Nghiên cứu cấu trúc và đa dạng thực vật rừng tự nhiên tại Vườn Quốc gia Ba Vì

Khám phá đa dạng thực vật rừng tự nhiên Vườn Quốc gia Ba Vì. Tìm hiểu hệ sinh thái phong phú, loài cây quý hiếm và giá trị bảo tồn.

• Tác giả: Trần Thị Quỳnh
• Người hướng dẫn: Lương Thị Phương
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm cấu trúc và tính đa dạng thực vật của rừng tự nhiên tại Vườn Quốc gia Ba Vì – Hà Nội
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Toàn cảnh rừng Ba Vì Nghiên cứu cấu trúc đa dạng thực vật

Vườn Quốc gia Ba Vì là một trong những trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của Việt Nam. Nơi đây sở hữu một hệ thực vật Ba Vì phong phú, đóng vai trò là "lá phổi xanh" cho thủ đô Hà Nội. Việc nghiên cứu cấu trúc và tính đa dạng thực vật của rừng tự nhiên tại đây không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn là cơ sở để đề ra các chiến lược quản lý và bảo tồn hiệu quả. Rừng tự nhiên tại Ba Vì, đặc biệt trong phân khu phục hồi sinh thái, đang trải qua những biến đổi sâu sắc do tác động của con người trong quá khứ và các quá trình diễn thế tự nhiên. Nghiên cứu một số đặc điểm cấu trúc và tính đa dạng thực vật của rừng tự nhiên tại vườn quốc gia ba vì hà nội là nhiệm vụ cấp thiết nhằm cung cấp các số liệu nghiên cứu rừng Ba Vì chính xác. Các dữ liệu này giúp đánh giá hiện trạng, dự báo xu hướng phát triển và đề xuất các biện pháp lâm sinh phù hợp. Luận văn của tác giả Trần Thị Quỳnh (2018) là một tài liệu quan trọng, cung cấp nền tảng dữ liệu thực địa về cấu trúc tổ thành, quy luật phân bố và các chỉ số đa dạng sinh học. Nội dung bài viết này sẽ phân tích sâu các kết quả nghiên cứu đó, tối ưu hóa thông tin để phục vụ cho cả mục đích học thuật và công tác bảo tồn tài nguyên thực vật. Sự hiểu biết về cấu trúc rừng, bao gồm phân bố cây theo đường kính, chiều cao và mối tương quan giữa chúng, là chìa khóa để quản lý rừng bền vững, đảm bảo các chức năng phòng hộ, sinh thái và kinh tế.

1.1. Giá trị đa dạng sinh học Vườn quốc gia Ba Vì

Vườn quốc gia Ba Vì là nơi lưu giữ nguồn gen quý giá với 1.201 loài thực vật bậc cao có mạch. Trong đó, có nhiều loài đặc hữu và quý hiếm được ghi trong Sách Đỏ Việt Nam. Theo thống kê, khu vực này có 36 loài cây gỗ quý hiếm như Bách xanh, Thông tre, Sến mật và 49 loài mang tên Ba Vì (đặc hữu theo thời điểm). Sự phong phú này tạo nên một khu hệ thực vật Ba Vì độc đáo, có giá trị cao về khoa học và bảo tồn. Ngoài ra, hệ thực vật Ba Vì còn cung cấp 503 loài cây thuốc, phục vụ cho y học cổ truyền và hiện đại. Giá trị đa dạng sinh học không chỉ nằm ở số lượng loài mà còn ở sự phức tạp của các quần xã thực vật núi Ba Vì, tạo nên một hệ sinh thái ổn định, có khả năng chống chịu cao với các biến đổi môi trường.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu thảm thực vật Ba Vì

Nghiên cứu thảm thực vật Vườn quốc gia Ba Vì có vai trò then chốt trong việc hoạch định chính sách bảo tồn. Việc hiểu rõ về cấu trúc tầng tán rừng, thành phần loài và quy luật phân bố giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định chính xác. Các luận văn đa dạng thực vật Ba Vì như công trình của Trần Thị Quỳnh cung cấp dữ liệu định lượng, làm cơ sở khoa học cho các biện pháp can thiệp lâm sinh, chẳng hạn như khoanh nuôi tái sinh, trồng bổ sung các loài cây bản địa, và điều tiết mật độ. Thông qua đó, quá trình phục hồi rừng tự nhiên được thúc đẩy, giúp nâng cao chức năng phòng hộ, bảo vệ nguồn nước và giảm thiểu xói mòn đất, đồng thời duy trì vẻ đẹp cảnh quan cho phát triển du lịch sinh thái.

II. Thách thức bảo tồn Đánh giá thực trạng rừng tự nhiên Ba Vì

Mặc dù có giá trị to lớn, rừng tự nhiên tại Vườn Quốc gia Ba Vì đang đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác gỗ, đốt nương làm rẫy trong quá khứ đã làm suy giảm nghiêm trọng diện tích và chất lượng rừng. Quá trình diễn thế phục hồi diễn ra chậm và không đồng đều, tạo nên nhiều trạng thái rừng khác nhau, từ rừng nghèo, rừng nghèo kiệt đến rừng trung bình. Nghiên cứu của Trần Thị Quỳnh (2018) đã phân loại rừng thành ba trạng thái chính: Rừng trung bình (TXB), Rừng nghèo (TXN), và Rừng nghèo kiệt (TXK) dựa trên các chỉ tiêu về mật độ, tổng tiết diện ngang và trữ lượng. Trạng thái TXK có trữ lượng thấp nhất, chỉ khoảng 87.82 m³/ha, trong khi trạng thái TXB đạt 144.17 m³/ha. Sự phân hóa này phản ánh mức độ tác động khác nhau của con người và điều kiện lập địa. Thách thức lớn nhất hiện nay là làm thế nào để thúc đẩy quá trình phục hồi một cách tự nhiên và bền vững. Việc thiếu các số liệu nghiên cứu rừng Ba Vì cập nhật và chi tiết về đặc điểm sinh thái rừng ở các phân khu phục hồi là một rào cản lớn. Do đó, việc phân tích cấu trúc và tính đa dạng thực vật trở thành một nhiệm vụ cốt lõi để hiểu rõ động lực phát triển của hệ sinh thái và đề xuất giải pháp can thiệp phù hợp.

2.1. Phân loại các trạng thái rừng tự nhiên đang suy giảm

Nghiên cứu đã xác định rõ ba trạng thái rừng dựa trên các chỉ số lâm học. Trạng thái rừng trung bình (TXB) có mật độ cây từ 400-410 cây/ha và tổng tiết diện ngang khoảng 29.62 m²/ha. Trạng thái rừng nghèo (TXN) có mật độ 350-380 cây/ha và tiết diện ngang 28.5 m²/ha. Cuối cùng, trạng thái rừng nghèo kiệt (TXK) có mật độ biến động từ 310-410 cây/ha nhưng tiết diện ngang chỉ đạt 17.19 m²/ha. Sự khác biệt này cho thấy cấu trúc tầng tán rừng ở trạng thái TXK rất thưa thớt, trữ lượng gỗ thấp. Việc phân loại này giúp nhận diện các khu vực ưu tiên cần can thiệp để thúc đẩy quá trình phục hồi, hướng tới một cấu trúc rừng ổn định hơn.

2.2. Ảnh hưởng của tác động con người đến quần xã thực vật

Lịch sử khai thác và các hoạt động dân sinh đã để lại dấu ấn sâu sắc lên quần xã thực vật núi Ba Vì. Tổ thành loài hiện tại chủ yếu là các loài cây ưa sáng, mọc nhanh như Sồi xanh, Thành ngạnh. Các loài cây gỗ lớn, có giá trị kinh tế cao chỉ xuất hiện với tỷ lệ thấp. Điều này cho thấy rừng đang trong giai đoạn đầu của diễn thế thứ sinh. Tuy nhiên, sự xuất hiện dần dần của các loài cây gỗ lớn trong tổ thành là một tín hiệu tích cực, cho thấy tiềm năng phục hồi nếu được bảo vệ tốt. Các hoạt động du lịch không được quản lý chặt chẽ cũng có thể gây áp lực lên hệ sinh thái, đòi hỏi phải có các biện pháp quản lý và bảo tồn tài nguyên thực vật một cách hiệu quả.

III. Phương pháp phân tích cấu trúc tầng tán rừng tự nhiên Ba Vì

Để đánh giá cấu trúc và tính đa dạng thực vật của rừng Ba Vì, nghiên cứu đã áp dụng các phương pháp định lượng hiện đại trong lâm học. Phương pháp chính là lập các ô tiêu chuẩn (OTC) có diện tích 1000m² tại ba trạng thái rừng (TXB, TXN, TXK) để thu thập số liệu. Trong mỗi OTC, tất cả các cây có đường kính D1.3 từ 6cm trở lên đều được đo đếm các chỉ tiêu như đường kính ngang ngực, chiều cao vút ngọn, đường kính tán và xác định tên loài. Dữ liệu sau đó được xử lý bằng phần mềm thống kê như Excel và SPSS. Thành phần loài thực vật được phân tích thông qua công thức tổ thành theo tỷ lệ số cây và chỉ số giá trị quan trọng (IV%). Chỉ số IV% kết hợp mật độ tương đối và tiết diện ngang tương đối, phản ánh chính xác hơn vai trò sinh thái của từng loài trong quần xã. Ngoài ra, các quy luật phân bố số cây theo đường kính (N/D) và chiều cao (N/Hvn) được mô phỏng bằng hàm Weibull. Đây là một phương pháp toán học hiệu quả để mô tả cấu trúc thẳng đứng và cấu trúc ngang của lâm phần, từ đó đưa ra các nhận định về giai đoạn phát triển và tính ổn định của rừng.

3.1. Phân tích thành phần loài thực vật qua chỉ số IV

Thành phần loài thực vật là một chỉ tiêu cốt lõi. Theo kết quả nghiên cứu, khi sử dụng chỉ số IV%, các loài cây gỗ lớn như Kháo, Hà nu, hoặc cây ưa sáng gỗ lớn như Sồi xanh chiếm tỷ trọng đáng kể. Ví dụ, tại trạng thái TXB, loài Sồi xanh có IV% lên tới 34.11%. Trong khi đó, ở trạng thái TXN, loài Hà nu chiếm ưu thế với IV% là 32.03%. Điều này cho thấy mặc dù là rừng thứ sinh, một số loài cây chủ chốt đã bắt đầu khẳng định vai trò của mình trong quần xã thực vật núi Ba Vì. Việc xác định các loài ưu thế này là cơ sở để lựa chọn loài cây mục tiêu trong các hoạtá động lâm sinh.

3.2. Quy luật phân bố thực vật theo đường kính và chiều cao

Phân tích phân bố thực vật theo độ cao và đường kính cho thấy cấu trúc của rừng. Kết quả mô phỏng bằng hàm Weibull cho thấy phân bố số cây theo đường kính (N/D1.3) ở cả ba trạng thái đều có dạng một đỉnh lệch trái. Điều này có nghĩa là số lượng cây tập trung nhiều ở các cỡ đường kính nhỏ và trung bình (24-32cm), đặc trưng của một khu rừng trẻ đang phát triển. Tương tự, phân bố số cây theo chiều cao (N/Hvn) cũng có dạng một đỉnh, tập trung ở cỡ 6-10m. Các quy luật này khẳng định rừng Ba Vì đang trong giai đoạn phục hồi, chưa đạt đến độ thành thục, và cần được tiếp tục nuôi dưỡng để hướng tới một cấu trúc tầng tán rừng bền vững hơn.

IV. Cách đo lường tính đa dạng thực vật rừng Ba Vì hiệu quả

Đánh giá tính đa dạng thực vật không chỉ dừng lại ở việc thống kê số lượng loài. Các chỉ số sinh thái định lượng là công cụ hiệu quả để đo lường mức độ đa dạng một cách khách quan. Nghiên cứu tại Ba Vì đã sử dụng một bộ các chỉ số quan trọng để phản ánh bức tranh toàn diện về sự phong phú và đồng đều của hệ thực vật Ba Vì. Đầu tiên là chỉ số phong phú loài (R), tính bằng tỷ lệ giữa tổng số loài và tổng số cá thể. Tiếp theo là các chỉ số đa dạng phức hợp, bao gồm chỉ số Shannon-Wiener (H') và chỉ số Simpson (D). Chỉ số Shannon-Wiener rất nhạy cảm với sự thay đổi của các loài hiếm, trong khi chỉ số Simpson lại nhấn mạnh vai trò của các loài chiếm ưu thế. Việc sử dụng đồng thời cả hai chỉ số này giúp đưa ra một đánh giá cân bằng và chính xác hơn. Cuối cùng, chỉ số đồng đều Pielou (J) được dùng để đo lường mức độ phân bố đồng đều của các cá thể giữa các loài. Một quần xã có chỉ số J cao (tiệm cận 1) cho thấy các loài có số lượng cá thể tương đương nhau, thể hiện sự cân bằng sinh thái.

4.1. Ứng dụng chỉ số Shannon Wiener và Simpson trong nghiên cứu

Kết quả tính toán cho thấy các trạng thái rừng ở Ba Vì có mức độ đa dạng khá cao. Theo chỉ số Shannon-Wiener (H'), trạng thái TXK (rừng nghèo kiệt) lại có độ đa dạng cao nhất, sau đó đến TXN và thấp nhất là TXB. Điều này có vẻ nghịch lý nhưng được giải thích là do rừng TXK đang ở giai đoạn đầu của diễn thế, có nhiều loài tiên phong cùng cạnh tranh sinh trưởng, chưa hình thành loài ưu thế rõ rệt. Ngược lại, ở trạng thái TXB, một số loài đã chiếm ưu thế, làm giảm nhẹ chỉ số này. Chỉ số Simpson cũng cho kết quả tương tự, với tất cả các trạng thái đều có chỉ số xấp xỉ 1, khẳng định sự đa dạng cao của quần xã thực vật núi Ba Vì.

4.2. Đánh giá mức độ phong phú và đồng đều của các loài

Về mức độ phong phú, trạng thái rừng TXB có chỉ số R cao nhất, phản ánh sự ổn định và điều kiện môi trường thuận lợi hơn. Trạng thái TXK có mức độ phong phú kém nhất. Về chỉ số đồng đều (J), trạng thái TXN có chỉ số J' cao nhất (khoảng 0.96), cho thấy số lượng cá thể giữa các loài phân bố rất đồng đều. Nhìn chung, các chỉ số đều cho thấy giá trị đa dạng sinh học của rừng tự nhiên Ba Vì là rất cao, tuy nhiên có sự khác biệt giữa các trạng thái rừng. Xu hướng chung là mức độ đồng đều và đa dạng loài có xu hướng giảm dần từ trạng thái rừng phục hồi non (TXK) đến trạng thái ổn định hơn (TXB), phù hợp với quy luật diễn thế sinh thái.

V. Giải pháp phục hồi rừng Ứng dụng kết quả nghiên cứu Ba Vì

Từ những phân tích về cấu trúc và tính đa dạng thực vật, nghiên cứu đã đề xuất một số giải pháp kỹ thuật lâm sinh và quản lý nhằm thúc đẩy quá trình phục hồi rừng tự nhiên tại Vườn Quốc gia Ba Vì. Các giải pháp này không chỉ dựa trên lý thuyết mà còn bám sát thực trạng của từng trạng thái rừng. Mục tiêu chung là hướng tới một hệ sinh thái bền vững, đa chức năng, vừa bảo tồn được đa dạng sinh học, vừa phát huy vai trò phòng hộ và cảnh quan. Các biện pháp được chia thành hai nhóm chính: biện pháp kỹ thuật và biện pháp quản lý. Biện pháp kỹ thuật tập trung vào việc điều tiết các yếu tố bên trong lâm phần như tổ thành loài và độ tàn che. Biện pháp quản lý hướng tới việc giảm thiểu các tác động tiêu cực từ bên ngoài, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường hiệu quả phòng cháy chữa cháy rừng. Việc kết hợp đồng bộ các giải pháp này là chìa khóa để bảo tồn tài nguyên thực vật tại Ba Vì một cách hiệu quả và lâu dài. Đặc biệt, việc ứng dụng kiến thức bản địa của người dân địa phương kết hợp với tiến bộ khoa học kỹ thuật sẽ mang lại thành công cao nhất.

5.1. Kỹ thuật lâm sinh điều tiết tổ thành và mật độ cây

Dựa trên kết quả phân tích tổ thành, giải pháp kỹ thuật chính là điều tiết cấu trúc rừng. Cần lựa chọn và bảo vệ các cây mẹ thuộc các loài cây gỗ lớn, có giá trị, có khả năng gieo giống tốt để xúc tiến tái sinh tự nhiên. Tại những nơi có mật độ cây tái sinh quá dày, cần thực hiện tỉa thưa để giải phóng không gian sinh trưởng cho các cây mục tiêu. Ngược lại, ở những khoảng trống lớn trong rừng, cần tiến hành tái sinh nhân tạo bằng cách trồng bổ sung các loài cây bản địa, ưa sáng, mọc nhanh như một trong những các loài cây gỗ lớn ở Ba Vì. Việc điều tiết độ tàn che cũng rất quan trọng để tạo điều kiện ánh sáng phù hợp cho tầng cây tái sinh phát triển.

5.2. Biện pháp bảo tồn tài nguyên thực vật và phòng chống cháy

Để bảo tồn tài nguyên thực vật hiệu quả, công tác quản lý bảo vệ rừng cần được tăng cường. Ba Vì là khu vực có nguy cơ cháy rừng cao, do đó, công tác phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR) phải được đặt lên hàng đầu. Cần xây dựng các chương trình tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng địa phương về tầm quan trọng của rừng và các quy định về PCCCR. Việc thành lập và duy trì các tổ đội xung kích PCCCR tại các xã vùng đệm là rất cần thiết. Bên cạnh đó, cần tăng cường tuần tra, kiểm soát để ngăn chặn các hành vi xâm hại tài nguyên rừng, đảm bảo cho quá trình phục hồi diễn ra một cách tự nhiên và không bị gián đoạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu các công trình của Phan Kế Lộc (1992) về cấu trúc hệ thực vật Cúc Phƣơng, Nguyễn Nghĩa Thìn (1992 – 1994) về đa dạng thực vật Cúc Phƣơng, từ năm 1995 – 2002 Nguyễn Nghĩa Thìn cùng tác giả khác đã công bố nhiều bài báo về đa dạng về thành phần của Vƣờn Quốc gia Cúc Phƣơng, vùng núi đá vôi Hòa Bình, Khu bảo tồn Na Hang, Khu mỏ vàng ở Bồng Miên (Tam Kỳ - Quảng Nam) Vùng núi Sapa – Phan xi pan, vùng ven biển Nam trung bộ, Vùng núi Quảng Ninh, lƣu vực Sông Đà, các Vƣờn Quốc gia Cát Bà, Bến En, Cát Tiên, Pù Mát, Phong Nha, Ba Bể, Yôk Đôn. Qua quá trình nghiên cứu tác giả đã công bố cuốn Cẩm nang nghiên cứu đa dạng sinh vật nhằm hƣớng dẫn cách đánh giá tính đa dạng thực vật của vùng nghiên cứu cho các Vƣờn Quốc gia và Khu bảo tồn trong cả nƣớc Một số chƣơng trình, dự án của chính phủ và các tổ chức thế giới nhƣ: Birdlife, WWF, IUCN, WB…đã có nhiều chƣơng trình hành động nghiên cứu bảo vệ và bảo tồn đa dạng sinh học Việt Nam đóng góp một phần đáng kể cho công tác nghiên cứu tiếp theo. 7 Chƣơng 2 MỤC TIÊU GIỚI HẠN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu chung Bổ sung cơ sở khoa học về tính đa dạng sinh học thành phần thực vật, các quy luật cấu trúc trên cơ sở định lƣợng phục vụ cho việc phát triển rừng bền vững.

Mục tiêu cụ thể - Đánh giá tính đa dạng về cấu trúc tổ thành tầng cây cao và cây tái sinh. - Đánh giá đƣợc tình hình sinh trƣởng và một số đặc điểm cấu trúc tầng cây cao tại VQG Ba Vì. - Đề xuất một số giải pháp phục vụ cho công tác bảo vệ và phát triển rừng tự nhiên tại VQG Ba Vì theo hƣớng bền vững và đa chức năng. Đối tƣợng, phạm vi và giới hạn nghiên cứu.

Về đối tượng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của khóa luận là trạng thái rừng tự nhiên phân bố trong Vƣờn Quốc gia Ba Vì – Hà Nội. Giới hạn phạm vi nghiên cứu Về nội dung đề tài chỉ nghiên cứu một số đặc điểm cấu trúc cơ bản và các chỉ tiêu sinh trƣởng của tầng cây cao, tính đa dạng về thực vật tại Vƣờn Quốc gia.3 Nội dung nghiên cứu 2. Phân chia trạng thái rừng 2. Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc tầng cây cao - Cấu trúc tổ thành tầng cây cao - Quy luật phân bố số cây theo đƣờng kính - Quy luật phân bố số cây theo chiều cao - Quy luật tƣơng quan giữa chiều cao vút ngọn với đƣờng kính ngang ngực.

Đặc trưng về tính đa dạng loài 2. Mức độ phong phú của loài 2. Mức độ đa dạng loài - Hàm số liên kết Shannon – Wienr - Chỉ số Simpson - Chỉ số đồng đều 2. Đề xuất một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm phát triển rừng tự nhiên tại Vƣờn Quốc gia Ba Vì – Hà Nội.

Phƣơng pháp nghiên cứu 2. Phương pháp thu thập số liệu 2. Phương pháp kế thừa Kế thừa các tài liệu về thảm thực vật, thổ nhƣỡng, khí hậu, lịch sử sử dụng đất, sử dụng rừng. tại khu vực nghiên cứu.

Kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học có liên quan đến thảm thực vật rừng, có liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài đã đƣợc công bố. Phương pháp thu thập số liệu ngoài hiện trường Điều tra sơ thám khu vực nghiên cứu, dựa vào tình hình thực tế của rừng phân loại rừng theo phƣơng pháp của Loetschau để chọn ra đối tƣợng nghiên cứu. * Điều tra tầng cây cao: Mỗi trạng thái lập 2 ô tiêu chuẩn hình chữ nhật, mỗi ô có diện tích 1000m2 (25mx40m) và đo đếm các nhân tố điều tra sau: - Xác định tên loài cho các cây có D1.3 từ 6cm trở lên và đánh giá phẩm chất - Đo đƣờng kính ngang ngực bằng thƣớc kẹp kính, đƣờng kính tán bằng thƣớc dây theo 2 chiều Đông Tây, Nam Bắc rồi lấy trung bình. - Đo chiều cao vút ngọn bằng thƣớc đo cao Blumleiss.

Kết quả đƣợc ghi vào biểu sau: 9 Bảng 2.1: Mẫu biểu điều tra tầng cây cao STT ÔTC: …………… Lô: ………………. Ngày điều tra: ………. Ngƣời điều tra:………. Độ dốc: ……………… Hƣớng dốc: ………….

Vị trí: ………………… Loài D1.3 (cm) H (m) Dtán (m) Chất STT cây ĐT NB TB VN DC ĐT NB TB lƣợng 1 … n 2. Phương pháp xử lý nội nghiệp Số liệu điều tra đƣợc tính toán xử lý theo phƣơng pháp phân tích thống kê trong lâm nghiệp bằng việc sử dụng các phần mềm Excel và SPSS. Phân chia trạng thái rừng Đề tài sử dụng phƣơng pháp phân loại theo thông tƣ 34/2009/TT_BNNPTNT quy định tiêu chí xác định phân loại rừng: Một đối tƣợng đƣợc xác định là rừng nếu đạt đƣợc cả 3 tiêu chí sau: Là một hệ sinh thái, trong đó thành phần chính là các loài cây lâu năm thân gỗ, cau dừa có chiều cao vút ngọn từ 5.0m trở lên (trừ rừng mới trồng và một số loài cây rừng ngập mặn ven biển), tre nứa… có khả năng cung cấp gỗ, lâm sản ngoài gỗ và các giá trị trực tiếp và gián tiếp khác nhƣ bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ môi trƣờng và cảnh quan. Rừng mới trồng các loài cây thân gỗ và rừng mới tái sinh sau khai thác rừng trồng có chiều cao trung bình trên 1.5m đối với loài cây sinh trƣởng chậm, trên 3.0m đối với loài cây sinh trƣởng nhanh và mật độ từ 1000 cây/ha trở lên đƣợc coi là rừng.

Các hệ sinh thái nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản có rải rác một số cây lâu năm là cây thân gỗ, tre nứa, cau dừa… không đƣợc coi là rừng. Độ tàn che của tán cây là thành phần chính của rừng phải từ 0,1 trở lên 10 Diện tích liền khoảnh tối thiểu 0,5 ha trở lên, nếu là dải cây rừng phải có chiều rộng tối thiểu 20m và có từ 3 hàng cây trở lên. Cây rừng trên các diện tích tập trung dƣới 0,5ha hoặc dải rừng hẹp dƣới 20m đƣợc gọi là cây phân tán. Một số quy luật kết cấu lâm phần 2.

Cấu trúc tổ thành a) Xác định công thức tổ thành: + Xác định tổng số cá thể của từng loài (ni) + Tổng số loài (m) m + Xác định tổng số cá thể chung cho các loài N   ni i 1 + Tính số cá thể trung bình của 1 loài: N x (2.1) m + So sánh các ni với x : Nếu ni  x thì loài cây đó có mặt trong công thức tổ thành Nếu ni < x thì loài cây đó có thể bỏ qua + Công thức tổ thành có dạng: k1A1 + k2A2 + … + knAn Trong đó: Ai là tên loài ki là hệ số từng loài cây, ki đƣợc tính theo công thức sau: ni ki  .2) N b) Xác định chỉ số IV%: Chỉ số IV% đƣợc xác định theo phƣơng pháp của Daniel Marmillod (Vũ Đình Huề, (1984 [8]) và Đào Công Khanh, (1996 [11]) N %  G% IV %  (2.3) 2 Trong đó: N% là phần trăm số cá thể ở tầng cây cao của loài nào đó so với tổng số cây trên OTC 11 G% là phần trăm tiết diện ngang của loài cây nào đó so với tổng tiết diện ngang của OTC Theo Daniel Marmillod, những loài cây nào có IV% > 5% mới thực sự có ý nghĩa về mặt sinh thái trong lâm phần. Mặt khác, theo Thái Văn Trừng (1978 [28]) trong một lâm phần, nhóm loài cây nào đó chiếm trên 50% tổng số cá thể của tầng cây cao thì nhóm loài đó đƣợc coi là nhóm loài ƣu thế. Đó là những chỉ dẫn làm cơ sở quan trọng xác định loài và nhóm loài ƣu thế. Cần tính tổng IV% của những loài có trị số này > 5% từ cao đến thấp và dừng lại khi  IV % đạt 50%.

c) Đặc trƣng về mức độ phong phú và đa dạng loài: Mức độ phong phú và đa dạng loài đƣợc đánh giá thông qua các chỉ tiêu định lƣợng, việc tính toán đƣợc thực hiện nhờ phần mềm Excel 2003 và SPSS 13.0 * Mức độ phong phú: Mức độ phong phú của loài đƣợc lƣợng hóa qua công thức: m R (2.4) N Trong đó: N là số cá thể của tất cả các loài m là số loài trong quần xã * Mức độ đa dạng loài: + Hàm số liên kết Shannon – Wiener: Đây là chỉ số đa dạng sinh học thƣờng đƣợc vận dụng. Hàm số này đƣợc hai tác giả là Shannon và Weiner đƣa ra năm 1949 dƣới dạng: m H    pi log pi (2.5) i 1 Trong đó: ni là số lƣợng cá thể của loài i trong quần xã pi là tỷ lệ cá thể của loài i: pi = ni/N Hoặc: H C  N log N   ni log ni  (2.6) n Trong đó: C là hằng số: C = 2,302585 12 H = 0 khi quần xã chỉ có một loài duy nhất, vì khi đó N.logN khi quần xã có số loài cao nhất và mỗi loài chỉ có i i một cá thể. H càng lớn thì tính đa dạng càng cao. + Chỉ số Simpson: Chỉ số Simpson đƣợc sử dụng sớm nhất vào năm 1949 dƣới dạng: m 2 D  1   pi (2.7) 1 Trong đó: m là số loài ni pi  là tổ thành của loài i nào đó N Công thức trên dùng cho trƣờng hợp chọn mẫu ngẫu nhiên hoặc hệ thống ngẫu nhiên với trƣờng hợp N rất lớn so với ni.

Với N không quá lớn so với ni thì dùng công thức: m ni  ni  1  D2  1     (2. Mô phỏng các phân bố thực nghiệm Số liệu sau khi chỉnh lý và lập bảng phân bố tần số thực nghiệm theo tổ, tính toán các đặc trƣng mẫu, đề tài lựa chọn hàm lý thuyết phù hợp để mô phỏng các quy luật phân bố: N/D1. Để mô phỏng phân bố số cây theo cỡ đƣờng kính hoặc cỡ chiều cao chuyên đề lựa chọn phân bố Weibull. Hàm mật độ của phân bố có dạng nhƣ sau: P(x) = λ.9) Căn cứ vào phân bố thực nghiệm để chọn tham số α α = 1: Phân bố có dạng giảm α = 3: Phân bố có dạng đối xứng 1 < α < 3: Phân bố có dạng lệch trái α > 3: Phân bố có dạng lệch phải Tham số λ đƣợc tính theo công thức: n λ= (2.Xiα 13 Xd+Xt Với Xi = (2.11) 2 Xd = Yd - Ymin (2.12) Xt = Yt – Ymin (2.