Nghiên Cứu Một Số Bệnh Nấm Hại Na Tại Huyện Đông Triều, Tỉnh Quảng Ninh

Nghiên cứu các bệnh nấm hại na tại huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh, cung cấp thông tin hữu ích cho nông dân và ngành nông nghiệp địa phương.

• Tác giả: Trịnh Tấn Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Huy
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bệnh cây
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Nấm Hại Na Tại Huyện Đông Triều, Quảng Ninh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.2. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nguồn gốc phân bố và phân loại
• 2.2. Đặc điểm thực vật học
• 2.3. Đặc điểm hình thái và sinh thái
• 2.4. Giá trị sử dụng và giá trị dinh dưỡng
• 2.5. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT QUẢ NA
• 2.5.1. Tình hình sản xuất quả na trên thế giới
• 2.5.2. Tình hình sản xuất quả na ở Việt Nam
• 2.6. THÀNH PHẦN SÂU BỆNH HẠI THƯỜNG GẶP TRÊN CÂY NA
• 2.6.1. Bệnh vàng lá thối rễ
• 2.6.2. Bệnh đốm lá na
• 2.6.3. Bệnh thán thư hại na
• 2.6.4. Bệnh đốm vòng
• 2.7. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 2.7.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 2.7.2. Nghiên cứu trong nước
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 3.2. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. VẬT LIỆU, DỤNG CỤ VÀ HÓA CHẤT NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Mẫu bệnh dùng nghiên cứu
• 3.3.2. Các môi trường nuôi cấy trong phòng thí nghiệm
• 3.3.3. Nấm và vi khuẩn đối kháng dùng trong phòng thí nghiệm
• 3.3.4. Các dụng cụ nghiên cứu
• 3.4. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Ngoài đồng ruộng
• 3.4.2. Trong phòng thí nghiệm
• 3.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.5.1. Phương pháp điều tra thành phần và thu thập mẫu ngoài đồng ruộng
• 3.5.2. Phương pháp điều tra bệnh do nấm gây ra
• 3.5.3. Phương pháp thu thập mẫu bệnh
• 3.5.4. Phương pháp phân lập mẫu bệnh
• 3.5.5. Phương pháp bẫy nấm bằng cánh hoa hồng
• 3.5.6. Phương pháp lây nhiễm nhân tạo
• 3.5.7. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm của nấm Pseudocercospora, Pythium, Collectotichum sp. gây bệnh trên na
• 3.5.8. Phương pháp đánh giá hiệu lực đối kháng của vi khuẩn Bacillus velezensis với nấm gây bệnh thán thư trên môi trường đặc hiệu của nấm
• 3.5.9. Phương pháp đánh giá hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma asperellum đối với nấm Colletotrichum sp. gây bệnh thán thư trên môi trường đặc hiệu của nấm
• 3.5.10. Thí nghiệm lây bệnh nhân tạo
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. ĐIỀU TRA BỆNH HẠI TRÊN CÂY NA TẠI ĐÔNG TRIỀU - QUẢNG NINH
• 4.1.1. Điều tra thành phần bệnh hại trên cây na tại Đông Triều - Quảng Ninh
• 4.1.2. Kết quả điều tra diễn biến và thu thập mẫu bệnh hại tại một số vùng tại huyện Đông Triều tỉnh Quảng Ninh
• 4.2. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ HÌNH THÁI NẤM PSEUDOCERCOSPORA SP GÂY BỆNH ĐỐM VÀNG TRÊN NA
• 4.2.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của các môi trường dinh dưỡng đến sự phát triển của nấm Pseudocercospora sp.
• 4.2.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự phát triển của nấm Pseudocercospora sp.
• 4.3. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ HÌNH THÁI NẤM PYTHIUM SP. GÂY BỆNH THỐI RỄ TRÊN NA
• 4.3.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của các môi trường dinh dưỡng đến sự phát triển của nấm Pythium sp.
• 4.3.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự phát triển của nấm Pythium cucurbitacearum
• 4.4. KẾT QUẢ LÂY NHIỄM NHÂN TẠO NẤM PSEUDOCERCOSPORA SP. GÂY BỆNH ĐỐM VÀNG TRÊN NA
• 4.5. KẾT QUẢ LÂY NHIỄM NHÂN TẠO NẤM PYTHIUM CUCURBITACEARUM GÂY BỆNH THỐI RỄ TRÊN NA
• 4.6. THỬ NGHIỆM KHẢ NĂNG ĐỐI KHÁNG CỦA MỘT SỐ MẪU VI KHUẨN ĐỐI KHÁNG BACILLUS VELEZENSIS ĐỐI VỚI PYTHIUM CUCURBITACEARUM
• 4.7. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Bệnh Nấm Hại Na Tại Đông Triều QN

Nghiên cứu về bệnh nấm hại na tại huyện Đông Triều, Quảng Ninh là vô cùng quan trọng trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang phát triển. Cây na, đặc biệt là na Đông Triều, đóng vai trò quan trọng trong kinh tế địa phương. Tuy nhiên, sâu bệnh hại na, đặc biệt là nấm gây bệnh na, đang là một thách thức lớn. Bài viết này sẽ tổng quan về tình hình dịch bệnh na, các loại nấm bệnh thường gặp trên na, và tầm quan trọng của việc nghiên cứu bệnh cây trồng để bảo vệ vườn na Đông Triều. Nghiên cứu này nhằm xác định các tác nhân gây bệnh và tìm ra giải pháp phòng ngừa, giúp nâng cao sản lượng na Đông Triều và cải thiện đời sống người dân. Theo tài liệu nghiên cứu, diện tích trồng na ở TX Đông Triều đạt trên 800ha, tập trung tại các xã Việt Dân, An Sinh, Tân Việt, Bình Khê...

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Bệnh Nấm Hại Na

Nghiên cứu bệnh nấm hại na có vai trò then chốt trong việc đảm bảo năng suất và chất lượng quả na. Việc xác định chính xác tác nhân gây bệnh giúp đưa ra các biện pháp phòng trừ bệnh nấm hại na hiệu quả. Từ đó, giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người trồng na Đông Triều và bảo vệ danh tiếng của na Quảng Ninh trên thị trường.Nghiên cứu cũng góp phần vào việc phát triển các phương pháp canh tác bền vững, giảm sự phụ thuộc vào thuốc trị nấm bệnh cho na.

1.2. Đặc Điểm Vùng Trồng Na Tại Huyện Đông Triều Quảng Ninh

Huyện Đông Triều, Quảng Ninh có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc trồng na, với khí hậu và đất đai phù hợp. Tuy nhiên, điều này cũng tạo điều kiện cho sự phát triển của nấm bệnh hại cây ăn quả, đặc biệt là bệnh thán thư na và bệnh đốm lá na. Việc hiểu rõ đặc điểm vùng trồng giúp đưa ra các giải pháp phòng bệnh phù hợp với điều kiện địa phương.

II. Nhận Diện Thách Thức Bệnh Nấm Hại Na ở Đông Triều

Việc nhận diện chính xác các bệnh nấm hại na là bước quan trọng để có các biện pháp phòng ngừa và điều trị bệnh na hiệu quả. Các loại nấm gây bệnh na thường gặp bao gồm nấm gây bệnh thán thư na, bệnh đốm lá na, và bệnh thối quả na. Những bệnh này gây ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và năng suất na Đông Triều, gây thiệt hại đáng kể cho người nông dân. Việc chẩn đoán sớm và chính xác giúp ngăn chặn sự lây lan của bệnh và giảm thiểu tác động tiêu cực đến thị trường na Đông Triều.

2.1. Các Loại Bệnh Nấm Hại Na Thường Gặp Tại Đông Triều

Các bệnh nấm hại na phổ biến tại Đông Triều bao gồm bệnh thán thư na, gây ra bởi nấm Colletotrichum, bệnh đốm lá na, thường do nấm Pseudocercospora gây ra, và bệnh thối quả na, có thể do nhiều loại nấm khác nhau gây nên. Việc xác định chính xác loại nấm gây bệnh giúp lựa chọn thuốc trị nấm bệnh cho na phù hợp và hiệu quả.

2.2. Ảnh Hưởng Của Bệnh Nấm Đến Năng Suất và Chất Lượng Na

Bệnh nấm hại na gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng quả na. Bệnh có thể làm rụng lá, thối quả, giảm khả năng quang hợp của cây, và làm giảm giá trị thương phẩm của na Đông Triều. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người trồng na và gây khó khăn cho việc phát triển nông nghiệp Đông Triều.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Phân Lập Nấm Bệnh Hại Na Ở QN

Nghiên cứu và phân lập nấm gây bệnh na đòi hỏi các phương pháp khoa học và kỹ thuật chuyên môn cao. Việc thu thập mẫu bệnh, phân lập và định danh nấm, cũng như nghiên cứu đặc điểm sinh học của nấm là các bước quan trọng. Phương pháp lây nhiễm nhân tạo giúp xác định khả năng gây bệnh của nấm và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ. Các kết quả nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng quy trình phòng trừ bệnh nấm hại na hiệu quả.

3.1. Quy Trình Thu Thập Mẫu Bệnh Nấm Hại Na Tại Vườn

Việc thu thập mẫu bệnh cần được thực hiện cẩn thận, đảm bảo tính đại diện và không bị nhiễm chéo. Mẫu bệnh được thu từ các bộ phận khác nhau của cây như lá, quả, cành, và rễ. Các mẫu được bảo quản và vận chuyển đến phòng thí nghiệm để phân tích. Theo tài liệu, quá trình thu thập mẫu bệnh phải đảm bảo tính khách quan, mẫu được lấy từ nhiều vị trí khác nhau trên cây và trên vườn.

3.2. Kỹ Thuật Phân Lập và Định Danh Nấm Gây Bệnh Na

Phân lập nấm được thực hiện trên các môi trường nuôi cấy đặc hiệu, sau đó định danh nấm dựa trên đặc điểm hình thái và sinh học. Các kỹ thuật phân tử như giải trình tự gene cũng được sử dụng để xác định chính xác loài nấm gây bệnh. Việc định danh chính xác giúp lựa chọn biện pháp phòng trừ phù hợp.

IV. Hiệu Quả Phòng Trừ Bệnh Nấm Hại Na Bằng Sinh Học

Sử dụng các biện pháp phòng trừ sinh học là một hướng đi bền vững và thân thiện với môi trường để kiểm soát bệnh nấm hại na. Các vi sinh vật đối kháng như Bacillus velezensis và Trichoderma asperellum có khả năng ức chế sự phát triển của nấm gây bệnh thán thư na. Việc ứng dụng các chế phẩm sinh học giúp giảm sự phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Thử nghiệm về khả năng đối kháng của vi khuẩn Bacillus velezensis đối với nấm Pythium cucurbitacearum cho thấy hiệu quả tiềm năng của phương pháp này.

4.1. Sử Dụng Vi Khuẩn Đối Kháng Bacillus Velezensis

Bacillus velezensis là một loại vi khuẩn đối kháng có khả năng ức chế sự phát triển của nhiều loại nấm gây bệnh trên cây trồng. Cơ chế hoạt động của vi khuẩn này bao gồm cạnh tranh dinh dưỡng, sản xuất các chất kháng sinh, và kích thích hệ miễn dịch của cây. Việc sử dụng Bacillus velezensis giúp kiểm soát bệnh nấm hại na một cách tự nhiên và an toàn.

4.2. Ứng Dụng Nấm Trichoderma Asperellum Để Phòng Bệnh

Trichoderma asperellum là một loại nấm đối kháng có khả năng ký sinh trên các loại nấm gây bệnh và cạnh tranh dinh dưỡng. Việc sử dụng Trichoderma asperellum giúp kiểm soát bệnh thán thư na và các bệnh nấm khác một cách hiệu quả. Ngoài ra, Trichoderma asperellum còn có khả năng cải tạo đất và kích thích sinh trưởng cây trồng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Phòng Trừ Nấm Hại Na Tại Đông Triều

Các kết quả nghiên cứu về bệnh nấm hại na có thể được ứng dụng vào thực tiễn sản xuất tại Đông Triều. Xây dựng quy trình phòng trừ bệnh tổng hợp (IPM), kết hợp các biện pháp canh tác, sử dụng giống kháng bệnh, và ứng dụng các chế phẩm sinh học là cần thiết. Việc tập huấn và chuyển giao kỹ thuật cho người nông dân giúp nâng cao hiệu quả phòng trừ bệnh và cải thiện năng suất na Đông Triều.

5.1. Xây Dựng Quy Trình Phòng Trừ Bệnh Tổng Hợp IPM

Quy trình IPM kết hợp nhiều biện pháp khác nhau để kiểm soát bệnh hại một cách bền vững. Các biện pháp này bao gồm chọn giống kháng bệnh, canh tác đúng kỹ thuật, sử dụng phân bón cân đối, và ứng dụng các chế phẩm sinh học. Việc theo dõi sát sao tình hình bệnh hại và can thiệp kịp thời giúp giảm thiểu thiệt hại.

5.2. Chuyển Giao Kỹ Thuật Cho Người Trồng Na Tại Đông Triều

Việc chuyển giao kỹ thuật cho người trồng na là yếu tố then chốt để ứng dụng thành công các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất. Các hoạt động tập huấn, hội thảo, và tư vấn kỹ thuật giúp người nông dân nắm vững kiến thức và kỹ năng phòng trừ bệnh hại hiệu quả. Sự hợp tác giữa nhà khoa học, nhà quản lý, và người nông dân là cần thiết để phát triển ngành trồng na bền vững tại Đông Triều.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Về Bệnh Nấm Hại Na

Nghiên cứu về bệnh nấm hại na tại Đông Triều, Quảng Ninh đã đạt được những kết quả quan trọng, góp phần vào việc bảo vệ và phát triển ngành trồng na. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các tác nhân gây bệnh, cơ chế gây bệnh, và các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Việc mở rộng hợp tác quốc tế và ứng dụng các công nghệ mới trong nghiên cứu bệnh cây trồng là cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của na Việt Nam trên thị trường thế giới.

6.1. Đánh Giá Tổng Quan Về Nghiên Cứu Hiện Tại

Các nghiên cứu hiện tại đã cung cấp những thông tin quan trọng về thành phần bệnh hại, đặc điểm sinh học của nấm gây bệnh, và hiệu quả của một số biện pháp phòng trừ sinh học. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế gây bệnh của nấm và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiềm Năng Trong Tương Lai

Hướng nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các giống na kháng bệnh, nghiên cứu các biện pháp phòng trừ sinh học mới, và ứng dụng các công nghệ chẩn đoán nhanh bệnh hại. Việc xây dựng hệ thống cảnh báo sớm bệnh hại và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý bệnh hại cũng là những hướng đi tiềm năng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây na (Annona squamosa L.), thuộc họ Na (Annonaceae), là một trong những loại cây ăn quả nhiệt đới có giá trị dinh dưỡng và hiệu quả kinh tế cao tại Việt Nam. Quả na chứa nhiều dưỡng chất quan trọng như vitamin C, canxi, phốt pho, sắt và kali; các bộ phận khác như lá, hạt và rễ cũng chứa tinh dầu cùng nhiều hợp chất sinh học có giá trị dược liệu. Việc mở rộng diện tích trồng na tập trung tại nhiều địa phương như Tây Ninh, Chi Lăng (Lạng Sơn), Ba Sao (Hà Nam) và Đông Triều (Quảng Ninh) đã góp phần xóa đói giảm nghèo, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và nâng cao thu nhập cho người dân.

Tuy nhiên, cùng với xu hướng thâm canh và mở rộng diện tích canh tác, áp lực sâu bệnh hại trên cây na ngày càng gia tăng và diễn biến phức tạp. Trong số các đối tượng gây hại, các bệnh do nấm gây ra—đặc biệt là bệnh đốm lá (Pseudocercospora sp.), bệnh thán thư (Colletotrichum sp.), bệnh vàng lá thối rễ (Pythium sp., Pythium cucurbitacearum, Fusarium spp.) và bệnh thối khô quả (Lasiodiplodia theobromae)—làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh trưởng của cây, giảm tỷ lệ đậu quả, làm xấu mẫu mã và suy giảm năng suất cũng như phẩm chất thương phẩm khi thu hoạch.

Huyện (nay là thị xã) Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh là địa phương có diện tích cây ăn quả lớn của tỉnh với trên 3.000 ha, trong đó diện tích na dai đạt khoảng 800 - 1.000 ha, tập trung tại các xã vùng trọng điểm như An Sinh, Việt Dân, Tân Việt. Do nghề trồng na tại đây đang trong giai đoạn phát triển, việc nhận diện chính xác tác nhân gây bệnh và xây dựng các biện pháp phòng ngừa sinh học an toàn chưa được đầu tư nghiên cứu bài bản. Xuất phát từ thực tế đó, đề tài "Nghiên cứu một số bệnh nấm hại na tại huyện Đông Triều tỉnh Quảng Ninh" được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài gồm:

1. Điều tra thành phần bệnh hại trên cây na tại huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh.
2. Điều tra tình hình và mức độ gây hại của nấm gây ra cho cây na tại địa bàn nghiên cứu.
3. Thu thập các mẫu bệnh hại chính tại các điểm điều tra.
4. Xác định tác nhân nấm gây bệnh và đánh giá tính gây bệnh của các chủng nấm thu thập được.

Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Điều tra thành phần và diễn biến bệnh hại na ngoài đồng ruộng theo các quy chuẩn ngành.
2. Phân lập, làm thuần các chủng nấm gây bệnh từ mẫu lá, quả, rễ và đất thu thập tại Đông Triều.
3. Xác định đặc điểm hình thái học, đặc điểm sinh học và nguyên nhân gây bệnh bằng phương pháp nuôi cấy và giải trình tự gene.
4. Khảo sát ảnh hưởng của các yếu tố môi trường dinh dưỡng và nhiệt độ đến sự sinh trưởng của nấm Pseudocercospora sp. và Pythium sp. (Pythium cucurbitacearum).
5. Thực hiện thí nghiệm lây bệnh nhân tạo trong nhà lưới để xác định mức độ gây bệnh và thời kỳ tiềm dục của nấm.
6. Thử nghiệm khả năng đối kháng sinh học in vitro của vi khuẩn Bacillus velezensis và nấm Trichoderma asperellum đối với nấm gây bệnh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cây na (Annona squamosa L.); các chủng nấm gây bệnh gồm Pseudocercospora sp., Pythium sp. (Pythium cucurbitacearum), Colletotrichum sp.; các tác nhân đối kháng sinh học gồm vi khuẩn Bacillus velezensis và nấm Trichoderma asperellum.
• Phạm vi không gian: Khảo sát thực địa và thu thập mẫu bệnh tại các vườn na thuộc 3 xã An Sinh, Việt Dân, Tân Việt (huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh); thí nghiệm phân lập, sinh học và đối kháng được tiến hành tại Phòng thí nghiệm và Nhà lưới Bệnh viện Cây trồng, Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Đề tài thực hiện từ ngày 10/09/2021 đến ngày 10/03/2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở lý luận về bệnh học thực vật, phân loại học vi nấm, sinh thái học nấm bệnh và nguyên lý phòng trừ sinh học. Hệ thống phương pháp luận dựa trên việc kết hợp điều tra dịch tễ đồng ruộng theo quy chuẩn quốc gia với kỹ thuật vi sinh học thực nghiệm trong phòng thí nghiệm và lây nhiễm nhân tạo trong nhà lưới có kiểm soát.

Khung lý thuyết và quy chuẩn kỹ thuật áp dụng

• Phân loại học thực vật chi Annona (họ Annonaceae) và các đặc tính sinh học, dinh dưỡng của cây na.
• Các quy chuẩn điều tra sinh vật gây hại:
  • QCVN 01-119: 2012/BNNPTNT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phương pháp điều tra phát hiện sinh vật gây hại cây ăn quả có múi (ban hành theo Thông tư số 63/2012/TT-BNNPTNT).
  • QCVN 01-177: 2014/BNNPTNT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phương pháp điều tra phát hiện sinh vật gây hại cây nhãn, vải (ban hành theo Thông tư số 16/2014/TT-BNNPTNT).
  • Phương pháp nghiên cứu bảo vệ thực vật của Viện Bảo vệ Thực vật (1997).
• Cơ chế ký sinh và sinh học của các nhóm nấm: nấm gây bệnh vùng rễ (Pythium, Fusarium, Phytophthora), nấm gây bệnh trên lá, thân và quả (Pseudocercospora, Colletotrichum, Lasiodiplodia theobromae, Alternaria alternata).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

1. Phương pháp điều tra đồng ruộng:

   • Khảo sát tại các vùng chuyên canh (diện tích $\ge 5$ ha) và không chuyên canh ($\ge 2$ ha).
   • Chọn 10 điểm ngẫu nhiên theo đường chéo góc (cách bờ ít nhất 1 hàng cây), mỗi điểm điều tra 1 cây. Trên mỗi cây, kiểm tra 4 hướng, mỗi hướng chọn 1 cành tầng giữa, mỗi cành theo dõi 10 lá.
   • Định kỳ điều tra 7 ngày/lần.
   • Tính toán tỷ lệ bệnh (TLB %) và chỉ số bệnh (CSB %) theo thang phân cấp 5 cấp (từ Cấp 0: không bệnh đến Cấp 5: diện tích bị hại $> 50%$).
   • Công thức tính tỷ lệ bệnh: $$\text{TLB } (%) = \frac{\text{Tổng số lá (hoặc cây/quả) bị bệnh}}{\text{Tổng số lá (hoặc cây/quả) điều tra}} \times 100$$
   • Công thức tính chỉ số bệnh: $$\text{CSB } (%) = \frac{\sum (a \times b)}{N \times T} \times 100$$ (Trong đó: $a$ là số lượng mẫu bị bệnh ở từng cấp; $b$ là chỉ số cấp bệnh; $N$ là tổng số mẫu điều tra; $T$ là trị số cấp bệnh cao nhất).

2. Phương pháp phân lập và làm thuần nấm:

   • Rửa sạch mẫu bệnh dưới vòi nước, cắt phần mô chuyển tiếp giữa mô bệnh và mô khỏe (kích thước 1 - 3 cm), khử trùng bề mặt bằng cồn 70° trong 30 giây rồi rửa lại nhiều lần bằng nước cất vô trùng, thấm khô trên giấy lọc.
   • Cấy mô bệnh lên môi trường Water Agar (WA) có bổ sung 100 ppm Streptomycin nhằm hạn chế tạp khuẩn, nuôi ở nhiệt độ 25 - 30°C với chu kỳ chiếu sáng 12 giờ/ngày.
   • Khi sợi nấm phát triển, tiến hành cấy chuyển đỉnh sinh trưởng sang môi trường Potato D-Glucose Agar (PDA) để thu nhận các dòng nấm thuần khiết.
   • Định danh loài bằng quan sát hình thái kết hợp phương pháp giải trình tự gene.

3. Phương pháp bẫy nấm bằng cánh hoa hồng:

   • Áp dụng để bẫy và phân lập nấm Pythium sp. từ mẫu đất rễ na.
   • Cân 20 g đất cho vào hộp nhựa, bổ sung nước đã khử clo tạo lớp nước ngập 5 - 10 cm, khuấy đều và loại bỏ cặn nổi, sau đó thả cánh hoa hồng tươi lên bề mặt.
   • Khi cánh hoa hồng xuất hiện triệu chứng nhiễm nấm, vớt ra khử trùng bề mặt bằng cồn 70°, rửa bằng nước cất vô trùng, cắt nhỏ và cấy lên môi trường WA ở 25°C, sau đó cấy chuyển sang PDA, V8-Juice hoặc CMA để làm thuần.

4. Khảo sát đặc tính sinh học của nấm:

   • Sử dụng que đột đường kính 0,5 mm (hoặc 5 mm) lấy khoanh tản nấm cấy vào tâm các đĩa môi trường nuôi cấy nhân tạo khác nhau: PDA (Potato D-Glucose Agar), PCA (Potato Carrot Agar), WA (Water Agar), V8-Juice Agar.
   • Đặt đĩa cấy ở các ngưỡng nhiệt độ khảo sát khác nhau, theo dõi và đo đường kính tản nấm định kỳ trong 6 ngày.
   • Quan sát cơ quan sinh sản và đĩa áp bằng phương pháp đặt bẫy đĩa áp lamen trên môi trường PDA.

5. Phương pháp lây nhiễm nhân tạo:

   • Thí nghiệm thực hiện trên quả chín, lá bánh tẻ và cây con (6 - 8 lá thật) sạch bệnh trồng trong chậu đất đã hấp tiệt trùng, đặt trong lồng cách ly nhà lưới ở 28°C.
   • Phương pháp dùng dịch huyền phù bào tử ($1 \times 10^6$ bào tử/ml) hoặc phương pháp áp thạch nấm PDA.
   • Bố trí các công thức:
     • Công thức có sát thương (ST): Dùng kim tạo vết thương cơ giới trước khi nhỏ dịch bào tử/áp thạch hoặc ngâm rễ cây con trong dịch bào tử 8 giờ.
     • Công thức không sát thương (KST): Phun/tưới dịch bào tử hoặc áp thạch trực tiếp lên bề mặt mô nguyên vẹn.
     • Công thức đối chứng (ĐC): Sử dụng nước cất vô trùng.
   • Chỉ tiêu theo dõi: Triệu chứng xuất hiện, thời kỳ tiềm dục, ngày phát bệnh và tỷ lệ phát bệnh (%).

6. Phương pháp đánh giá hiệu lực đối kháng sinh học in vitro:

   • Thử nghiệm khả năng đối kháng của vi khuẩn Bacillus velezensis và nấm Trichoderma asperellum đối với nấm bệnh (Pythium cucurbitacearum, Colletotrichum sp.) bằng phương pháp nuôi cấy kép (dual culture) trên môi trường PDA.
   • Bố trí các công thức: cấy đối chứng nấm bệnh; cấy đồng thời nấm và vi sinh vật đối kháng; cấy nấm trước 24 giờ; cấy vi sinh vật đối kháng trước 24 giờ (theo phương pháp cấy 1 vạch hoặc cấy song song 2 vạch vi khuẩn cách mép đĩa 2 cm, hoặc cấy nấm Trichoderma đối diện cách nấm bệnh 3 cm).
   • Đo đường kính tản nấm bệnh hàng ngày (1 - 5 ngày) và tính hiệu lực ức chế ($H %$) theo công thức Abbott: $$H (%) = \frac{C - T}{C} \times 100$$ (Trong đó: $C$ là đường kính tản nấm ở công thức đối chứng; $T$ là đường kính tản nấm ở công thức có đối kháng).

Nguồn dữ liệu và vật liệu nghiên cứu

• Mẫu bệnh và mẫu đất: Thu thập trực tiếp tại các vườn trồng na thuộc các xã An Sinh, Việt Dân, Tân Việt, huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh.
• Chủng vi sinh vật đối kháng: Chủng Bacillus velezensis và Trichoderma asperellum do Bộ môn Bệnh cây - Học viện Nông nghiệp Việt Nam cung cấp.
• Môi trường nuôi cấy: PDA, PCA, WA, V8-Juice Agar.
• Dữ liệu thứ cấp: Số liệu thống kê diện tích và sản lượng na giai đoạn 2013 - 2021 từ Tổng cục Thống kê; bảng thành phần dinh dưỡng quả na theo FAO (1976).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Giới thiệu

Chương mở đầu trình bày tổng quan về vị trí ngành cây ăn quả trong nông nghiệp Việt Nam, nêu bật tiềm năng kinh tế và giá trị xã hội của cây na (Annona squamosa L.) trong công tác xóa đói giảm nghèo tại các vùng đồi núi. Tác giả phân tích tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ thực trạng gia tăng dịch bệnh nấm hại na khi mở rộng vùng trồng tập trung tại huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh, từ đó xác lập mục đích và 5 yêu cầu nghiên cứu cụ thể cần giải quyết.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương 2 tổng hợp tài liệu khoa học về nguồn gốc, phân loại thực vật chi Annona (với khoảng 119 loài trên thế giới, trong đó có 5 loài được thuần hóa thương mại và 3 loài phổ biến gồm A. squamosa, A. cherimola, A. muricata). Tác giả cung cấp dữ liệu chi tiết về đặc điểm hình thái thực vật học, sinh thái học (yêu cầu nhiệt độ, ẩm độ đất thích hợp 70 - 80%, lượng mưa 1.000 - 2.000 mm/năm), giá trị dinh dưỡng của quả na theo FAO (1976) và thành phần tinh dầu lá na (ASLEO).

Chương này cũng phân tích tình hình sản xuất na trên thế giới và tại Việt Nam giai đoạn 2013 - 2021 (năm 2021 cả nước đạt năng suất 119,4 tạ/ha, sản lượng 294,8 nghìn tấn). Đồng thời, tác giả hệ thống hóa quy trình kỹ thuật canh tác (bón phân theo giai đoạn kiến thiết cơ bản và kinh doanh, cắt tỉa cành, thụ phấn bổ sung) tại các vùng na Chi Lăng (Lạng Sơn), Ba Sao (Hà Nam), Đông Triều (Quảng Ninh), và mô tả triệu chứng, tác nhân, điều kiện phát sinh của 4 nhóm bệnh hại chính: bệnh vàng lá thối rễ (Fusarium, Pythium, Phytophthora), bệnh đốm lá/thối khô quả (Lasiodiplodia theobromae), bệnh thán thư (Colletotrichum sp.), bệnh đốm vòng (Alternaria alternata) cùng bệnh nấm bồ hóng (Capnodium sp.).

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa toàn bộ quy trình thực nghiệm:

• Xác định đối tượng (Pseudocercospora sp., Pythium sp., Colletotrichum sp.), địa điểm (vườn na Đông Triều, PTN và Nhà lưới Bệnh viện Cây trồng) và thời gian thực hiện (09/2021 - 03/2022).
• Công thức phối chế các môi trường nuôi cấy (PDA: 250g khoai tây, 20g glucose, 20g agar/lít; PCA: 20g khoai tây, 20g cà rốt, 20g agar/lít; WA: 20g agar/lít; V8-Juice: 200ml dịch V8, 3g $\text{CaCO}_3$, 15g agar/lít).
• Quy trình điều tra đồng ruộng theo QCVN 01-119: 2012/BNNPTNT và QCVN 01-177: 2014/BNNPTNT; thang phân cấp bệnh 5 cấp.
• Kỹ thuật phân lập nấm bằng môi trường WA bổ sung 100 ppm Streptomycin; phương pháp bẫy nấm thủy sinh bằng cánh hoa hồng.
• Quy trình lây bệnh nhân tạo có/không sát thương trên lá, quả và cây con.
• Phương pháp nuôi cấy kép đánh giá hiệu lực đối kháng của vi khuẩn Bacillus velezensis và nấm Trichoderma asperellum theo công thức tính hiệu lực Abbott.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 trình bày các kết quả thực nghiệm thu được:

• Kết quả điều tra dịch tễ tại Đông Triều: Mô tả đặc điểm địa hình 3 vùng của huyện Đông Triều (vùng đồi núi phía bắc, vùng giữa, vùng đồng bằng phía nam); ghi nhận thành phần các bệnh hại chính gồm bệnh thán thư trên quả, bệnh đốm lá, bệnh vàng lá thối rễ và bệnh thối khô quả.
• Đặc điểm sinh học và hình thái nấm Pseudocercospora sp.: Phân tích sự sinh trưởng của đường kính tản nấm trên các môi trường dinh dưỡng khác nhau (PDA, PCA, WA) và phản ứng của nấm dưới các ngưỡng nhiệt độ nuôi cấy khác nhau.
• Đặc điểm sinh học và hình thái nấm Pythium cucurbitacearum: Mô tả hình thái khuẩn ty, bọc bào tử và sự phát triển của tản nấm trên môi trường PDA, PCA, WA, V8-Juice; xác định dải nhiệt độ tối ưu cho sự phát triển của nấm. Kết quả giải trình tự gene khẳng định loài Pythium cucurbitacearum gây bệnh thối rễ na.
• Kết quả lây nhiễm nhân tạo: Đánh giá khả năng gây bệnh, thời kỳ tiềm dục và triệu chứng của Pseudocercospora sp. trên lá và Pythium cucurbitacearum trên cây con na. Kết quả chỉ ra các công thức có sát thương cơ giới làm tăng đáng kể tỷ lệ bệnh và rút ngắn thời gian ủ bệnh so với không sát thương.
• Thử nghiệm khả năng đối kháng sinh học: Đánh giá hiệu lực ức chế nấm Pythium cucurbitacearum (chủng CM10) của vi khuẩn đối kháng Bacillus velezensis qua các phương pháp cấy 1 vạch, cấy song song 2 vạch và các thời điểm cấy khác nhau, ghi nhận hiệu lực ức chế rõ rệt sự lan rộng của tản nấm bệnh.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính từ số liệu thực nghiệm

Nội dung nghiên cứu	Đối tượng / Chỉ tiêu	Kết quả và dẫn liệu thực nghiệm
Giá trị dinh dưỡng na dai (theo FAO 1976)	Calo, Vitamin C, Khoáng chất	79 Calo/100g; Nước: 77,5%; Protein: 1,4g; Gluxit: 20,5g; Vitamin C: 36 mg; Kali: 299 mg; Canxi: 30 mg; Phốt pho: 36 mg/100g.
Thành phần bệnh hại tại Đông Triều	Bệnh hại chính ngoài đồng ruộng	Ghi nhận 4 bệnh chính: Thán thư (Colletotrichum sp.), Đốm lá (Pseudocercospora sp.), Vàng lá thối rễ (Pythium cucurbitacearum), Thối khô quả (Lasiodiplodia theobromae).
Định danh tác nhân gây bệnh	Giải trình tự gene & hình thái	Xác định chính xác loài nấm gây thối gốc rễ cây na tại Đông Triều là Pythium cucurbitacearum.
Sinh thái học nấm bệnh	Khảo sát môi trường và nhiệt độ	Nấm Pseudocercospora sp. và Pythium cucurbitacearum sinh trưởng tốt trên môi trường giàu dinh dưỡng (PDA, V8) so với môi trường nghèo dinh dưỡng (WA); sinh trưởng phụ thuộc chặt chẽ vào ngưỡng nhiệt độ nuôi cấy.
Thí nghiệm lây nhiễm nhân tạo	Pseudocercospora sp. & P. cucurbitacearum	Công thức có sát thương (ST) cho tỷ lệ nhiễm bệnh cao hơn rõ rệt và thời kỳ tiềm dục ngắn hơn so với công thức không sát thương (KST) trên cả lá, quả và cây con.
Khả năng đối kháng sinh học	Bacillus velezensis ức chế P. cucurbitacearum (CM10)	Vi khuẩn B. velezensis tạo vòng ngăn chặn và làm giảm mạnh đường kính phát triển của tản nấm P. cucurbitacearum trên môi trường PDA trong phương pháp nuôi cấy kép.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Biện pháp canh tác: Cần chú trọng tỉa cành, tạo tán thông thoáng sau thu hoạch và trước mùa hoa; xử lý hệ thống thoát nước vườn cây triệt để trong mùa mưa nhằm tránh đọng nước cục bộ làm phát sinh nấm Pythium trong đất.
• Hạn chế tổn thương cơ giới: Trong quá trình thụ phấn bổ sung, cắt tỉa cành và thu hái quả, cần tránh tạo vết thương cơ giới trên thân, lá, quả và rễ cây, vì đây là cửa ngõ xâm nhiễm chủ yếu của nấm Pseudocercospora sp. và Pythium cucurbitacearum.
• Ứng dụng phòng trừ sinh học: Đề xuất đưa các chế phẩm vi sinh đối kháng có nguồn gốc Bacillus velezensis và Trichoderma asperellum vào quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh thán thư và vàng lá thối rễ trên cây na nhằm giảm thiểu việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

Đóng góp mới của đề tài

• Cung cấp dữ liệu điều tra khoa học cập nhật về thành phần bệnh nấm hại na tại vùng sản xuất na tập trung huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh.
• Định danh chính xác loài nấm Pythium cucurbitacearum gây thối rễ na tại địa bàn nghiên cứu bằng phương pháp giải trình tự gene kết hợp quan sát hình thái vi học.
• Xác lập dẫn liệu thực nghiệm in vitro về hiệu lực ức chế nấm gây bệnh thối rễ na của chủng vi khuẩn đối kháng Bacillus velezensis, tạo tiền đề cho việc phát triển chế phẩm sinh học bảo vệ cây na.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế

• Thời gian nghiên cứu giới hạn trong 6 tháng (từ tháng 09/2021 đến tháng 03/2022), chưa theo dõi trọn vẹn diễn biến phát sinh và gây hại của bệnh nấm qua các chu kỳ thời tiết 4 mùa trong nhiều năm liên tiếp.
• Địa bàn điều tra thực địa tập trung tại 3 xã (An Sinh, Việt Dân, Tân Việt) thuộc huyện Đông Triều, chưa mở rộng so sánh với các tiểu vùng khí hậu sinh thái khác của tỉnh Quảng Ninh.
• Các thí nghiệm đánh giá hiệu lực đối kháng của vi khuẩn Bacillus velezensis và nấm Trichoderma asperellum mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm (in vitro) và nhà lưới, chưa tiến hành khảo nghiệm diện rộng ngoài đồng ruộng sản xuất.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Tiếp tục theo dõi quy luật phát sinh gây hại của nấm Pseudocercospora sp. và Pythium cucurbitacearum trên cây na qua nhiều vụ sản xuất liên tiếp ngoài đồng ruộng.
• Thử nghiệm sản xuất và đánh giá hiệu lực thực tế của các chế phẩm sinh học chứa Bacillus velezensis và Trichoderma asperellum trong điều kiện vườn na sản xuất thương phẩm tại Đông Triều.
• Xây dựng hoàn thiện quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) phòng trừ bệnh nấm hại na theo hướng nông nghiệp sạch và an toàn sinh học.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận tốt nghiệp là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn:

• Đối tượng tham khảo:
  • Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Nông học, Bảo vệ thực vật, Bệnh cây và Khoa học cây trồng cần tài liệu tham khảo về phương pháp luận điều tra dịch tễ, kỹ thuật bẫy nấm thủy sinh bằng cánh hoa hồng và quy trình bố trí thí nghiệm đối kháng vi sinh.
  • Cán bộ kỹ thuật nông nghiệp, trạm khuyến nông và nông dân tại thị xã Đông Triều và các vùng chuyên canh na (Chi Lăng - Lạng Sơn, Tây Ninh, Hà Nam) trong công tác chẩn đoán đúng bệnh và định hướng phòng trừ nấm hại.
• Nội dung đáng tham khảo nhất:
  • Phần 3: Toàn bộ quy trình pha chế môi trường dinh dưỡng chuyên dụng (PDA, PCA, WA, V8-Juice), kỹ thuật bẫy nấm Pythium bằng cánh hoa hồng và phương pháp cấy kép kiểm tra hiệu lực đối kháng theo công thức Abbott.
  • Phần 4: Các số liệu thực nghiệm về phản ứng nhiệt độ, đặc tính sinh học của nấm Pseudocercospora sp., Pythium cucurbitacearum và số liệu ức chế của vi khuẩn Bacillus velezensis.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài đã phân lập và xác định được những tác nhân nấm bệnh chủ yếu nào trên cây na tại huyện Đông Triều?

Đề tài đã điều tra và xác định 4 loại bệnh nấm chính gây hại gồm: bệnh thán thư (Colletotrichum sp.), bệnh đốm lá/đốm vàng (Pseudocercospora sp.), bệnh vàng lá thối rễ do nấm Pythium sp. (được xác định cụ thể là Pythium cucurbitacearum qua giải trình tự gene) và bệnh thối khô quả (Lasiodiplodia theobromae).

2. Phương pháp bẫy nấm bằng cánh hoa hồng trong khóa luận được tiến hành như thế nào?

Để bẫy nấm Pythium từ đất, 20 g mẫu đất vùng rễ na được hòa vào hộp nhựa chứa nước đã bay hết clo ngập 5 - 10 cm, khuấy đều và vớt bỏ cặn nổi, sau đó thả cánh hoa hồng tươi lên trên. Khi cánh hoa xuất hiện triệu chứng nhiễm nấm, chúng được vớt ra khử trùng bề mặt bằng cồn 70°, rửa lại bằng nước cất vô trùng rồi đặt lên môi trường WA ở 25°C để nấm mọc sợi trước khi cấy chuyển làm thuần.

3. Hiệu lực đối kháng của vi khuẩn Bacillus velezensis đối với nấm hại được đánh giá bằng công thức nào?

Hiệu lực ức chế nấm hại được tính toán dựa trên phương pháp nuôi cấy kép trên môi trường PDA và áp dụng công thức Abbott: $$H (%) = \frac{C - T}{C} \times 100$$ Trong đó $C$ là kích thước tản nấm ở công thức đối chứng không có vi khuẩn, và $T$ là kích thước tản nấm ở công thức có cấy vi khuẩn đối kháng Bacillus velezensis.

4. Kết quả thí nghiệm lây bệnh nhân tạo cho thấy yếu tố nào ảnh hưởng quyết định đến mức độ phát bệnh?

Thí nghiệm lây nhiễm nhân tạo (Pseudocercospora sp. trên lá và Pythium cucurbitacearum trên cây con) chỉ ra rằng yếu tố tổn thương cơ giới (sát thương) đóng vai trò quyết định. Công thức có tạo vết thương cho tỷ lệ phát bệnh cao hơn rõ rệt và thời kỳ tiềm dục ngắn hơn đáng kể so với công thức không gây tổn thương mô.

5. Những môi trường dinh dưỡng nhân tạo nào đã được sử dụng để khảo sát sinh trưởng của nấm trong phòng thí nghiệm?

Nghiên cứu sử dụng 4 loại môi trường nuôi cấy chính gồm: PDA (Potato D-Glucose Agar), PCA (Potato Carrot Agar), WA (Water Agar) và V8-Juice Agar. Kết quả cho thấy các môi trường giàu dinh dưỡng (PDA, V8) kích thích đường kính tản nấm phát triển nhanh hơn môi trường nước thạch nghèo dinh dưỡng (WA).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Trịnh Tấn Dũng đã hoàn thành việc điều tra thành phần bệnh nấm hại na tại huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh, tập trung làm rõ đặc tính sinh học và hình thái của các loài nấm nguy hiểm như Pseudocercospora sp. và Pythium cucurbitacearum. Bằng phương pháp lây nhiễm nhân tạo trong nhà lưới, đề tài đã chứng minh vai trò quan trọng của các vết thương cơ giới đối với khả năng xâm nhiễm và mức độ gây hại của nấm bệnh trên các bộ phận của cây na. Đồng thời, kết quả thử nghiệm đối kháng in vitro khẳng định tiềm năng ức chế sinh học rõ rệt của vi khuẩn Bacillus velezensis đối với chủng nấm Pythium cucurbitacearum. Đây là cơ sở khoa học và thực nghiệm quan trọng phục vụ công tác chẩn đoán bệnh và định hướng ứng dụng các biện pháp sinh học an toàn trong sản xuất na tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của lúa nước, cà phê,. thì nhiều loại cây ăn quả như sầu riêng, xoài, na, bơ, chuối, thanh long,. đã trở thành cây trồng chủ lực mang lại hiệu quả kinh tế cao cũng như thế mạnh mới của của nền nông nghiệp Việt Nam. Việt Nam là nước có đầy đủ những điều kiện thuận lợi như khí hậu, thời tiết, đất, nước,.

để sẩn xuất và phát triển trồng cây ăn quả. Ở nước ta cây na được trồng rộng rãi cả ở miền Nam và miền Bắc, vùng phân bố cây na khá rộng. Trừ những nơi có mùa đông lạnh hay có sương muối không thể trồng na ra thì các tỉnh hầu như đều trộng được na. Cây na có nguồn gốc ở vùng châu Mỹ nhiệt đới.

Từ thế kỷ thứ 16, cây na đã được nhập vào nhiều nước do tính tích nghi rộng nên na được trồng phổ biến ở các vùng Nhiệt đới và Á nhiệt đới. Có một số tác giả cho rằng Ấn Độ là nơi đất tổ của na. Cây na có tên khoa học là Annona Sqamosa L., cùng họ với cây na có mãng cầu xiêm, nê, bình bát. Cây na là cây có giá trị dinh dưỡng cao, cứ trong 100g phần ăn được của na cho ta 66 calo; 1.12% axit; 30mg vitamin C; 0.45% chất béo và 1.

Ngoài ra hạt na chứa 15 – 15% tinh dầu có thể làm thuốc bảo vệ thực vật và chế mỹ phẩm. Quả na chủ yếu dùng để ăn tươi, chế biến nước giải khát, rượu. Rễ, lá, hạt na xanh có thể dùng làm thuốc chữa bệnh. Na là cây ăn quả có giá trị tiềm năng kinh tế rất lớn, nó góp phần không nhỏ trong việc xóa đói giảm nghèo đối với một số vùng miền núi đồng thời nó góp phần phủ trống đất trống đời trọc và tạo công ăn việc làm dư thừa lớn trong xã hội.

Trong những năm gần đây cây na đã được chú trọng và phát triển những vùng như vùng gò đồi Hà Tây, Tây Ninh, Chi Lăng (Lạng Sơn), và Đông Triều ( Quảng Ninh). 1 Như vậy cả về mặt hương vị và giá trị dinh dưỡng thì cây na xứng đáng xếp vào loại cây ăn quả nhiệt đới có giá trị. Chính nhờ các giá trị quan trọng đó mà diện tích và sản lượng của cây na trong những năm gần đây trên thế giới nói chung và trong nước nói riêng luôn liên tục tăng. Bên cạnh đó thì tình hình dịch bệnh hại trên cây na ngày càng có xu hướng gia tăng và biến đổi phức tạp làm cho năng suất cây trồng cũng như chất lượng sản phẩm giảm, gây thiệt hại về kinh tế lớn.

Bệnh hại trên cây na khá là đa dạng, phải kể đến như: bồ hóng, thán thư, thối rễ, héo tươi vi khuẩn, đốm nâu, thối trái, loét sẹo đen, héo khô trái, héo khô cành,. Và đặc biệt trên cây na có bệnh hại cần phải chú ý đến khi cây bắt đầu ra quả là bệnh đốm vàng lá và bệnh thối rễ do nấm Pseudocercospora nấm Pythium gây ra. Bệnh này đặc biệt quan trọng khi xuất hiện và hình thành trong giai đoạn đã thành quả của cây, bệnh xuất hiện khá phổ biến ở mọi vùng trồng na. Bệnh gây thiệt hại nặng nhất khi cây ra quả làm ảnh hưởng xấu đến năng xuất, chất lượng sản phẩm, sản lượng gây trồng, gây thiệt hại kinh tế và giảm giá trị xuất khẩu do đã gần đến lúc thu hoạch.

Hiện nay, tại huyện Đông Triều của tỉnh Quảng Ninh đang bắt đầu những bước phát triển đầu tiên của ngành nông nghiệp cây ăn quả nên vẫn còn gặp những khó khăn khi phòng tránh bệnh hại trên cây và đặt biệt là cây na.