rệp sáp. Để phòng bệnh, cần đảm bảo giá thể đã được xử lý sạch mầm bệnh trước khi giâm. Phun thuốc chống nấm định kỳ 2 tuần/lần là biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Khi cây bị bệnh, cần sử dụng các loại thuốc đặc trị như Ridomil Gold hoặc Nurelle D. Điều quan trọng là phải cách ly ngay những cây bị bệnh để tránh dịch bệnh bùng phát trên diện rộng, đặc biệt khi giâm hom với mật độ dày.

VI. Kết luận và định hướng phát triển kỹ thuật giâm cành Diễm Châu

Nghiên cứu về nhân giống bằng phương pháp giâm hom cây diễm châu đã mang lại những kết quả khoa học và thực tiễn quan trọng. Kết luận chính rút ra là việc lựa chọn giá thể và kiểm soát độ ẩm là hai yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất đến thành công. Công thức giá thể tối ưu được xác định là hỗn hợp 50% đất thịt, 30% trấu hun và 20% sỉ than, cho tỷ lệ sống của hom đạt 90%. Đây là một công thức dễ áp dụng, sử dụng các vật liệu sẵn có và chi phí thấp. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì độ ẩm không khí cao (85-90%) và sử dụng ánh sáng tán xạ trong suốt quá trình giâm. Mặc dù Pentas Lanceolata propagation có thể thực hiện mà không cần thuốc kích rễ, việc áp dụng đúng kỹ thuật về giá thể và môi trường đã đủ để đạt hiệu quả cao. Tuy nhiên, vẫn còn những tồn tại cần được tiếp tục nghiên cứu sâu hơn. Hướng phát triển trong tương lai có thể tập trung vào việc xác định chính xác ảnh hưởng của các loại hormone kích thích ra rễ (như IBA, NAA) ở các nồng độ khác nhau để tối ưu hóa thời gian ra rễ và chất lượng bộ rễ. Đồng thời, cần có thêm các thí nghiệm để xác định rõ ràng hơn về thời vụ giâm hom và chế độ che sáng lý tưởng nhất cho từng vùng khí hậu cụ thể. Việc hoàn thiện quy trình này sẽ giúp nâng cao năng lực sản xuất cây giống diễm châu, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của ngành hoa và cây cảnh Việt Nam.

6.1. Tổng kết các phát hiện chính từ nghiên cứu giâm hom

Nghiên cứu đã khẳng định Pentas Lanceolata là loài dễ nhân giống bằng phương pháp giâm cành. Yếu tố quyết định thành công không phải là thuốc kích rễ mà là môi trường vật lý. Giá thể CTTN3 (đất thịt + trấu hun + sỉ than) cho kết quả vượt trội về tỷ lệ sống, tỷ lệ ra chồi và tỷ lệ ra rễ. Độ ẩm và nhiệt độ là hai yếu tố môi trường cần được kiểm soát nghiêm ngặt. Việc không quản lý tốt độ ẩm trong thí nghiệm đợt 2 là nguyên nhân chính dẫn đến thất bại do nấm bệnh bùng phát, cho thấy tầm quan trọng của khâu chăm sóc sau giâm.

6.2. Hướng nghiên cứu tương lai về Pentas Lanceolata propagation

Để hoàn thiện kỹ thuật giâm cành Diễm Châu, các nghiên cứu trong tương lai cần được mở rộng. Thứ nhất, cần nghiên cứu ảnh hưởng của các chất điều hòa sinh trưởng như IBA, NAA ở các nồng độ khác nhau để rút ngắn thời gian ra rễ và tăng số lượng rễ. Thứ hai, cần có thêm thí nghiệm về thời vụ và chế độ che sáng một cách bài bản hơn để đưa ra khuyến cáo chính xác cho từng khu vực. Cuối cùng, nghiên cứu về ảnh hưởng của tuổi cây mẹ và vị trí lấy hom (hom thân, hom ngọn) cũng sẽ góp phần tối ưu hóa nguồn vật liệu giâm, nâng cao hiệu quả sản xuất cây giống diễm châu trên quy mô công nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Diễm châu có tên khoa học là Pentas Lanceolata, thuộc họ Rubiaceae là loài cây lâu năm, có hoa đẹp, sai hoa và cho hoa quanh năm. Cây thích hợp trồng làm cảnh trong sân vƣờn, vƣờn hoa, công viên. Cây có thể trồng thành bụi, khóm hoa hay thảm hoa đều tạo cảnh đẹp. Cây diễm châu có biên độ sinh thái rộng thích nghi đƣợc với nhiều điều kiện môi trƣờng sống khác nhau.

Đối với miền Bắc Việt Nam có mùa đông lạnh cây vẫn sinh trƣởng khá tốt và cho hoa đẹp. Hoa cây diễm châu có nhiều màu sắc khác nhau để phục vụ cho công tác trang trí cũng nhƣ thị hiếu ngƣời tiêu dùng. Để đáp ứng đƣợc số lƣợng cây con lớn, giá thành thấp, cây con nhanh lớn và vẫn giữ đƣợc phẩm chất tốt của cây mẹ việc sử nhân giống vô tính bằng phƣơng giâm hom đang đƣợc sử dụng phổ biến và đáp ứng đƣợc các tiêu chí trên. Trong quá trình giâm hom yếu tố độ ẩm, ánh sáng, nhiệt độ, giá thể trồng phù hợp giúp cây nhanh ra rễ và tỷ lệ sống cao.

Xuất phát từ thực tế để xác định lựa chọn biện pháp kỹ thuật và chăm sóc cây diễm châu phù hợp nhất, đề tài “Nghiên cứu nhân giống bằng phƣơng pháp giâm hom cây Diễm Châu (Pentas Lenceolata)” tại phƣờng Cẩm Phú, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh đƣợc thực hiện. 1 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Đặc điểm đối tƣợng nghiên cứu: Cây Diễm Châu (Pentas Lanceolata) Long Đởm (Gentianales) ọ Thiến Thảo (Rubiaceae) Chi: Pentas Tên khác: Cây Mẫu Đơn Nhật Tên khoa học : Pentas Lanceolata Nguồn gốc : Châu Phi ình 1. Đặc điểm hình thái cây Diễm Châu 2 Mô tả Cây lâu năm cao 30 – 50cm, dạng bụi, nếu mọc tự nhiên có thể cao 90 – 180cm. Là cây thƣờng xanh cho hoa rất đa dạng sặc sỡ: đỏ tƣơi, hồng, tím hoa cà hay trắng.

Lá có màu xanh lá cây đậm, hình elip đến hình giáo với chiều dài khoảng 10 cm. Lá hơi có lông và gân lá sâu. Hoa là một cụm tròn rộng 10 cm bao gồm nhiều bông hoa hình ngôi sao mọc thẳng đứng trên đỉnh. Hoa có 5 cánh tràng.

Cây có tốc độ sinh trƣởng nhanh. Khả năng nhân giống Gieo hạt, giâm cành. Phân bố Cây có nguồn gốc từ Châu Phi. Ở nƣớc ta, cây đƣợc trồng ở nhiều nơi nhƣ Văn Giang- Hƣng Yên.

Giá trị Trồng vƣờn, công viên, vƣờn hoa, chậu hoa treo ban công, chậu thông minh, hoặc trồng thành bụi, khóm hoa hay thảm hoa. Ứng dụng trong cảnh quan Thƣờng đƣợc trồng ở vƣờn cảnh gia đình và khuôn viên các công viên.com/product/cay-hoa-diem-chau/] 1.2 M t số thành tựu nhân giống bằng hom - Trong quá trình sản xuất, con ngƣời đã biết nhân giống bằng hom từ xa xƣa nhƣ hom Sắn, Mía, và một số loài cây ngũ cốc khác…Nhân giống bằng con đƣờng sinh dƣỡng ngày càng phát triển mạnh, có hiệu quả cao trên nhiều loài cây khác nhau. Cây tạo từ hom giâm có đặc tính di truyền giống hệt đặc tính di truyền vốn có của cây mẹ, phƣơng pháp này cho ra hàng loạt cây trồng đồng đều chất lƣợng và góp phần đến công cuộc xây dựng, bảo tồn ngân hàng gen thực vật. - Ngày nay phƣơng pháp nhân giống sinh dƣỡng đƣợc áp dụng rộng rãi và chiếm ƣu thế trong việc cải tạo giống cây trồng một cách có hiệu quả.

Nhân giống bằng hom các loại cây rừng và cây đô thị trên thế giới vẫn đang đƣợc nghiên cứu và ứng dụng ở mức độ sâu rộng hơn.  Trên thế giới - Trải qua nhiều thế kỷ, những thành tựu về nhân giống vô tính nói chung và nhân giống bằng hom nói riêng đã đƣợc khẳng định rõ ràng. Phƣơng pháp nhân giống bằng hom từ rất sớm đã có những nghiên cứu và ứng dụng ở nhiều nƣớc, từ đó mà chất lƣợng cây giống, nắng suất cây trồng hàng năm của các nƣớc tăng lên 3 rất nhiều. Đặc biệt từ năm 1990 đến nay, nhân giống bằng hom đƣợc ứng dụng rộng rãi ở nhiều nƣớc trên thế giới nhƣ: Brazil, Australia, Nam Phi, Ấn Độ, Pháp, Trung Quốc,… đã và đang thu đƣợc những thành tựu to lớn.

Aleksandrova đã công bố kết quả nghiên cứu của mình về hơn 200 loài hoa thảo trong cuốn “Hoa và kỹ thuật trồng hoa”. Tác gải tập trung nghiên cứu về kỹ thuật trồng, chăm sóc và nhân giống các loài hoa ôn đới, đƣợc áp dụng phổ biến trong cảnh quan.  Ở Việt Nam - Nghiên cứu về hom đƣợc tiến hành từ những năm cuối thập kỉ 70. Cho đến nay có thể sản xuất một lƣợng lớn cây hom các loài nhƣ: Trạng nguyên, Cẩm tú cầu, Trà hoa vàng, Dâm bụt… phục vụ công tác bảo tồn duy trì loài bằng hom.

- Hoa giấy & Thiên lý: giá thể sử dụng là đất Feralit nâu vàng, trƣớc khi giâm hom đƣợc tiêu độc bằng Benlat 0,3% Vị trí lấy hom ảnh hƣởng rất lớn đến kết quả giâm hom của 2 loài này + Hoa giấy: hom 2 (hom dƣới ngọn) có khả năng ra rễ tốt hơn hom 1 (hom ngọn) + Thiên lý: hom 1 (hom ngọn) có khả năng ra rễ tốt hơn hom 2 (hom dƣới ngọn) - Thiết Mộc Lan: Hom đƣợc lấy tại Văn Giang – Hƣng Yên, giá thể sử dụng là cát đƣợc xử lí sạch sẽ, và sử dụng chất ĐHST là IBA và IAA ở nồng độ 50ppm, 100ppm. Kết quả nghiên cứu thu đƣợc ở công thức CT2 sử dụng IBA ở 100ppm cho kết quả nảy chồi cao nhất đạt 88,89%, tỷ lệ hom ra rễ chiếm 88,44%, thấp nhất ử công thức DDC1 chỉ đạ 55,56% số hom nảy chồi và 37,78% hom ra rễ. - Dây Bạc Thau: Hom đực ngâm trong dung dịch benlat 0,1% trong 15 phút để diệt nấm, sử dung giá thể là cát và xử lý hom bằng các chất ĐHST IBA, NAA ở các nồng độ 50ppm, 100ppm, 150ppm. Kết quả thu đƣợc là khi xử lý hom bằng chất ĐHST: IBA 100ppm cho chất lƣợng cây hom tốt nhất với tỷ lệ hom sống đạt 68,57% chiều dài rễ TB/hom đạt 5,79cm, số lƣợng rễ TB/hom đạt 16,4 rễ, trong khi đó ở công thức ĐC có tỷ lệ sống đạt 54,29%, số rễ TB/hom đạt 13,85 rễ và chiều dài TB/hom đạt 3,5cm.

4 - Theo Lê Đình Mạnh (2013): Dây Kim Đồng: Sử dụng giá thể là cát và xử lý hom bằng các chất ĐHST: IBA, NAA ở các nồng độ 50ppm, 100ppm, 150ppm. Kết quả thu đƣợc là khí xử lý hom bằng chất ĐHST: IBA 50ppm có tỷ lệ ra rễ và chỉ số ra rễ tốt nhất thí nghiệm với tỷ lệ sống đạt 74,28%, tỷ lệ ra rễ là 62,85%, chiều dài rễ TB/hom đạt 2,25cm, số lƣợng rễ TB/hom là 7,2 rễ. bên cạnh đó ở công thức ĐC có tỷ lệ sống đạt 54,28%, tỷ lệ ra rễ đạt 42,85%, lƣợng rễ TB/hom đạt 4,84 rễ, chiều dài đạt 1,92cm. - Theo Nguyễn Thị Mai (2007): Mắt nai: Chất ĐHST IAA (100ppm là CT tốt nhất trong các CTTN với tỷ lệ sống là 76,67%, tỷ lệ hom ra rễ là 66,67%, chỉ số ra rễ là 29,98 gấp 11,8 lần so với CT đối chứng.

Với CT đối chứng thì tỷ lệ hom sống là 66,67, tỷ lệ hom ra rễ là 43,33%, chỉ số ra rễ là 2,46 - Cây cẩm tú cầu: Giâm hom chồi bánh tẻ Cẩm tú cầu xử lý chất kích thích ra rễ IAA, NAA ở nồng độ 100 ppm trong thời gian ngâm 5 phút cho tỷ lệ sống và ra rễ cao nhất 73.33 % sau 61 ngày giâm. Nhân giống bằng phƣơng pháp giâm hom đối với cây cẩm tú cầu cho tỷ lệ sống cao, hom ra chồi và rễ nhiều có thể áp dụng để sản xuất cây giống. Tuy nhiên phải chọn thời gian giâm hom thích hợp (độ ẩm cao, thời tiết mát mẻ) tốt nhất là vào đầu mùa xuân. - Năm 2008, bằng phƣơng pháp giâm hom, gieo hạt, chiết cành, đồng thời ứng dụng cách bón phân, phun thuốc, xử lý nhiệt độ, ánh sáng hợp lý, các nhà nghiên cứu của Vƣờn Quốc gia Tam Đảo thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã thuần dƣỡng, nhân giống, bảo tồn thành công 6 loại hoa đỗ quyên rừng quý hiếm gồm: 1.3 Nhân giống bằng hom: 1.1 Cơ sở khoa học của việc nhân giống bằng hom: Ƣu điểm nhân giống bằng hom: Kỹ thuật nhân giống bằng phƣơng pháp giâm hom cho hệ số nhân cao.

Từ một cây mẹ, giống tốt bằng phƣơng pháp giâm hom có thể lấy đƣợc nhiều cành hom để tạo ra nhiều cây con. Mặt khác cây hom còn có thể giữ nguyên những đặc tính di truyền, phẩm chất và tính trạng trội của cây mẹ và có khả năng khống chế số lƣợng đực hóa (Mai Quang Trƣờng và cộng sự, 2007). 5 Nhƣợc điểm nhân giống bằng hom: Giâm hom đòi hỏi kỹ thuật công phu, giá thành cao hơn nhân giống bằng hạt (chi phí cao gấp 6-8 lần so với trồng bằng hạt). Hạn chế tuổi của cây mẹ lấy hom (Mai Quang Trƣờng và cộng sự, 2007).1 Cơ sở tế bào của hình thành rễ bất định: Nhân giống bằng hom là một trong những phƣơng pháp nhân giống sinh dƣỡng, dùng một phần lá, một đoạn thân, đoạn cành hoặc đoạn rễ để tạo ra cây mới gọi là cây hom.

Cây hom có đặc tính di truyền tƣơng đồng cây mẹ. Nhân giống bằng hom là phƣơng pháp có hệ số nhân giống cao, giữ đƣợc đặc tính tốt của cây mẹ và giá cả không quá đắt đỏ nên đƣợc sử dụng phổ biến trong nhân giống cây rừng, cây cảnh và cây ăn quả. Vấn đề có ý nghĩa quyết định đến giâm hom là các hom ra rễ có thân cây sẽ đƣợc hình thành từ chồi bên hoặc chồi bất định. Có thể hiểu rễ bất định là rễ sinh ra ở bất kỳ bộ phận nào của cây ngoài hệ rễ chính của nó, rễ bất định có thể sinh ra tự nhiên.

Rễ bất định chia làm 2 loại: Rễ tiềm ẩn và rễ mới sinh. - Rễ tiềm ẩn là rễ có nguồn gốc sẵn trong thân cây, cành cây nhƣng chỉ phát triển khi đoạn thân hoặc đoạn cành đó tách rời khỏi cây mẹ. - Rễ mới sinh là rễ không có sẵn trong cây mà chỉ đƣợc hình thành khi cắt hom và là hậu quả của phản ứng với vết cắt. Khi cắt hom các tế bào sống ở vết cắt bị tổn thƣơng và các tế bào dẫn truyền đã chết ở mô gỗ đƣợc hở ra và gián đoạn sau đó là quá trình tái sinh và hình thành rễ mới.2 Cơ sở sinh lý của sự hình thành rễ bất định: Có rất nhiều các nhân tố ảnh hƣởng đến tỷ lệ ra rễ cũng nhƣ chất lƣợng của cây hom trong quá trình giâm hom, nhƣng về cơ bản chúng đƣợc chia thành hai nhóm nhƣ sau: nhóm các nhân tố nội sinh và nhóm các nhân tố ngoại sinh.