Nghiên cứu đặc điểm đất dưới tán rừng thông 3 lá (Pinus Kesiya) tại Mang Yang

Chuyên khảo phân tích Nghiên cứu một số đặc điểm của đất dưới tán rừng trồng thông 3 lá pinus kesiya tại ban quản lý rừng, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Văn Hào
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Minh Thanh
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa Học Đất
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm của đất dưới tán rừng trồng Thông 3 lá (Pinus Kesiya) tại Ban quản lý rừng phòng hộ Mang Yang, huyện Mang Yang, tỉnh Gia Lai
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khám phá tổng quan đất rừng thông 3 lá Pinus kesiya

Nghiên cứu đặc điểm đất dưới tán rừng trồng thông ba lá (Pinus kesiya) đóng vai trò then chốt trong việc đánh giá hiệu quả của các mô hình lâm nghiệp. Tại Ban quản lý rừng phòng hộ Mang Yang, tỉnh Gia Lai, loài cây này là một lựa chọn quan trọng cho việc phục hồi và phát triển rừng. Đất không chỉ là giá thể cho cây sinh trưởng mà còn là một hệ thống phức tạp, chịu tác động qua lại từ thảm thực vật. Mỗi trạng thái rừng tạo ra những ảnh hưởng khác biệt lên tính chất lý hóa đất. Hiểu rõ các đặc điểm này là cơ sở khoa học để xây dựng các giải pháp quản lý rừng phòng hộ hiệu quả và thúc đẩy phát triển rừng bền vững. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các chỉ số cơ bản của đất, từ đó cung cấp dữ liệu tin cậy cho công tác quy hoạch và kỹ thuật lâm sinh tại địa phương, góp phần nâng cao giá trị của hệ sinh thái rừng trồng và bảo vệ tài nguyên đất Gia Lai.

1.1. Vai trò của hệ sinh thái rừng trồng trong bảo vệ đất

Một hệ sinh thái rừng trồng khỏe mạnh có ý nghĩa sống còn đối với việc cải tạo và bảo vệ đất. Tán lá của cây thông ba lá giúp giảm thiểu tác động của mưa, hạn chế sự rửa trôi bề mặt. Hệ thống rễ cây bám sâu, giúp ổn định cấu trúc đất và ngăn chặn xói mòn đất rừng. Hơn nữa, vật rơi rụng như lá thông, cành cây khô sau khi phân hủy sẽ tạo thành lớp thảm mục, là nguồn cung cấp chất hữu cơ dồi dào. Quá trình này không chỉ làm tăng độ phì nhiêu của đất mà còn cải thiện khả năng giữ nước và độ thoáng khí. Theo nghiên cứu của Monin (Nga), mỗi loại thảm thực vật khác nhau sẽ trả lại cho đất một lượng chất hữu cơ khác nhau, từ đó ảnh hưởng đến tốc độ cải tạo đất. Do đó, việc duy trì một hệ sinh thái rừng trồng ổn định là giải pháp nền tảng cho việc bảo tồn đa dạng sinh học và sử dụng đất bền vững.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu đất tại Mang Yang Gia Lai

Huyện Mang Yang, Gia Lai có điều kiện tự nhiên đặc thù với địa hình đa dạng và khí hậu nhiệt đới gió mùa cao nguyên. Việc chuyển đổi các diện tích rừng nghèo kiệt sang trồng rừng phòng hộ, đặc biệt là loài Pinus kesiya, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đánh giá sự phù hợp của lập địa. Nghiên cứu đặc điểm tài nguyên đất Gia Lai dưới tán rừng thông cung cấp cơ sở khoa học để trả lời câu hỏi liệu loài cây này có thực sự phù hợp và mang lại hiệu quả kinh tế - môi trường hay không. Các kết quả từ phân tích mẫu đất sẽ làm rõ hiện trạng độ phì nhiêu của đất, các hạn chế cần khắc phục và tiềm năng cần phát huy. Những thông tin này không chỉ quan trọng cho các nhà khoa học mà còn là tài liệu tham khảo quý giá cho các cấp quản lý và người dân địa phương trong việc đưa ra quyết định canh tác lâm nghiệp, hướng tới mục tiêu phát triển rừng bền vững.

II. Thách thức trong quản lý độ phì nhiêu của đất rừng thông

Mặc dù rừng trồng thông ba lá mang lại nhiều lợi ích, việc quản lý và duy trì độ phì nhiêu của đất dưới tán rừng này cũng đối mặt với không ít thách thức. Một trong những vấn đề chính là quá trình axit hóa đất tự nhiên do sự phân hủy chậm của lá thông. Lớp thảm mục có hàm lượng lignin và tanin cao, tạo ra môi trường chua, ảnh hưởng đến hoạt động của vi sinh vật và khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cây trồng khác. Thêm vào đó, việc khai thác theo chu kỳ ngắn có thể làm cạn kiệt nguồn dinh dưỡng NPK trong đất nếu không có biện pháp bồi hoàn hợp lý. Nghiên cứu của Keeves (1996) đã chỉ ra sự thoái hóa lập địa khi khai thác rừng thông chu kỳ ngắn ở Úc. Tại Mang Yang, địa hình dốc cũng là một yếu tố làm tăng nguy cơ xói mòn đất rừng, đặc biệt là sau khi khai thác hoặc trong những năm đầu của chu kỳ trồng mới.

2.1. Hiện tượng suy thoái và xói mòn đất rừng phòng hộ

Khu vực quản lý rừng phòng hộ Mang Yang có địa hình chia cắt, độ dốc lớn, là điều kiện thuận lợi cho quá trình xói mòn đất rừng. Khi thảm thực vật bị suy giảm, đặc biệt là lớp cây bụi thảm tươi, bề mặt đất sẽ tiếp xúc trực tiếp với các yếu tố thời tiết cực đoan. Nước mưa không được cản lại sẽ cuốn trôi lớp đất mặt giàu dinh dưỡng, làm giảm sút nghiêm trọng độ phì nhiêu của đất. Nghiên cứu của Nguyễn Minh Thanh và Dưỡng Thanh Hải (2013) cho thấy khi độ tàn che giảm, tỷ lệ xói mòn tăng lên đáng kể. Các hoạt động như xử lý thực bì bằng phương pháp đốt trước mùa khô, mặc dù giúp phòng cháy, nhưng cũng làm mất đi lớp vật liệu hữu cơ bảo vệ và làm đất bị chai cứng, giảm khả năng thấm nước, từ đó gia tăng nguy cơ thoái hóa đất.

2.2. Ảnh hưởng của thảm thực vật dưới tán rừng đến đất

Thảm thực vật dưới tán rừng và lớp thảm mục có vai trò kép trong hệ sinh thái. Chúng vừa là nguồn cung cấp hữu cơ, vừa là lớp che phủ bảo vệ đất. Tuy nhiên, lá của cây thông ba lá phân hủy chậm, có thể tích tụ thành một lớp dày, ngăn cản sự phát triển của các loài cây cỏ khác, làm giảm sự đa dạng của thảm thực vật dưới tán rừng. Điều này dẫn đến chu trình dinh dưỡng bị chậm lại. Nghiên cứu tại dãy Himalaya của Chandran.K (1988) cho thấy sự tích lũy thảm mục ở rừng lá kim cao hơn rừng lá rộng, và đất dưới rừng thông Pinus có độ pH đất rừng chua hơn. Việc thiếu vắng một thảm thực vật đa dạng cũng làm giảm khả năng giữ ẩm và ổn định cấu trúc đất, khiến đất dễ bị khô hạn và suy thoái hơn.

III. Phương pháp phân tích thành phần cơ giới đất Pinus kesiya

Để đánh giá chính xác các đặc điểm của đất, một phương pháp nghiên cứu khoa học và bài bản là điều kiện tiên quyết. Nghiên cứu tại Mang Yang đã áp dụng một quy trình chuẩn, từ việc thu thập số liệu ngoại nghiệp đến phân tích mẫu đất trong phòng thí nghiệm. Việc xác định thành phần cơ giới của đất là một trong những bước quan trọng nhất, vì nó quyết định đến khả năng thoát nước, giữ ẩm và độ thoáng khí của đất. Kết quả phân tích giúp phân loại đất, từ đó lựa chọn loài cây trồng phù hợp và đề xuất các biện pháp kỹ thuật canh tác tối ưu. Nghiên cứu này, tương tự như các luận văn thạc sĩ lâm nghiệp uy tín, sử dụng các phương pháp được công nhận rộng rãi để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của dữ liệu, làm cơ sở vững chắc cho các kết luận và đề xuất sau này.

3.1. Quy trình thu thập và phân tích mẫu đất tại hiện trường

Quy trình phân tích mẫu đất bắt đầu từ việc lập các ô tiêu chuẩn (OTC) có diện tích 500m2 tại các lâm phần thông có độ tuổi khác nhau (trồng năm 1986, 1995, 2002). Trong mỗi OTC, mẫu đất được lấy tại 5 điểm theo một sơ đồ định sẵn ở độ sâu 0-40cm. Các mẫu đất riêng lẻ được trộn đều để tạo thành một mẫu tổng hợp đại diện. Mẫu sau đó được đưa về phòng thí nghiệm, hong khô tự nhiên, loại bỏ rễ cây và đá lẫn, rồi được giã nhỏ và rây qua sàng có đường kính 1mm. Quy trình này đảm bảo mẫu đất phản ánh đúng thực trạng của khu vực nghiên cứu. Phương pháp này tuân thủ theo quy trình chuẩn của Bộ môn Khoa học đất, Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam, đảm bảo tính nhất quán và khoa học.

3.2. Đánh giá đặc tính đất feralit và thành phần cơ giới

Thành phần cơ giới của đất được xác định bằng phương pháp Robinson. Kết quả cho thấy đất tại khu vực nghiên cứu chủ yếu là đất thịt nhẹ đến thịt trung bình, thuộc nhóm đặc tính đất feralit phổ biến ở vùng Tây Nguyên. Cụ thể, đất dưới tán rừng thông trồng năm 1986 và 1995 được phân loại là đất thịt nhẹ, với tỷ lệ cát và limon chiếm ưu thế. Trong khi đó, đất ở lâm phần trồng năm 2002 là đất thịt trung bình, với tỷ lệ sét cao hơn (trung bình 23,57%). Sự khác biệt này cho thấy tuổi rừng và các hoạt động lâm sinh có thể ảnh hưởng đến cấu trúc vật lý của đất. Loại đất thịt này có ưu điểm về khả năng giữ nước và dinh dưỡng tốt, nhưng cũng cần chú ý đến nguy cơ bị nén chặt nếu canh tác không hợp lý.

IV. Bí quyết đánh giá tính chất lý hóa đất rừng thông ba lá

Việc đánh giá tính chất lý hóa đất là chìa khóa để hiểu rõ sức khỏe và tiềm năng sản xuất của đất rừng. Các chỉ số như hàm lượng mùn trong đất, độ pH đất rừng, và hàm lượng dinh dưỡng NPK trong đất là những thông số cốt lõi. Chúng phản ánh trực tiếp độ phì nhiêu của đất và khả năng cung cấp dưỡng chất cho cây thông ba lá. Kết quả phân tích hóa học đất tại Mang Yang cho thấy một bức tranh đa chiều. Đất có hàm lượng mùn khá cao, đây là một lợi thế lớn. Tuy nhiên, đất cũng thể hiện tính chua mạnh và nghèo một số dưỡng chất dễ tiêu. Việc phân tích sâu các chỉ số này không chỉ giúp đánh giá hiện trạng mà còn là cơ sở để đề xuất các biện pháp can thiệp kỹ thuật lâm sinh, nhằm cải thiện môi trường đất và tối ưu hóa sinh trưởng của rừng trồng.

4.1. Xác định hàm lượng mùn và độ pH đất rừng trồng

Hàm lượng mùn trong đất, được xác định theo phương pháp Chiurin, cho kết quả rất khả quan. Tại các lâm phần thông trồng năm 1986 và 2002, đất được đánh giá là giàu mùn, với hàm lượng trung bình lần lượt là 4,23% và 4,16%. Đây là kết quả của quá trình tích lũy vật liệu hữu cơ lâu năm. Tuy nhiên, lâm phần 1995 chỉ ở mức trung bình (2,37%). Về độ pH đất rừng, kết quả đo pH(KCl) cho thấy đất ở cả ba lâm phần đều thuộc loại chua mạnh, với giá trị pH dao động từ 4,1 đến 4,5. Độ chua này phù hợp với đặc tính sinh thái của loài Pinus kesiya (thích nghi với pH từ 3,7 - 4,7), do đó không cần các biện pháp cải tạo vôi. Tuy nhiên, độ chua cao có thể hạn chế sự hấp thụ một số dưỡng chất khác.

4.2. Hiện trạng dinh dưỡng NPK và độ phì nhiêu của đất

Phân tích dinh dưỡng NPK trong đất cho thấy một số hạn chế về độ phì nhiêu của đất. Hàm lượng đạm dễ tiêu (NH4+) ở tất cả các lâm phần đều ở mức rất nghèo (dưới 2,5 mg/100g đất). Tương tự, hàm lượng lân dễ tiêu (P2O5) cũng được xếp vào cấp rất nghèo (dưới 1,5 mg/100g đất). Đây là một yếu tố giới hạn lớn đối với sinh trưởng của cây. Nguyên nhân có thể do quá trình khoáng hóa chậm trong môi trường đất chua và việc đốt thực bì định kỳ. Ngược lại, hàm lượng Kali dễ tiêu (K2O) ở mức trung bình tại các lâm phần 1986 và 1995, nhưng lại ở mức nghèo ở lâm phần 2002. Những kết quả này nhấn mạnh sự cần thiết của việc bổ sung phân bón N và P trong các hoạt động thâm canh rừng.

V. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào phát triển rừng bền vững

Kết quả nghiên cứu đặc điểm đất không chỉ dừng lại ở các con số trong phòng thí nghiệm. Giá trị lớn nhất của chúng nằm ở khả năng ứng dụng vào thực tiễn quản lý rừng phòng hộ và thúc đẩy phát triển rừng bền vững. Việc liên kết các tính chất lý hóa đất với tình hình sinh trưởng của cây thông ba lá giúp xác định các yếu tố lập địa ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất rừng. Từ đó, có thể xây dựng các mô hình dự báo và đưa ra các giải pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp, như lựa chọn mật độ trồng, phương thức bón phân, hay các biện pháp cải tạo đất. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tối đa hóa lợi ích kinh tế và môi trường, đồng thời đảm bảo công tác bảo tồn đa dạng sinh học trong khu vực.

5.1. Mối liên hệ giữa đặc điểm đất và sinh trưởng Pinus Kesiya

Nghiên cứu cho thấy mối tương quan rõ rệt giữa tuổi rừng và các chỉ tiêu sinh trưởng. Lâm phần thông 33 tuổi (trồng năm 1986) có trữ lượng trung bình đạt 894,77 m³/ha, cao vượt trội so với lâm phần 17 tuổi (185,20 m³/ha). Mặc dù đất ở các lâm phần có độ chua và hàm lượng N, P nghèo tương tự nhau, nhưng hàm lượng mùn cao và cấu trúc đất thịt nhẹ ở lâm phần già hơn có thể đã tạo điều kiện thuận lợi cho bộ rễ phát triển trong thời gian dài. Theo Ngô Đình Quế (2008), các yếu tố như độ dày tầng đất, hàm lượng mùn trong đất và các chất dinh dưỡng có ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng của Pinus kesiya. Do đó, việc duy trì và nâng cao chất lượng lớp đất mặt là yếu tố quyết định đến năng suất của rừng trồng trong dài hạn.

5.2. Đề xuất giải pháp quản lý và cải thiện tính chất đất

Dựa trên kết quả phân tích, một số giải pháp được đề xuất nhằm hướng tới phát triển rừng bền vững. Thứ nhất, cần hạn chế tối đa việc đốt dọn thực bì. Thay vào đó, nên áp dụng các biện pháp xử lý vật liệu hữu cơ tại chỗ như băm nhỏ và rải đều trên mặt đất để đẩy nhanh quá trình phân hủy, bổ sung mùn và dinh dưỡng. Thứ hai, cần có kế hoạch bón bổ sung phân NPK, đặc biệt là đạm và lân, trong giai đoạn đầu của chu kỳ kinh doanh để thúc đẩy sinh trưởng của cây non. Thứ ba, cần duy trì và khuyến khích sự phát triển của lớp cây bụi thảm tươi đa dạng để tăng cường khả năng che phủ, chống xói mòn và cải thiện hoạt động vi sinh vật đất. Các biện pháp này không chỉ cải thiện tính chất lý hóa đất mà còn góp phần vào bảo tồn đa dạng sinh học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Tài nguyên đất đai là nguồn tài nguyên quan trọng của mỗi quốc gia cũng nhƣ mọi sinh vật trên trái đất. Do vậy ngành khoa học đất ra đời nhƣ thỏa mãn niềm khao khát tìm hiểu sự hình thành và phát triển của đất. Con ngƣời đã tìm hiểu sự tác động qua lại của nguồn tài nguyên rừng và đất, đất là giá thể cho rừng phát triển và ngƣợc lại rừng tham gia vào quá trình hình thành và phát triển của đất, mỗi loại sinh cảnh trạng thái rừng khác nhau sẽ tác động vào đất khác nhau. Đặc tính cơ bản của đất tốt hay xấu đƣợc thể hiện qua độ phì của đất, độ phì là nhân tố tổng hợp đƣợc quy định bởi nhiều yếu tố: đá mẹ, thành phần cơ giới, cấu tạo đất, độ ẩm, độ thoáng khí, độ dày tầng đất, các tính chất lý hóa.

Do đó độ phì ảnh hƣởng đến nhiều mặt của hệ sinh thái nói riêng cũng nhƣ thảm thực vật nói chung. Đất tốt, độ phì cao thì thảm thực vật sẽ sinh trƣởng và phát triển mạnh và ngƣợc lại, thảm thực vật có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc cải tạo chất lƣợng đất. Huyện Mang Yang là một huyện trung tâm của tỉnh Gia Lai, đƣợc sự đầu tƣ và chỉ đạo của các cấp chính quyền, trong những năm trở lại đây địa phƣơng đã có hƣớng chuyển đổi một số diện tích trồng cao su hiệu quả thấp, rừng bạch đàn chu kỳ 3, rừng tự nhiên nghèo kiệt….thành đất rừng sản xuất, rừng phòng hộ. Địa phƣơng đang chọn một số loài nhƣ Thông ba lá, cây Keo lai, cây Bời lời nhớt… làm cây trồng chính.

Tuy nhiên, việc trồng thiếu sự quy hoạch đã đặt ra một câu hỏi cần đƣợc trả lời: là việc trồng rừng sản xuất, phòng hộ có thực sự đem lại hiệu quả hay không? Cũng nhƣ các loài cây trồng trong đó Thông 3 lá có thực sự phù hợp trồng trên đất tại địa phƣơng không? Để có cơ sở khoa học để trả lời câu hỏi này cần có những nghiên cứu cụ thể chi tiết về điều kiện lập địa, đánh giá các giải pháp kỹ thuật trồng đã và đang áp dụng để rừng có khả năng sinh trƣởng và phát triển tốt nhất. Với hy vọng cung cấp những thông tin về đặc điểm đất dƣới tán rừng trồng Thông ba lá, đề tài “Nghiên cứu một số đặc điểm của đất dưới tán rừng trồng Thông ba lá (Pinus kesiya) tại Ban quản lý rừng phòng hộ Mang Yang, huyện Mang Yang, tỉnh Gia Lai” đƣợc đề xuất 1 thực hiện. Kết quả nghiên cứu này sẽ cung cấp đặc điểm một số tính chất lý hóa học cơ bản của đất dƣới tán rừng Thông ba lá ở các tuổi khác nhau, đồng thời sinh trƣởng của loài, làm cơ sở xây dựng các giải pháp phát triển rừng Thông ba lá tại khu vực nghiên cứu. 2 PHẦN I TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.Trên thế giới Trên thế giới vấn đề nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng trực tiếp tới rừng và vấn đề có ý nghĩa quan trọng vì nó tác động không hề nhỏ đến sự hình thành của các trạng thái rừng.

Trong đó nghành khoa học về đất đai đã đƣợc nghiên cứu và thực hiện từ rất lâu. Từ thời xƣa con ngƣời khi sống chung với thiên nhiên đã biết canh tác đất nhằm tạo ra lƣơng thực họ đã không ngừng quan sát tính chất của đất đó là những kiến thức căn bản cho sự phát triển của nghành khoa học đất ngay này.Docutraev (1979) đã nêu ra nguyên tắc khoa học về sự phát sinh và phát triển đất. Ông khẳng định rõ ràng mối liên quan có tính chất quy luật giữa đất và các điều kiện môi trƣờng xung quanh. Ông cho rằng: Đất là vật thể tự nhiên luôn biến đổi, là sản phẩm chung đƣợc hình thành dƣới tác động tổng hợp của 5 nhân tố hình thành đất gồm: đá mẹ, khí hậu, địa hình, sinh vật (động vật, thực vật, vi sinh vật) và thời gian.

Nghiên cứu đất không chỉ xét đến từng yếu tố, từng điều kiện riêng rẽ mà phải xét chúng trong các mối liên quan chặt chẽ với nhau. Trong đó ông đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của sinh vật đến quá trình hình thành đất: “Nhân tố chủ đạo trong quá trình hình thành đất ở nhiệt đới là nhân tố thảm thực vật rừng”. Bởi nhân tố thực vật là nhân tố sáng tạo ra chất hữu cơ và khi chết đi nó lại tạo thành mùn. Độ phì của đất đóng vai trò cực kỳ quan trọng và ảnh hƣởng trực tiếp đến sinh trƣởng và năng suất cây trồng.

Ngƣợc lại các loài cây khác nhau cũng có ảnh hƣởng khác nhau đến độ phì của đất. Trong những năm gần đây có một số công trình nghiên cứu cụ thể về vấn đề này và mới chỉ nghiên cứu cho từng đối tƣợng cây trồng cụ thể.Viliam đã kết luận: vòng tuần hoàn sinh học là cơ sở của sự hình thành đất và độ phì nhiêu của nó. Ông đã chỉ ra vai trò quan trọng của sinh vật trong 3 việc hình thành những tính chất của đất, đặc biệt là cây rừng, vi sinh vật. Thành phần và hoạt đông sống của chúng ảnh hƣởng tới chiều hƣớng hình thành đất.

Năm 1970, Weck, J đã nghiên cứu cho thấy mối quan hệ giữa sinh trƣởng của Tếch (Tectona grandis) và một số yếu tố đất đƣợc xây dựng thông qua phƣơng: R= 1/3(P * S). Trong đó R là sinh trƣởng hàng năm (m3/ha), P là độ dày tầng đất (cm), S là độ no bazơ (mg/100g). D (1989) đã nghiên cứu về sự thay đổi tính chất đất dƣới rừng Keo lá tràm ở các tuổi 2, 3 và 4. Các tác giả cho rằng rừng trồng Keo lá tràm cải thiện đáng kể một số tính chất độ phì đất nhƣ độ chua của đất biến đổi từ 5,9 – 7,6, khả năng giữ nƣớc của đất tăng từ 22,9% lên 32,7%, chất hữu cơ tăng từ 0,81% lên 2,7%, đạm tăng từ 0,36% lên 0,5% và đặc biệt màu sắc của đất cũng biến đổi một cách rõ rệt từ màu nâu vàng sang màu nâu.

Ormand và Will khi nghiên cứu sau khai thác rừng P. Radiata với chu kỳ ngắn đã cho thấy đất rừng bị thoái hóa khá rõ. Năm 1978 Turvey cũng cho biết khi thay thế rừng tự nhiên bằng P. Radiata với chu kỳ 15 – 20 sản lƣợng 400 m3/ha đã làm giảm độ phì của đất do khai thác.

Hơn nữa do thảm thực mục rừng thông khó phân giải nên làm chậm quay vòng các chất khoáng ở các dạng lập địa này (dẫn theo Phạm Văn Điển). Trong lĩnh vực đất rừng, đã có nhiều công trình của các tác giả trên thế giới đi sâu nghiên cứu về tính chất của đất ở các khu vực khác nhau, ở các trạng thái khác nhau và đã rút ra đƣợc kết luận: Nhìn chung độ phì của đất dƣới rừng trồng đã đƣợc cải thiên tăng dần theo tuổi (Shosh, 1978; Iha.P và Ranthore, 1984; Chakraborty.D, 1989; Ohta, 1993; Trung tâm lâm nghiệp quốc tế (CIFOR), 1998; Chandran. Công trình nghiên cứu tác dụng của thảm thực vật rừng đối với đất của Monin (Nga) đã chứng minh rằng: “Với mỗi loại thảm che khác nhau, lƣợng vật 4 chất hữu cơ hàng năm trả lại cho đất và khả năng làm tăng độ phì của đất là khác nhau.T (1994) thì việc trồng rừng có thể đem lại những ảnh hƣởng tích cực khi mà độ phì của đất đƣợc cải thiện. Ngƣợc lại, nó có thể ảnh hƣởng tiêu cực nếu nó làm mất cân bằng hay cạn kiệt nguồn dinh dƣỡng trong đất.

Nhìn chung, việc trồng rừng cải thiện các tính chất vật lý đất. Tuy nhiên việc sử dụng cơ giới hóa trong xử lý thực bì, khai thác, trồng rừng là nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm sức sản xuất của đất. Nghiên cứu của Keeves (1996) (dẫn theo Vũ Tấn Phƣơng, 2001) đã cho thấy sự thoái hóa lập địa khi khai thác rừng thông chu kỳ ngắn ở Úc. Theo tác giả, có tới 90% chất dinh dƣỡng trong sinh khối bị lấy đi khỏi rừng.

Bên cạnh đó một số nghiên cứu cho rằng, các cây gỗ mọc nhanh tiêu thụ một lƣợng dinh dƣỡng rất lớn ở giai đoạn đầu và giảm dần ở các giai đoạn tuổi già. Vì vậy trồng cây mọc nhanh với chu kỳ khai thác ngắn ở nhiệt đới sẽ làm cho đất chóng kiệt quệ hơn so với các loài cây lá kim có chu kỳ dài (80 – 100 năm) ở ôn đới theo Chijiok (1980), Ghosh (1978), Smith. Nghiên cứu của Reynolds.M (1988) đã xem xét đất ở hai trạng thái: đất đƣợc che phủ bởi trảng cỏ cây bụi và đất đƣợc che phủ bởi rùng lá kim ở khu vực đất dốc xứ Wales. Nghiên cứu đã xác nhận rằng việc trồng rừng lá kim làm cho nồng độ anion trong đất thay đổi từ 1,5 – 3 lần trong khi nồng đô H+ chỉ biến đổi rất ít.

Các nhà khoa học Ấn Độ: Chandran.K (1988) đã nghiên cứu về đặc điểm đất đai dƣới ba loại rừng trồng lá kim khác nhau: Cryptomelia Japonica, Pinus, Cupressos Torulosa và rừng lá rộng ở phía đông dãy Himalaya cho thấy sự tích lũy thảm mục ở rừng lá kim cao hơn rừng lá rộng. Đất ở các khu vực này đều chua và độ chua trao đổi cao nhất ở tầng đất mặt dƣới rừng thông Pinus. Rừng Cryptomelia japonica có lƣợng canxi trao đổi lớn nhất. 5 Trong những năm gần đây, trung tâm Lâm nghiệp quốc tế (CIFOR) đã tiến hành nghiên cứu về quản lí lập địa và sản lƣợng rừng trồng ở các nƣớc nhiệt đới.

CIFOR đã tiến hành nghiên cứu trên các đối tƣợng Bạch đàn, Keo thuần loài trên các dạng lập địa khác nhau ở các nƣớc Congo, Brazil, Nam Phi, Indonesia, Trung Quốc và Ấn độ. Kết quả nghiên cứu cho thấy, các biện pháp xử lý lập địa khác nhau và các loài cây trồng khác nhau có ảnh hƣởng rất khác nhau đến tính chất dinh dƣỡng, độ phì nhiêu, cân bằng nƣớc sự thủy phân thảm mục và chu trình dinh dƣỡng khoáng (CIFOR, 1997). Ở Việt Nam Trên quan điểm phát sinh, việc phân chia đất theo phân loại Việt Nam đƣợc dựa trên cơ sở xem tổng hợp các yếu tố và các quá trình hình thành đất, hình thái phẫu diện đất và một số tính chất lý hóa học đất. Bảng hƣớng dẫn phân loại đất dùng cho tỷ lệ bản đồ trung bình và lớn (Tôn Tất Chiểu, 1978), gồm có 2 cấp phân vị, nhóm và loại đất; trong đó đất Việt Nam đƣợc chia thành 14 nhóm với 64 loại.

Ở mức chi tiết hơn một số nhóm loại “ đất tốt hợp” đƣợc tách cụ thể hơn, chủ yếu theo mẫu chất hình thành đất và mức độ phèn mặn, đƣa số nhóm, loại đất lên 15 nhóm và 86 loại.