Luận án tiến sĩ về ngữ điệu tiếng Anh đối với người Việt

Luận án tiến sĩ văn học phân tích ngữ văn ngữ điệu tiếng anh đối với người việt nói tiếng anh, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho ngành.

• Tác giả: Nguyên Huy Kỷ
• Người hướng dẫn: GS.TS Đoàn Thiện Thuật
• Trường học: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Ngữ văn
• Đề tài: Nghiên cứu ngữ điệu tiếng Anh cho người Việt
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TRANG GHI ƠN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. Lí do chọn đề tài
• 2. Mục tiêu nghiên cứu
• 3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 4. Phạm vi nghiên cứu
• 5. Phương pháp nghiên cứu
• 6. Ý nghĩa của luận án
• 7. Một số đóng góp của luận án
• 8. Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÍ LUẬN
• 1.1. 1. Ngữ điệu và những khái niệm có liên quan
• 1.1.1. 1. Nội dung thuật ngữ ngữ điệu
• 1.1.2. 1. Ngữ điệu tiếng Anh
• 1.1.3. 1. Đặc trưng điệu tính của ngữ điệu tiếng Anh
• 1.1.4. 1. Một số khái niệm có liên quan đến ngữ điệu tiếng Anh
• 1.1.4.1. - Chuyển dich cao độ
• 1.1.4.2. - Trọng âm từ
• 1.1.4.3. - Đơn vị ngữ điệu
• 1.1.4.4. - Nhịp điệu
• 1.1.4.5. - Chỗ ngưng nghỉ
• 1.1.4.6. - Tốc độ
• 1.2. 1. Các cách miêu tả ngữ điệu khác nhau
• 1.2.1. 1. Miêu tả theo đường nét
• 1.2.2. 1. Miêu tả theo độ cao
• 1.2.3. 1. Miêu ta theo đường nét va độ cao
• 1.3. 1. Một số chức năng cơ bản của ngữ điệu
• 1.3.1. 1. Chức năng ngữ pháp
• 1.3.2. 1. Chức năng biểu thái
• 1.3.3. 1. Chức năng nhấn âm
• 1.3.4. 1. Chức năng diễn ngôn
• 1.3.5. 1. Chức năng khu biệt
• 1.3.6. 1. Chức năng dụng học
• 1.4. 1. Ngữ điệu va thanh điệu
• 1.5. 1. Tiéu két
• 2. CHUONG 2 : NGU DIEU TIENG ANH
• 2.1. 2. Các quan niệm khác nhau về ngữ điệu tiếng Anh
• 2.2. 2. Quan niệm của Halliday
• 2.3. 2. Quan niệm của O’Connor
• 2.4. 2. Quan niệm của Cruttenden
• 2.5. 2. Một số tiêu chí chính dùng để lựa chọn các MHND tiếng Anh cơ bản
• 2.6. 2. Các MHNĐ cơ bản trong tiếng Anh
• 2.6.1. - MHND cao - xuống thấp
• 2.6.2. - MHND thấp vừa - xuống thấp
• 2.6.3. - MHND thấp / TB - lên cao
• 2.6.4. - MHNĐ thấp - lên cao TB
• 2.6.5. - MHND TB - ngang
• 2.6.6. - MHND lên — xuống
• 2.6.7. - MHND xuống - lên
• 2.7. 2. Quan hệ giữa ngữ điệu và các phương tiện khác
• 2.7.1. 2. Quan hệ giữa ngữ điệu và nhịp điệu trong tiếng Anh
• 2.7.1.1. - Mối quan hệ về hình thức
• 2.7.1.2. - Mối quan hệ về nội dung
• 2.7.2. 2. Quan hệ giữa ngữ điệu và phép chấm câu
• 2.7.3. 2. Quan hệ giữa ngữ điệu và điệu bộ
• 2.8. 2. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG3 : NGỮ ĐIỆU TIẾNG ANH Ở NGƯỜI VIỆT
• 3.1. 3. Dẫn nhập
• 3.2. 3. Những khảo sát về sự thể hiện ngữ điệu tiếng Anh của người Việt
• 3.3. 3. Phương hướng chỉ đạo
• 3.4. 3. Tổ chức khảo sát
• 3.5. 3. Kết quả khảo sát về sự thể hiện ngữ điệu tiếng Anh của người Việt
• 3.6. 3. Khảo sát sự cảm nhận ngữ điệu tiếng Anh của người Việt
• 3.6.1. 3. Đối tượng khảo sát
• 3.6.2. 3. Cách tiến hành
• 3.6.3. 3. Kết quả khảo sát về sự cảm nhận
• 3.7. 3. Các MHND tiếng Anh ở người Việt
• 3.8. 3. MHNĐ TB - ngang
• 3.9. 3. MHND lên — xuống
• 3.10. 3. MHND xuống - lên
• 3.11. 3. So sánh các MHNĐ Anh chuẩn với các MHNĐ Anh ở người Việt
• 3.11.1. 3. Những nét tương đồng
• 3.11.1.1. - Về dạng thức
• 3.11.1.2. - Về chức năng
• 3.11.2. 3. Những điều dị biệt
• 3.11.2.1. - Về dạng thức
• 3.11.2.2. - Về chức năng
• 3.12. 3. Kết quả cảm nhận và thể hiện ngữ điệu tiếng Anh ở người Việt
• 3.13. 3. Một số khó khăn và nguyên nhân gây lỗi ngữ điệu
• 3.13.1. 3. Một số khó khăn
• 3.13.1.1. - Khó khăn về chủ quan
• 3.13.1.2. - Khó khăn về khách quan
• 3.13.2. 3. Nguyên nhân gây lỗi ngữ điệu
• 3.13.2.1. - Xét về loại hình học
• 3.13.2.2. - Xét theo trọng âm
• 3.13.2.3. - Xét theo ngữ điệu
• 3.13.2.3.1. + Vấn đề ngữ điệu trong tiếng Việt
• 3.13.2.3.2. + Ngữ điệu tiếng Anh
• 3.14. 3. Một số biện pháp khắc phục các khó khăn và lỗi ngữ điệu
• 3.14.1. 3. Biện pháp khắc phục những khó khăn về chủ quan
• 3.14.2. 3. Biện pháp khắc phục những khó khăn về khách quan
• 3.14.3. 3. Một số biện pháp khắc phục lỗi ngữ điệu
• 3.14.3.1. - Biện pháp khác phục lỗi thể hiện cao độ và đường nét ngữ điệu
• 3.14.3.2. - Biện pháp khác phục lỗi thể hiện trọng âm
• 3.14.3.3. - Biện pháp khắc phục lỗi thể hiện ngưng nghỉ
• 3.15. 3. Đánh giá kết quả thử nghiệm các biện pháp khắc phục những khó khăn và lỗi về ngữ điệu tiếng Anh ở người Việt
• 3.15.1. 3. Các biện pháp khắc phục những khó khăn
• 3.15.1.1. - Về chủ quan
• 3.15.1.2. - Về khách quan
• 3.15.2. 3. Các biện pháp khắc phục lỗi ngữ điệu tiếng Anh
• 3.15.3. 3. Kết quả thử nghiệm các biện pháp trên
• 3.15.3.1. - Mức độ cảm nhận
• 3.15.3.2. - Mức độ thể hiện
• 3.15.3.3. - Nhận xét
• 3.16. 3. Tiểu kết
• KẾT LUẬN
• CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIÁ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHU LUC
• I. Danh sách các tư liệu viên
• II. Các ngôn bản được sử dụng để khảo sát
• III. Phiếu khảo sát mức độ cảm nhận ý nghĩa các MHND tiếng Anh ở người Việt
• IV. Phiếu khảo sát mức độ thể hiện ngữ điệu tiếng Anh
• V. Phiếu khảo sát tình hình dạy và học tiếng Anh (liên quan đến ngữ điệu)
• VỊ. Một số cách luyện ngữ điệu tiếng Anh cho người Việt
• VII. Một số dạng bài tập cơ bản về ngữ điệu tiếng Anh
• VIII. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm bằng máy tính
• IX. Truy cap từ Internet
• X. Các MHND tiếng Anh
• BẢNG VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Giới thiệu về ngữ điệu tiếng Anh

Nghiên cứu ngữ điệu tiếng Anh cho người Việt là một lĩnh vực quan trọng trong việc học và giảng dạy tiếng Anh. Ngữ điệu tiếng Anh không chỉ là sự thay đổi cao độ mà còn bao gồm các yếu tố như trọng âm, nhịp điệu và sự ngưng nghỉ. Những yếu tố này ảnh hưởng đến cách mà người Việt học tiếng Anh và thể hiện ngữ điệu trong giao tiếp. Việc hiểu rõ về ngữ điệu giúp người học có thể truyền đạt ý nghĩa một cách chính xác và tự nhiên hơn. Theo nghiên cứu, người Việt học tiếng Anh thường gặp khó khăn trong việc nhận diện và sử dụng ngữ điệu đúng cách, dẫn đến việc giao tiếp không hiệu quả.

1.1. Đặc trưng của ngữ điệu tiếng Anh

Ngữ điệu tiếng Anh có những đặc trưng riêng biệt mà người học cần nắm vững. Cao độ là một trong những yếu tố quan trọng nhất, ảnh hưởng đến cách mà người nghe hiểu được thông điệp. Trọng âm từ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định ý nghĩa của câu. Ví dụ, trong câu hỏi và câu khẳng định, ngữ điệu thường thay đổi từ lên xuống, điều này có thể gây nhầm lẫn nếu người học không nắm rõ. Việc nghiên cứu và phân tích các mẫu hình ngữ điệu sẽ giúp người Việt cải thiện khả năng nghe và nói tiếng Anh.

II. Khó khăn của người Việt trong việc sử dụng ngữ điệu tiếng Anh

Người Việt thường gặp nhiều khó khăn khi sử dụng ngữ điệu tiếng Anh do sự khác biệt giữa ngữ điệu của tiếng Việt và tiếng Anh. Ngữ điệu trong giao tiếp tiếng Việt có những quy tắc riêng, và khi chuyển sang tiếng Anh, người học thường không thể áp dụng một cách chính xác. Nhiều người Việt có xu hướng sử dụng ngữ điệu của tiếng Việt trong khi nói tiếng Anh, dẫn đến việc không thể truyền đạt ý nghĩa một cách rõ ràng. Các nghiên cứu cho thấy rằng, việc thiếu hiểu biết về các mẫu hình ngữ điệu trong tiếng Anh có thể gây ra những hiểu lầm trong giao tiếp.

2.1. Nguyên nhân gây khó khăn

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến khó khăn trong việc sử dụng ngữ điệu tiếng Anh của người Việt. Một trong số đó là sự khác biệt trong cách thể hiện trọng âm từ giữa hai ngôn ngữ. Trong tiếng Việt, trọng âm thường không thay đổi ý nghĩa của từ, trong khi trong tiếng Anh, nó có thể làm thay đổi hoàn toàn ý nghĩa của câu. Hơn nữa, việc thiếu thực hành và tiếp xúc với ngôn ngữ cũng là một yếu tố quan trọng. Người học cần có môi trường giao tiếp thực tế để cải thiện khả năng sử dụng ngữ điệu một cách tự nhiên.

III. Phương pháp cải thiện ngữ điệu tiếng Anh cho người Việt

Để cải thiện khả năng sử dụng ngữ điệu tiếng Anh, người Việt cần áp dụng một số phương pháp học tập hiệu quả. Việc luyện tập thường xuyên với các bài tập về ngữ điệu sẽ giúp người học nhận diện và sử dụng ngữ điệu một cách chính xác hơn. Các phương pháp như nghe và lặp lại các đoạn hội thoại, tham gia các lớp học giao tiếp tiếng Anh có thể giúp cải thiện kỹ năng nghe tiếng Anh và phát âm tiếng Anh. Ngoài ra, việc sử dụng công nghệ như ứng dụng học ngôn ngữ cũng có thể hỗ trợ người học trong việc luyện tập ngữ điệu.

3.1. Các bài tập luyện ngữ điệu

Các bài tập luyện ngữ điệu có thể bao gồm việc nghe và phân tích các đoạn hội thoại, sau đó thực hành lặp lại với sự chú ý đến các mẫu hình ngữ điệu. Người học cũng có thể tham gia vào các hoạt động nhóm, nơi họ có thể thực hành giao tiếp và nhận phản hồi từ bạn bè hoặc giáo viên. Việc này không chỉ giúp cải thiện kỹ năng nghe tiếng Anh mà còn giúp người học tự tin hơn trong việc sử dụng ngữ điệu trong giao tiếp hàng ngày.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu "Ngữ điệu tiếng Anh đối với người Việt nói tiếng Anh" của nghiên cứu sinh Nguyễn Huy Kỷ, thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Đoàn Thiện Thuật và TS Hoàng Cao Cương tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội (chuyên ngành Lí luận ngôn ngữ, mã số 5.08, bảo vệ năm 2004), là một trong những luận án tiến sĩ tiên phong khảo sát hệ thống, chuyên sâu và toàn diện về ngữ điệu tiếng Anh trong mối tương quan thụ đắc của người bản ngữ tiếng Việt. Trong bối cảnh lí luận ngôn ngữ học ứng dụng và ngữ âm học thực nghiệm đầu thập niên 2000 tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào hệ thống âm đoạn (segmental phonology) như nguyên âm, phụ âm và tổ hợp phụ âm, luận án đã tạo bước đột phá khi chuyển dịch trọng tâm sang bình diện siêu âm đoạn (suprasegmental / prosodic phonology).

Research gap căn bản được xác định rõ: sự thiếu vắng một công trình thực nghiệm đối sánh dựa trên dữ liệu điền dã và xử lý âm học bằng máy tính về cách người Việt tiếp nhận (perception) và thể hiện (production) các mẫu hình ngữ điệu hạt nhân tiếng Anh. Như tác giả nhận định từ thực tiễn giảng dạy sư phạm ngoại ngữ: "Cho đến nay vẫn chưa có tác giả nào nghiên cứu một cách chuyên sâu, đầy đủ, hệ thống dưới dạng một luận án tiến sĩ chuyên ngành lí luận ngôn ngữ" về ngữ điệu tiếng Anh ở người Việt.

Luận án thiết lập 3 câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết trọng tâm:

1. Câu hỏi 1 (RQ1): Bản chất lí luận của ngữ điệu tiếng Anh và cơ chế tương tác giữa cao độ, trường độ, cường độ, trọng âm từ và đơn vị ngữ điệu (ĐVNĐ) vận hành ra sao? -> Giả thuyết 1 (H1): Trọng âm từ và điểm hạt nhân (nucleus) là xuất phát điểm cấu thành nên mọi đường nét và mẫu hình ngữ điệu (MHNĐ) chức năng.
2. Câu hỏi 2 (RQ2): Người học Việt Nam tri giác và phát âm các mẫu hình ngữ điệu chuẩn bản ngữ (Received Pronunciation - RP) như thế nào; các lỗi lệch chuẩn phổ biến là gì? -> Giả thuyết 2 (H2): Do chuyển di tiêu cực (negative transfer) từ ngôn ngữ thanh điệu (tone language), người Việt có xu hướng bình đạm hóa đường nét cao độ và phân mảnh đơn vị nhịp điệu.
3. Câu hỏi 3 (RQ3): Có thể thiết lập một khung biến thể ngữ điệu tiếng Anh mang tính hiện thực xã hội (Vietnamese-English intonation) và giải pháp can thiệp sư phạm chuẩn hóa hay không? -> Giả thuyết 3 (H3): Một hệ thống phân tầng 3 bậc chuẩn mực (chuẩn lý tưởng, chuẩn thực tế chấp nhận được, phi chuẩn) kết hợp bài tập trị liệu ngữ điệu sẽ cải thiện định lượng năng lực giao tiếp.

Khung lí thuyết của nghiên cứu tích hợp mô hình ngữ điệu âm vị học cổ điển Anh - Mỹ từ Cruttenden (1986, 1997), O’Connor & Arnold (1973), Halliday (1967, 1970) và Brazil (1997). Về phạm vi khảo sát, luận án quy tụ đội ngũ tư liệu viên (TLV) bản ngữ Anh và thử nghiệm viên (TNV) người Việt gồm giảng viên, sinh viên chuyên và không chuyên ngữ thuộc Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội cùng nhiều địa bàn mở rộng, kết hợp phân tích âm học và điều tra bảng hỏi quy chuẩn.

Literature Review và Positioning

Bình diện nghiên cứu ngữ điệu thế giới trải qua nhiều trường phái với những tranh luận học thuật sâu sắc. Luận án tổng hợp và định vị tường minh các dòng lí thuyết chủ lưu:

1. Dòng lí thuyết miêu tả theo đường nét (Intonation contour analysis): Đại diện tiêu biểu bởi trường phái ngữ âm học Anh quốc như O’Connor & Arnold (1973), Cruttenden (1986), Gimson (1980), Roach (1991). Quan điểm này tập trung phân tích đường nét biến đổi cao độ liên tục xuất phát từ trọng âm hạt nhân (nuclear tone), chia ngữ điệu thành các dạng đơn giản (ngữ điệu lên - rise, ngữ điệu xuống - fall) và phức hợp (lên-xuống - rise-fall, xuống-lên - fall-rise).
2. Dòng lí thuyết miêu tả theo bậc độ cao (Intonation level analysis): Thuộc trường phái cấu trúc luận Mỹ với Pike (1945), Wells (1945), Trager & Smith (1951), Liberman (1975). Mô hình này chia thang âm vực thành 4 mức cao độ rời rạc (cực cao, cao, trung bình, thấp) kết hợp các bước chuyển (upstep/downstep).
3. Dòng lí thuyết ngữ điệu chức năng và diễn ngôn (Systemic Functional / Discourse Intonation): Khởi xướng bởi Halliday (1967, 1970) với hệ thống 3 phân khu Tonal (Tonality - phân định đơn vị điệu tính, Tonicity - định vị trọng âm hạt nhân, Tone - lựa chọn âm điệu) và David Brazil (1975, 1997) tập trung vào chức năng phân phối thông tin cũ/mới (Given vs. New information).

Cuộc tranh luận học thuật cốt lõi diễn ra giữa quan điểm ngữ điệu thuần túy cao độ (Leontyeva, 1988) và quan điểm ngôn điệu phức hợp (Vassilyev, 1969; Crystal, 1969; Ladefoged, 1982; Cruttenden, 1986). Leontyeva cô lập ngữ điệu thành sự biến thiên tần số dao động thuần túy của dây thanh trong phát ngôn. Ngược lại, Cruttenden và Crystal khẳng định ngữ điệu là sự hòa kết hữu cơ giữa tần số cơ bản (F0 - pitch), cường độ (intensity - loudness), trường độ (duration - length), khoảng ngưng nghỉ (pause) và cấu trúc nhịp điệu (rhythm). Luận án định vị tiếp cận theo quan điểm ngôn điệu phức hợp toàn diện.

So sánh với hai công trình quốc tế kinh điển:

• So với Mô hình 5 điệu tính chính và 24 mẫu hình phụ của M.A.K. Halliday (1967): Halliday xây dựng hệ thống phân nhánh quá phức tạp, nặng tính hình thức cú pháp và khó áp dụng trong sư phạm ngôn ngữ thực hành.
• So với Hệ thống 4 mẫu điệu cơ bản (The 4 Tunes) của J.D. O’Connor & G.F. Arnold (1973): Mô hình O’Connor tinh giản hơn với 24 cách dùng gắn với thái độ biểu cảm (attitudinal function), nhưng chưa bao quát hết các đường nét hạt nhân phức hợp tinh tế.

Luận án của Nguyễn Huy Kỷ đã kế thừa khung 7 mẫu hình ngữ điệu hạt nhân (7 English Nuclear Tones) của Alan Cruttenden, kết hợp tinh hoa của O'Connor, Halliday, David Brazil và Liz Soars để đúc kết thành hệ thống hoàn chỉnh gồm 7 MHNĐ cơ bản với 34 biến thể cách dùng chức năng chuẩn hóa. Định vị này lấp đầy khoảng trống nghiên cứu khi áp dụng lí thuyết điệu vị học quốc tế vào giải mã lỗi giao thoa ngữ âm của người học Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án xác lập những luận điểm lí thuyết nền tảng cho ngành Ngôn điệu học (Prosody) và Điệu vị học (Intonology) tại Việt Nam:

Thứ nhất, luận án tường minh hóa bản chất của ngữ điệu thông qua trích dẫn định nghĩa kinh điển từ O’Grady, Dobrovolsky, Katamba: "Chuyển dịch cao độ trong phát ngôn không liên quan đến các sự khác biệt về nghĩa của từ thì được gọi là ngữ điệu". Tác giả đưa ra định nghĩa tổng hợp có giá trị học thuật cao: "Ngữ điệu là một trong các hiện tượng ngôn điệu có tính tuyền điệu, được thể hiện bằng các thuộc tính vật lí cơ bản như cao độ, cường độ, và trường độ trong sự hoà kết để thể hiện chiều hướng lên xuống của giọng nói theo chủ ý của chủ thể phát ngôn, kết hợp với nhịp điệu và ngưng nghỉ, hợp quy luật của từng ngôn ngữ".

Thứ hai, luận án khẳng định luận điểm phương pháp luận: Trọng âm từ bất biến (inherent word stress) và đơn vị ngữ điệu (ĐVNĐ - Intonation Unit) là xuất phát điểm sống còn của việc nghiên cứu ngữ điệu tiếng Anh: "Mỗi đơn vị có ngữ điệu lên, hoặc xuống, hoặc lên — xuống, hoặc xuống - lên... như vậy được gọi là đơn vị ngữ điệu (ĐVNĐ) tiếng Anh. Mỗi ĐVNĐ như thế đều xuất phát và dựa vào một âm tiết có trọng âm của một từ nhất định nào đó".

Thứ ba, luận án tạo bước chuyển biến nhận thức (paradigm shift) khi phân định ranh giới giữa ngữ điệu tĩnh (static intonation - các mẫu hình quy chuẩn trừu tượng mang tính cấu trúc ngôn ngữ) và ngữ điệu động (dynamic intonation - sự biến thiên vô hạn theo ngữ cảnh ngữ dụng). Tác giả chứng minh rằng việc nắm vững 7 MHNĐ tĩnh là tiền đề bắt buộc trước khi người học có thể làm chủ các biến thể ngữ dụng động trong giao tiếp tự nhiên.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lí thuyết: (1) Điệu vị học hạt nhân của Cruttenden, (2) Khung chức năng biểu thái của O'Connor & Arnold, và (3) Thuyết thông tin diễn ngôn của Halliday - David Brazil. Hệ thống 7 mẫu hình ngữ điệu hạt nhân và 34 cách thức vận hành bao gồm:

1. MHNĐ Cao - Xuống thấp (High Fall): Biểu đạt tính dứt khoát, hoàn thành, khẳng định mạnh mẽ trong phát ngôn trần thuật và câu hỏi Wh-question.
2. MHNĐ Thấp vừa - Xuống thấp (Low Fall): Thể hiện thái độ trung tính, điềm tĩnh, khách quan hoặc đóng chuỗi thông tin.
3. MHNĐ Thấp/Trung bình - Lên cao (High Rise): Thể hiện câu hỏi Yes/No question, câu hỏi lặp lại thể hiện sự ngạc nhiên, hoài nghi.
4. MHNĐ Thấp - Lên cao Trung bình (Low Rise): Diễn đạt thông tin chưa kết thúc, vế phụ trong câu ghép, lời chào xã giao hoặc đề nghị thân mật.
5. MHNĐ Trung bình - Ngang (Mid Level): Biểu hiện sự duy trì kênh giao tiếp, suy nghĩ lưỡng lự, liệt kê thông tin chưa hoàn tất.
6. MHNĐ Lên - Xuống (Rise-Fall): Thể hiện sự tán thành có điều kiện, ấn tượng mạnh mẽ, mỉa mai hoặc bất ngờ sâu sắc.
7. MHNĐ Xuống - Lên (Fall-Rise): Biểu đạt hàm ý cảnh báo, sự lưỡng lự, khẳng định một phần (reservation), thông tin cũ mang tính tương phản.

Khung phân tích thiết lập rõ điều kiện biên (boundary conditions): Ngữ điệu tiếng Anh được cấu trúc hóa theo các đơn vị nhịp điệu dựa trên trọng âm (stress-timed rhythm / foot), hoàn toàn khác biệt với nhịp điệu đếm theo âm tiết (syllable-timed rhythm) hay ngôn ngữ thanh điệu (tone language) như tiếng Việt.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan thực chứng (positivism) kết hợp phương pháp luận ngữ âm học thực nghiệm (experimental phonetics) và ngôn ngữ học miêu tả - phân tích xã hội. Thiết kế nghiên cứu tích hợp đa phương pháp (mixed-methods research design) kết hợp giữa định tính (qualitative structural analysis) và định lượng (quantitative acoustic & statistical surveys).

Cấu trúc phân tầng đa cấp độ (multi-level design) bao gồm:

• Cấp độ vật lý - âm học: Đo lường các thông số dao động F0 (tần số cơ bản), đường bao cường độ (intensity contour) và trường độ thời gian (duration) trên phần mềm chuyên dụng xử lý tín hiệu âm thanh máy tính.
• Cấp độ tâm lý - âm học (Perception): Đánh giá khả năng cảm nhận và phân biệt các đường nét ngữ điệu hạt nhân qua phiếu khảo sát thính tri giác chuẩn hóa.
• Cấp độ sinh lý - phát âm (Production): Đánh giá năng lực tái tạo ngữ điệu và đo lường tỷ lệ lỗi lệch chuẩn qua băng ghi âm giọng đọc/nói trực tiếp.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu bao gồm:

• Tư liệu viên chuẩn (TLV): Người bản ngữ tiếng Anh (Anh, Mỹ) đối chứng, thực hiện các ngôn bản tin tức (NBT) và ngôn bản hội thoại (NBHT) để chiết xuất đường nét ngữ điệu chuẩn mẫu.
• Thử nghiệm viên khảo sát (TNV): Hàng trăm sinh viên chuyên ngữ, sinh viên không chuyên tiếng Anh tại Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội, cùng giáo viên phổ thông và người học tại Hà Nội và các địa phương lân cận.

Quy trình thu thập dữ liệu áp dụng nguyên tắc tam giác đạc dữ liệu (data triangulation):

1. Công cụ 1: Hệ thống 5 phiếu khảo sát chuyên sâu (Phiếu cảm nhận ý nghĩa MHNĐ, Phiếu mức độ thể hiện ngữ điệu, Phiếu thực trạng dạy - học ngữ điệu tiếng Anh).
2. Công cụ 2: Bộ ngữ liệu kiểm thử gồm các câu đơn, câu phức, câu ghép, đoạn thoại kịch bản và văn bản tin tức đọc chuẩn bị trước cũng như nói tự nhiên.
3. Công cụ 3: Thiết bị thu âm chất lượng cao, thực hiện phân tích phổ âm thanh thực nghiệm bằng máy tính (Phụ lục VIII) nhằm kiểm soát độ tin cậy nội tại (internal validity) và độ giá trị cấu trúc (construct validity).

Data và phân tích

Dữ liệu âm học và thống kê phản ánh các chỉ số định lượng then chốt:

• Tốc độ phát ngôn trung bình (Speech rate): Người Việt nói/đọc tiếng Anh đạt tốc độ trung bình 6-7 âm tiết/giây, trong khi người bản ngữ Anh thể hiện tốc độ khoảng 5-6 âm tiết/giây trên các văn bản tin tức chuẩn (NBT). Người Việt có xu hướng nói dồn dập về số lượng âm tiết nhưng thiếu sự co giãn trường độ tương đối giữa các đơn vị nhịp điệu (ĐVNhĐ).
• Độ dài đơn vị ngữ điệu: Trung bình mỗi ĐVNĐ chứa từ 5 đến 6 đơn vị từ. Thời gian thực hiện một ĐVNĐ cơ bản (ví dụ: "Are you going away?") dao động chuẩn xác từ 1 đến 2 giây.
• Xác định ranh giới ĐVNĐ: Phân tích đồng thời tiêu chí ngoại tại (khoảng ngưng nghỉ thuần túy / unfilled pause và không thuần túy / filled pause) kết hợp tiêu chí nội tại (đỉnh hạt nhân cao độ, tính toàn vẹn cú pháp và khối thông tin ngữ nghĩa).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự đồng dạng và dị biệt loại hình học giữa Ngữ điệu và Thanh điệu: Luận án làm rõ bản chất khu biệt: Thanh điệu thuộc về cấp độ âm tiết (syllable level) và mang chức năng phân biệt nghĩa từ vựng (không mang nghĩa ngữ pháp độc lập), trong khi ngữ điệu thuộc về cấp độ phát ngôn (utterance level) và là một hình vị siêu đoạn tính (intonational morpheme) mang nghĩa ngữ pháp/thái độ trừu tượng.
2. Hiện tượng "Bình đạm hóa cao độ" và chuyển di tiêu cực (Negative prosodic transfer): Do thói quen phân bố thanh điệu rời rạc trên từng âm tiết đơn lập trong tiếng Việt, người học Việt Nam gặp khó khăn lớn nhất ở các đường nét ngữ điệu phức hợp (Fall-Rise và Rise-Fall). Tỷ lệ nhận diện đúng và thể hiện chuẩn xác mẫu hình Fall-Rise ở sinh viên chưa qua can thiệp chỉ đạt mức thấp, thường bị biến dạng thành ngữ điệu ngang (Mid-level) hoặc lên giọng cục bộ cuối câu.
3. Hiện tượng phá vỡ cấu trúc Đơn vị Nhịp điệu (ĐVNhĐ): Người Việt có xu hướng phát âm tiếng Anh theo cơ chế đếm âm tiết (syllable-timed), chia đều thời gian cho mọi âm tiết thay vì tuân thủ nguyên tắc đẳng thời dựa trên trọng âm (stress-timed / isochrony). Khi gặp các từ đa tiết (như important, capacity, historical), người học thường không tạo đủ độ chênh lệch về cường độ và cao độ giữa âm tiết mang trọng âm chính (O) và âm tiết không mang trọng âm (o).
4. Khái niệm đột phá: Biến thể "Ngữ điệu tiếng Anh của người Việt" (Ngữ điệu Anh - Việt): Luận án lần đầu tiên định danh và thừa nhận sự tồn tại khách quan của ngữ điệu Anh - Việt như một biến thể trung gian (interlanguage prosody). Biến thể này đảm bảo hiệu quả truyền đạt thông tin trong cộng đồng người Việt mà không làm phá vỡ cấu trúc ngữ nghĩa cốt lõi của tiếng Anh chuẩn.

       [ HỆ THỐNG ĐÁNH GIÁ 3 BẬC NGỮ ĐIỆU CỦA NGƯỜI HỌC VIỆT NAM ]
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│  Mức 1: CHUẨN LÝ TƯỞNG (Ideal Standard - Received Pronunciation)       │
│  - Thể hiện hoàn hảo 7 MHNĐ hạt nhân, phân bố đúng trọng âm & nhịp điệu│
├────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│  Mức 2: CHUẨN THỰC TẾ CHẤP NHẬN ĐƯỢC (Vietnamese-English Intonation)   │
│  - Giảm biên độ F0, giữ đúng hạt nhân chính, đảm bảo thông hiểu       │
├────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│  Mức 3: PHI CHUẨN / LỖI (Non-standard / Intonational Errors)           │
│  - Đảo lộn hạt nhân, gãy nhịp điệu, sai lệch chức năng ngữ pháp/nghĩa  │
└────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

Implications đa chiều

• Về mặt lí luận ngôn ngữ: Bổ sung cứ liệu thực nghiệm phong phú cho lý thuyết tiếp xúc ngôn ngữ (language contact), lý thuyết phân tích lỗi (error analysis) và ngữ âm học đối chiếu giữa ngôn ngữ không thanh điệu - đếm theo trọng âm (tiếng Anh) và ngôn ngữ có thanh điệu - đơn lập (tiếng Việt).
• Về phương pháp luận sư phạm: Chuyển đổi mô thức đánh giá lỗi ngữ điệu từ định kiến phê phán, quy chụp sang góc nhìn khoa học ngôn ngữ và thực tiễn giao tiếp. Thiết lập hệ thống chẩn đoán lỗi 3 tầng: lỗi cao độ/đường nét, lỗi trọng âm từ, và lỗi ngưng nghỉ/nhịp điệu.
• Về ứng dụng thực tiễn: Xây dựng bộ quy tắc 4 bước xác định ĐVNhĐ và ĐVNĐ, cùng hệ thống bài tập thực hành ngữ điệu ứng dụng trực tiếp tại Khoa Ngoại ngữ Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội, mang lại hiệu quả cải thiện rõ rệt về kỹ năng nghe - nói - đọc diễn cảm cho sinh viên sư phạm.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu khách quan:

1. Phạm vi ngữ điệu tĩnh: Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các nghĩa phổ quát mang tính cấu trúc tĩnh (static intonation) và chức năng ngữ pháp - khu biệt của ngữ điệu. Luận án chưa thể bao quát toàn diện ngữ điệu động (dynamic intonation) gắn liền với các biến số ngữ dụng học hội thoại phức tạp do tính chất biến đổi vô hạn của ngữ cảnh thực tế.
2. Công cụ đo lường âm học: Dù đã ứng dụng xử lý âm thanh máy tính (Computerized acoustic analysis), điều kiện kỹ thuật đầu thập niên 2000 tại Việt Nam chưa cho phép đo đạc đại trà hàng nghìn mẫu phổ F0 với các phần mềm tự động hóa cao như Praat hay Speech Analyzer hiện đại.
3. Phạm vi mẫu địa lý: Khách thể TNV tập trung chủ yếu ở khu vực miền Bắc (Hà Nội), chưa mở rộng khảo sát đối sánh sâu sắc với người học tiếng Anh tại miền Trung và miền Nam – nơi có hệ thống phương ngữ thanh điệu tiếng Việt khác biệt rõ rệt.

Hướng nghiên cứu tiếp nối:

• Mở rộng phân tích ngữ điệu động trong diễn ngôn đàm thoại tự nhiên (Conversational Analysis) ứng dụng thuyết Ngữ dụng học (Pragmatics).
• Khảo sát biến thể ngữ điệu tiếng Anh theo sự đa dạng phương ngữ tiếng Việt (Bắc - Trung - Nam).
• Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) trong nhận diện và tự động sửa lỗi điệu tính tiếng Anh cho người Việt.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án trở thành tài liệu tham khảo nền tảng trong các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Ngôn ngữ học, Lí luận ngôn ngữ và Phương pháp giảng dạy tiếng Anh (TESOL) tại Đại học Quốc gia Hà Nội và các trường đại học sư phạm ngoại ngữ trên toàn quốc.
• Chuyển đổi giáo dục và sư phạm: Cung cấp cơ sở lí luận vững chắc để biên soạn giáo trình ngữ âm thực hành, thay đổi phương pháp giảng dạy kỹ năng Nghe - Nói từ việc chỉ sửa lỗi âm vị đơn lẻ sang rèn luyện năng lực ngôn điệu tổng thể (nhịp điệu, trọng âm câu, đường nét ngữ điệu).
• Ý nghĩa quốc tế: Đóng góp một trường hợp điển cứu mẫu mực (case study) về hiện tượng chuyển di ngôn điệu giữa một ngôn ngữ thanh điệu Đông Nam Á điển hình (tiếng Việt) và tiếng Anh bản ngữ, làm phong phú kho tàng dữ liệu điệu vị học thế giới.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học Ngôn ngữ học: Tiếp cận khung phân tích chuẩn mực về siêu âm đoạn, phương pháp thiết kế nghiên cứu điền dã kết hợp âm học thực nghiệm.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu TESOL: Nắm bắt hệ thống 34 cách dùng ngữ điệu và bộ giải pháp sư phạm trị liệu lỗi để thiết kế bài giảng luyện âm chuyên sâu.
• Sinh viên chuyên ngành tiếng Anh: Thấu hiểu cơ chế cấu tạo đơn vị ngữ điệu, thoát khỏi lối nói đều đều (flat intonation), nâng cao độ tự nhiên và lưu loát trong giao tiếp học thuật và nghề nghiệp.
• Chuyên gia thiết kế chương trình & biên soạn sách giáo khoa: Định hình chuẩn đầu ra và ma trận kỹ năng phát âm bao gồm cả âm đoạn và siêu âm đoạn trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng thuyết ngữ điệu hạt nhân của Alan Cruttenden và cấu trúc nhịp điệu của J.D. O’Connor để thiết lập hệ thống chuẩn mực 7 MHNĐ hạt nhân với 34 biến thể cách dùng chức năng, đồng thời xác lập luận điểm: Trọng âm từ bất biến và đơn vị ngữ điệu (ĐVNĐ) là điểm khởi nguyên của toàn bộ hệ thống ngôn điệu tiếng Anh.

2. Đột phá phương pháp luận khi so sánh với các nghiên cứu trước đó? So với các nghiên cứu truyền thống thuần túy miêu tả cảm tính hoặc phân tích âm đoạn tĩnh trước năm 2004 tại Việt Nam, luận án đã đột phá khi: (1) Kết hợp tam giác đạc giữa điều tra xã hội học ngôn ngữ, khảo sát sư phạm và đo đạc âm học bằng máy tính; (2) Thiết lập bộ tiêu chí ngoại tại (ranh giới ngưng nghỉ) và nội tại (đỉnh hạt nhân, cú pháp, ngữ nghĩa) để nhận diện ĐVNĐ; (3) Khảo sát đồng bộ cả hai chiều kích: Năng lực tri giác (Perception) và Năng lực tạo lời (Production).

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì? Dữ liệu khảo sát chỉ ra rằng tốc độ phát ngôn trung bình của người Việt nói tiếng Anh (6-7 âm tiết/giây) lại nhanh hơn người bản ngữ đọc văn bản tin tức chuẩn (5-6 âm tiết/giây). Sự nghịch lý này bắt nguồn từ việc người Việt phát âm dồn dập các âm tiết đơn lẻ (syllable-timed) do ảnh hưởng của tiếng mẹ đẻ, thay vì kéo dài âm tiết có trọng âm và lướt nhanh các âm tiết yếu theo quy luật đẳng thời (stress-timed) của tiếng Anh.

4. Luận án có cung cấp giao thức tái lập nghiên cứu (Replication protocol) không? Có. Luận án xây dựng hệ thống phụ lục hoàn chỉnh và minh bạch gồm: Danh mục mã hóa tư liệu viên/thử nghiệm viên (Phụ lục I), Hệ thống các ngôn bản hội thoại và tin tức chuẩn hóa (Phụ lục II), 3 bộ phiếu điều tra tri giác và thực nghiệm sư phạm (Phụ lục III, IV, V), Bộ bài tập trị liệu ngữ điệu 4 bước (Phụ lục VI, VII) và Biểu đồ phân tích âm thanh thực nghiệm (Phụ lục VIII), cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng tái lập quy trình khảo sát.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu dài hạn được vạch ra như thế nào? Tác giả đề ra lộ trình mở rộng nghiên cứu sang bình diện Ngữ điệu động (Dynamic intonation), nghiên cứu tương tác điệu tính trong giao tiếp đa văn hóa (intercultural communication), đối chiếu liên phương ngữ thanh điệu tiếng Việt và chuẩn hóa quy trình công nghệ hỗ trợ sửa lỗi ngữ điệu tự động trong môi trường sư phạm số hóa.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lí luận ngôn điệu học, xác định trọng âm từ và đơn vị ngữ điệu (ĐVNĐ) là xuất phát điểm nền tảng của hệ thống ngữ điệu tiếng Anh.
2. Công trình đã đúc kết và chuẩn hóa khung phân tích gồm 7 mẫu hình ngữ điệu hạt nhân (Nuclear tones) với 34 phương thức vận dụng ngữ pháp - biểu thái - diễn ngôn, tạo công cụ phân tích sắc bén cho nghiên cứu và giảng dạy.
3. Luận án đã chứng minh bằng thực nghiệm âm học nguyên nhân gây lỗi ngữ điệu của người Việt bắt nguồn từ sự chuyển di tiêu cực giữa ngôn ngữ đếm theo âm tiết, có thanh điệu (tiếng Việt) sang ngôn ngữ đếm theo trọng âm, có ngữ điệu (tiếng Anh).
4. Công trình lần đầu tiên xác lập mô hình phân tầng năng lực thể hiện ngữ điệu 3 bậc (Mức lý tưởng - Mức chuẩn thực tế Anh-Việt chấp nhận được - Mức phi chuẩn), mang lại cái nhìn khách quan, khoa học và nhân văn trong phân tích lỗi ngôn ngữ.
5. Luận án đã thử nghiệm thành công hệ thống giải pháp can thiệp sư phạm toàn diện (chủ quan, khách quan, bài tập nhận diện cao độ, trọng âm, ngưng nghỉ), nâng cao rõ rệt chất lượng đào tạo giáo viên tiếng Anh tại Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội.
6. Công trình mở ra 3 hướng nghiên cứu mới đầy tiềm năng: Điệu vị học diễn ngôn động, Ngữ âm học thực nghiệm đối chiếu liên phương ngữ tiếng Việt - tiếng Anh, và Ứng dụng công nghệ xử lý tiếng nói trong tự động hóa chuẩn hóa ngữ điệu ngoại ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU CHƯNG I: Cơ sở lí luận Ư CH2: NgữƠ Anh tiếngG điệu N CHƯƠNG 3: Ngữ điệu tiếng Anh ở người Việt KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO Pou LUC CHUONG | CO SO LI LUAN 1. Dan nhap: Trong khi dién dat, khong chỉ có những từ kết hợp với nhau theo quy luật ngữ pháp. Trong học ngoại ngữ, không phải chỉ tập thể hiện từng âm vị, tức là phát âm đúng từ là đủ mà còn có sự liên kết các từ theo nhịp nhanh, chậm, nhấn âm làm nổi bật thông tin, lên xuống giọng để diễn đạt ý nghĩa của PN. Tất cả những yếu tố này thường được gọi là các sự kiện ngôn điệu, hay thuộc về ngữ điệu.

How old are you? (1) (Bạn bao nhiêu tuổi?) ĐỨNG o B.) S^ O © Trong PN nghi vấn có từ dé hỏi (1), vì chủ thể PN A muốn biết tuổi của người tiếp thu PN B nên A nhấn trong âm vào A.T /duld/ của từ “old” và xuống giọng từ vi trí đó. Do vay, trong PN trần thuật (2), B trả lời A bằng cách nhấn trọng âm vào A.T /twen- / của từ “twenty” và xuống giọng từ vị trí đó (Xem ngữ điệu diễn đạt 2 PN hỏi - trả lời ở (1và ) (2).) Hoặc: This is a pen. (3) (Đây là cái bút mực. Ngữ điệu và những khái niệm có liên quan: 1.

Nội dung thuat ngữ Ngữ điệu: Thuật ngữ “ngữ điệu” được nhiều nhà ngôn ngữ học trên thế giới và Việt Nam hiểu và sử dụng tương đương với thuật ngữ “intonation”. Theo “The Linguistics Encylopedia, 2002, Routledge, London and New York” do Kirsten Malmkjaer biên soạn thì thuật ngữ trên được hiểu va giải thích như sau: - _ Ngữ điệu là thuật ngữ thường hay được sử dụng để diễn đạt sự biến đối cao độ của giọng nói diễn ra trong một chuỗi âm thanh lớn hơn A.T hoặc đơn vi từ. Hay nói cách khác, ngữ điệu thuộc PN. - Thông qua sự thể hiện biến doi cao độ giọng nói, cùng với cường độ, trường độ, sự ngưng nghi., chủ thể PN muốn diễn đạt một ý nghĩa nào đó trong tình huống giao tiếp nhất định nhưng không can phải sử dụng đến phương tiện từ vựng hoặc các phương tiện ngữ pháp mà người tiếp thụ PN vẫn có thể hiểu được.

Đó chính là sự hành chức của ngữ điệu. - C6 thể ngữ điệu trong mỗi ngôn ngữ có những nét đặc trưng nhưng giữa chúng van có những nét tương dong nhất định như cao độ, trường độ, sự ngưng nghỉ. và được xây dựng trên cơ sở từng DVND theo quy luật, đặc trưng của từng ngôn ngữ. - Cũng là sự biến đổi cao độ của giọng nói do tần số dao động của dây thanh tạo nên, nhưng cao độ của giọng nói thể hiện trong ngữ điệu trên cả một ngữ đoạn hoặc PN.

Còn cao độ của giọng nói thể hiện trong thanh điệu chỉ xuất hiện trên một A. Theo đó, chúng ta có thể thấy rằng hanh điệu thuộc A.T; trọng âm thuộc từ; ngữ điệu thuộc PN. Vậy, theo chúng tôi thì ngữ điệu là mot trong các hiện tượng ngôn điệu có tính tuyển điệu, được thể hiện bằng các thuộc tính vật lí cơ bản như cao độ, cường độ, và trường độ trong sự hoà kết để thể hiện chiêu hướng lên xuống của giọng nói theo chủ ý của chủ thể phát ngôn, kết hợp với nhịp điệu và ngưng nghỉ, hợp quy luậ t của từn g ngô n ngữ. Ng ữ điệ u có các chứ c năn g nhằ m giú p cho việ c _diễn đạt ngữ nghĩa thông qua cách dùng của nó trong từng tình huống cụ thé.

Ngữ điệu tiếng Anh cũng thuộc hệ thống ngữ điệu nói chung nhưng có nhữ ng cơ sở và đặc trư ng của ngô n ngữ Anh. để từ đó chú ng ta có thể phâ n biệt được ngữ điệu Anh với ngữ điệu của các ngôn ngữ khác. Đặc trưng điệu tính của ngữ điệu tiếng Anh: Như mọi người đều biết, ngoài việc diễn đạt thông tin trong giao tiếp bằng nghĩa của đơn vị từ để trả lời câu hỏi nói cái gì, chúng ta có thể diễn đạt thông tin không bằng nghĩa của đơn vị từ để trả lời câu hỏi nói cát gì như thế nào. Trong luận án này, chúng tôi quan tâm đến diễn đạt cái gì như thế nào là chính.

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng, tác động đến nói như thế nao trong giao tiếp như ngữ điệu, nhịp điệu, trọng âm. nhưng trong tiểu mục này, chúng tôi chỉ miêu tả một số đặc trưng điệu tính cơ bản của ngữ điệu tiếng Anh: - Cao độ: Đây là một trong những đặc trưng điệu tính quan trọng nhất liên quan đến cao độ giọng nói qua việc thể hiện từng A.T trong một đơn vị từ, ngữ hoặc PN. Đồng thời cao độ cũng là một trong những đặc trưng điệu tính cơ bản nhất trong việc thể hiện ngữ điệu. Các cao độ khác nhau trong PN đã góp phần tạo ra đường nét ngữ điệu để cùng với ngữ điệu hạt nhân (chúng tôi sẽ trình bày chỉ tiết ở chương 2) biểu đạt một ý nghĩa nào đó, ví dụ: He 3$ ready.

Ó ~~ © (1) He’s ready? (Anh ấy san sàng chưa? o l6) oO” (2) Ngữ điệu trong (1) là ngữ điệu xuống, bắt đầu từ A.T không có trọng âm /hiz/ (của từ “He '$”) ở cao độ hơi thấp, sau đó nhấn trọng âm vào A.T /re-/ (của từ “ready”) ở cao độ trên TB, rồi xuống giọng và kết thúc đường nét ngữ điệu ở A.T không trong âm /-di/ (của từ “ready”) ở cao độ tương đối thấp. PN với ngữ điệu xuống như trong (1) đã thể hiện ý nghĩa hoàn thành, xác định và do đó là PN trần thuật.T không trọng âm, có trọng âm trong (2) cũng tương tự như trong (1), nhưng với ngữ điệu lên, bat dau từ A.T có trọng âm /re-/ (của từ “ready”) ở cao độ trên TB và kết thúc ở A.T không trọng âm /-di/ (của từ “ready”) ở cao độ tương đối cao. PN với ngữ điệu lên như trong (2) đã thể hiện ý nghi vấn, cần trả lời có/không và được gọi là PN nghi vấn. - Cường do: Cường độ được thể hiện tương đối da dạng bang lực hơi thở do chủ thể PN thể hiện trong một âm thanh hoặc chuôi âm thanh.

Nếu xét về bình diện ngôn ngữ học có liên quan đến cường độ. thì đó là trọng âm. - Trường độ: Đặc trưng điệu tính này liên quan đến khoảng thời gian chủ thể PN thể hiện trong từng A.T của một đơn vi từ, ngữ hoặc PN. Trường độ của âm thanh do thời gian rung động lâu hay chóng quyết định [29],[56],[86].

- Tốc do: Tốc độ của lời nói cũng quan trong nhưng ít tạo giá trị thong báo bởi lẽ nhiều khi do thói quen, có người nói nhanh, có người nói chậm, nhưng cũng có người nói nhanh, nói chậm do chủ ý, chẳng hạn Mic vui, phấn khích.: hay nói nhanh, lúc buồn. Theo khảo sát của chúng tôi, tốc độ nói tiếng Anh TB của người Việt là khoảng 6-7 A. Nếu căn cứ vào kết quả khảo sát thông qua các NBT thì TLV người Anh đọc và nói nhanh hơn một chút (khoảng 5-6 AT/1"). Một số khái niệm có liên quan đến ngữ điệu tiếng Anh: 1.

Chuyển dịch cao độ: Theo O’ Grady, Dobrovolsky, Katamba [123:46] thì “ Chuyển dich cao độ trong phát ngôn không liên quan đến các sự khác biệt về nghĩa cua từ thì được gọi là ngữ điệu”. Lấy từ teacher (giáo viên) làm ví dụ: Cho dù từ này được phát âm với giọng lên hay xuống thì vẫn không gây nên sự khác biệt về nghĩa của nó. Tuy nhiên, ngữ điệu lên hay ngữ điệu xuống trong trường hợp này đã lần lượt làm cho PN trở nên chưa hoàn thành hay hoàn thành, nói cách khác, làm cho PN trở thành nghi vấn hay trần thuật. Do vậy, người sử dụng ngữ điệu tiếng Anh tốt là người phải hiểu và có khả năng vận dụng các mẫu hình ngữ điệu tốt trong từng tình huống cụ thể.

Trọng âm từ: Chúng tôi quan niệm trọng âm từ là xuất phát điểm của việc nghiên cứu ngữ điệu tiếng Anh bởi lẽ trong tiếng Anh có nhiều từ đa tiết, mỗi từ có một A.T mang trọng âm. Nếu không xác định được A.T nào có trọng âm thì chủ thể PN không thể nói đúng và truyền đạt thông tin cho người tiếp thụ PN hiểu. Mặt khác, trọng âm từ liên quan mật thiết với ngữ điệu. khi nghiên cứu ngữ điệu tiếng Anh, chúng tôi bat đầu từ trọng âm từ của ngôn ngữ ấy.

- Trọng dm tit là một trong các hiện tượng điệu tính, xảy ra khi một A.T nào đó được nhấn mạnh hon, cao hon, dai hơn so với các A.T không có trọng âm khác vì mục đích nhấn mạnh thông tin. - Trọng âm từ gồm có trọng âm chính (O) (* ) và trọng âm phụ (,). Trọng âm từ của tiếng Anh là loại trọng âm bất biến, có nghĩa là khi trọng âm đã rơi vào từ nào đó thì chỉ rơi vào A.T nhất định của từ ấy. trong từ important (quan trong), bao giờ trọng âm cũng rơi vào A.T thứ hai của từ ay: important (o O o).

Trong quá trình thể hiện ngữ điệu bằng đồ hình, trong âm phụ không được chúng tôi tính đến. Như vậy, chúng tôi chỉ ghi tròn to (O) và tròn nhỏ (o) tương đương với trọng âm chính và không trọng âm. - Chúng tôi dé cập đến trọng âm từ vì trong ngữ điệu tiếng Anh người ta sẽ nhấn vào chỗ này hay chỗ khác của PN. Nhưng trong mọi trường hợp, trọng âm câu cũng trùng với trọng âm từ.T có trọng âm của (đơn vị) từ nào đó trong PN, người ta thấy có hiện tượng đường nét đi lên hoặc đi xuống, hoặc có sự kết hợp của cả hai để hợp thành đường nét đi lên - đường nét đi xuống, đường nét đi xuống - đường nét đi lên.Trong ngôn ngữ học, hoặc cụ thể hơn trong điệu vị học (Prosody), người ta gọi đường nét đi lên là mgữ điệu lên (rising intonation, hoặc rising tone, hoặc rising tune, hoặc rise), đường nét đi xuống là ngữ điệu xuống (falling intonation, hoặc falling tone, hoặc falling tune, hoặc fall).

Do vay, sự kết hợp của đường nét đi lên - đường nét đi xuống. đường nét di xuống - đường nét di lên được gọi là ngữ điệu lên — xuống, ngữ điệu xudng — lên. Quan trọng hon là mỗi khi có ngữ điệu như thế hành chức, nó đã thể hiện một nghĩa nào đó (như hỏi, khẳng định, hoàn thành.) thông qua cách dùng trong tình huống cụ thể. Mỗi đơn vị có ngữ điệu lên, hoặc xuống, hoặc lên — xuống, hoặc xuống - lên.

như vậy được gọi là don vị ngữ điệu (DVND) tiếng Anh. Mỗi DVND như thế đều xuất phát và dua vào một A.