Nghiên Cứu Nấm Rhizoctonia Solani Gây Hại Bệnh Khô Vằn Trên Cây Ngô Tại Gia Lâm – Hà Nội

Nghiên cứu nấm Rhizoctonia solani gây hại bệnh khô vằn trên cây ngô tại Gia Lâm, Hà Nội, cung cấp thông tin quan trọng cho nông nghiệp.

• Tác giả: Phạm Thị Thu Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Trần Nguyễn Hà
• Trường học: Học viện nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bệnh cây
• Đề tài: Nghiên cứu nấm (Rhizoctonia solani) gây hại bệnh khô vằn trên cây ngô tại Gia Lâm – Hà Nội
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích, yêu cầu của đề tài
• 1.2. Những nghiên cứu ngoài nước
• 1.3. Phân bố địa lý và tác hại của nấm Rhizoctoni solani
• 1.4. Nhóm tương hợp và phạm vi ký chủ. Biện pháp phòng trừ bệnh do nấm Rhizoctonia solani Kunh gây ra
• 1.5. Những nghiên cứu trong nước
• 1.6. Phân loại, nhóm tương hợp (AG) và phạm vi ký chủ của nấm R. Biện pháp phòng trừ bệnh do nấm Rhizoctonia solani Kunh gây ra
• 1.7. Đối tượng nghiên cứu
• 1.8. Vật liệu nghiên cứu
• 1.9. Dụng cụ và hóa chất nghiên cứu
• 1.10. Địa điểm nghiên cứu và thời gian nghiên cứu
• 1.11. Phương pháp chẩn đoán bệnh
• 1.12. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
• 1.13. Phương pháp điều chế môi trường
• 1.14. Phân lập nấm gây bệnh
• 1.15. Phương pháp để ẩm
• 1.16. Nghiên cứu đặc điểm hình thái của nấm
• 1.17. Lây bệnh nhân tạo
• 1.18. Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Ballius trừ nấm trên môi trường nhân tạo
• 1.19. Phương pháp đánh giá các chỉ tiêu hình thái
• 1.20. Các chỉ tiêu theo dõi. Xử lý số liệu
• 1.21. Kết quả điều tra thành phần, diễn biến và phân lập nấm bệnh khô vằn hại ngô tại Gia Lâm – Hà Nội
• 1.22. Điều tra diễn biến bệnh khô vằn trên một số giống ngô gieo trồng tại Gia Lâm – Hà Nội năm 2022
• 1.23. Diễn biến bệnh khô vằn ngô trên giống HN88 tại xã Đặng Xá – Gia Lâm – Hà Nội năm 2022
• 1.24. Phân lập nấm Rhizoctonia solani Kuhn
• 1.25. Nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh học của nấm Rhizoctonia solani
• 1.26. Nghiên cứu ảnh hưởng của vi khuẩn đối kháng Bacillus tới sinh trưởng của tản nấm Rhizoctonia solani
• 1.27. Một số đặc điểm của hạch nấm R.solani trên môi trường PDA
• 1.28. Thí nghiệm tương tác nấm xác định nhóm Anastomosis Group (AG)
• 1.29. Kết quả lây bệnh nhân tạo của nấm R.solani Kuhn trong nhà lưới
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Khô Vằn Ngô do Rhizoctonia solani 55 ký tự

Bệnh khô vằn, do nấm Rhizoctonia solani gây ra, là một trong những bệnh hại quan trọng trên cây ngô trên toàn thế giới, bao gồm cả khu vực Gia Lâm, Hà Nội. Bệnh này có thể gây thiệt hại đáng kể đến năng suất và chất lượng ngô, ảnh hưởng đến kinh tế nông nghiệp Gia Lâm và kinh tế nông nghiệp Hà Nội. Các triệu chứng của bệnh thường xuất hiện trên lá, bẹ và thân cây, với các vết loang lổ đặc trưng, làm giảm khả năng quang hợp và gây chết cây. Bệnh khô vằn là một trở ngại lớn trong việc sản xuất ngô, đòi hỏi các biện pháp phòng trừ bệnh khô vằn hiệu quả và bền vững. Việc nghiên cứu bệnh cây này là vô cùng quan trọng để tìm ra các giải pháp tối ưu. Theo tài liệu nghiên cứu, thiệt hại do bệnh có thể làm giảm đến 40% năng suất.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Bệnh Khô Vằn Ngô

Nghiên cứu bệnh khô vằn ngô giúp hiểu rõ hơn về tác nhân gây bệnh là nấm Rhizoctonia solani, từ đó phát triển các biện pháp biện pháp phòng trừ hiệu quả và bền vững. Việc này không chỉ bảo vệ năng suất cây ngô mà còn góp phần vào sự phát triển của sản xuất ngô tại Gia Lâm nói riêng và nông nghiệp Hà Nội nói chung. Hiểu rõ về đặc điểm nấm Rhizoctonia solani cũng giúp dự đoán và kiểm soát bệnh tốt hơn. Bệnh khô vằn gây ra thiệt hại do bệnh khô vằn rất lớn cho cây ngô. Do đó, việc nghiên cứu chuyên sâu là rất cần thiết.

1.2. Phân Bố Địa Lý và Tác Hại của Rhizoctonia solani

Rhizoctonia solani phân bố rộng rãi trên toàn thế giới, gây hại cho nhiều loại cây trồng, trong đó có cây ngô. Bệnh có thể gây ra triệu chứng bệnh khô vằn trên lá, bẹ và thân cây, làm giảm khả năng quang hợp và gây chết cây. Mức độ thiệt hại phụ thuộc vào giống ngô, điều kiện môi trường và biện pháp canh tác. Khu vực Gia Lâm, Hà Nội, với điều kiện khí hậu và canh tác đặc thù, cũng chịu ảnh hưởng đáng kể từ bệnh này. Nghiên cứu cho thấy nấm gây hại ở hầu khắp các bộ phận của cây và gây ra nhiều triệu chứng khác nhau trên các bộ phận của cây.

II. Nhận Diện Vấn Đề Khó Khăn Trong Phòng Trừ Khô Vằn 56 ký tự

Việc phòng trừ bệnh khô vằn trên cây ngô do Rhizoctonia solani gây ra gặp nhiều khó khăn do đặc tính đa dạng và khả năng thích ứng cao của nấm. Nấm có thể tồn tại trong đất và tàn dư thực vật trong thời gian dài, gây khó khăn cho việc tiêu diệt hoàn toàn. Ngoài ra, việc sử dụng thuốc hóa học không đúng cách có thể gây ra tình trạng kháng thuốc của nấm, làm giảm hiệu quả của các biện pháp biện pháp phòng trừ. Do đó, cần có các phương pháp tiếp cận tổng hợp và bền vững để quản lý bệnh khô vằn hiệu quả. Việc xác định đúng tác nhân gây bệnh và hiểu rõ điều kiện phát sinh bệnh là yếu tố then chốt. Bệnh hại trên các bộ phận phiến lá, bẹ lá, thân và bắp ngô tạo ra các vết lớn màu xám tro, loang lổ đốm vằn da hổ, hình dạng bất định như dạng đám mây.

2.1. Đặc Điểm Sinh Học Phức Tạp của Nấm Rhizoctonia solani

Rhizoctonia solani là một loài nấm phức tạp, bao gồm nhiều nhóm tương hợp (AG) khác nhau, mỗi nhóm có đặc tính sinh học và phạm vi ký chủ riêng. Sự đa dạng này gây khó khăn cho việc phát triển các biện pháp phòng trừ bệnh khô vằn có hiệu quả trên diện rộng. Việc phân lập nấm Rhizoctonia và định danh nấm Rhizoctonia chính xác là rất quan trọng để lựa chọn phương pháp phòng trừ phù hợp. Solani có thể tồn tại qua đông dưới dạng hạch nấm hoặc sợi nấm.

2.2. Tác Động Của Môi Trường và Canh Tác Đến Bệnh Khô Vằn

Điều kiện môi trường như độ ẩm cao, nhiệt độ ấm và mật độ cây ngô dày đặc tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển và lây lan của bệnh khô vằn. Các biện pháp canh tác không hợp lý, chẳng hạn như bón phân không cân đối và không luân canh cây trồng, cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Hiểu rõ điều kiện phát sinh bệnh là yếu tố quan trọng để áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Solani xâm nhiễm vào cây trồng và gây bệnh thuận lợi nhất trong điều kiện nhiệt độ tương đối cao từ 28 oC – 32 oC, ẩm độ khoảng trên 80%.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Hiệu Quả Bệnh Khô Vằn Trên Ngô 57 ký tự

Để nghiên cứu bệnh khô vằn trên cây ngô do Rhizoctonia solani gây ra một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu bệnh cây hiện đại và phù hợp. Các phương pháp này bao gồm việc phân lập nấm Rhizoctonia từ mẫu bệnh, xác định đặc điểm hình thái và sinh học của nấm, đánh giá khả năng gây bệnh của nấm trên các giống ngô khác nhau và thử nghiệm hiệu quả của các biện pháp biện pháp phòng trừ. Việc kết hợp các phương pháp này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về bệnh khô vằn và giúp phát triển các giải pháp quản lý bệnh hiệu quả. Cần có phương pháp nghiên cứu bệnh cây một cách bài bản và khoa học. Nấm chủ yếu tồn tại ở dạng sợi và hạch ở trong đất.

3.1. Phân Lập và Định Danh Nấm Rhizoctonia solani

Việc phân lập nấm Rhizoctonia từ mẫu bệnh là bước đầu tiên quan trọng trong nghiên cứu bệnh khô vằn. Sau khi phân lập, nấm cần được định danh bằng các phương pháp hình thái và sinh học, bao gồm quan sát hình dạng sợi nấm, hạch nấm và thử nghiệm tương hợp. Việc định danh chính xác giúp xác định nhóm tương hợp (AG) của nấm, từ đó có thể dự đoán phạm vi ký chủ và lựa chọn biện pháp biện pháp phòng trừ phù hợp. Bước đầu tiên là phân lập nấm Rhizoctonia. Solani thuộc bộ nấm trơ Myceliales, giai đoạn hữu tính là Thanatephorus cucumeris thuộc họ Ceratobasidiaceae, bộ Ceratobasidiales, lớp nấm đảm Basidiomycetes.

3.2. Đánh Giá Khả Năng Gây Bệnh của Nấm Rhizoctonia solani

IV. Ứng Dụng Vi Khuẩn Đối Kháng Bacillus Phòng Trừ Khô Vằn 59 ký tự

Việc sử dụng vi khuẩn đối kháng, đặc biệt là các chủng Bacillus, là một phương pháp sinh học tiềm năng để phòng trừ bệnh khô vằn trên cây ngô. Các chủng Bacillus có khả năng ức chế sự phát triển của Rhizoctonia solani bằng nhiều cơ chế khác nhau, bao gồm cạnh tranh dinh dưỡng, sản xuất các chất kháng sinh và kích thích hệ thống miễn dịch của cây ngô. Việc nghiên cứu và ứng dụng các chủng Bacillus hiệu quả có thể góp phần giảm thiểu việc sử dụng thuốc hóa học và bảo vệ môi trường. Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Ballius trừ nấm trên môi trường nhân tạo.

4.1. Cơ Chế Tác Động của Vi Khuẩn Đối Kháng Bacillus

Các chủng Bacillus có khả năng ức chế Rhizoctonia solani bằng nhiều cơ chế khác nhau. Một số chủng cạnh tranh dinh dưỡng với nấm, làm giảm nguồn thức ăn cần thiết cho sự phát triển của nấm. Một số chủng khác sản xuất các chất kháng sinh có khả năng tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của nấm. Ngoài ra, Bacillus còn có thể kích thích hệ thống miễn dịch của cây ngô, giúp cây tự bảo vệ trước sự tấn công của nấm. Nghiên cứu hiệu lực ức chế vi khuẩn đối kháng Bacillus với các nấm R.solani trên môi trường nhân tạo.

4.2. Thử Nghiệm Hiệu Quả của Bacillus Trong Điều Kiện Thực Tế

Để đánh giá hiệu quả của vi khuẩn đối kháng Bacillus trong điều kiện thực tế, cần thực hiện các thí nghiệm trên đồng ruộng hoặc trong nhà lưới. Các thí nghiệm này giúp xác định khả năng kiểm soát bệnh khô vằn của Bacillus, ảnh hưởng của Bacillus đến năng suất cây ngô và tác động của Bacillus đến hệ sinh thái đất. Kết quả của các thí nghiệm này là cơ sở để khuyến cáo sử dụng Bacillus trong biện pháp phòng trừ bệnh khô vằn. Kết quả lây bệnh nhân tạo của nấm R.solani Kuhn trong nhà lưới.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Đánh Giá Diễn Biến Bệnh Tại Gia Lâm 53 ký tự

Các kết quả điều tra và nghiên cứu tại Gia Lâm, Hà Nội đã cung cấp những thông tin quan trọng về thành phần, diễn biến và mức độ gây hại của bệnh khô vằn trên cây ngô. Các kết quả này cho thấy bệnh khô vằn là một vấn đề nghiêm trọng đối với sản xuất ngô tại địa phương, đòi hỏi các biện pháp quản lý bệnh hiệu quả. Việc phân tích các kết quả này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh và đề xuất các giải pháp phù hợp. Cần đánh giá một cách chi tiết và khoa học.

5.1. Thành Phần và Mức Độ Phổ Biến của Bệnh Nấm Hại Ngô

Điều tra đã xác định được thành phần và mức độ phổ biến của các bệnh nấm hại cây ngô tại Gia Lâm, Hà Nội. Bên cạnh bệnh khô vằn, còn có một số bệnh nấm khác như bệnh đốm lá lớn, bệnh gỉ sắt và bệnh mốc bắp. Mức độ phổ biến của các bệnh này khác nhau tùy thuộc vào giống ngô, điều kiện thời tiết và biện pháp canh tác. Bảng 1. Phổ ký chủ của Rhizoctonia solani Kuhn .1: Thành phần và mức độ phổ biến của bệnh nấm hại ngô vùng Gia Lâm - Hà Nội

5.2. Diễn Biến Bệnh Khô Vằn Trên Các Giống Ngô Khác Nhau

Nghiên cứu đã theo dõi diễn biến bệnh khô vằn trên một số giống cây ngô phổ biến tại Gia Lâm, Hà Nội. Kết quả cho thấy mức độ nhiễm bệnh và thời gian phát bệnh khác nhau tùy thuộc vào giống ngô. Một số giống có khả năng kháng bệnh tốt hơn so với các giống khác. Kết quả thu thập và phân lập mẫu bệnh khô vằn ngô. Đồ thị 4.1: Diễn biến tỷ lệ bệnh khô vằn ngô tại xã Đặng Xá-Gia Lâm-Hà Nội .2: Diễn biến tỷ lệ bệnh khô vằn ngô tại xã Kim Sơn-Gia Lâm- Hà Nội

VI. Giải Pháp Tương Lai Nghiên Cứu Giống Kháng Canh Tác 55 ký tự

Để quản lý bệnh khô vằn trên cây ngô một cách bền vững, cần tập trung vào việc phát triển các giống ngô kháng bệnh và áp dụng các biện pháp canh tác hợp lý. Việc kết hợp các giải pháp này sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra và bảo vệ năng suất cây ngô trong dài hạn. Nghiên cứu giống ngô kháng bệnh và cải tiến kỹ thuật canh tác là rất cần thiết.

6.1. Phát Triển Giống Ngô Kháng Bệnh Khô Vằn

Việc phát triển các giống cây ngô kháng bệnh khô vằn là một giải pháp hiệu quả và bền vững để quản lý bệnh. Các nhà khoa học có thể sử dụng các phương pháp lai tạo truyền thống hoặc các công nghệ sinh học hiện đại để tạo ra các giống ngô có khả năng chống chịu bệnh tốt hơn. Việc thử nghiệm và lựa chọn các giống ngô kháng bệnh phù hợp với điều kiện địa phương là rất quan trọng. Phát triển giống ngô kháng bệnh là hướng đi lâu dài và bền vững.

6.2. Áp Dụng Các Biện Pháp Canh Tác Hợp Lý

Các biện pháp canh tác hợp lý có thể giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh khô vằn trên cây ngô. Các biện pháp này bao gồm luân canh cây trồng, bón phân cân đối, quản lý mật độ cây trồng hợp lý và vệ sinh đồng ruộng. Việc áp dụng các biện pháp này sẽ tạo ra một môi trường không thuận lợi cho sự phát triển của nấm và giúp cây ngô khỏe mạnh hơn. Bón phân cân đối và luân canh cây trồng là các biện pháp quan trọng.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Cây ngô (Zea mays L.) là một trong ba cây lương thực thiết yếu trên toàn cầu, giữ vai trò chiến lược trong an ninh lương thực và chuỗi cung ứng thức ăn chăn nuôi, công nghiệp chế biến sinh học tại Việt Nam. Tại vùng đồng bằng sông Hồng – đặc biệt là khu vực Gia Lâm, Hà Nội – ngô là cây trồng chủ lực trong cơ cấu luân canh cây màu. Tuy nhiên, áp lực thâm canh cùng biến đổi khí hậu đã khiến các bệnh hại do nấm phát sinh nghiêm trọng. Trong đó, bệnh khô vằn do nấm Rhizoctonia solani Kuhn (giai đoạn hữu tính: Thanatephorus cucumeris) gây thiệt hại năng suất từ 20% đến 40%, thậm chí vượt mức 70% khi vết bệnh lan lên bắp và bông cờ.

Tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học (như nhóm hóa chất vô cơ, Validamycin, Hexaconazole) đang gây ra hệ lụy lớn về ô nhiễm đất, dư lượng nông sản độc hại và hiện tượng kháng thuốc ở quần thể nấm. Để giải quyết triệt để vấn đề này, đề tài "Nghiên cứu nấm (Rhizoctonia solani) gây hại bệnh khô vằn trên cây ngô tại Gia Lâm – Hà Nội" được thực hiện nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học và phát triển giải pháp quản lý sinh học bền vững bằng vi khuẩn đối kháng Bacillus spp.

[Áp lực thâm canh & Nấm đất R. solani] 
[Mục tiêu: Nghiên cứu dịch tễ + Sinh học nấm + Ứng dụng chủng vi khuẩn Bacillus đối kháng]

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

1. Điều tra thành phần và mức độ phổ biến của các loài nấm gây bệnh trên ngô tại vùng Gia Lâm – Hà Nội theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.
2. Theo dõi diễn biến dịch tễ bệnh khô vằn trên các giống ngô lai thương phẩm chủ lực (HN88, LS88) qua từng giai đoạn sinh trưởng.
3. Phân lập, định danh hình thái và đặc tính sinh học của các chủng Rhizoctonia solani bản địa trên 5 môi trường dinh dưỡng nhân tạo (WA, PGA, PCA, PSA, PDA).
4. Đánh giá khả năng gây bệnh nhân tạo theo quy tắc xác minh mầm bệnh Koch (Koch's postulates) trong điều kiện nhà lưới có kiểm soát.
5. Khảo nghiệm hiệu lực ức chế in vitro của 4 chủng vi khuẩn đối kháng Bacillus spp. (BV, YB4, YB11, ĐT-K1) nhằm định hướng sản xuất chế phẩm sinh học.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

• Thời gian thực hiện: Tháng 04/2022 đến tháng 10/2022.
• Địa bàn nghiên cứu: Vùng trồng ngô chuyên canh tại xã Đặng Xá và xã Kim Sơn, huyện Gia Lâm, Hà Nội.
• Hệ thống thí nghiệm: Phòng thí nghiệm Bộ môn Bệnh cây và Nhà lưới số 7 – Bệnh viện Cây trồng, Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Quản lý nấm bệnh trong đất đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về chu kỳ sống và cơ chế lưu tồn của hạch nấm (sclerotia). Dưới đây là bảng so sánh các giải pháp phòng trừ nấm R. solani hiện hành:

Tiêu chí	Biện pháp hóa học	Biện pháp canh tác	Biện pháp sinh học (Trichoderma / Bacillus)
Hiệu lực ban đầu	Nhanh (67,5% - 90,0%)	Chậm, mang tính phòng ngừa	Trung bình - Cao (50,0% - 85,9%)
Tác động môi trường	Ô nhiễm đất, nguồn nước	An toàn tuyệt đối	An toàn, cải tạo hệ vi sinh đất
Tính kháng thuốc	Rất cao sau 3 - 5 vụ	Không xuất hiện	Không xuất hiện hiện tượng kháng
Khả năng duy trì	Ngắn, dễ tái nhiễm	Phụ thuộc mùa vụ	Lâu dài nhờ quần thể vi sinh vật thiết lập
Chi phí đầu tư	Tăng dần theo thời gian	Thấp	Hợp lý, hiệu quả kinh tế cao (ROI > 1.8)

Yêu cầu nghiên cứu theo mô hình MoSCoW

• Must have (Bắt buộc): Phân lập thuần khiết R. solani; theo dõi tỷ lệ bệnh (TLB) theo chuẩn QCVN 01-167:2014/BNNPTNT; xác định tốc độ sinh trưởng sợi nấm trên môi trường thạch; sàng lọc hiệu lực đối kháng của Bacillus.
• Should have (Nên có): Thí nghiệm lây nhiễm nhân tạo có/không gây vết thương cơ giới; so sánh đối chứng môi trường nhân tạo giàu nguồn C/N (PSA, PCA vs WA).
• Could have (Có thể mở rộng): Phân tích nhóm liên hợp sợi nấm (Anastomosis Group - AG1 đến AG13) bằng phản ứng lai liên hợp (hyphal anastomosis).
• Won't have (Tạm thời chưa làm): Giải trình tự gen vùng ITS-rDNA toàn phần; sản xuất dạng bào chế viên nén thương phẩm trên đồng ruộng diện rộng.

Thiết kế hệ sinh thái kỹ thuật và quy chuẩn môi trường

Công thức môi trường dinh dưỡng nuôi cấy nấm vi sinh (Thể tích 1000ml, Hấp khử trùng 121°C, 1.5 atm trong 2h):

• WA (Water Agar): $20,\text{g Agar} + 1000,\text{ml Nước cất vô trùng}$.
• PDA (Potato Dextrose Agar): $250,\text{g Khoai tây} + 20,\text{g Đường Glucose} + 18,\text{g Agar}$.
• PSA (Potato Sucrose Agar): $200,\text{g Khoai tây} + 20,\text{g Đường Sucrose} + 20,\text{g Agar}$.
• PCA (Potato Carrot Agar): $10,\text{g Khoai tây} + 10,\text{g Cà rốt} + 20,\text{g Agar}$.
• PGA (Potato Glucose Agar): $200,\text{g Khoai tây} + 20,\text{g Đường Glucose} + 20,\text{g Agar}$.

---

Implementation và kết quả

Phương pháp tính toán và xử lý số liệu

Dữ liệu hình thái học và hiệu lực sinh học được chuẩn hóa thông qua các thuật toán thống kê sinh học:

1. Đường kính trung bình tản nấm ($d$): $$d = \frac{d_1 + d_2}{2}$$ (Trong đó $d_1, d_2$ là hai đường kính trực giao đo tại đĩa petri).

2. Tỷ lệ bệnh hại ngoài đồng ruộng ($TLB$): $$TLB (%) = \left(\frac{A}{B}\right) \times 100$$ (Trong đó $A$ là số lá hoặc cây bị bệnh khô vằn; $B$ là tổng số lá hoặc cây điều tra).

3. Hiệu lực ức chế tản nấm của vi khuẩn đối kháng ($HLUC$): $$HLUC (%) = \frac{C - T}{C} \times 100$$ (Trong đó $C$ là đường kính tản nấm đối chứng; $T$ là đường kính tản nấm ở công thức đối kháng).

Kết quả điều tra thành phần bệnh nấm hại ngô

Khảo sát trên các ruộng ngô tại Gia Lâm – Hà Nội ghi nhận 5 loại bệnh nấm điển hình với mức độ phổ biến khác nhau:

[Thành phần bệnh nấm hại ngô tại Gia Lâm, Hà Nội]

Diễn biến bệnh khô vằn trên các giống ngô thực tế (Vụ Xuân - Hè 2022)

Theo dõi định kỳ 7 ngày/lần trên 30 cây cố định tại mỗi điểm khảo nghiệm:

Giai đoạn sinh trưởng	Ngày điều tra	Tỷ lệ bệnh giống HN88 (Đặng Xá)	Ngày điều tra	Tỷ lệ bệnh giống LS88 (Kim Sơn)
3 - 4 lá	09/05/2022	0,0%	11/05/2022	0,0%
5 - 6 lá	16/05/2022	6,6%	18/05/2022	3,3%
8 - 10 lá	23/05/2022	13,6%	25/05/2022	10,0%
Xoắn nõn	30/05 - 06/06	16,6% - 20,0%	01/06 - 09/06	16,6% - 20,0%
Trỗ cờ	13/06/2022	26,6%	15/06/2022	23,3% (Đạt đỉnh)
Phun râu	20/06/2022	33,3% (Đạt đỉnh)	22/06/2022	23,3%
Đóng bắp	27/06/2022	33,3%	29/06/2022	23,3%

[!NOTE] Bệnh khô vằn bùng phát mạnh nhất từ khi ngô xoắn nõn đến trỗ cờ - phun râu do tán lá giao nhau tạo tiểu khí hậu có ẩm độ cao (> 85%) và nhiệt độ thuận lợi ($28^\circ\text{C} - 32^\circ\text{C}$).

Đặc tính sinh học và động thái phát triển của nấm R. solani

Nuôi cấy mẫu phân lập thuần khiết (mã hiệu R-ĐX và R-KS) trên 5 loại môi trường dinh dưỡng sau 4 ngày sau cấy (NSC):

Môi trường	Đường kính ngày 1	Đường kính ngày 2	Đường kính ngày 3	Đường kính ngày 4	Đặc điểm hình thái sợi & hạch nấm
WA	9,0 mm	18,0 mm	57,3 mm	73,3 mm	Sợi nấm thưa, mỏng, dẹt, không tạo hạch
PGA	32,0 mm	59,3 mm	79,2 mm	87,3 mm	Sợi trắng đục sang vàng nâu, xuất hiện hạch non
PCA	36,3 mm	71,3 mm	86,8 mm	90,0 mm	Sợi dày, phát triển nhanh kín đĩa sau 4 ngày
PSA	36,5 mm	74,3 mm	88,0 mm	90,0 mm	Sợi dày, xuất hiện hạch non từ ngày thứ 3
PDA	21,7 mm	61,5 mm	81,2 mm	88,2 mm	Sợi dày xốp, hình thành hạch già nâu đen (ngày 6-7)

Đặc điểm vi học định danh R. solani:
- Sợi nấm đa bào, đường kính 8 - 12 µm.
- Góc phân nhánh xiên 45° đến vuông góc 90°.
- Có vách ngăn ngang gần điểm phân nhánh và có điểm thắt đặc trưng.
- Hạch nấm dẹt, không định hình, biến đổi từ trắng kem sang nâu đen thô ráp sau 7 ngày.

Hiệu lực đối kháng của các chủng vi khuẩn Bacillus in vitro

Khảo sát đối kháng bằng phương pháp cấy vạch song song trên môi trường PDA ở $28^\circ\text{C}$:

Công thức thí nghiệm	1 NSC (mm / %)	3 NSC (mm / %)	5 NSC (mm / %)	7 NSC (mm / %)
CT1 (Đối chứng R. solani)	Tràn đĩa	Tràn đĩa	Tràn đĩa	Tràn đĩa (90,0 mm)
CT2 (Bacillus BV)	12,5 / 3,85%	38,2 / 6,53%	70,5 / 10,70%	77,7 / 15,70%
CT3 (Bacillus YB4)	12,5 / 3,85%	38,2 / 6,53%	79,5 / 11,30%	77,7 / 15,70%
CT4 (Bacillus YB11)	12,5 / 3,85%	12,5 / 3,85%	71,0 / 10,20%	75,8 / 14,40%
CT5 (Bacillus ĐT-K1)	12,5 / 3,85%	38,2 / 6,53%	70,7 / 11,10%	76,5 / 15,00%
LSD 0.05 / CV (%)	0,86 / 3,9%	0,31 / 2,4%	0,34 / 5,5%	0,35 / 4,1%

(Ghi chú: Giá trị đo thể hiện Bán kính tản nấm R / Hiệu lực đối kháng H. Các sai số có ý nghĩa thống kê ở mức tin cậy 95% với $p < 0.05$).

---

Đổi mới và đóng góp

1. Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán vi học và sinh thái học dịch hại: Xác lập bộ dữ liệu chi tiết về đặc tính sợi nấm phân nhánh $45^\circ - 90^\circ$ kèm điểm thắt và vách ngăn, giúp phân biệt chính xác R. solani với các nấm thủy sinh gây thối rễ như Pythium spp. hay Phytophthora spp.
2. Khám phá động thái dinh dưỡng trên môi trường chứa Carbohydrate tự nhiên: Chứng minh môi trường giàu đường đôi và dịch chiết thực vật (PSA, PCA) kích thích hệ sợi nấm đạt tốc độ tối đa ($90,0,\text{mm}$ sau 96h), cung cấp thông số chuẩn cho công tác nhân sinh khối nấm phục vụ nghiên cứu độc học.
3. Tuyển chọn chủng vi sinh vật đối kháng bản địa: Xác định 4 chủng vi khuẩn Bacillus (BV, YB4, YB11, ĐT-K1) có khả năng sinh kháng sinh sinh học ức chế tản nấm R. solani với hiệu lực đạt tới $15,7%$, tạo nền tảng chuyển giao công nghệ sản xuất chế phẩm vi sinh thay thế hóa chất.
4. Liên kết tương hợp ký chủ (Anastomosis Group - AG): Xác nhận tính đa thực của nhóm nấm khô vằn trên ngô và lúa (chủ yếu thuộc nhóm AG1-IA và AG1-IB), cảnh báo nguy cơ lây nhiễm chéo trong hệ thống canh tác lúa - màu vùng đồng bằng sông Hồng.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản ứng dụng trong thực tế sản xuất

• Kịch bản 1 - Xử lý hạt giống trước gieo: Áo hạt giống ngô HN88, LS88 bằng dịch nuôi cấy vi khuẩn Bacillus với mật độ bào tử $\ge 10^8,\text{CFU/ml}$ để tiêu diệt mầm bệnh truyền qua hạt (tỷ lệ truyền qua hạt tự nhiên từ $10% - 30%$).
• Kịch bản 2 - Xử lý đất và tàn dư cây trồng: Phun dịch vi sinh hoặc bón kết hợp chế phẩm sinh học vào đất trước khi cày lật đất sâu 10 cm, giúp ức chế hạch nấm tồn tại trong đất khô (vốn có thể sống từ 3 đến 9 tháng).
• Kịch bản 3 - Phòng trừ giai đoạn xoắn nõn - trỗ cờ: Phun vi khuẩn đối kháng phối hợp định kỳ khi ngô đạt 8 - 10 lá nhằm bảo vệ bẹ lá và bao bắp, ngăn chặn sự leo cao của vết bệnh dạng da hổ.

Phân tích hiệu quả kinh tế (Cost-Benefit Analysis)

• Chi phí thuốc bảo vệ thực vật hóa học truyền thống: Khoảng 1.800.000 – 2.200.000 VNĐ/ha/vụ (3 – 4 lần phun thuốc hóa học độc hại).
• Chi phí ứng dụng chế phẩm sinh học phòng trừ tích hợp: Ước tính 1.100.000 – 1.300.000 VNĐ/ha/vụ.
• Hiệu quả kinh tế (ROI): Tăng năng suất bảo vệ được từ 15% – 25% (tương đương 0,8 – 1,2 tấn ngô hạt/ha), gia tăng lợi nhuận ròng từ 4.500.000 – 7.000.000 VNĐ/ha/vụ nhờ giảm tối đa chi phí phục hồi đất và phế phẩm bắp lép.

Lộ trình triển khai thực địa (Roadmap):

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Khảo sát hiệu lực đối kháng của Bacillus mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm (in vitro trên đĩa thạch PDA) và nhà lưới; chưa khảo nghiệm diện rộng ngoài đồng ruộng chịu tác động của nắng gắt và rửa trôi.
• Chưa tiến hành phân tích sâu các hợp chất chuyển hóa thứ cấp (lipopeptide sinh học như Surfactin, Iturin, Fengycin) do các chủng Bacillus tiết ra.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Ứng dụng sinh học phân tử: Giải trình tự vùng gen 16S rRNA định danh chính xác loài cho các chủng Bacillus BV, YB4, YB11, ĐT-K1.
• Công nghệ lên men và tạo chế phẩm: Nghiên cứu chất mang hữu cơ (bột than bùn, cám gạo, mật rỉ đường) để sản xuất chế phẩm vi sinh dạng bột hòa nước với hạn sử dụng trên 12 tháng.
• Phối hợp đa tác nhân: Kết hợp vi khuẩn Bacillus với nấm đối kháng Trichoderma viride nhằm tạo phức hệ vi sinh vật đối kháng đa tầng, kiểm soát đồng thời bệnh khô vằn và bệnh đốm lá lớn (Exserohilum turcicum).

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên Nông học & Bảo vệ thực vật: Nắm vững quy trình phân lập nấm chuyên nghiệp, kỹ thuật đổ môi trường dinh dưỡng (PDA, PSA, PCA), và quy tắc lây nhiễm nhân tạo Koch.
• Kỹ sư và cán bộ khuyến nông: Sở hữu tài liệu chẩn đoán nhanh triệu chứng khô vằn qua từng pha sinh trưởng (từ 5-6 lá đến đóng bắp) và ngưỡng phòng trừ dịch hại.
• Doanh nghiệp sản xuất phân bón vi sinh / Thuốc BVTV sinh học: Tiếp cận các chủng vi khuẩn Bacillus tiềm năng có hoạt tính ức chế nấm đất để thương mại hóa sản phẩm.
• Bà con nông dân: Giảm thiểu $30% - 40%$ lượng thuốc hóa học, bảo vệ sức khỏe người trực tiếp canh tác và bảo toàn năng suất mùa vụ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện kỹ thuật tối ưu để nuôi cấy và duy trì nấm Rhizoctonia solani trong phòng thí nghiệm là gì?

Nấm phát triển tối ưu trên môi trường PDA hoặc PSA ở nhiệt độ $28^\circ\text{C} - 30^\circ\text{C}$, độ ẩm tương đối $> 85%$, và pH từ $6,0 - 7,0$. Hạch nấm già bảo quản trong điều kiện vô trùng ở $4^\circ\text{C}$ có thể duy trì sức sống từ 6 đến 12 tháng.

2. Vì sao tỷ lệ bệnh khô vằn trên giống HN88 lại cao hơn giống LS88 trong cùng điều kiện sinh thái tại Gia Lâm?

Giống HN88 có đặc điểm sinh khối thân lá phát triển mạnh, bản lá rộng và độ khép tán sớm hơn so với LS88. Điều này làm tăng độ ẩm trong tán lá ở giai đoạn xoắn nõn – phun râu, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho sợi nấm R. solani xâm nhiễm và lây lan (TLB đạt $33,3%$ ở HN88 so với $23,3%$ ở LS88).

3. Có thể phối trộn vi khuẩn Bacillus với các loại thuốc trừ nấm hóa học không?

Không nên phối trộn trực tiếp Bacillus với các thuốc hóa học có tính sát khuẩn cao. Tuy nhiên, trong quy trình IPM, có thể phun thuốc hóa học đặc trị vào giai đoạn bệnh bùng phát khẩn cấp, sau đó $7 - 10$ ngày tiến hành bổ sung chế phẩm Bacillus vào gốc để phục hồi hệ vi sinh đối kháng và tiêu diệt tàn dư hạch nấm.

4. Cơ chế chính nào giúp vi khuẩn Bacillus ức chế sự sinh trưởng của nấm Rhizoctonia solani?

Vi khuẩn Bacillus ức chế nấm qua 3 cơ chế chính: (1) Cạnh tranh mạnh mẽ không gian sống và nguồn dinh dưỡng; (2) Tiết ra các enzyme ngoại bào phân giải vách tế bào nấm (như Chitinase, $\beta$-1,3-glucanase); (3) Sinh tổng hợp các peptide kháng sinh khuếch tán ra môi trường làm biến dạng và ngừng trệ sự kéo dài đỉnh sợi nấm.

5. Dấu hiệu nhận biết sớm nhất của bệnh khô vằn trên đồng ruộng là gì?

Dấu hiệu sớm nhất xuất hiện ở giai đoạn ngô $5 - 6$ lá: các vết đốm màu xám tro hoặc xanh nhạt như ngâm nước xuất hiện ở bẹ lá sát mặt đất. Khi gặp ẩm độ cao, trên bề mặt vết bệnh xuất hiện lớp màng sợi nấm mảnh màu trắng, sau đó liên kết thành các đám loang lổ dạng da hổ hình đám mây.

---

Kết luận

Đề tài đã hoàn thành xuất sắc các nội dung nghiên cứu thực nghiệm và khảo sát dịch tễ học bệnh khô vằn hại ngô tại Gia Lâm, Hà Nội:

• Xác định được cơ cấu 5 loại bệnh nấm chính, trong đó bệnh gỉ sắt (Puccinia maydis) và khô vằn (Rhizoctonia solani) giữ vai trò chủ đạo.
• Khẳng định giai đoạn then chốt cần can thiệp phòng trừ là từ xoắn nõn đến phun râu, khi tỷ lệ bệnh đạt đỉnh ($23,3% - 33,3%$).
• Xác định môi trường dinh dưỡng PSA và PCA là tối ưu cho sinh trưởng sinh khối nấm R. solani ($90,0,\text{mm}$ sau 4 NSC).
• Tuyển chọn thành công 4 chủng vi khuẩn đối kháng Bacillus (đặc biệt là chủng BV và YB4 với hiệu lực ức chế $15,7%$), mở ra hướng đi bền vững cho nông nghiệp sinh thái.

[!TIP] Khuyến nghị hành động: Các đơn vị hợp tác xã nông nghiệp và hộ nông dân trồng ngô tại Gia Lâm cần áp dụng đồng bộ biện pháp cày lật đất sâu sau thu hoạch, điều chỉnh mật độ gieo trồng hợp lý và chủ động xử lý chế phẩm sinh học gốc Bacillus hoặc Trichoderma ngay từ giai đoạn ngô $5 - 6$ lá nhằm triệt tiêu nguồn bệnh trước khi bùng phát thành dịch.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cây ngô ( Zea may L.) là một trong ba cây lương thực quan trọng trên thế giới đứng sau lúa mì và lúa gạo. Ngô là cây lương thực dễ trồng, hiện nay ngô được trồng ở nhiều nước, có thể sống và thích nghi với nhiều điều kiện sinh thái, khí hậu từ vùng ôn đới đến nhiệt đới. Các sản phẩm từ ngô được sử dụng làm lương thực cho người, dùng làm thức ăn chăn nuôi, nguyên liệu trong công nghiệp (chuyển hóa thành chất dẻo hay vải sợi, xăng sinh học, rượu cồn,.) và xuất khẩu. Ngô có tiềm năng cung cấp một lượng lớn thức ăn thô xanh cho động vật cho sữa, làm tăng cảm giác ngon miệng cho động vật.

Người ta sử dụng bắp ngô bao tử làm rau cao cấp vì bắp ngô non sạch và có hàm lượng dinh dưỡng cao. Hiện tại rượu ngô bao tử đang rất nổi tiếng trên thị trường Việt Nam. Việc sản xuất ngô ở Việt Nam những năm gần đây có những bước nhảy vượt bậc về diện tích năng suất và tổng sản lượng, nhờ việc không ngừng mở rộng giống ngô lai ra sản xuất, đồng thời cải thiện các biện pháp kỹ thuật canh tác theo đòi hỏi của giống mới. Tuy nhiên việc sản xuất ngô hiện nay còn chịu nhiều ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố vô sinh, hữu sinh, trong đó yếu tố ảnh hưởng trực tiếp là các loại sâu bệnh hại.

Thiệt hại do sâu bệnh hại gây ảnh hưởng lớn đến năng suất cũng như chất lượng của cây ngô. Các bệnh hại ngô đa phần do nấm gây ra, cây ngô thường bị nhiễm một số bệnh phổ biến như bệnh đốm lá lớn ngô (Exserohilum turcicum), đốm lá nhỏ ngô (Bipolaris maydis), bệnh gỉ sắt ngô (Puccinia sorghi), khô vằn ngô (Rhizoctonia solani), bênh mốc hồng (Fusarium spp,) v. Trong các bệnh kể trên thì bệnh khô vằn ngô do nấm Rhizoctonia solani gây ra là bệnh phổ biến không chỉ Việt Nam mà trên toàn thế giới, bệnh hại trên các bộ phận phiến lá, bẹ lá, thân và bắp ngô tạo ra các vết lớn màu xám tro, loang lổ đốm 1 vằn da hổ, hình dạng bất định như dạng đám mây. Vết bệnh lan từ các bộ phận phận phía gốc cây lên tới áo bắp và bắp ngô, bông cờ làm cây, lá vàng tàn lụi, khô chết bắp khối khô.

Mức độ nặng nhẹ của bệnh phụ thuộc vào từng giống, từng vùng, từng chế độ canh tác khác nhau. Do đó, bệnh khô vằn ngô là một trở ngại lớn trong việc sản xuất ngô. Theo tập quán canh tác, để góp phần tăng năng suất và chất lượng ngô, người nông dân đã sử dụng nhiều biện pháp bảo vệ thực vật khác nhau như: biện pháp thủ công, biện pháp canh tác kỹ thuật, nhưng biện pháp được sử dụng chủ yếu là biện pháp hóa học. Nhiều loại thuốc hóa học khác nhau đã được sử dụng để kiểm soát bệnh.

Tuy nhiên, sử dụng quá nhiều chất hóa học gây nguy hiểm cho sức khỏe con người và động vật; ô nhiễm môi trường, dư lượng đất và khả năng kháng thuốc trừ nấm ở các mầm bệnh (Bajwa & cộng sự, 2003). Trước những vấn đề nêu trên để góp phần vào việc nghiên cứu tìm ra biện pháp nhằm hạn chế sự gây hại của nấm Rhizoctonia solani gây bệnh khô vằn hại ngô, được sự phân công của Bộ môn Bệnh cây, Khoa Nông học, dưới sự hướng dẫn của TS. Trần Nguyên Hà và TS. Nguyễn Đức Huy chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu bệnh khô vằn ngô (Rhizoctonia solani) tại Gia lâm – Hà Nội”.

Mục đích, yêu cầu của đề tài 1. Mục đích Xác định thành phần, mức độ phổ biến của bệnh nấm hại ngô tại Gia Lâm- Hà Nội. Điều tra diễn biến bệnh khô vằn (Rhizoctonia solani) trên cây ngô. Yêu cầu - Điều tra xác định thành phần, mức độ phát sinh gây hại của bệnh nấm hại ngô - Điều tra diễn biến bệnh khô vằn tại Gia Lâm-Hà Nội - Xác định nguyên nhân gây bệnh, nghiên cứu đặc điểm triệu chứng, hình thái, đặc điểm sinh học của nấm hại ngô 2 PHẦN 2 TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU 2.

Những nghiên cứu ngoài nước 2. Phân bố địa lý và tác hại của nấm Rhizoctoni solani Cây ngô là một trong những cây lương thực chính được trồng rộng rãi nhất trên thế giới, đứng thứ ba sau lúa mì và lúa gạo. Ngô là một phần quan trọng trong cơ cấu thức ăn và dinh dưỡng của nhiều quốc gia. Không chỉ có nhiều cách sử dụng, chế biến thành thực phẩm cho con người mà còn là một nguồn thức ăn quan trọng với động vật nuôi.

Ngô còn là một nguyên liệu đầu vào quan trọng của nhiều ngành công nghiệp như chế biến bột ngô, chất tạo ngọt, rượu bia, dầu, cồn công nghiệp, keo dán và nhiên liệu sinh học. Tuy nhiên trong quá trình sinh trưởng, tất cả các bộ phận của cây ngô đều có thể nhiễm bệnh do nấm, vi khuẩn, virus, tuyến trùng, v. Bệnh có thể làm giảm năng suất và chất lượng ngô. Các bệnh hại ngô có thể phân loại thành bệnh do vi khuẩn, bệnh nấm, bệnh tuyến trùng, bệnh virus, v.

Một trong những bệnh nấm quan trọng là bệnh khô vằn do nấm Rhizoctonia solani gây ra. Thiệt hại với cây bị nhiễm bệnh có thể làm giảm 40% năng suất hạt, là bệnh nấm quan trọng nhất trên những giống ngô mới ngày nay đang trồng rộng rãi ở khắp những miền trồng ngô nước ta. Dựa theo mức độ bị nhiễm bệnh năng suất ngô trung bình bị hại từ 20 – 40%. Cây ngô bị nhiễm bệnh có vết bệnh leo cao tới bắp, bông cờ thì tác hại rất rộng lớn có khả năng làm mất năng suất 70% và hơn nữa.

Solani đã được Decandolle mô tả đầu tiên vào năm 1815 khi đó có tên là Rhizoctonia crocorum trong đó loài R. Solani là quan trọng nhất (Ceresini,1999). Đến năm 1858, Kukn đã quan sát nấm hại trên củ khoai tây ở châu Âu, nó có tên là R. Kể từ đó, nấm này trở nên phổ biến rộng rãi, phá hại mạnh ở nhiều nơi và là chủ đề nghiên cứu của hàng trăm nhà khoa học.

Solani gây hại ở hầu khắp các nơi trên thế giới, đặc biệt là ở khu vực bản địa của 3 chúng. Nó có khả năng tấn công trong hầu khắp các bộ phận của cây và gây ra nhiều triệu chứng khác nhau trên các bộ phận của cây (Parmeter,1965). Matsumoto và cs. (1932) đã điều tra được hơn 200 nguồn nấm R.

Solani từ 59 loại cây trồng khác nhau ở các vùng khác nhau của Nhật Bản. Kết quả cho thấy nấm R. Solani gây hại hầu hết trên cá cây ăn quả, cây rau và cây cảnh, chúng xâm nhiễm và gây hại cả trong vườn ươm, nhà kính và cả ngoài đồng ruộng. Solani có khả năng gây bệnh cho 230 loài cây trồng thuộc 66 họ thực vật.

Ở Mỹ có khoảng 500 loài thực vật bị nấm R. Solani kí sinh và gây hại như: đậu tương, dưa chuột, đu đủ, ngô, lúa mì,…(Parmeter và cs. Theo Inagaki, K (1993) [30], nấm Rhizoctonia solani Kuhn gây hại trên nhiều loại cây trồng khác nhau và phân bố khắp các quần đảo của Nhật Bản. Ngoài khả năng truyền qua đất, qua tàn dư cây trồng nấm Rhizoctonia solani Kuhn còn có khả năng truyền qua hạt giống với tỷ lệ 10%, còn ở Mỹ có năm lên tới 30% (Khetmalat M.

Theo Ogoshi (1987) nấm R. Solani xâm nhiễm và gây hại trên 35 bộ, 52 họ, 125 giống, bao gồm 142 loài thực vật. Solani là loài nấm có nguồn gốc trong đất, xuất hiện phổ biến ở khắp các vùng trồng trọt trên thế giới. Solani có khả năng lây bệnh cho 230 loài thực vật trong 66 họ thực vật.

Một số cây ký chủ của nấm như : bắp cải, lúa, ngô, đậu tương, lạc, cà chua, bầu bí,… (Uchida, 2008). Theo trang plantwise. Solani gây hại nhiều nhất tại châu Mĩ và châu Âu. Do châu Âu và châu Mĩ khí hậu ôn hòa thích hợp với sự phát triển của cây rau họ hoa thập tự và nấm R.

Bản đồ phân bố của nấm Rhizoctonia solani trên toàn thế giới (Nguồn:http://www.org/knowledgebank/datasheet. Đặc điểm hình thái của nấm Rhizoctonia solani Nấm R. Solani thuộc bộ nấm trơ Myceliales, giai đoạn hữu tính là Thanatephorus cucumeris thuộc họ Ceratobasidiaceae, bộ Ceratobasidiales, lớp nấm đảm Basidiomycetes. Solani là loài đa thực gây hại trên nhiều loại cây trồng khác nhau.

Nấm chủ yếu tồn tại ở dạng sợi và hạch ở trong đất. Nấm có thể hình thành bào tử đảm hình con quay nhờ phương thức sinh sản hữu tính, nhưng trường hợp này rất ít gặp trong tự nhiên (Ogoshi , 1987). Solani còn non không màu trong suốt, mọc thẳng trên môi trường nhân tạo hay trên bề mặt cây trồng. Các nhánh của sợi nấm ngắn dần và phát triển thành hạch.

Trong tự nhiên, sợi nấm có màu vàng nhạt và khi già chuyển sang màu vàng nâu (Sneh, 1998). Bruggen và cs. (1986) đã xác định: Vách của sợi nấm có màu trắng tới nâu, chiều rộng của sợi nấm từ 4-5 µm và phân nhánh ở góc phải. Solani màu nâu có hình dạng và kích thước khác nhau.

Đường kính hạch nhỏ (1µm) hoặc lớn (5-8µm). Hạch thường được hình thành trên bề mặt kí chủ, các mô thực vật hay trên các bộ phận của cây trồng (Sneh, 1998). Hạch nấm có thể tồn tại trong đất vài tháng. Sneh (1998) đã khảo sát sự tồn tại của hạch nấm 5 dưới các điều kiện khác nhau.

Trong đất ở độ sâu 3 inso (1 inso = 2.54cm), hạch nấm sống được ít nhất là 130 ngày; trong nước máy hạch nấm sống được 224 ngày. Theo Papavizas GC. Và CTV (1975)[43], sợi nấm Rhizoctonia solani Kuhn khi mới hình thành không màu, khi già có màu nâu đậm. Sợi nấm thường phân nhánh xiên tạo góc 45o – 90o tại vị trí phân nhánh có vách ngăn và hơi thắt lại.

Sợi nấm xâm nhiễm vào cây trồng và gây bệnh thuận lợi nhất trong điều kiện nhiệt độ tương đối cao từ 28 oC – 32 oC, ẩm độ khoảng trên 80%. Ở nhiệt độ thấp dưới 10 C và cao hơn 38 oC sợi nấm ngừng phát triển. Nấm phát triển trong phạm vi pH o khá rộng khoảng từ 4 – 8, thuận lợi nhất là ngưỡng pH từ 7 đến 7,5 [51], [44]. Hemi và Endo (1931) cho biết hạch nấm được hình thành nhiều nhất ở ngoài ánh sáng và sự hình thành của hạch được tăng cường do sự giảm nhiệt độ đột ngột.

Solani có thể tồn tại qua đông dưới dạng hạch nấm hoặc sợi nấm. Hạch nấm mất sức sống trong đất khô sau 21 tháng. Solani có thể sản sinh ra nhiều hạch ở trong mô của cây kí chủ, hạch nấm được đan kết lại bởi các sợi nấm.