Luận án tiến sĩ nông nghiệp nghiên cứu nấm botrytis cinerea gây bệnh thối xám trên một số cây trồng tại miền bắc việt nam

Nghiên cứu về nấm Botrytis cinerea gây bệnh thối xám trên cây trồng tại miền Bắc Việt Nam, phân tích nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

• Tác giả: Mai Văn Quân
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Vũ Thị Thanh
• Trường học: Viện Khoa Học Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu nấm Botrytis cinerea gây bệnh thối xám trên một số cây trồng tại miền Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Tính mới và những đóng góp của đề tài
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Những nghiên cứu ở ngoài nước
• 1.2.1. Vị trí phân loại và đặc điểm hình thái của nấm B. cinerea
• 1.2.2. Đặc điểm gây hại, phạm vi ký chủ và tác hại của nấm
• 1.2.3. Sự phát sinh gây hại của nấm B. cinerea
• 1.2.4. Đặc điểm sinh học của nấm B. cinerea
• 1.2.5. Phương pháp định danh nấm B. cinerea
• 1.2.6. Sự đa dạng di truyền của nấm B. cinerea
• 1.2.6.1. Sự tiến hóa và biến đổi di truyền của nấm B. cinerea
• 1.2.6.2. Sự đa dạng di truyền của các dòng nấm B. cinerea
• 1.2.6.3. Nghiên cứu tính kháng thuốc giữa các nhóm di truyền của nấm
• 1.2.6.4. Sự kháng thuốc của nấm B. cinerea trên đồng ruộng
• 1.2.7. Nghiên cứu phòng trừ
• 1.2.7.1. Dự tính, dự báo bệnh thối xám
• 1.2.7.2. Biện pháp canh tác và vệ sinh đồng ruộng
• 1.2.7.3. Biện pháp sinh học
• 1.2.7.4. Biện pháp hóa học
• 1.3. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3.1. Phổ ký chủ và sự gây hại của nấm B. cinerea
• 1.3.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của nấm B. cinerea
• 1.3.3. Biện pháp phòng trừ nấm B. cinerea
• 1.4. Đặc điểm thực vật học của dâu tây
• 1.5. Nhận xét chung và vấn đề quan tâm
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Xác định nguyên nhân gây bệnh thối xám và phổ ký chủ của nấm B. cinerea trên cây trồng tại các vùng sinh thái khác nhau
• 2.4.1.1. Điều tra, thu thập mẫu bệnh thối xám
• 2.4.1.2. Phân lập nấm từ mẫu bệnh thối xám
• 2.4.1.3. Định danh nấm B. cinerea
• 2.4.2. Nghiên cứu sự đa dạng di truyền, đặc điểm sinh học và gây bệnh của nấm B. cinerea gây hại trên một số cây trồng tại các vùng sinh thái khác nhau
• 2.4.2.1. Nghiên cứu sự đa dạng của nấm B. cinerea gây hại trên một số cây trồng tại vùng sinh thái khác nhau
• 2.4.2.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của nấm B. cinerea tại các vùng sinh thái khác nhau
• 2.4.2.3. Nghiên cứu khả năng gây bệnh cho dâu tây và táo tây của các nguồn nấm B. cinerea
• 2.4.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp canh tác đến sự phát sinh, phát triển của nấm B. cinerea gây bệnh thối xám trên dâu tây tại Mộc Châu - Sơn La
• 2.4.3.1. Nghiên cứu sự phát sinh phát triển của bệnh thối xám trên một số giống dâu tây trồng phổ biến tại Mộc Châu - Sơn La
• 2.4.3.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của che phủ luống đến sự phát sinh phát triển của bệnh thối xám trên dâu tây
• 2.4.3.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của mái che đến sự phát sinh phát triển của bệnh thối xám trên dâu tây
• 2.4.4. Nghiên cứu biện pháp sử dụng thuốc BVTV phòng trừ bệnh thối xám cây dâu tây tại Mộc Châu - Sơn La
• 2.4.4.1. Nghiên cứu hiệu lực của thuốc BVTV hóa học đến phát triển của nấm B. cinerea trên môi trường
• 2.4.4.2. Nghiên cứu phòng trừ bệnh thối xám dâu tây tại Mộc Châu - Sơn La, năm 2017
• 2.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Xác định nguyên nhân gây bệnh thối xám và phổ ký chủ của nấm B. cinerea gây hại trên cây trồng tại các vùng sinh thái khác nhau
• 3.1.1. Kết quả thu thập các mẫu nấm gây bệnh thối xám
• 3.1.2. Định danh nấm B. cinerea bằng đặc điểm hình thái
• 3.1.3. Định danh nấm B. cinerea bằng sinh học phân tử
• 3.1.4. Sự phát triển của 24 nguồn nấm B. cinerea trên môi trường PDA
• 3.1.5. Cây ký chủ của nấm B. cinerea được phát hiện tại Việt Nam
• 3.2. Sự đa dạng di truyền của nấm B. cinerea gây hại trên cây trồng tại các vùng sinh thái khác nhau
• 3.2.1. Xác định sự đa dạng di truyền của nấm B. cinerea bằng chỉ thị microsatellite (SSR)
• 3.2.2. Xác định dòng gen của các nguồn nấm B. cinerea
• 3.3. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của các nguồn nấm B. cinerea
• 3.3.1. Ảnh hưởng của dinh dưỡng tới sự phát triển của các nguồn nấm B. cinerea
• 3.3.2. Ảnh hưởng của pH tới phát triển của nấm B. cinerea
• 3.3.3. Ảnh hưởng của nhiệt độ tới sự phát triển của nấm B. cinerea
• 3.3.4. Ảnh hưởng của thời gian chiếu sáng tới sự phát triển của nấm B. cinerea
• 3.4. Khả năng gây bệnh cho dâu tây và táo tây của các nguồn nấm B. cinerea
• 3.4.1. Khả năng gây bệnh cho lá dâu tây của nấm B. cinerea
• 3.4.2. Khả năng gây bệnh cho quả dâu tây qua vết thương cơ giới của các nguồn nấm B. cinerea
• 3.4.3. Khả năng gây bệnh khi bào tử nấm B. cinerea tiếp xúc với quả dâu tây
• 3.4.4. Khả năng gây bệnh của các nguồn nấm B. cinerea trên quả táo tây
• 3.5. Ảnh hưởng của biện pháp canh tác đến phát sinh, phát triển của bệnh thối xám dâu tây
• 3.5.1. Tình hình sản xuất dâu tây ở Mộc Châu - Sơn La
• 3.5.2. Sự phát sinh phát triển của bệnh thối xám trên một số giống dâu tây trồng phổ biến tại Mộc Châu - Sơn La
• 3.5.3. Ảnh hưởng của che phủ luống đến sự phát sinh phát triển của bệnh thối xám trên dâu tây
• 3.5.4. Ảnh hưởng của mái che đến sự phát sinh phát triển của bệnh thối xám trên dâu tây
• 3.6. Nghiên cứu biện pháp sử dụng thuốc BVTV phòng trừ bệnh thối xám cây dâu tây tại Mộc Châu - Sơn La
• 3.6.1. Hiệu lực của một số thuốc BVTV đến khả năng nảy mầm của bào tử nấm B. cinerea
• 3.6.2. Hiệu lực của thuốc BVTV hóa học đến phát triển của nấm B. cinerea trên môi trường
• 3.6.3. Hiệu lực của thuốc BVTV sinh học đến phát triển của nấm B. cinerea trên môi trường
• 3.6.4. Hiệu lực phòng trừ bệnh thối xám dâu tây tại Mộc Châu - Sơn La, năm 2017
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu nấm Botrytis cinerea

Nấm Botrytis cinerea là tác nhân gây bệnh thối xám trên nhiều loại cây trồng tại miền Bắc Việt Nam. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định phổ ký chủ, đặc điểm sinh học và khả năng gây bệnh của nấm. Bệnh thối xám do nấm gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng cây trồng, đặc biệt là dâu tây, cà chua và các loại rau khác. Nghiên cứu cũng đề cập đến sự đa dạng di truyền của nấm, giúp hiểu rõ hơn về cơ chế gây bệnh và khả năng kháng thuốc.

1.1. Phổ ký chủ của nấm

Nghiên cứu đã xác định được 20 loài cây thuộc 12 họ thực vật là ký chủ của nấm Botrytis cinerea tại các tỉnh miền núi phía Bắc, đồng bằng sông Hồng và Tây Nguyên. Các cây trồng như dâu tây, cà chua, và hoa ly đều bị ảnh hưởng nặng nề bởi bệnh thối xám. Điều này cho thấy sự đa dạng trong phổ ký chủ của nấm, làm tăng nguy cơ lây lan và gây hại trên diện rộng.

1.2. Đặc điểm sinh học của nấm

Nghiên cứu đã phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của nấm Botrytis cinerea, bao gồm nhiệt độ, độ ẩm và pH. Kết quả cho thấy nấm phát triển mạnh trong điều kiện ẩm ướt và nhiệt độ từ 15-25°C. Điều này giải thích tại sao bệnh thối xám thường bùng phát vào mùa mưa và mùa đông tại miền Bắc Việt Nam.

II. Bệnh thối xám trên cây trồng miền Bắc Việt Nam

Bệnh thối xám do nấm Botrytis cinerea gây ra đã trở thành mối đe dọa lớn đối với nông nghiệp miền Bắc Việt Nam. Bệnh không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng đến khả năng bảo quản và vận chuyển sản phẩm. Nghiên cứu này đã điều tra tình hình bệnh trên các loại cây trồng chính như dâu tây, cà chua và hoa ly, đồng thời đề xuất các biện pháp quản lý bệnh hiệu quả.

2.1. Tác động của bệnh thối xám

Bệnh thối xám gây ra thiệt hại nghiêm trọng trên các cây trồng như dâu tây và cà chua. Tại Mộc Châu, tỷ lệ cây dâu tây bị nhiễm bệnh lên tới 80%, gây thối hoàn toàn và làm giảm giá trị thương phẩm. Bệnh cũng ảnh hưởng đến các loại rau khác như cà chua, bắp cải và su hào, làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm.

2.2. Biện pháp phòng ngừa bệnh

Nghiên cứu đã đề xuất các biện pháp phòng ngừa bệnh thối xám, bao gồm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, cải thiện điều kiện canh tác và áp dụng các biện pháp sinh học. Các loại thuốc hóa học và sinh học đã được thử nghiệm cho thấy hiệu quả cao trong việc kiểm soát sự phát triển của nấm Botrytis cinerea.

III. Quản lý và phòng trừ bệnh thối xám

Nghiên cứu này cung cấp các giải pháp quản lý và phòng trừ bệnh thối xám trên cây trồng miền Bắc Việt Nam. Các biện pháp bao gồm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, cải thiện điều kiện canh tác và áp dụng các biện pháp sinh học. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự kết hợp giữa các biện pháp hóa học và sinh học mang lại hiệu quả cao trong việc kiểm soát bệnh.

3.1. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật

Nghiên cứu đã thử nghiệm hiệu quả của các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học và sinh học trong việc kiểm soát nấm Botrytis cinerea. Kết quả cho thấy các loại thuốc như Carbendazim và Trichoderma có hiệu quả cao trong việc ức chế sự phát triển của nấm và giảm tỷ lệ bệnh trên cây trồng.

3.2. Cải thiện điều kiện canh tác

Các biện pháp canh tác như che phủ luống và sử dụng mái che đã được nghiên cứu để giảm thiểu sự phát triển của bệnh thối xám. Kết quả cho thấy việc che phủ luống giúp giảm độ ẩm và ngăn chặn sự lây lan của nấm, trong khi mái che giúp bảo vệ cây trồng khỏi các điều kiện thời tiết bất lợi.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nấm Botrytis cinerea Pers.: Fr. (giai đoạn sinh sản hữu tính: Botryotinia fuckeliana (de Bary) Whetzel) là tác nhân gây bệnh thối xám nguy hiểm hàng đầu, được xếp thứ hai trong danh sách 10 loại nấm gây bệnh thực vật có tầm quan trọng kinh tế và khoa học lớn nhất thế giới (Dean et al., 2012). Tại Việt Nam, đặc biệt ở các vùng sinh thái có khí hậu á nhiệt đới và ôn đới như Sa Pa (Lào Cai), Mộc Châu (Sơn La), Đồng bằng sông Hồng và Đà Lạt (Lâm Đồng), nấm B. cinerea phát sinh gây hại nghiêm trọng trên nhiều đối tượng cây trồng giá trị cao gồm cây ăn quả, rau màu, hoa và cây dược liệu trong vụ thu đông và xuân hè. Tuy nhiên, trước thời điểm công trình này được triển khai, các nghiên cứu trong nước chủ yếu dừng lại ở mức điều tra triệu chứng sơ bộ, ghi nhận phổ ký chủ phân tán hoặc thử nghiệm hóa học cục bộ mà chưa có công trình nào giải mã toàn diện về cấu trúc di truyền quần thể, dòng chuyển vị di truyền (transposable elements), sinh lý học xâm nhiễm và các giải pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) thích ứng theo từng vùng sinh thái.

Luận án "Nghiên cứu nấm Botrytis cinerea gây bệnh thối xám trên một số cây trồng tại miền Bắc Việt Nam" của nghiên cứu sinh Mai Văn Quân (Chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Mã số: 9620112; Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 2021) được thực hiện nhằm giải quyết trực tiếp khoảng trống học thuật này. Nghiên cứu đặt ra 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và 3 giả thuyết khoa học (Hypotheses - H) cốt lõi:

• RQ1: Phổ ký chủ thực tế và các đặc trưng hình thái học của nấm B. cinerea tại các vùng sinh thái nông nghiệp miền Bắc Việt Nam biến thiên như thế nào?
• RQ2: Cấu trúc di truyền và sự phân bố của các dòng mang yếu tố dịch chuyển (Boty, Flipper, transposa, vacuma) trong quần thể nấm B. cinerea ở miền Bắc Việt Nam có quy luật ra sao?
• RQ3: Mức độ biến động về độc lực và khả năng gây bệnh của nấm có mối liên hệ tương quan di truyền với loài cây ký chủ ban đầu hay không?
• RQ4: Những can thiệp canh tác (mái che, màng phủ luống) kết hợp với các hoạt chất bảo vệ thực vật (BVTV) hóa học và sinh học mang lại hiệu quả kinh tế - kỹ thuật tối ưu nào trong việc kiểm soát bệnh thối xám dâu tây tại vùng trọng điểm Mộc Châu - Sơn La?

Hệ thống giả thuyết tương ứng:

• H1: Quần thể B. cinerea tại miền Bắc Việt Nam có mức độ đa dạng di truyền cao ($H > 0,70$) và chứa đầy đủ 4 nhóm dòng chuyển vị tương tự các quần thể chuẩn quốc tế.
• H2: Sự phân nhóm di truyền của nấm không phụ thuộc vào ký chủ ban đầu do đặc tính ký sinh đa thực rộng của nấm hoại dưỡng.
• H3: Kiểm soát vi khí hậu bằng mái che nilon kết hợp màng phủ luống làm giảm đáng kể áp lực bệnh tật và giảm thiểu tần suất phun thuốc bảo vệ thực vật.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp dịch tễ học thực vật định lượng (Jarvis, 1977; Agrios, 2005), di truyền học quần thể vi sinh vật dựa trên chỉ thị phân tử microsatellite (SSR) và phân loại học hiện đại dựa trên yếu tố chuyển vị DNA/Retrotransposon (Diolez et al., 1995; Levis et al., 1997; Giraud et al., 1999). Phạm vi nghiên cứu bao quát 72 nguồn mẫu nấm thu thập trong giai đoạn 2015–2019 tại nhiều vùng sinh thái miền Bắc, mở rộng bổ sung 20 loài cây ký chủ mới thuộc 12 họ thực vật, thiết lập hệ số đa dạng di truyền đạt mức 0,76 và cung cấp quy trình kỹ thuật kiểm soát bệnh thối xám dâu tây đạt hiệu lực thực địa vượt trội tại Sơn La.

---

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu về Botrytis cinerea trên thế giới đã trải qua hơn một thế kỷ với ba dòng học thuật chính:

1. Dòng nghiên cứu phân loại và hình thái học: Bắt đầu từ định danh hình thái của Hennebert (1973), Groves & Drayton (1939), và Faretra et al. (1988) về giai đoạn hữu tính Botryotinia fuckeliana, đến các nghiên cứu hiện đại chứng minh B. cinerea là một phức hợp loài (species complex) gồm nhiều loài phát sinh như B. pseudocinerea, B. caroliniana, B. fabiopsis, B. sinoallii (Walker et al., 2011; Li et al., 2012; Zhang et al., 2014).
2. Dòng nghiên cứu di truyền quần thể và yếu tố dịch chuyển (Transposable Elements - TEs): Diolez et al. (1995) và Levis et al. (1997) đã phát hiện hai yếu tố dịch chuyển then chốt là Boty (retroelement LTR) và Flipper (DNA transposon). Dựa trên sự hiện diện của hai yếu tố này, quần thể B. cinerea được phân chia thành 4 dòng gen: transposa (chứa cả Boty và Flipper), Boty (chỉ chứa Boty), Flipper (chỉ chứa Flipper), và vacuma (không chứa cả hai yếu tố) (Giraud et al., 1997, 1999; Albertini et al., 2002; Fournier et al., 2005).
3. Dòng nghiên cứu dịch tễ học, tính kháng thuốc và quản lý tích hợp: Ghi nhận hiện tượng kháng đa thuốc (Multidrug Resistance - MDR1, MDR2, MDR3) đối với các nhóm thuốc trừ nấm phổ biến như AP, SDHI, QoI, Dicarboximides (Leroux, 2004, 2013; Kretschmer, 2009; Latorre & Torres, 2012) cùng việc ứng dụng các mô hình dự tính dự báo như BoWas, BOTMAN (Bulger et al., 1987; Shtienberg & Elad, 1997).

Trong y văn tồn tại hai cuộc tranh luận học thuật sâu sắc:

• Tranh luận về mối tương quan giữa kiểu gen chuyển vị và độc tính bệnh học: Martinez et al. (2005) cho rằng dòng transposa có độc tính cao hơn dòng vacuma trên cây nho tại Pháp. Ngược lại, Ciliberti et al. (2015) và Ma & Michailides (2005) tại California (Hoa Kỳ) chứng minh sự hiện diện của transposa không quyết định khả năng lây nhiễm và không có sự chọn lọc ký chủ đặc hiệu.
• Tranh luận về phân nhóm tiến hóa Nhóm I (Group I - B. pseudocinerea) và Nhóm II (Group II - B. cinerea sensu stricto): Nhóm I kháng tự nhiên với fenhexamid ($Fen^R$) và chỉ gồm dòng vacuma, trong khi Nhóm II ($Fen^S$) đa dạng hơn về kiểu hình chuyển vị (Albertini et al., 2002; Fournier et al., 2005).

Luận án này định vị chính xác vị trí khoa học bằng việc so sánh cấu trúc quần thể nấm tại miền Bắc Việt Nam với các công trình quốc tế điển hình:

• So với nghiên cứu tại Bangladesh, Ấn Độ và Úc của Isenegger et al. (2008): Tại Bangladesh, dòng Flipper chiếm ưu thế tuyệt đối (69%), transposa chiếm 24%, Boty 2% và vacuma 1%; tại Ấn Độ/Nepal, dòng Boty chiếm 72%, Flipper 22%; tại Úc, transposa chiếm 58%, Boty 31%. Trong khi đó, quần thể 72 nguồn nấm tại Việt Nam thể hiện cấu trúc cân bằng độc đáo: Boty chiếm tỷ lệ cao nhất (38,89%), tiếp đến là vacuma (26,39%), transposa (25,00%) và Flipper (9,72%).
• So với nghiên cứu tại Hungary của Váczy et al. (2008) và Serbia của Tanović (2014): Tại vùng Eger (Hungary), dòng transposa chiếm ưu thế áp đảo với 67,8%, Flipper 11,9%, Boty 11,0% và vacuma 9,1%. Tại Serbia trên cây mâm xôi, dòng Boty chiếm 44,6%, transposa chiếm 43,1%, vacuma 10,8% và Flipper chỉ 1,5%.

Công trình của Mai Văn Quân đã lấp đầy khoảng trống dữ liệu khu vực Đông Nam Á, chứng minh rằng tại vùng nhiệt đới/á nhiệt đới gió mùa của miền Bắc Việt Nam, áp lực môi trường và sự luân canh cây trồng liên tục tạo điều kiện cho dòng Boty và dòng không chứa yếu tố chuyển vị (vacuma) duy trì tần suất cao.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

1. Mở rộng lý thuyết tiến hóa quần thể nấm hoại dưỡng (Necrotrophic Pathogen Microevolution): Luận án cung cấp bằng chứng thực nghiệm củng cố lý thuyết của Giraud et al. (1997) và Fournier et al. (2005), khẳng định rằng sự tái tổ hợp và phân bố của các yếu tố chuyển vị Boty và Flipper chịu sự chi phối mạnh mẽ của vùng sinh thái địa lý hơn là do cây ký chủ quy định.
2. Kiểm chứng mô hình tương tác Ký chủ - Mầm bệnh đa thực (Polyphagous Host-Pathogen Interaction Model): Kết quả kiểm định thống kê Chi-square ($\chi^2$) xác nhận không có mối liên hệ phụ thuộc giữa các nhóm di truyền microsatellite với phổ ký chủ ban đầu. Nấm B. cinerea duy trì tính đa thực cao, trong đó các chủng phân lập từ hoa (thược dược, hoa ly, hồng hoa) hay cây ăn quả (đào, mận) đều có khả năng lây nhiễm chéo và gây bệnh hoại tử nặng trên dâu tây và táo tây.
3. Bổ sung dẫn liệu cho hệ thống phân loại học nấm học thế giới: Luận án mở rộng danh mục ký chủ của B. cinerea tại Việt Nam từ 30 loài thuộc 16 họ (được ghi nhận trước năm 2015) lên thêm 20 loài mới thuộc 12 họ thực vật, củng cố kho dữ liệu toàn cầu của Farr & Rossman (2015).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án kết hợp đa tầng:

• Tầng 1 - Định danh phân tử đa vị trí: Tích hợp giải trình tự vùng phiên mã nội bộ ITS (ITS1/ITS4) với các cặp mồi đặc hiệu loài C729+/C729- và BC108/BC567 (Rigotti et al., 2002, 2006).
• Tầng 2 - Đánh giá đa dạng di truyền vi vệ tinh: Phân tích 9 locus microsatellite (BC1, BC2, BC3, BC4, BC5, BC6, BC7, BC9, BC10) theo giao thức của Isenegger et al. (2008).
• Tầng 3 - Nhận diện yếu tố chuyển vị: Sử dụng cặp mồi Boti1006/Boti442 (cho Boty) và F300/F1550 (cho Flipper) để phân định 4 dòng chuyển vị.
• Tầng 4 - Đánh giá dịch tễ và bệnh học thực địa: Khảo sát sinh lý sinh trưởng (nhiệt độ, pH, nguồn carbon, nitơ, ánh sáng), lây bệnh nhân tạo có vết thương và không vết thương, kết hợp thí nghiệm đồng ruộng có kiểm soát vi khí hậu tại Mộc Châu.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Kết quả di truyền và hiệu lực thuốc áp dụng trực tiếp cho các vùng sinh thái có mùa đông lạnh, ẩm độ cao tại miền Bắc Việt Nam và các vùng tiểu khí hậu tương đương.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết lý nghiên cứu: Thực chứng (Positivism), thực nghiệm định lượng kết hợp phân tích sinh học phân tử hiện đại.
• Thiết kế đa tầng (Multi-level Design):
  • Mức độ phân tử: Phân tích ADN bộ gen, xác định locus vi vệ tinh và yếu tố chuyển vị.
  • Mức độ cá thể/in vitro: Đánh giá đặc tính sinh lý, nảy mầm bào tử, hình thành hạch nấm.
  • Mức độ mô/cơ quan: Thử nghiệm lây nhiễm chéo trên lá, quả dâu tây và táo tây.
  • Mức độ quần thể/đồng ruộng: Bố trí thí nghiệm khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) trên giống dâu tây Hana tại Mộc Châu - Sơn La.
• Cỡ mẫu (Sample Size): 72 nguồn nấm B. cinerea thuần khiết được phân lập từ các mẫu bệnh thu thập từ năm 2015 đến 2016 trên các nhóm cây ăn quả, rau, hoa và dược liệu tại Sơn La, Lào Cai, Hà Nội và các vùng lân cận.

Quy trình nghiên cứu rigorous

1. Thu mẫu và phân lập đơn bào tử: Mẫu mô bệnh thối xám được khử trùng bề mặt bằng dung dịch cồn 70% và $NaOCl$ 1%, nuôi cấy trên môi trường PDA (Potato Dextrose Agar), sau đó cấy gạt thu bào tử đơn để tạo dòng thuần khiết di truyền.
2. Kỹ thuật sinh học phân tử:
   • Chiết tách ADN tổng số bằng phương pháp CTAB cải tiến.
   • Phản ứng PCR khuếch đại vùng gen ITS với cặp mồi ITS1 (5'-TCCGTAGGTGAACCTGCGG-3') và ITS4 (5'-TCCTCCGCTTATTGATATGC-3').
   • Khuếch đại chỉ thị Microsatellite trên máy luân nhiệt (Thermal Cycler) với chu trình nhiệt chuẩn hóa; sản phẩm PCR được điện di trên gel polyacrylamide 2% có độ phân giải cao để đọc vạch alen chính xác.
   • Nhận diện dòng chuyển vị bằng các cặp mồi chuyên biệt: mồi Boti1006 (5'-GAAACTTACCGTTTCCGTTG-3') / Boti442 (5'-CATCGTCGTGTTCGTTTC-3') nhận diện đoạn gen 564 bp của Boty; mồi F300 (5'-GCACAAAACCTACAGAAGA-3') / F1550 (5'-ATTCGACACCGCTTGAC-3') nhận diện đoạn gen 1250 bp của Flipper.
3. Phân tích phát sinh loài và đa dạng di truyền:
   • Xây dựng cây phả hệ bằng phần mềm MEGA6 (Molecular Evolutionary Genetics Analysis version 6.0) theo thuật toán Neighbor-Joining (NJ) với giá trị Bootstrap 1000 lần lặp.
   • Tính toán ma trận tương đồng di truyền theo hệ số Dice/Jaccard và phân nhóm UPGMA bằng phần mềm NTSYS-pc phiên bản 2.10e.
   • Phân tích tương quan ký chủ - nhóm di truyền bằng kiểm định thống kê $\chi^2$ (Chi-square test of independence).

Data và phân tích

• Đặc tính mẫu phân tích di truyền: 72 nguồn mẫu đại diện cho 4 nhóm sinh thái cây trồng: cây ăn quả (dâu tây, đào, mận), cây hoa (hoa hồng, hoa ly, thược dược, hồng hoa), cây rau (cà chua, bắp cải) và cây cảnh/dược liệu.
• Xử lý số liệu sinh học và đồng ruộng: Số liệu đường kính tản nấm, tỷ lệ nảy mầm bào tử, tỷ lệ bệnh (TLB %), chỉ số bệnh (CSB %) và hiệu lực phòng trừ (%) được xử lý thống kê ANOVA qua phần mềm IRRISTAT 5.0 và SAS 9.1, so sánh các giá trị trung bình bằng phép thử Duncan ở mức ý nghĩa $p < 0,05$ và $p < 0,01$.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

"Quần thể 72 nguồn nấm B. cinerea có mức độ đa dạng di truyền là 0,76 và phân thành 16 nhóm ở hệ số tương đồng 0,83... Trong 72 nguồn nấm có 38,89% nguồn nấm thuộc dòng Boty, 26,39% thuộc dòng vacuma, 25,00% thuộc dòng transposa và 9,72% thuộc dòng Flipper." (Trích luận án, tr. 2-3).

1. Cấu trúc di truyền đa dạng cao với ưu thế của dòng Boty: Luận án phát hiện hệ số đa dạng di truyền đạt mức $H = 0,76$, phân chia thành 16 phân nhóm di truyền rõ rệt ở mức tương đồng 0,83. Sự hiện diện áp đảo của dòng Boty (38,89%) và dòng vacuma (26,39%) phản ánh quá trình tiến hóa thích nghi đặc thù của quần thể nấm vùng nhiệt đới/á nhiệt đới miền Bắc Việt Nam.
2. Tính độc lập giữa kiểu gen và khả năng xâm nhiễm ký chủ: Kiểm định $\chi^2$ chứng minh không có mối liên hệ phụ thuộc ($p > 0,05$) giữa nhóm di truyền vi vệ tinh hay dòng chuyển vị với nguồn gốc cây ký chủ ban đầu. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Ma & Michailides (2005) tại California. Các chủng phân lập từ thược dược, hoa hồng, hoa ly khi lây nhiễm nhân tạo lên lá và quả dâu tây đều gây ra các vết bệnh hoại tử thối mềm đặc trưng sau 5 ngày với tốc độ mở rộng vết bệnh từ 1,2–3,5 cm.
3. Mở rộng đáng kể phổ ký chủ quốc gia: Ghi nhận thêm 20 loài cây trồng mới thuộc 12 họ thực vật bị nấm B. cinerea tấn công tại Việt Nam, nâng tổng số ký chủ được định danh lên 50 loài thuộc 28 họ.
4. Xác lập chính xác ngưỡng sinh thái học nấm bệnh:
   • Nhiệt độ tối ưu cho sợi nấm sinh trưởng và tạo bào tử là 15–20°C; nấm sinh trưởng cực kỳ chậm ở 30°C và sợi nấm bị tiêu diệt hoàn toàn khi xử lý ở 75°C trong 10 phút.
   • pH thích hợp nhất nằm trong dải 6,0–8,0; trong điều kiện hơi ẩm bão hòa ngưng tụ, 95% bào tử nảy mầm chỉ sau 2 giờ ở nhiệt độ 20–25°C.
5. Hiệu lực kiểm soát bệnh đột phá bằng giải pháp canh tác - hóa học tích hợp:
   • Biện pháp mái che nilon và màng phủ: Giảm tỷ lệ bệnh thối xám trên quả dâu tây từ trên 80% (trong điều kiện nhà che tạm bợ/ngoài trời ẩm ướt ở Mộc Châu) xuống dưới 10–15%.
   • Hiệu lực thuốc BVTV: Các hoạt chất hóa học ức chế 100% sự nảy mầm của bào tử và phát triển tản nấm in vitro; các chế phẩm sinh học đối kháng (Bacillus, Trichoderma) đạt hiệu lực ức chế 65–85% sự phát triển sợi nấm.

Implications đa chiều

• Ý nghĩa lý thuyết: Xác lập cơ sở dữ liệu phân tử chuẩn mực về nấm B. cinerea tại Việt Nam trên hệ thống GenBank, chứng minh tính linh hoạt tiến hóa của các yếu tố chuyển vị trong quần thể nấm hoại dưỡng vùng Đông Nam Á.
• Ý nghĩa phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình kết hợp PCR-Microsatellite và PCR-TEs để giám sát nhanh cấu trúc quần thể mầm bệnh nấm nông nghiệp.
• Ứng dụng thực tiễn: Cung cấp căn cứ khoa học cho nông dân vùng Mộc Châu, Sa Pa trong việc xây dựng nhà màng mái che vòm thấp, phủ nilon đen luống dâu tây nhằm cắt đứt chu kỳ tiếp xúc của bào tử từ đất và giọt bắn nước mưa.
• Khuyến nghị chính sách: Cục Bảo vệ thực vật và Sở Nông nghiệp & PTNT các tỉnh miền núi phía Bắc cần đưa nấm B. cinerea vào danh mục giám sát dịch tễ trọng tâm trong các đợt rét ẩm kéo dài (đặc biệt khi nhiệt độ $< 15^\circ C$ và ẩm độ không khí $> 90%$).

---

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

1. Phạm vi địa lý mẫu: Mặc dù bao quát nhiều vùng sinh thái trọng điểm miền Bắc, số lượng 72 nguồn nấm cần được tiếp tục mở rộng quy mô lên hàng trăm chủng để phân tích cấu trúc vi tiến hóa ở cấp độ quần thể sâu hơn.
2. Chưa ghi nhận giai đoạn hữu tính ngoài đồng ruộng: Giai đoạn sinh sản hữu tính hình thành quả thể đĩa (Botryotinia fuckeliana) hiếm khi xuất hiện trong tự nhiên tại Việt Nam và chưa được kích thích thành công hoàn toàn trong điều kiện phòng thí nghiệm.
3. Cơ chế kháng thuốc ở mức độ đột biến gen điểm (Point mutations): Nghiên cứu mới dừng ở đánh giá hiệu lực ức chế sinh học và thực địa của thuốc BVTV, chưa giải trình tự các gen đích (như CYP51, Bos1, gen mã hóa $\beta$-tubulin) để định danh các alen kháng thuốc cụ thể.

Hướng nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda)

• Hướng 1: Ứng dụng giải trình tự toàn bộ hệ gen (Whole Genome Sequencing - WGS) trên các chủng nấm đại diện để giải mã bộ máy gen tiết độc tố và các enzyme phân hủy thành tế bào thực vật (CWDEs).
• Hướng 2: Giám sát cơ chế kháng đa thuốc (MDR1, MDR2, MDR3) đối với các nhóm thuốc trừ nấm thế hệ mới (SDHI, AP) trên đồng ruộng.
• Hướng 3: Tinh sạch hoạt chất kháng sinh tự nhiên từ các chủng vi khuẩn đối kháng bản địa (Bacillus subtilis, Trichoderma harzianum) phục vụ sản xuất thuốc BVTV sinh học đạt chuẩn nông nghiệp hữu cơ.
• Hướng 4: Xây dựng phần mềm/ứng dụng di động dự tính dự báo bệnh thối xám thời gian thực kết nối trạm quan trắc tiểu khí hậu IoT tại vùng dâu tây Mộc Châu và Đà Lạt.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Đóng góp nguồn dữ liệu phân tử đầu tiên về các dòng chuyển vị của B. cinerea tại Việt Nam, mở ra tiềm năng trích dẫn cao trong các nghiên cứu bệnh học thực vật, di truyền học vi nấm nhiệt đới tại Đông Nam Á.
• Chuyển đổi ngành nông nghiệp: Cung cấp gói kỹ thuật canh tác dâu tây công nghệ cao (nhà mái che + phủ luống + luân phiên thuốc BVTV sinh học - hóa học), trực tiếp thúc đẩy ngành sản xuất dâu tây Mộc Châu phát triển bền vững, nâng cao tỷ lệ quả thương phẩm loại 1 từ 40% lên 85%.
• Chính sách và an toàn thực phẩm: Giảm thiểu dư lượng hóa chất trừ nấm trên quả dâu tây và rau ăn lá trước thu hoạch thông qua việc xác định chính xác thời điểm phun thuốc theo ngưỡng thời tiết (nhiệt độ $15–20^\circ C$, độ ẩm cao), bảo đảm thời gian cách ly và tiêu chuẩn VietGAP.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Nhà khoa học Bảo vệ thực vật: Kế thừa phương pháp luận nhận diện dòng gen Boty/Flipper và bộ chỉ thị microsatellite để mở rộng sang các loài nấm bệnh khác như Sclerotinia, Colletotrichum.
• Giảng viên và Viện nghiên cứu: Sử dụng kết quả luận án làm tài liệu giảng dạy chuyên sâu trong các học phần Bệnh cây nông nghiệp, Đa dạng sinh học vi sinh vật và Dịch tễ học phân tử.
• Doanh nghiệp R&D thuốc BVTV & Nông nghiệp công nghệ cao: Ứng dụng dữ liệu thử nghiệm hoạt chất để đăng ký, phát triển các công thức thuốc trừ nấm sinh học mới có nguồn gốc thảo mộc hoặc vi sinh đối kháng.
• Cán bộ khuyến nông & Người sản xuất: Tiếp cận quy trình thực hành canh tác hạn chế bệnh thối xám chuẩn xác, giảm chi phí đầu vào và rủi ro thất thu mùa vụ.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã kiểm chứng và làm sâu sắc thêm lý thuyết phân loại di truyền dựa trên yếu tố chuyển vị (Transposable Elements Theory) của Diolez et al. (1995) và Giraud et al. (1997) tại hệ sinh thái nhiệt đới/á nhiệt đới Việt Nam. Công trình chứng minh rằng tỷ lệ phân bố dòng Boty (38,89%) chiếm ưu thế lớn nhất trong quần thể, khác biệt hoàn toàn với mô hình ưu thế của dòng transposa tại châu Âu (Váczy et al., 2008) hay dòng Flipper tại Nam Á (Isenegger et al., 2008).

2. Tính đổi mới trong phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây?

So với các nghiên cứu truyền thống trong nước (Roger, 1953; Đặng Vũ Thị Thanh & Hà Minh Trung, 1999; Nguyễn Văn Viên, 1999) chỉ dựa vào quan sát hình thái kính hiển vi và nuôi cấy đơn thuần, luận án này tiên phong tích hợp hệ phương pháp ba chiều: Định danh phân tử ITS/mồi đặc hiệu loài + Phân tích đa dạng di truyền đa locus microsatellite (9 cặp mồi SSR) + Xác định kiểu gen chuyển vị TEs (Boty/Flipper), cho phép phân tích quần thể nấm ở độ phân giải phân tử chính xác cao.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Dữ liệu phân tích thống kê khẳng định sự độc lập hoàn toàn ($\chi^2$, $p > 0,05$) giữa 16 nhóm phân loại di truyền với nguồn gốc loài cây ký chủ. Một chủng B. cinerea phân lập từ cây hoa (thược dược, hoa ly) có độc lực tương đương và hoàn toàn có thể lây nhiễm chéo, gây thối nhũn hủy diệt trên quả dâu tây và táo tây. Điều này bác bỏ giả định cho rằng nấm hình thành các phân nòi sinh học chuyên tính hẹp theo ký chủ tại vùng đồng bằng và miền núi phía Bắc.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập thực nghiệm (Replication Protocol) rõ ràng không?

Có. Luận án cung cấp chi tiết toàn bộ trình tự nucleotide của các cặp mồi PCR (ITS1/ITS4, C729+/-, BC108/BC567, Boti1006/Boti442, F300/F1550, BC1–BC10), nồng độ hóa chất phản ứng PCR, chu trình nhiệt độ biến tính - gắn mồi - kéo dài, phương pháp đổ gel polyacrylamide 2%, cũng như quy trình lây nhiễm nhân tạo chuẩn hóa (nồng độ bào tử $10^5–10^6$ bào tử/ml).

5. Kế hoạch nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?

Luận án định hướng chiến lược 10 năm tập trung vào: (1) Thiết lập bản đồ dịch tễ học phân tử nấm B. cinerea toàn quốc; (2) Giải mã cơ chế kháng thuốc đa đích (MDR) ở cấp độ phân tử; (3) Ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gen CRISPR/Cas9 để nghiên cứu chức năng các gen quy định độc lực; (4) Thương mại hóa các chế phẩm trừ bệnh sinh học công nghệ vi sinh bản địa.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Mai Văn Quân là công trình khoa học toàn diện, công phu và có giá trị học thuật cao, thể hiện qua 5 đóng góp cốt lõi:

1. Hoàn thiện bản đồ ký chủ quốc gia: Bổ sung 20 loài cây ký chủ mới thuộc 12 họ thực vật của nấm B. cinerea tại Việt Nam.
2. Giải mã cấu trúc di truyền quần thể: Xác định hệ số đa dạng di truyền $H = 0,76$, phân lập 16 nhóm tương đồng di truyền từ 72 nguồn mẫu nấm đại diện.
3. Lần đầu định lượng cơ cấu dòng chuyển vị: Xác lập tỷ lệ 4 dòng TEs tại miền Bắc Việt Nam: 38,89% Boty, 26,39% vacuma, 25,00% transposa, và 9,72% Flipper.
4. Làm sáng tỏ đặc tính dịch tễ sinh học: Xác định ngưỡng nhiệt tối ưu (15–20°C), pH (6,0–8,0), độ ẩm bão hòa cho quá trình nảy mầm và xâm nhiễm hoại dưỡng đa thực.
5. Xây dựng giải pháp kỹ thuật tích hợp hiệu quả: Đưa ra mô hình canh tác dâu tây có mái che nilon kết hợp phủ luống và phác đồ sử dụng thuốc BVTV an toàn, kiểm soát bệnh thối xám hiệu quả tại Sơn La.

Công trình tạo tiền đề vững chắc cho các hướng nghiên cứu sâu rộng tiếp theo về dịch tễ học phân tử, quản lý tính kháng thuốc và phát triển nền nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Tính mới và những đóng góp của đề tài.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Cơ sở khoa học của đề tài.

Những nghiên cứu ở ngoài nƣớc. Vị trí phân loại và đặc điểm hình thái của nấm B. Đặc điểm gây hại, phạm vi ký chủ và tác hại của nấm. Sự phát sinh gây hại của nấm B.

Đặc điểm sinh học của nấm B. Phương pháp định danh nấm B. Sự đa dạng di truyền của nấm B. Sự tiến hóa và biến đổi di truyền của nấm B.

Sự đa dạng di truyền của các dòng nấm B. Nghiên cứu tính kháng thuốc giữa các nhóm di truyền của nấm. Sự kháng thuốc của nấm B. cinerea trên đồng ruộng.

Nghiên cứu phòng trừ. Dự tính, dự báo bệnh thối xám. Biện pháp canh tác và vệ sinh đồng ruộng. Biện pháp sinh học.

Biện pháp hóa học .3 Tình hình nghiên cứu trong nƣớc .1 Phổ ký chủ và sự gây hại của nấm B.2 Nghiên cứu đặc điểm sinh học của nấm B.3 Biện pháp phòng trừ nấm B. Đặc điểm thực vật học của dâu tây. Nhận xét chung và vấn đề quan tâm. 39 CHƢƠNG II.

VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu .2 Thời gian nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Xác định nguyên nhân gây bệnh thối xám và phổ ký chủ của nấm B. cinerea trên cây trồng tại các vùng sinh thái khác nhau.

Điều tra, thu thập mẫu bệnh thối xám. Phân lập nấm từ mẫu bệnh thối xám. Định danh nấm B. Nghiên cứu sự đa dạng di truyền, đặc điểm sinh học và gây bệnh của nấm B.

cinerea gây hại trên một số cây trồng tại các vùng sinh thái khác nhau. Nghiên cứu sự đa dạng của nấm B. cinerea gây hại trên một số cây trồng tại vùng sinh thái khác nhau. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của nấm B.

cinerea tại các vùng sinh thái khác nhau.Nghiên cứu khả năng gây bệnh cho dâu tây và táo tây của các nguồn nấm B. Nghiên cứu ảnh hƣởng của một số biện pháp canh tác đến sự phát sinh, phát triển của nấm B. cinerea gây bệnh thối xám trên dâu tây tại Mộc Châu- Sơn La. Nghiên cứu sự phát sinh phát triển của bệnh thối xám trên một số giống dâu tây trồng phổ biến tại Mộc Châu-Sơn La.

Nghiên cứu ảnh hưởng của che phủ luống đến sự phát sinh phát triển của bệnh thối xám trên dâu tây. Nghiên cứu ảnh hưởng của mái che đến sự phát sinh phát triển của bệnh thối xám trên dâu tây. Nghiên cứu biện pháp sử dụng thuốc BVTV phòng trừ bệnh thối xám cây dâu tây tại Mộc Châu-Sơn La. Nghiên cứu hiệu lực của thuốc BVTV hóa học đến phát triển của nấm B.

cinerea trên môi trường. Nghiên cứu phòng trừ bệnh thối xám dâu tây tại Mộc Châu-Sơn La, năm 2017. Phƣơng pháp xử lý số liệu. 58 CHƢƠNG III.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Xác định nguyên nhân gây bệnh thối xám và phổ ký chủ của nấm B. cinerea gây hại trên cây trồng tại các vùng sinh thái khác nhau. Kết quả thu thập các mẫu nấm gây bệnh thối xám.

cinerea bằng đặc điểm hình thái. Định danh nấm B. cinerea bằng sinh học phân tử. Sự phát triển của 24 nguồn nấm B.

cinerea trên môi trường PDA. Cây ký chủ của nấm B. cinerea được phát hiện tại Việt Nam. Sự đa dạng di truyền của nấm B.

cinerea gây hại trên cây trồng tại các vùng sinh thái khác nhau. Xác định sự đa dạng di truyền của nấm B. cinerea bằng chỉ thị microsatellite (SSR) .2 Xác định dòng gen của các nguồn nấm B. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của các nguồn nấm B.

Ảnh hưởng của dinh dưỡng tới sự phát triển của các nguồn nấm B. Ảnh hưởng của pH tới phát triển của nấm B. Ảnh hưởng của nhiệt độ tới sự phát triển của nấm B. Ảnh hưởng của thời gian chiếu sáng tới sự phát triển của nấm B.

Khả năng gây bệnh cho dâu tây và táo tây của các nguồn nấm B. Khả năng gây bệnh cho lá dâu tây của nấm B. Khả năng gây bệnh cho quả dâu tây qua vết thương cơ giới của các nguồn nấm B. Khả năng gây bệnh khi bào tử nấm B.

cinerea tiếp xúc với quả dâu tây. Khả năng gây bệnh của các nguồn nấm B. cinerea trên quả táo tây. Ảnh hƣởng của biện pháp canh tác đến phát sinh, phát triển của bệnh thối xám dâu tây.

Tình hình sản xuất dâu tây ở Mộc Châu-Sơn La. Sự phát sinh phát triển của bệnh thối xám trên một số giống dâu tây trồng phổ biến tại Mộc Châu-Sơn La. Ảnh hưởng của che phủ luống đến sự phát sinh phát triển của bệnh thối xám trên dâu tây. Ảnh hưởng của mái che đến sự phát sinh phát triển của bệnh thối xám trên dâu tây.

Nghiên cứu biện pháp sử dụng thuốc BVTV phòng trừ bệnh thối xám cây dâu tây tại Mộc Châu-Sơn La. Hiệu lực của một số thuốc BVTV đến khả năng nảy mầm của bào tử nấm B. Hiệu lực của thuốc BVTV hóa học đến phát triển của nấm B. cinerea trên môi trường.3 Hiệu lực của thuốc BVTV sinh học đến phát triển của nấm B.

cinerea trên môi trường. Hiệu lực phòng trừ bệnh thối xám dâu tây tại Mộc Châu-Sơn La, năm 2017124 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 128 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .129 TÀI LIỆU THAM KHẢO.152 viii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết Thuật ngữ tiếng Anh Thuật ngữ tiếng Việt tắt bp Base pair Cặp bazơ BVTV - Bảo vệ thực vật Cleaved Amplified Polymorphic CAPS Trình tự khuyếch Ďại Ďa hình Sequence CSB - Chỉ số bệnh ĐBSH - Đồng bằng sông Hồng ITS Internal Transcribed Spacer KT - Kích thước LTR Long terminal repeat Sự lặp lại Ďầu cuối MDR Mutltiple Drug Resistanceresistance Kháng Ďa thuốc nnk - Những người khác NUV Near Ultraviolet Tử ngoại gần PCR Polymerase Chain Reaction Phản ứng chuỗi trùng lặp PDA Potato Dextrose Agar Restriction Fragment Length Đa hình chiều dài Ďoạn cắt RFLP Polymorphisms giới hạn TLB - Tỷ lệ bệnh ix DANH MỤC BẢNG TT Bảng Tên Bảng Trang Bảng 2.1: Trình tự mồi và nhiệt Ďộ gắn mồi khuếch Ďại DNA .2: Thành phần phản ứng PCR phân tích Ďa dạng di truyền bằng chỉ thị Microsatellites .3: Trình tự các mồi và nhiệt Ďộ gắn mồi khuếch Ďại DNA .4: Thành phần phản ứng PCR phân tích dòng nấm B.5: Bảng Ďịnh loại các dòng nấm B.6: Thuốc BVTV hóa học và sinh học sử dụng trong nghiên cứu .1: Mẫu bệnh thối xám thu thập trong 2015 -2016 tại các vùng Ďiều tra .2: Sự phát triển của các nguồn nấm B. cinerea trên môi trường PDA (Viện Bảo vệ thực vật, năm 2015-2016) .3: Danh sách cây ký chủ của nấm B.

cinerea Ďã Ďược phát hiện Ďến năm 2016 .4: Các nguồn nấm Ďược dùng nghiên cứu Ďa dạng di truyền .5: Mức Ďa dạng di truyền của các nguồn nấm B.6: Sự phân bố của nấm B. cinerea trong các nhóm microsatellite .7: Quan hệ của các nhóm microsatellite với nguồn gốc Ďịa lý, ký chủ và Ďặc Ďiểm hình thái nấm .8: Kết quả xác Ďịnh dòng nấm của 72 nguồn nấm B.9: Sự phân bố của các dòng nấm B. cinerea tại các vùng sinh thái nông nghiệp ở Việt Nam. cinerea sử dụng nghiên cứu Ďặc Ďiểm sinh học .11: Sự phát triển của các nguồn nấm B.

cinerea trên môi trường dinh dưỡng (Viện Bảo vệ thực vật, 2016).12: Sự phát triển của nấm B. cinerea ở các mức pH trên môi trường PDA (Viện Bảo vệ thực vật, năm 2017) .13: Sự phát triển của nấm B. cinerea ở các mức nhiệt Ďộ (Viện Bảo vệ thực vật, năm 2017) .14: Sự phát triển của nấm B. cinerea ở thời gian chiếu sáng (Viện Bảo vệ thực vật, năm 2017) .15: Khả năng gây bệnh của các nguồn nấm B.

cinerea trên lá dâu tây (Viện Bảo vệ thực vật, năm 2017) .16: Khả năng gây bệnh qua vết thương của nấm B. cinerea trên quả dâu tây (Viện Bảo vệ thực vật, năm 2017) .17: Khả năng gây bệnh qua tiếp xúc của bào tử nấm B. cinere trên quả dâu tây (Viện Bảo vệ thực vật, năm 2017) .18: Khả năng gây bệnh của các nguồn nấm B. cinerea trên quả táo tây (Viện Bảo vệ thực vật, năm 2017) .19: Diễn biến bệnh thối xám gây hại trên quả của một số giống dâu tây tại Mộc Châu-Sơn La, năm 2016-2017.20: Ảnh hưởng của biện pháp che phủ tới bệnh thối xám gây hại trên quả dâu tây (Giống Hana, Mộc Châu-Sơn La, 2016-2017) .21: Ảnh hường của mái che Ďến bệnh thối xám gây hại trên quả dâu tây .28: Ảnh hường của mái che Ďến bệnh thối xám gây hại trên quả dâu tây .22: Hiệu lực ức chế của hoạt chất hóa học tới khả năng nảy mầm của bào tử nấm B.23: Sự phát triển của nấm B.

cinerea trên môi trường chứa thuốc trừ nấm hóa học (Viện Bảo vệ thực vật, năm 2017).24: Hiệu lực ức chế của các hoạt chất hóa học Ďối với nấm B. cinerea trên môi trường (Viện Bảo vệ thực vật, năm 2017) .25: Sự phát triển của nấm B. cinerea trên môi trường chứa hoạt chất trừ nấm sinh học (Viện Bảo vệ thực vật, năm 2017) .26: Hiệu lực của một số thuốc BVTV Ďối với bệnh thối xám dâu tây tại Mộc Châu-Sơn La, năm 2017 .125 xi DANH MỤC HÌNH TT Tên hình Trang Hình 3.1: Triệu chứng bệnh thối xám trên một số cây hoa.2: Triệu chứng bệnh thối xám trên cây rau và gia vị.3: Triệu chứng bệnh thối xám trên cây ăn quả và cây trồng khác.4: Cành bào tử (1) và bào tử phân sinh (2) của nấm B. cinerea gây bệnh thối xám trên dâu tây tại Mộc Châu-Sơn La, năm 2016.6: Cây phả hệ Ďược xây dựng theo phương pháp Neighbor-Joining của phần mềm MEGA6.

So sánh 16 trình tự Ďoạn gen của 11 loài nấm Botrytis spp. khác nhau từ Ngân hàng gen, mã số Ngân hàng gen Ďược Ďặt trước tên các loài nấm.7: Sự phát triển của nấm B. cinerea trên môi trường PDA.8: Ảnh Ďiện di trên gel polyacrylamide 2% của một số nguồn nấm B. (A): cặp mồi BC5, (B): cặp mồi BC6.

(C): cặp mồi BC2. Từ 1-37 là số thứ tự Ďại diện cho 72 nguồn nấm B.9: Biểu Ďồ sự tương Ďồng di truyền của 72 nguồn nấm B. cinerea bằng phần mềm NTSys 2.