Nghiên Cứu Nguyên Nhân và Kết Quả Điều Trị Viêm Phổi Do Vi Khuẩn Ở Trẻ Dưới 5 Tuổi

Tài liệu nghiên cứu Nguyên nhân và kết quả điều trị viêm phổi do vi khuẩn ở trẻ dưới 5 tuổi tại bệnh viện trung ương, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Dương Thị Hồng Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Khổng Thị Ngọc Mai
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nhi khoa
• Đề tài: Nguyên Nhân và Kết Quả Điều Trị Viêm Phổi Do Vi Khuẩn Ở Trẻ Dưới 5 Tuổi Tại Bệnh Viện Trung Ương Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn bác sĩ nội trú
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Viêm Phổi Do Vi Khuẩn Ở Trẻ Dưới 5 Tuổi

Viêm phổi là tình trạng viêm nhiễm nhu mô phổi, bao gồm phế nang, túi phế nang, ống phế nang, tổ chức liên kết khe kẽ và tiểu phế quản tận cùng. Đây là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em dưới 5 tuổi. Theo WHO, năm 2017, viêm phổi gây ra 808.694 ca tử vong, chiếm 15% tổng số ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn cầu. Tại Việt Nam, ước tính có 2,9 triệu trường hợp viêm phổi ở trẻ dưới 5 tuổi mỗi năm. Nguyên nhân gây viêm phổi ở trẻ em rất đa dạng, bao gồm vi khuẩn, virus, nấm và ký sinh trùng. Tuy nhiên, ở các nước đang phát triển, vi khuẩn vẫn là nguyên nhân phổ biến nhất. Việc xác định căn nguyên gây bệnh gặp nhiều khó khăn do tình trạng sử dụng kháng sinh trước khi nhập viện làm giảm tỷ lệ nuôi cấy dương tính. Tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng là một thách thức lớn trong điều trị.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Viêm Phổi Trẻ Em Dưới 5 Tuổi

Viêm phổi được định nghĩa là tình trạng viêm nhiễm nhu mô phổi. Có nhiều cách phân loại viêm phổi, bao gồm theo hình thái tổn thương (viêm phế quản phổi, viêm phổi thùy), theo hoàn cảnh mắc bệnh (viêm phổi cộng đồng, viêm phổi bệnh viện), theo căn nguyên gây bệnh (viêm phổi do vi khuẩn, viêm phổi do virus) và theo mức độ nặng của bệnh (viêm phổi, viêm phổi nặng). Việc phân loại giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp. Theo tài liệu, viêm phổi cộng đồng là nhiễm khuẩn cấp tính gây tổn thương nhu mô phổi, kèm theo các dấu hiệu ho, khó thở, nhịp thở nhanh và rút lõm lồng ngực.

1.2. Tỷ Lệ Mắc và Tử Vong Do Viêm Phổi Ở Trẻ Em Toàn Cầu

Viêm phổi là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ em. WHO báo cáo tỷ lệ mắc bệnh là 0,29 đợt mỗi trẻ/năm ở các nước đang phát triển. Năm 2017, viêm phổi gây ra 808.694 ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi. Việt Nam đứng thứ 9 trong số các quốc gia có gánh nặng bệnh tật viêm phổi cao nhất. Nghiên cứu cho thấy số ca viêm phổi ở trẻ em giảm 22% từ 2000 đến 2015, nhưng số ca nhập viện tăng lên. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc phòng ngừa và điều trị hiệu quả viêm phổi ở trẻ em.

II. Nguyên Nhân Viêm Phổi Do Vi Khuẩn Ở Trẻ Dưới 5 Tuổi

Nguyên nhân gây viêm phổi ở trẻ em rất đa dạng, bao gồm vi khuẩn, virus, nấm và ký sinh trùng. Tuy nhiên, ở các nước đang phát triển, vi khuẩn vẫn là nguyên nhân phổ biến nhất. Các vi khuẩn thường gặp bao gồm Streptococcus pneumoniae (phế cầu), Haemophilus influenzae, Staphylococcus aureus (tụ cầu) và Moraxella catarrhalis. Việc xác định chính xác căn nguyên gây bệnh là rất quan trọng để lựa chọn kháng sinh phù hợp. Tuy nhiên, việc này gặp nhiều khó khăn do tình trạng sử dụng kháng sinh trước khi nhập viện làm giảm tỷ lệ nuôi cấy dương tính.

2.1. Các Loại Vi Khuẩn Gây Viêm Phổi Thường Gặp Ở Trẻ Em

Các vi khuẩn thường gặp gây viêm phổi ở trẻ em bao gồm Streptococcus pneumoniae (phế cầu), Haemophilus influenzae, Staphylococcus aureus (tụ cầu) và Moraxella catarrhalis. Streptococcus pneumoniae là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi cộng đồng. Haemophilus influenzae trước đây là nguyên nhân phổ biến, nhưng tỷ lệ này đã giảm sau khi vắc-xin Hib được đưa vào sử dụng. Staphylococcus aureus thường gây viêm phổi nặng và áp xe phổi. Theo nghiên cứu của Đào Minh Tuấn (2012), S. pneumoniae chiếm 31,3% và H. influenzae chiếm 25,4% trong các trường hợp viêm phổi do vi khuẩn.

2.2. Yếu Tố Nguy Cơ Gây Viêm Phổi Do Vi Khuẩn Ở Trẻ Nhỏ

Có nhiều yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc viêm phổi do vi khuẩn ở trẻ em. Các yếu tố này bao gồm: suy dinh dưỡng, thiếu vitamin A, không được bú sữa mẹ đầy đủ, tiếp xúc với khói thuốc lá, sống trong môi trường ô nhiễm, mắc các bệnh mãn tính như tim bẩm sinh, hen suyễn, và suy giảm miễn dịch. Trẻ em không được tiêm phòng đầy đủ cũng có nguy cơ mắc viêm phổi cao hơn. Việc cải thiện các yếu tố nguy cơ này có thể giúp giảm tỷ lệ mắc viêm phổi ở trẻ em.

III. Tình Hình Kháng Kháng Sinh Của Vi Khuẩn Gây Viêm Phổi

Tình trạng kháng kháng sinh của các vi khuẩn gây viêm phổi ngày càng gia tăng và trở thành một vấn đề cấp thiết toàn cầu. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ kháng kháng sinh của Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae và Staphylococcus aureus đang tăng lên ở nhiều quốc gia, bao gồm cả Việt Nam. Điều này gây khó khăn cho việc điều trị và làm tăng nguy cơ biến chứng và tử vong. Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh.

3.1. Thực Trạng Kháng Kháng Sinh Của Phế Cầu S. pneumoniae

Phế cầu (S. pneumoniae) là một trong những vi khuẩn gây viêm phổi phổ biến nhất. Tuy nhiên, tỷ lệ kháng kháng sinh của phế cầu đang tăng lên ở nhiều nơi trên thế giới. Theo một nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương năm 2012, S. pneumoniae kháng cao với penicillin với tỷ lệ 78,2%. Tình trạng kháng kháng sinh này gây khó khăn cho việc lựa chọn kháng sinh điều trị và làm tăng nguy cơ thất bại điều trị. Việc sử dụng kháng sinh hợp lý và tuân thủ phác đồ điều trị là rất quan trọng để ngăn chặn sự lan rộng của tình trạng kháng kháng sinh.

3.2. Mức Độ Kháng Kháng Sinh Của H. influenzae và S. aureus

Ngoài phế cầu, H. influenzae và S. aureus cũng đang có xu hướng kháng kháng sinh. Tại Bệnh viện Nhi Trung ương năm 2012, H. influenzae kháng với augmentin là 100% và với ampicillin là 69,7%. S. aureus cũng đang trở nên kháng với nhiều loại kháng sinh, đặc biệt là methicillin (MRSA). Tình trạng kháng kháng sinh này đòi hỏi các bác sĩ phải lựa chọn kháng sinh một cách cẩn thận và theo dõi sát sao tình trạng bệnh nhân. Việc kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện và sử dụng kháng sinh hợp lý là rất quan trọng để ngăn chặn sự lây lan của các vi khuẩn kháng thuốc.

IV. Kết Quả Điều Trị Viêm Phổi Do Vi Khuẩn Tại Bệnh Viện

Kết quả điều trị viêm phổi do vi khuẩn ở trẻ em phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm: căn nguyên gây bệnh, mức độ nặng của bệnh, tình trạng kháng kháng sinh của vi khuẩn và các bệnh lý nền của bệnh nhân. Việc chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng để cải thiện kết quả điều trị. Phác đồ điều trị thường bao gồm sử dụng kháng sinh phù hợp, hỗ trợ hô hấp và điều trị các biến chứng.

4.1. Các Phương Pháp Điều Trị Viêm Phổi Do Vi Khuẩn Hiện Nay

Điều trị viêm phổi do vi khuẩn chủ yếu dựa vào sử dụng kháng sinh. Việc lựa chọn kháng sinh cần dựa trên căn nguyên gây bệnh, mức độ nặng của bệnh và tình trạng kháng kháng sinh của vi khuẩn. Ngoài ra, bệnh nhân có thể cần được hỗ trợ hô hấp bằng oxy hoặc máy thở. Các biện pháp hỗ trợ khác bao gồm: bù nước, hạ sốt và dinh dưỡng đầy đủ. Việc theo dõi sát sao tình trạng bệnh nhân và điều chỉnh phác đồ điều trị khi cần thiết là rất quan trọng.

4.2. Ảnh Hưởng Của Kháng Kháng Sinh Đến Kết Quả Điều Trị

Tình trạng kháng kháng sinh có ảnh hưởng lớn đến kết quả điều trị viêm phổi do vi khuẩn. Bệnh nhân nhiễm các vi khuẩn kháng thuốc thường có thời gian nằm viện kéo dài hơn, nguy cơ biến chứng cao hơn và tỷ lệ tử vong cao hơn. Việc lựa chọn kháng sinh thay thế có thể tốn kém hơn và không hiệu quả bằng các kháng sinh thông thường. Do đó, việc ngăn chặn sự lan rộng của tình trạng kháng kháng sinh là rất quan trọng để cải thiện kết quả điều trị viêm phổi ở trẻ em.

V. Nghiên Cứu Nguyên Nhân và Kết Quả Điều Trị Tại Thái Nguyên

Nghiên cứu tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên tập trung vào việc xác định nguyên nhân và tính kháng kháng sinh của vi khuẩn gây viêm phổi ở trẻ dưới 5 tuổi. Đồng thời, nghiên cứu đánh giá kết quả điều trị viêm phổi ở nhóm bệnh nhi này. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng để xây dựng phác đồ điều trị phù hợp và hiệu quả hơn tại bệnh viện.

5.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Về Viêm Phổi Tại Bệnh Viện Thái Nguyên

Nghiên cứu này có hai mục tiêu chính: (1) Xác định nguyên nhân và tính kháng kháng sinh của vi khuẩn gây viêm phổi ở trẻ từ 2 tháng đến 5 tuổi tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên năm 2019 - 2020. (2) Đánh giá kết quả điều trị viêm phổi ở những bệnh nhi trên. Nghiên cứu này giúp hiểu rõ hơn về tình hình viêm phổi do vi khuẩn tại địa phương và đưa ra các giải pháp can thiệp phù hợp.

5.2. Phương Pháp Nghiên Cứu và Đối Tượng Tham Gia Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại Trung tâm Nhi khoa – Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên. Đối tượng nghiên cứu là trẻ em từ 2 tháng đến 5 tuổi nhập viện vì viêm phổi trong năm 2019 - 2020. Các thông tin về tiền sử bệnh, triệu chứng lâm sàng, kết quả xét nghiệm và điều trị được thu thập và phân tích. Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang để đánh giá nguyên nhân và kết quả điều trị viêm phổi ở trẻ em.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Về Viêm Phổi Trẻ Em

Viêm phổi do vi khuẩn vẫn là một vấn đề sức khỏe quan trọng ở trẻ em, đặc biệt là ở các nước đang phát triển. Tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng là một thách thức lớn trong điều trị. Cần có các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn hiệu quả để giảm tỷ lệ mắc bệnh và cải thiện kết quả điều trị. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc tìm kiếm các phương pháp điều trị mới và hiệu quả hơn, cũng như phát triển các vắc-xin phòng ngừa các bệnh do vi khuẩn gây ra.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Phòng Ngừa Viêm Phổi Ở Trẻ Nhỏ

Phòng ngừa viêm phổi là rất quan trọng để giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong ở trẻ em. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm: tiêm phòng đầy đủ, bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời, cải thiện dinh dưỡng, tránh tiếp xúc với khói thuốc lá và môi trường ô nhiễm. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về các biện pháp phòng ngừa cũng rất quan trọng.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Viêm Phổi Do Vi Khuẩn

Các nghiên cứu tương lai cần tập trung vào việc tìm kiếm các phương pháp điều trị mới và hiệu quả hơn cho viêm phổi do vi khuẩn, đặc biệt là trong bối cảnh tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng. Nghiên cứu cũng cần tập trung vào việc phát triển các vắc-xin phòng ngừa các bệnh do vi khuẩn gây ra. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu về hiệu quả của các biện pháp can thiệp phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn trong cộng đồng và bệnh viện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Định nghĩa và phân loại viêm phổi ở trẻ em dưới 5 tuổi 1. Định nghĩa Viêm phổi (VP) là tình trạng viêm trong nhu mô phổi bao gồm viêm phế nang, túi phế nang, ống phế nang, tổ chức liên kết khe kẽ và viêm tiểu phế quản tận cùng hoặc viêm tổ chức kẽ của phổi [4]. Tác nhân gây VP có thể là vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc các nguyên nhân khác [22].

Phân loại * Theo hình thái tổn thương: viêm phế quản phổi và VP thùy - Viêm phế quản phổi: Dùng để chỉ tình trạng viêm các phế quản nhỏ, phế nang và các tổ chức xung quanh phế nang rải rác 2 phổi, làm rối loạn trao đổi khí, tắc nghẽn đường thở dễ gây suy hô hấp (SHH) và tử vong [22]. - Viêm phổi thùy: Là tình trạng tổn thương nhu mô phổi thường chiếm một thùy phổi. X quang thường có hình ảnh đông đặc khu trú trong một thùy phổi [22]. * Theo hoàn cảnh mắc bệnh VP: Được chia thành: - VP mắc phải tại cộng đồng (community – acquired pneumonia, CAP) - VP mắc phải tại bệnh viện (hospital – acquired pneumonia, HAP) + VP liên quan đến thở máy (ventilator – associated pneumonia, VAP) + VP liên quan đến chăm sóc y tế (health care – associated pneumonia, HCAP).

Viêm phổi cộng đồng (VPCĐ) hay còn gọi là VP mắc phải tại cộng đồng là nhiễm khuẩn cấp tính (dưới 14 ngày) gây tổn thương nhu mô phổi, kèm theo các dấu hiệu ho, khó thở, nhịp thở nhanh và rút lõm lồng ngực, đau ngực. Các triệu chứng này thay đổi theo tuổi. Viêm phổi mắc phải tại cộng đồng được định nghĩa là viêm phổi mắc phải khi bệnh nhân đang sống tại cộng đồng [39]. 4 Viêm phổi mắc phải tại bệnh viện được định nghĩa là VP xảy ra 48 giờ hoặc hơn sau khi nhập viện, mà không được ủ bệnh tại thời điểm nhập viện.

Viêm phổi liên quan đến thở máy xảy ra sau hơn 48 giờ đặt ống nội khí quản thở máy [46]. * Theo căn nguyên gây bệnh: VP được chia thành VP do vi khuẩn (VK), VP do virus (VR). Viêm phổi do virus: Là VP gây lên bởi nhiễm VR tại đường hô hấp dưới. Bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ dưới 1 tuổi, lâm sàng không sốt cao.

Viêm phổi do vi khuẩn: Thường gặp ở trẻ lớn nhiều hơn VP do virus, lâm sàng có sốt cao, X quang có hình ảnh đông đặc nhu mô phổi. VK thường gặp là Haemophilus influenzae, phế cầu, tụ cầu, Klebsiella pneumoniae… [53]. * Theo mức độ nặng của bệnh thành 2 loại [66]: Viêm phổi: Ho, sốt kèm theo với ít nhất một trong những dấu hiệu sau: - Thở nhanh: Dưới 2 tháng ≥ 60 nhịp/phút Từ 2 tháng đến 12 tháng ≥ 50 nhịp/phút Từ 12 tháng đến 5 tuổi ≥ 40 nhịp/phút - Rút lõm lồng ngực (RLLN) - Ngoài ra có thể nghe ran phổi: ran ẩm nhỏ hạt, ran nổ, ran phế quản, giảm thông khí khu trú. Viêm phổi nặng (VPN): Trẻ có dấu hiệu của VP kèm theo ít nhất một trong các dấu hiệu sau: - Dấu hiệu nguy hiểm toàn thân + Không thể bú hoặc uống + Nôn tất cả mọi thứ + Li bì hoặc khó đánh thức 5 + Co giật - Dấu hiệu SHH nặng + Độ bão hòa oxy (SpO2) < 90% hoặc tím trung ương + Thở rên + Rút lõm lồng ngực rất nặng [6].

Nguyên nhân viêm phổi do vi khuẩn ở trẻ dưới 5 tuổi 1. Nguyên nhân vi khuẩn gây viêm phổi thường gặp ở trẻ em Viêm phổi là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ em [18]. Theo báo cáo tóm tắt của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2008, tỷ lệ mắc bệnh được ghi nhận là 0,29 đợt mỗi trẻ/năm ở các nước đang phát triển và dưới 0,05 đợt mỗi trẻ/năm ở các nước phát triển; tương đương 156 triệu đợt mắc mới trên thế giới mỗi năm, trong đó 151 triệu đợt mắc mới ở các nước đang phát triển. Số case mắc nhiều nhất ở Ấn Độ (43 triệu case), Trung Quốc (21 triệu case), Pakistan (10 triệu case).

Ở tất cả các case, 7 – 13% số trường hợp đe dọa tính mạng và đòi hỏi phải nhập viện. Viêm phổi gây ra 19% tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi, tập trung ở Châu Phi và khu vực Đông Nam Á [43]. Theo nghiên cứu đa trung tâm ở 132 nước đang phát triển trong 15 năm cho thấy số trường hợp viêm phổi ở trẻ em giảm 22% từ 178 triệu năm 2000 xuống còn 138 triệu năm 2015. Từ năm 2000 – 2015, viêm phổi nhập viện tăng từ 2 – 9 lần với sự tăng nhanh tại khu vực Đông Nam Á nhiều hơn khu vực châu Phi, số tử vong do viêm phổi giảm 51% [48].

Đến năm 2017, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) báo cáo viêm phổi gây tử vong 808 694 trường hợp, chiếm 15% tất cả các nguyên nhân gây tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn cầu [65]. Ở Ấn Độ, hàng năm có đến 0,35 – 0,37 triệu trẻ dưới 5 tuổi chết vì viêm phổi cộng đồng [68]. WHO xếp Việt Nam ở vị trí thứ 9 trong nhóm 15 quốc gia có gánh nặng bệnh tật viêm phổi cao nhất (2008) với ước lượng 2,9 triệu trường hợp và 0,35 đợt viêm phổi/trẻ dưới 5 tuổi/năm [43]. Theo nghiên cứu viêm phổi ở trẻ em dưới 5 tuổi tại Việt Nam 6 trong bối cảnh khu vực châu Á Thái Bình Dương (2017), số case mắc mới viêm phổi là 1,7 triệu đợt bệnh và 0,24 đợt bệnh/trẻ/năm, với 3553 trẻ dưới 5 tuổi tử vong [18].

Nhiều nghiên cứu cho thấy tác nhân gây bệnh trong VP trẻ em bao gồm: vi khuẩn, virus, nấm, và ký sinh trùng. Nguyên nhân gây bệnh viêm phổi khác nhau giữa các lứa tuổi, các quốc gia và thay đổi theo thời gian, diễn biến bệnh ngày càng không điển hình [18, 43, 53, 65]. Vi khuẩn vẫn là nguyên nhân phổ biến gây bệnh viêm phổi ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Ở trẻ dưới 5 tuổi, hai nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi là S.

influenzae [34], sau đó là S. Một số vi khuẩn gây viêm phổi thường gặp được trình bày dưới đây: Streptococcus pneumoniae (S. pneumoniae – Phế cầu): Phế cầu là vi khuẩn Gram dương, có vỏ bọc, kích thước 0,5 – 1,25µm, đứng thành cặp đôi hoặc riêng lẻ, hoặc thành chuỗi ngắn. Vi khuẩn hiện có hơn 90 nhóm huyết thanh khác nhau, nhưng chỉ khoảng 20 nhóm gây ra 60 – 80% các bệnh lý, trong đó các serotypes 6,14,18,19,23 là phổ biến nhất.

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (2008), nguyên nhân vi khuẩn gây viêm phổi chủ yếu là S. pneumoniae chiếm 30 – 50% các trường hợp [43]. Hay theo nghiên cứu của Đào Minh Tuấn (2012) và cộng sự về căn nguyên vi khuẩn gây viêm phổi ở trẻ em từ 1 tháng đến 5 tuổi tại khoa hô hấp Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy vi khuẩn có tỷ lệ phân lập được cao nhất là S. pneumoniae chiếm 31,3% [9], nghiên cứu của Trần Đỗ Hùng tại khoa Nhi Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ năm 2007 trên 246 trẻ bị viêm phổi cho thấy tỷ lệ phân lập được vi khuẩn S.

pneumoniae cao nhất là 41,5% [13]. Nhưng nghiên cứu năm 2001 – 2003 của Ngô Thị Thi đã chỉ ra rằng S. pneumoniae đứng thứ hai trong các nguyên nhân vi khuẩn gây VP ở trẻ dưới 5 tuổi với tỷ lệ 20,2% [16]. 7 Phế cầu là một trong những nguyên nhân vi khuẩn phổ biến gây các bệnh xâm lấn ở trẻ em và là nguyên nhân thường gặp của viêm phổi mắc phải tại cộng đồng.

Thời gian ủ bệnh thường là từ 1 – 3 ngày. Vi khuẩn gây bệnh từ người này sang người khác và thường khu trú vùng hầu họng trước khi đến phế nang, nơi chúng tương tác với các tế bào phế nang II và kích hoạt hệ thống bảo vệ của cơ thể. Các tổn thương viêm phổi tiến triển khi phế cầu nhân lên và xâm nhập vào các tế bào biểu mô phế nang. Chúng lan truyền từ phế nang này sang phế nang khác bằng cách xâm nhập qua các vách liên thùy.

Phế cầu là nguyên nhân chủ yếu gây viêm phổi thùy, là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi nặng [44]. Tổn thương nhiều thùy xảy ra khi phế cầu theo dịch viêm lan đến thùy phổi khác theo đường phế quản. Phế cầu ngoài gây viêm phổi còn có thể gây một số bệnh nặng như viêm màng não, viêm tai giữa, viêm xoang, nhiễm khuẩn huyết. Theo đánh giá toàn cầu của Tổ chức Y tế thế giới, khoảng 10 triệu cái chết của trẻ em mỗi năm do viêm phổi phế cầu, chiếm 40% tổng số tử vong do các bệnh phế cầu khuẩn [67].

Năm 2007, WHO khuyến cáo đưa Pneumococccal Conjugate Vacxin (PCV) vào chương trình tiêm chủng trẻ em, tuy nhiên việc áp dụng trên toàn cầu còn thấp. Có 2 loại vắc xin phòng ngừa bệnh phế cầu khuẩn là: (1) vắc xin polysacharide – liên hợp phế cầu chứa polysacharide các tuýp phế cầu đặc biệt kết hợp với protein mang hoặc protein, bao gồm PCV-7 (chứa các kiểu huyết thanh 1, 3, 5, 7F, 12, and 19A), và PCV-10, PCV-13, PCV-15 lần lượt có 10,13,15 kiểu huyết thanh. PCV-10 và PCV-13 được dùng phổ biến trên thế giới cho hiệu quả làm giảm đáng kể tỷ lệ mắc mới các bệnh do phế cầu khuẩn [60, 67]. Theo nghiên cứu tại Mỹ năm 2016, hiệu quả của vắc xin PCV-13 đạt trên 80% đề phòng ngừa các bệnh nhiễm phế cầu khuẩn, đặc biệt với các tuýp 19A, 7F và 3 [49]; (2) Vắc xin phế cầu khuẩn polysaccharide 23 valent (PPSV23) là một vắc xin bất hoạt có chứa kháng nguyên polysaccharide vỏ của 8 23 tuýp huyết thanh [64].

Tại Việt Nam, PCV được khuyến cáo dùng nhưng không miễn phí nên độ bao phủ còn thấp. influenzae): Là trực khuẩn Gram âm, có 6 nhóm huyết thanh khác nhau (từ a đến f) phân loại dựa trên polysacharide vỏ của chúng, trong đó các bệnh xâm lấm chủ yếu là do tuýp b gây ra, nhưng phần lớn các phân lập đường hô hấp là H. influenzae không định tuýp (một nguyên nhân có tiềm năng gây bệnh đang tiếp tục được nghiên cứu). Sự lây truyền thông qua các giọt bắn hoặc tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp.

Trong quần thể chưa được tiêm chủng, 3 – 5% trẻ nhũ nhi và 8 – 12% trẻ tiền học đường bị nhiễm Haemophilus influenzae tuýp b (Hib) với tỷ lệ cao hơn được tìm thấy ở các trung tâm chăm sóc ban ngày. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (2008), H. influenzae chiếm tỷ lệ 10 – 30% các trường hợp viêm phổi do vi khuẩn [43]. Nghiên cứu của Đào Minh Tuấn (2012) tại khoa hô hấp Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy H.