Nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái và phân bố của loài trà hoa vàng tuyên quang camellia tuyenquangensis phục vụ công tác bảo tồn tại xã thanh tương na hang tuyên quang

Trà hoa vàng Tuyên Quang có đặc điểm sinh thái độc đáo và phân bố rộng, là loài cây quý hiếm, mang giá trị sinh thái và kinh tế cao.

• Tác giả: Mã Văn Đức
• Người hướng dẫn: TS. Phùng Thị Tuyến
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng & Môi Trường
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái và phân bố của loài Trà hoa vàng tuyên quang (Camellia tuyenquangensis) phục vụ công tác bảo tồn tại xã Thanh Tương - Na Hang - Tuyên Quang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Địa điểm: Tuyên Quang

Tóm tắt

I. Khám phá Trà hoa vàng Tuyên Quang Dược liệu quý hiếm

Trà hoa vàng Tuyên Quang, với tên khoa học là Camellia tuyenquangensis, là một loài thực vật đặc hữu, quý hiếm thuộc họ Chè (Theaceae). Loài cây này không chỉ mang giá trị khoa học to lớn mà còn sở hữu tiềm năng kinh tế vượt trội, đặc biệt trong lĩnh vực dược liệu và thẩm mỹ. Tỉnh Tuyên Quang, với diện tích rừng rộng lớn và đa dạng sinh học cao, được xem là một trong những môi trường sống lý tưởng của loài trà này. Tuy nhiên, các hệ sinh thái tại đây đang đối mặt với nhiều mối đe dọa từ hoạt động của con người, khiến cho công tác bảo tồn các loài cây quý hiếm như Trà hoa vàng Tuyên Quang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Nghiên cứu về loài này được xem là nền tảng quan trọng, cung cấp dữ liệu khoa học tin cậy để xây dựng các chiến lược bảo tồn bền vững. Trong bối cảnh đó, việc tìm hiểu sâu về đặc điểm sinh thái, hình thái và phân bố của Camellia tuyenquangensis tại xã Thanh Tương, huyện Na Hang là một nhiệm vụ quan trọng. Khu vực này được xác định là vùng có điều kiện tự nhiên phù hợp, đồng thời cũng là nơi loài cây đang chịu áp lực khai thác lớn. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra nhiều công dụng quý giá của Trà hoa vàng nói chung, từ khả năng hỗ trợ điều hòa huyết áp, hạ đường huyết, tiêu độc, đến tiềm năng ức chế sự phát triển của khối u. Những giá trị này đã thúc đẩy nhu cầu thị trường, vô hình trung tạo ra áp lực lên quần thể tự nhiên. Do đó, việc hiểu rõ các đặc tính của loài sẽ giúp đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả, vừa bảo vệ nguồn gen quý, vừa mở ra hướng phát triển kinh tế cho cộng đồng địa phương, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số.

1.1. Giới thiệu loài Camellia tuyenquangensis đặc hữu

Camellia tuyenquangensis là một trong 48 loài thuộc chi Camellia được ghi nhận tại Việt Nam. Đây là loài cây gỗ nhỏ, có ý nghĩa khoa học và kinh tế cao. Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên (IUCN) đã xếp hạng loài này ở mức Cực kỳ nguy cấp (CR), cho thấy tình trạng đáng báo động của nó trong tự nhiên. Tại Tuyên Quang, Trà hoa vàng được tìm thấy chủ yếu ở một số xã miền núi thuộc huyện Na Hang và Chiêm Hóa, trong đó xã Thanh Tương là một trong những khu vực phân bố trọng điểm.

1.2. Giá trị kinh tế và dược liệu của Trà hoa vàng

Giá trị của Trà hoa vàng Tuyên Quang không nằm ở gỗ mà chủ yếu ở công dụng dược phẩm và thẩm mỹ. Các nghiên cứu khoa học đã phát hiện các hợp chất trong Trà hoa vàng có khả năng kiềm chế sự sinh trưởng của khối u đến 33,8%. Ngoài ra, loài cây này còn được biết đến với các công dụng như điều hòa huyết áp, hạ đường huyết, giải độc gan và thận, ngăn ngừa xơ vữa động mạch. Hoa và lá của cây được người dân địa phương sử dụng làm nước uống giải nhiệt. Với giá trị kinh tế cao, loài cây này đang trở thành mục tiêu khai thác mạnh mẽ, đòi hỏi phải có các biện pháp quản lý và bảo tồn kịp thời.

II. Báo động thực trạng bảo tồn Trà hoa vàng Tuyên Quang

Thực trạng bảo tồn loài Trà hoa vàng Tuyên Quang (Camellia tuyenquangensis) tại xã Thanh Tương, Na Hang đang ở mức báo động. Mặc dù là loài cây dược liệu quý hiếm, được IUCN xếp hạng Cực kỳ nguy cấp (CR), nhưng quần thể của chúng trong tự nhiên đang suy giảm nghiêm trọng. Nguyên nhân chính đến từ hoạt động khai thác quá mức và tận diệt của con người. Giá trị kinh tế cao đã biến loài cây này thành mục tiêu săn lùng. Các thương lái thu mua ồ ạt hoa, cành và thậm chí cả cây non, dẫn đến tình trạng nhiều cá thể trưởng thành không còn khả năng tái sinh. Tài liệu nghiên cứu ghi nhận hình ảnh những cây Trà hoa vàng Tuyên Quang bị chặt cành khai thác không thương tiếc, khiến cây không thể tạo quả và hạt, làm gián đoạn chu trình tái sinh tự nhiên. Bên cạnh đó, việc mở rộng diện tích canh tác nương rẫy cũng làm thu hẹp sinh cảnh sống tự nhiên của loài. Nhận thức của một bộ phận người dân địa phương về tầm quan trọng của việc bảo tồn còn hạn chế. Họ vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn tài nguyên từ rừng để mưu sinh. Dù đã có những quy ước ngầm trong cộng đồng về việc bảo vệ cây để cùng khai thác, nhưng áp lực kinh tế vẫn là một thách thức lớn. Việc khai thác cây con tái sinh trong tự nhiên để mang về trồng tại vườn nhà, dù có mục đích tốt, nhưng nếu không được kiểm soát sẽ làm suy kiệt nghiêm trọng mật độ quần thể gốc. Đây là những khó khăn và thách thức lớn, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan chức năng, các nhà khoa học và chính cộng đồng địa phương để cứu loài cây quý này khỏi nguy cơ tuyệt chủng.

2.1. Nguy cơ tuyệt chủng do khai thác tận diệt

Áp lực lớn nhất đối với Trà hoa vàng Tuyên Quang là tình trạng khai thác mang tính tận diệt. Người dân và các thương lái không chỉ thu hái hoa, lá mà còn chặt cành, đào cả gốc những cây non. Hoạt động này làm suy giảm số lượng cá thể một cách nhanh chóng và phá vỡ cấu trúc quần thể. Việc khai thác hoa ồ ạt vào mùa sinh sản khiến cây không thể kết quả, từ đó khả năng tái sinh bằng hạt gần như bằng không, đe dọa trực tiếp đến sự tồn tại lâu dài của loài trong các khu rừng tự nhiên.

2.2. Những khó khăn trong công tác bảo vệ loài

Công tác bảo tồn gặp nhiều trở ngại. Địa hình tại Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang chủ yếu là núi đá vôi hiểm trở, gây khó khăn cho việc tuần tra, kiểm soát. Nhận thức của một bộ phận người dân còn hạn chế, đời sống phụ thuộc vào rừng. Mặc dù đã có các chốt bảo vệ rừng, tình trạng chặt phá rừng làm nương rẫy và khai thác tài nguyên trái phép vẫn diễn ra, làm thu hẹp môi trường sống của Camellia tuyenquangensis.

III. Phân tích đặc điểm hình thái và vật hậu Trà hoa vàng

Việc nghiên cứu đặc điểm hình thái và vật hậu của Trà hoa vàng Tuyên Quang là cơ sở khoa học thiết yếu cho công tác nhận dạng và bảo tồn. Tại khu vực nghiên cứu xã Thanh Tương, loài này được ghi nhận là cây gỗ nhỏ, thân cao trung bình từ 3 – 6m, đường kính gốc từ 4 – 7 cm. Vỏ thân có màu trắng xám hoặc nâu xanh, nhẵn, và thường có những vết loang trắng đặc trưng của họ Chè (Theaceae). Cây phân cành sớm, tạo tán rộng hình gần tròn. Lá của Camellia tuyenquangensis có kích thước lớn hơn so với các loài Trà hoa vàng ở khu vực khác như Ba Vì hay Tam Đảo. Lá có hình trứng hoặc elip hẹp, dài từ 10 – 18 cm, rộng 3 – 7 cm, mép lá có răng cưa. Mặt dưới lá có lớp lông trắng mịn, một đặc điểm nhận dạng quan trọng. Hoa của loài này là hoa lưỡng tính, có 7 đài và 12 cánh tràng màu vàng tươi, đường kính hoa từ 3 – 5 cm. Quả có hình cầu dẹp, màu vàng xanh, có 3 ô, mỗi ô chứa 2 hạt màu nâu. Về vật hậu, Trà hoa vàng Tuyên Quang có chu kỳ sinh trưởng rõ rệt. Theo kết quả phỏng vấn và kế thừa tài liệu, cây ra chồi vào tháng 11-12, ra lá non vào tháng 1-2. Hoa bắt đầu ra nụ vào tháng 11-12 và nở rộ từ tháng 12 đến tháng 2 năm sau. Quả hình thành trong khoảng tháng 3-4 và chín vào tháng 4 đến tháng 6. Việc nắm rõ các pha vật hậu này giúp xác định thời điểm thích hợp để thu hái hạt giống phục vụ nhân giống, cũng như xây dựng các biện pháp bảo vệ cây trong mùa sinh sản.

3.1. Đặc điểm nhận dạng thân lá hoa và quả loài

Trà hoa vàng Tuyên Quang là cây gỗ nhỏ, cao 3-6m. Thân màu trắng xám, vỏ nhẵn. Lá hình trứng, dài 10-18cm, phiến lá dày, cứng, mặt dưới có lông trắng, mép có răng cưa. Hệ gân song song với 9-11 đôi gân phụ mờ. Hoa lưỡng tính, màu vàng tươi, đường kính 3-5cm, mọc ở nách lá hoặc đầu cành. Quả hình cầu dẹp, có 3 khía, chứa hạt màu nâu hình bán cầu. Những đặc điểm hình thái này giúp phân biệt rõ ràng với các loài khác trong cùng chi Camellia.

3.2. Chu kỳ sinh trưởng và các pha vật hậu quan trọng

Nghiên cứu vật hậu cho thấy loài có chu kỳ sinh học rõ ràng theo mùa. Cây ra chồi và lá non vào cuối mùa đông và đầu mùa xuân (tháng 11 - tháng 2). Giai đoạn ra hoa kéo dài từ tháng 12 đến tháng 2, đây là thời điểm quan trọng cần được bảo vệ để đảm bảo quá trình thụ phấn. Quả chín vào đầu mùa hè (tháng 4 - tháng 6), là thời điểm vàng để thu thập hạt giống phục vụ công tác nhân giống và bảo tồn ngoại vi (ex-situ).

IV. Nghiên cứu phân bố tự nhiên Trà hoa vàng Tuyên Quang

Kết quả nghiên cứu về phân bố tự nhiên và đặc điểm sinh thái của Trà hoa vàng Tuyên Quang tại xã Thanh Tương cho thấy loài này có những yêu cầu sinh cảnh khá đặc thù. Quần thể cây tập trung chủ yếu ở các bản Nà Lộc, Bản Bung và Bản Chủ. Về độ cao, Camellia tuyenquangensis phân bố trong khoảng từ 200 – 800m so với mực nước biển, nhưng tập trung đông nhất ở đai cao từ 400 – 600m, với 37,5% số cá thể được ghi nhận. Loài cây này ưa bóng, thường mọc dưới tán rừng, ven các khe suối nhỏ, nơi có độ ẩm không khí cao. Môi trường sống lý tưởng của chúng là những khu vực có đất chua, nhiều đá và tầng mùn mỏng, điển hình của địa hình núi đá vôi. Về trạng thái rừng, Trà hoa vàng Tuyên Quang xuất hiện ở cả rừng tự nhiên, rừng thứ sinh nghèo và rừng hỗn giao. Tuy nhiên, mật độ phân bố cao nhất được ghi nhận trong các khu rừng tự nhiên và rừng hỗn giao, với mật độ bình quân ước tính là 108 cây/ha. Cấu trúc rừng nơi loài này phát triển tốt có độ tàn che từ 0,5 – 0,7, chiều cao tán trên 10m. Cây thường mọc cùng các loài như Máu chó, Thị rừng, Trai lý, Lát hoa. Khả năng tái sinh của loài được đánh giá là khá mạnh, đặc biệt là tái sinh bằng hạt (chiếm 81,48% số cây tái sinh). Tuy nhiên, chất lượng và mật độ cây tái sinh đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các hoạt động khai thác của con người. Việc hiểu rõ các yếu tố sinh thái và đặc điểm phân bố này là chìa khóa để khoanh vùng bảo vệ và lựa chọn địa điểm phù hợp cho các dự án phục hồi, phát triển loài.

4.1. Phân bố theo độ cao và trạng thái rừng tại Na Hang

Loài Trà hoa vàng Tuyên Quang phân bố tập trung ở độ cao 400-600m. Chúng xuất hiện trong nhiều trạng thái rừng nhưng có mật độ cao nhất ở rừng tự nhiên và rừng hỗn giao, nơi có độ tàn che trung bình (0.5 - 0.7). Cụ thể, mật độ cao nhất được ghi nhận ở trạng thái rừng tự nhiên với 300 cây/ha và rừng hỗn giao với 160 cây/ha. Điều này cho thấy loài ưa thích môi trường có cấu trúc tầng tán ổn định, ít bị xáo trộn.

4.2. Đặc điểm cấu trúc rừng nơi loài sinh sống tối ưu

Sinh cảnh lý tưởng cho Camellia tuyenquangensis là rừng có cấu trúc nhiều tầng, tầng cây gỗ cao trung bình trên 10m. Cây thường mọc ở chân và sườn núi đá vôi, gần suối, độ ẩm cao. Thành phần cây bụi và thảm tươi phong phú, chủ yếu là các loài Dương xỉ, Lấu, Búng báng. Tái sinh tự nhiên, đặc biệt là tái sinh hạt, diễn ra rất tốt trong điều kiện này, cho thấy tiềm năng phục hồi của loài nếu được bảo vệ khỏi các tác động tiêu cực.

V. Đề xuất giải pháp bảo tồn Trà hoa vàng Tuyên Quang

Dựa trên kết quả phân tích về thực trạng, đặc điểm sinh thái và phân bố, một số giải pháp cấp bách cần được triển khai để bảo tồn và phát triển bền vững loài Trà hoa vàng Tuyên Quang. Trước hết, cần tăng cường công tác quản lý và bảo vệ nghiêm ngặt các khu vực có loài này phân bố. Các hoạt động tuần tra, kiểm soát cần được đẩy mạnh để ngăn chặn kịp thời hành vi khai thác, mua bán trái phép. Cần xử lý nghiêm các trường hợp khai thác tận diệt, gây ảnh hưởng xấu đến tài nguyên. Tiếp theo, cần áp dụng đồng bộ cả hai biện pháp bảo tồn tại chỗ (in-situ) và bảo tồn ngoại vi (ex-situ). Bảo tồn tại chỗ tập trung vào việc bảo vệ nguyên vẹn môi trường sống tự nhiên, khoanh vùng các khu vực có mật độ cao, và thực hiện các biện pháp lâm sinh như xúc tiến tái sinh tự nhiên. Đối với bảo tồn ngoại vi, cần thu thập hạt giống từ những cây mẹ khỏe mạnh để xây dựng vườn ươm, nhân giống và trồng tại các khu vườn thực vật hoặc vườn rừng của người dân. Cần nghiên cứu hoàn thiện quy trình nhân giống bằng giâm hom và nuôi cấy mô để tạo ra nguồn cây giống chất lượng, giảm áp lực khai thác cây con từ tự nhiên. Song song đó, việc nâng cao nhận thức cho cộng đồng là yếu tố then chốt. Cần tuyên truyền, vận động người dân về giá trị và tầm quan trọng của việc bảo tồn Trà hoa vàng Tuyên Quang, hướng dẫn kỹ thuật canh tác, thu hái bền vững để họ vừa có thể cải thiện thu nhập, vừa tham gia bảo vệ nguồn gen quý của địa phương.

5.1. Biện pháp bảo tồn tại chỗ và bảo tồn ngoại vi

Giải pháp bảo tồn cần kết hợp hài hòa giữa bảo tồn tại chỗ và ngoại vi. Tại chỗ, cần lập bản đồ phân bố, khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt, đặc biệt trong mùa hoa và quả. Ngoại vi, cần xây dựng các vườn sưu tập giống, nghiên cứu kỹ thuật nhân giống vô tính (giâm hom, nuôi cấy mô) để cung cấp cây giống cho các mô hình trồng trọt. Điều này giúp giảm áp lực khai thác trực tiếp lên quần thể hoang dã và bảo vệ nguồn gen quý.

5.2. Hướng phát triển kinh tế bền vững cho người dân

Để bảo tồn thành công, cần gắn liền với lợi ích của người dân. Cần xây dựng các mô hình trồng Trà hoa vàng Tuyên Quang dưới tán rừng hoặc trong vườn nhà. Hỗ trợ người dân về kỹ thuật trồng, chăm sóc và thu hái bền vững, đồng thời kết nối với thị trường tiêu thụ sản phẩm. Việc này không chỉ giúp tăng thu nhập cho các hộ gia đình mà còn biến họ thành những người bảo vệ tích cực nhất cho loài cây quý hiếm này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Rừng là một hệ sinh thái có ý nghĩa to lớn trong nền kinh tế và là nguồn tài nguyên quan trọng đối với con người. Hiện nay kinh doanh rừng không chỉ dừng lại ở việc trồng, chăm sóc và khai thác đối với các loại cây gỗ mà với điều kiện kinh tế phát triển, cuộc sống vật chất nâng cao thì chúng ta đã chú trọng và tìm hiểu sâu hơn về các giá trị lâm sản ngoài gỗ từ rừng. Để đáp ứng nhu cầu cấp thiết của con người về các giá trị khác nhau từ rừng và góp phần khai thác bền vững thì ta cần phải nghiên cứu và bảo tồn các loài có tiềm năng giá trị về mặt lâm sản. Để từ đó thực hiện tốt công tác bảo tồn loài.

Đặc biệt là việc nghiên cứu sử dụng và bảo tồn bền vững các loài cây đặc hữu, quý hiếm. Tỉnh Tuyên Quang là vùng có diện tích rừng rất lớn, được coi là nơi có mức độ đa dạng sinh học cao ở nước ta, tập trung nhiều khu bảo tồn thiên nhiên có vai trò, ý nghĩa quan trọng trong hệ sinh thái rừng. Tuy nhiên, các hệ sinh thái ở đây đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi con người. Các khu rừng trở nên nghèo về chất lượng và số lượng, gây hậu quả nghiêm trọng về kinh tế và môi trường cho các đồng bào người dân vùng núi.

Việc tập trung đầu tư cho công tác bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học, các loài có giá trị đang được tỉnh Tuyên Quang đẩy mạnh. Đặc biệt các dự án bảo tồn và phát triển các loài cây dược liệu có giá trị cao. Huyên Na Hang là huyện miền núi Phía Bắc Tuyên Quang, nơi tập trung nhiều loài dược liệu quý như Bát Giác Liên, Trà hoa vàng, Bình vôi, Củ dòm. Đây được coi là vùng dược liệu quan trọng, có điều kiện tự nhiên phù hợp với tiềm năng phát triển.

Tuy nhiên, đặc điểm dân cư với phần lớn là đồng bào dân tộc tày, giao thông đi lại khó khăn, khả năng hiểu biết về vai trò của tự nhiên đối với cuộc sống con người vẫn còn hạn chế, đã tác động rất lớn đến tài nguyên thiên nhiên, hiệu quả của các dự án bảo tồn và phát triển các loài cây dược liệu quý. Trà hoa vàng tuyên quang (Camellia tuyenquangensis) là loài thuộc chi Camellia – họ Chè (Theaceae). Đây là một loài cây không chỉ có ý nghĩa về khoa học mà còn có giá trị kinh tế rất cao, trong Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên (IUCN) cây Trà hoa vàng tuyên quang xếp hạng ở mức (CR) – cực kỳ nguy cấp. Tuy nhiên, giá trị về gỗ của loài này ít được quan tâm, mà 1 loài được biết đến nhiều hơn với giá trị về mặt dược phẩm và thẩm mỹ.

Từ lâu đời, người dân chưa có nhiều thông tin về loài nên họ chỉ thường khai thác loài ngoài tự nhiên để phục vụ cho những nhu cầu cá nhân như nấu làm nước uống giải nhiệt. Loài Trà hoa vàng tuyên quang (Camellia tuyenquangensis) là một trong số 48 loài thuộc chi Camellia đã được ghi nhận ở Việt Nam và là một trong hơn 300 loài Trà hoa vàng quý hiếm phân bố ở nhiều nơi trên thế giới.Trên thực tế hiện nay, qua nhiều năm và nhiều công trình nghiên cứu dần dần các nhà khoa học đã tìm ra rất nhiều công dụng quý báu từ loài Trà hoa vàng này. Ngoài những công dụng đã được biết đến như: Giá trị thưởng thức độc đáo, giá trị làm thuốc từ lá, hoa, thân như cầm máu, tiêu độc, điều hòa huyết áp, hạ đường huyết, giá trị thẩm mỹ làm cây cảnh bởi có lá hoa, quả đẹp. Thì gần đây, các nhà khoa học đã phát hiện các hợp chất của Trà hoa vàng có khả năng kiềm chế sự sinh trưởng của các khối u đến 33,8%.

Khi biết đến công dụng quý báu của loài này Trung Quốc đã xây dựng Vườn Camellia Quốc tế, trồng nhân tạo vùng Trà hoa vàng nguyên liệu rộng hàng chục hécta, nghiên cứu thành công các chế phẩm và sản xuất, xuất khẩu hàng loạt dược liệu và thực phẩm chức năng làm từ Trà hoa vàng như Superior tea, Golden Camellia,… Tốt cho sức khỏe con người. Trong khi đó tại Tuyên Quang, loài Trà hoa vàng (Camellia tuyenquangensis) chỉ được tìm thấy ở một số xã miền núi thuộc huyện Na Hang và chiêm Hóa, nhưng trong những năm gần đây, loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng nghiêm trọng do bị khai thác quá mức ngoài tự nhiên và các hình thức khai thác tận diệt của người dân bởi giá trị kinh tế cao nhất là dưới tán rừng tự nhiên ở xã Thanh Tương thuộc khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang – tỉnh Tuyên Quang, tại đây những nghiên cứu và hiểu biết về loài này còn trong tình trạng hạn chế. Vì vậy, việc điều tra nghiên cứu thực trạng phân bố tự nhiên và đặc điểm sinh thái của loàiTrà hoa vàng tuyên quang tại khu vực là hết sức cần thiết, giúp bổ sung những thông tin quan trọng cho các chương trình, dự án phát triển Trà hoa vàng tại khu vực và trên cả nước. Đứng trước nhu cầu thực tiễn đótôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái và phân bố của loài Trà hoa vàng tuyên quang (Camellia tuyenquangensis) phục vụ công tác bảo tồn tại xã Thanh Tương - Na Hang - Tuyên Quang ".

2 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số nghiên cứu giá trị sử dụng của Trà hoa vàng Trong một thời gian dài Ở Việt Nam cây Trà hoa vàng không được quan tâm chú ý đến, rất nhiều cây trong tự nhiên bị người dân chặt phá để trồng các loại cây hoa màu, số lượng và khu vực phân bố của cây Trà hoa vàng bị suy giảm nghiêm trọng. Khi khoa học phát triển tìm ra được những giá trị quý của cây Trà hoa vàng trong y học, cây Trà hoa vàng đã được chú ý, gây trồng bảo tồn ở khắp mọi nơi, được bán trên thị trường với giá trị rất cao nhờ khả năng chữa nhiều căn bệnh hiểm nghèo, đặc biệt là ức chế các khối u, giảm mỡ trong máu. John Welsburger đã công bố trong tạp chí “Camellia International Journal” - Tạp chí chuyên nghiên cứu về Trà hoa vàng của thế giới, các hợp chất của Trà hòa vàng có khả năng kiểm chế sự sinh trưởng của các khối u đến 33,8% trong khi chỉ cần đạt đến ngưỡng 30% đã có thể xem là thành công trong điều trị ung thư, giúp giảm đến 35% hàm lượng cholesterol trong máu, trong khi sử dụng các loại thuốc khác thì mức độ giảm chỉ là 33,2%.

Theo các vị thuốc nam, khi uống nước sắc từ lá và hoa của cây Trà hoa vàng hàng ngày giúp hạ huyết áp và có tác dụng duy trì trong thời gian tương đối dài, ức chế sự tu tập của tiểu cầu, chống sự hình thành các khối máu đông gây tắc nghẽn mạch máu. Ngoài ra còn có tác dụng kích thích hệ thần kinh, lợi tiểu, giải độc gan và thận, ngăn ngừa xơ vữa động mạch máu, ức chế tiêu diệt vi khuẩn. John Welsburger (2015), là thành viên cao cấp của tổ chức sức khỏe Hoa Kỳ cho biết các thành phần chứa trong cây Trà hoa vàng có khả năng làm giảm nguy cơ một số bệnh mãn tính như đột quỵ, trụy tim và ung thư. Các nghiên cứu ở Hà Lan, những người uống 4 – 5 tách trà từ lá, hoa của cây Trà hoa vàng hàng ngày giúp giảm 70% nguy cơ đột quy so với những người khác uống 2 tách hoặc ít hơn.

Theo y học Trung Quốc do tác giả Lương Thịnh Nghiệp (2000) đã tổng kết 9 tác dụng chính của lá Trà hoa vàng: 1/ Trong lá trà có những hoạt chất làm giảm tổng hàm lượng lipit trong huyết thanh máu, giảm lượng cholesterol mật độ thấp 3 (cholesterol xấu) và tăng lượng cholesterol mật độc cao (cholesterol tốt). 2/ Nước sắc lá trà có tác dụng hạ huyết áp rõ ràng và được duy trì trong thời gian tương đối dài. 3/ Nước sắc lá trà có tác dụng ức chế sự tụ tập của tiểu cầu, chống sự hình thành huyết khối gây tắc nghẽn mạch máu. 4/ Phòng ngừa ung thư và ức chế sự phát triển của các khối u khác.

5/ Hưng phấn thần kinh. 6/ Lợi tiểu mạnh. 7/ Giải độc gan và thận, ngăn ngừa xơ vữa động mạnh máu. 8/ Ức chế và tiêu diệt vi khuẩn.

9/ Lá trà có tác dụng chống viêm, chống dị ứng và duy trì trạng thái bình thường của tuyến giáp Ngoài các giá trị về mặt y dược, thì các loài thuộc chi Camellia còn có giá trị làm cây cảnh. Màu vàng của Trà hoa vàng rất đặc trưng,càng thu hút được nhiều sự quan tâm của các nhà lai tạo giống chè trên thế giới. Trà hoa vàng có thời gian ra hoa khá dài, hoa có màu vàng sặc sỡ, hoa từ trung bình đến to, có đường kính 4- 8cm, đẹp, tươi lâu, nhiều loài nở hoa vào dịp Tết âm lịch nên người chơi cây cảnh đã sưu tầm các cây Trà hoa vàng dã sinh về trồng làm cảnh ở sân vườn. Trà hoa vàng đang được người dân các nước như Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ sử dụng như một loại cây cảnh quý.000 giống lai ghép đã được chọn lọc từ Trà hoa vàng, nhiều giống có hoa kép.

Một số loài hoa trà được coi là biểu tượng của một bang hay một tỉnh như: loài chè Camellia japonica là loài hoa biểu tượng của bang Alabama, Hoa Kỳ và thành phốTrùng Khánh, Trung Quốc. Tổng quan nghiên cứu về cây Trà hoa vàng 1. Trên thế giới Chi Camellia được bắt đầu nghiên cứu bởi các nhà thực vật Line người Thụy Điển từ đầu thế kỉ XVII trong cuốn sách “Genera plantarum”, để tưởng nhớ đến vị cha Camellus. Sau đó gần 20 năm mới có một số loài nghiên cứu và mô tả như: Camellia japoinica, Camellia sinensis.

Tuy nhiên, lịch sử nghiên cứu của loài có rất nhiều thay đổi và nhiều tài liệu ghi nhận khác nhau nhưng đánh dấu cho những bước đầu trong nghiên cứu chi Camellia. Ở Châu Âu, từ những năm đầu thế kỉ XX (1904 – 1921) nhà sưu tập thực vật G.Forestngười Anh đã đến Vân Nam – Trung Quốc, thu thập các loài Camellia về trồng tại vườn thực vật Hoàng Gia Anh. Ông đã đi sâu vào nghiên cứu chi 4 Camellia trong cuốn sách “A revision of the genus camellia” vào năm 1958. Ông đã giới thiệu và mô tả 82 loài, trong đó có 62 loài được tiến hành phân loại được thành 12 nhánh và còn 12 loại do thiếu đặc điểm cần thiết nên chưa thể phân loại được rõ ràng.