Nghiên cứu mật độ xương ở phụ nữ miền Bắc Việt Nam bằng phương pháp DEXA

Nghiên cứu mật độ xương theo nhóm tuổi ở phụ nữ miền Bắc Việt Nam bằng phương pháp DEXA máy Hologic, cung cấp thông tin quan trọng về sức khỏe xương.

• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Nghiên cứu mật độ xương ở phụ nữ miền Bắc Việt Nam: Phương pháp DEXA
• Loại tài liệu: đề tài nghiên cứu
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Sơ lược cấu trúc và chức năng của xương
• 1.2. Sơ lược về sự tái tạo xương
• 1.2.1. Sự tái tạo xương
• 1.3. Những thông số sinh hoá phản ánh quá trình tái tạo của xương
• 1.3.1. Những thông số sinh hoá phản ánh quá trình tạo xương
• 1.3.2. Những thông số phản ảnh quá trình huỷ xương
• 1.4. Các yếu tố tham gia điều hòa tái tạo xương
• 1.4.1. Các hormon
• 1.4.2. Các yếu tố điều hòa tại chỗ
• 1.5. Khái niệm loãng xương và các yếu tố nguy cơ gây loãng xương
• 1.5.1. Định nghĩa loãng xương
• 1.5.2. Phân loại loãng xương
• 1.5.2.1. Loãng xương nguyên phát
• 1.5.2.2. Loãng xương thứ phát
• 1.5.3. Những yếu tố nguy cơ gây loãng xương
• 1.5.3.1. Khối lượng xương đỉnh
• 1.5.3.2. Sự mất xương trong quá trình lão hóa
• 1.5.3.3. Những yếu tố nguy cơ gây loãng xương

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu mật độ xương ở phụ nữ miền Bắc Việt Nam

Nghiên cứu mật độ xương ở phụ nữ miền Bắc Việt Nam đang trở thành một chủ đề quan trọng trong y học hiện đại. Với sự gia tăng dân số lão hóa, loãng xương đã trở thành một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Phụ nữ, đặc biệt là những người trên 60 tuổi, có nguy cơ cao mắc chứng loãng xương. Việc nghiên cứu mật độ xương giúp xác định tình trạng sức khỏe xương và đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Tình trạng loãng xương ở phụ nữ miền Bắc Việt Nam

Khoảng 20% phụ nữ trên 60 tuổi ở Việt Nam có triệu chứng loãng xương. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nghiên cứu và đánh giá tình trạng mật độ xương ở nhóm đối tượng này.

1.2. Tác động của loãng xương đến sức khỏe cộng đồng

Gãy xương do loãng xương không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn gây gánh nặng cho hệ thống y tế. Nghiên cứu cho thấy chi phí điều trị loãng xương rất cao, đặc biệt ở các nước phát triển.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu mật độ xương

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về loãng xương, nhưng việc xác định mật độ xương ở phụ nữ miền Bắc Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức. Các yếu tố như di truyền, dinh dưỡng và lối sống ảnh hưởng đến mật độ xương nhưng chưa được nghiên cứu đầy đủ.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến mật độ xương

Di truyền, chế độ ăn uống và hoạt động thể chất là những yếu tố chính ảnh hưởng đến mật độ xương. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về mối liên hệ này.

2.2. Khó khăn trong việc chẩn đoán loãng xương

Việc chẩn đoán loãng xương thường gặp khó khăn do triệu chứng không rõ ràng. Nhiều phụ nữ không biết mình mắc bệnh cho đến khi bị gãy xương.

III. Phương pháp DEXA trong nghiên cứu mật độ xương

Phương pháp DEXA (Dual-Energy X-ray Absorptiometry) là một trong những phương pháp chính xác nhất để đo mật độ xương. Phương pháp này giúp xác định mật độ khoáng chất trong xương, từ đó đánh giá nguy cơ gãy xương.

3.1. Nguyên lý hoạt động của phương pháp DEXA

DEXA sử dụng tia X năng lượng kép để đo mật độ xương. Phương pháp này cho phép xác định mật độ xương ở các vị trí như cột sống và cổ xương đùi.

3.2. Lợi ích của việc sử dụng DEXA

Sử dụng DEXA giúp phát hiện sớm tình trạng loãng xương, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời. Điều này rất quan trọng trong việc giảm thiểu nguy cơ gãy xương.

IV. Kết quả nghiên cứu mật độ xương ở phụ nữ miền Bắc Việt Nam

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng mật độ xương ở phụ nữ miền Bắc Việt Nam có sự khác biệt rõ rệt theo độ tuổi. Kết quả cho thấy mật độ xương giảm dần theo tuổi tác, đặc biệt là sau mãn kinh.

4.1. Mật độ xương theo nhóm tuổi

Kết quả nghiên cứu cho thấy mật độ xương ở phụ nữ từ 60 tuổi trở lên giảm mạnh so với nhóm tuổi trẻ hơn. Điều này cần được chú ý trong các chương trình chăm sóc sức khỏe.

4.2. Ảnh hưởng của các yếu tố đến mật độ xương

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng chế độ ăn uống và lối sống có ảnh hưởng lớn đến mật độ xương. Cần có các biện pháp giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu mật độ xương

Nghiên cứu mật độ xương ở phụ nữ miền Bắc Việt Nam là cần thiết để hiểu rõ hơn về tình trạng sức khỏe xương. Các kết quả nghiên cứu sẽ giúp xây dựng các chương trình phòng ngừa loãng xương hiệu quả.

5.1. Tương lai của nghiên cứu mật độ xương

Cần tiếp tục nghiên cứu để có thêm dữ liệu về mật độ xương ở phụ nữ Việt Nam. Điều này sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho nhóm đối tượng này.

5.2. Đề xuất các biện pháp phòng ngừa loãng xương

Các biện pháp như tăng cường dinh dưỡng, khuyến khích hoạt động thể chất và kiểm tra sức khỏe định kỳ sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ loãng xương.

Nội dung chính

Nghiên Cứu Mật Độ Xương Ở Phụ Nữ Miền Bắc Việt Nam: Đánh Giá Bằng Phương Pháp DEXA Và Xây Dựng Chuẩn Tham Chiếu Nhân Trắc Học

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

• Câu hỏi nghiên cứu chính: Mật độ xương đỉnh (Peak Bone Mass - PBM) và mật độ khoáng xương (BMD) theo từng nhóm tuổi ở phụ nữ miền Bắc Việt Nam là bao nhiêu khi đo bằng phương pháp DEXA? Những yếu tố nhân trắc học, lối sống và tiền sử sản phụ khoa nào tác động trực tiếp đến sự suy giảm mật độ xương?
• Phương pháp nghiên cứu: Thiết kế nghiên cứu dịch tễ học mô tả cắt ngang trên 390 phụ nữ khỏe mạnh từ 15 đến trên 75 tuổi, phân bố đồng đều tại khu vực nội thành (Quận Đống Đa, Hà Nội) và nông thôn (Huyện Kim Bảng, Hà Nam). Đo mật độ xương tại cột sống thắt lưng (L1–L4) và cổ xương đùi bằng hệ thống hấp thụ tia X năng lượng kép (DEXA) trên máy Hologic Explore tiêu chuẩn.
• Phát hiện cốt lõi: Nghiên cứu đã xác lập đường cong biến thiên mật độ xương sinh lý, ghi nhận khối lượng xương đỉnh đạt được trong độ tuổi thanh xuân và chứng minh tốc độ mất xương tăng đột biến sau khi mãn kinh. Chỉ số BMI, chiều cao, cân nặng, tiền sử sinh con, chế độ luyện tập thể lực và thói quen bổ sung sữa có mối tương quan mật thiết với chỉ số BMD.
• Ý nghĩa thực tiễn: Công trình cung cấp hệ thống dữ liệu nhân trắc cơ sở quan trọng, đặt nền móng cho việc chuẩn hóa thang đo T-score riêng cho phụ nữ Việt Nam, nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán sớm và dự phòng nguy cơ gãy xương do loãng xương.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Xu hướng dịch tễ và gánh nặng loãng xương

Loãng xương là bệnh lý chuyển hóa xương mạn tính phổ biến hàng đầu ở người cao tuổi, đặc trưng bởi sự suy giảm khối lượng và tổn hại cấu trúc vi thể của mô xương. Theo dự báo y tế toàn cầu, gãy xương do loãng xương đang trở thành một cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng: nếu năm 1990 toàn thế giới ghi nhận 1,7 triệu ca gãy xương thì con số này ước tính sẽ chạm mốc 6,3 triệu ca vào năm 2050. Tại Mỹ và các nước phát triển, chi phí y tế trực tiếp dành cho điều trị gãy xương tiêu tốn hàng chục tỷ USD mỗi năm.

Tại Việt Nam, các điều tra dịch tễ cho thấy khoảng 20% phụ nữ từ 60 tuổi trở lên biểu hiện các triệu chứng loãng xương rõ rệt. Tuy nhiên, căn bệnh này thường tiến triển âm thầm ("kẻ cắp giấu mặt"), chỉ bộc lộ triệu chứng khi khối lượng xương đã mất đi từ 30% đến 40%, dẫn đến những biến cố lâm sàng nặng nề như gù vẹo cột sống, xẹp lún đốt sống và đặc biệt là gãy cổ xương đùi với tỷ lệ tàn phế, tử vong rất cao.

Khoảng trống nghiên cứu tại Việt Nam

Dù phương pháp hấp thụ tia X năng lượng kép (DEXA) đã được ứng dụng trong lâm sàng, song phần lớn các kết quả đo đạc tại nước ta trước đây đều phải đối chiếu với bộ chỉ số tham chiếu chuẩn của người da trắng hoặc người Châu Á nói chung tích hợp sẵn trong máy.

Người Việt Nam sở hữu những đặc thù riêng biệt về:

• Chỉ số nhân trắc học (vóc dáng nhỏ gọn, khối lượng cơ thể thấp hơn);
• Khẩu phần dinh dưỡng truyền thống có hàm lượng canxi tương đối thấp;
• Tiền sử sản phụ khoa phức tạp (tuổi dậy thì, chu kỳ sinh nở, tần suất cho con bú).

Việc thiếu hụt cơ sở dữ liệu về mật độ xương đỉnh và mật độ xương chuẩn theo lứa tuổi của phụ nữ bản địa dẫn đến nguy cơ sai lệch trong việc phân loại T-score, gây ra tình trạng chẩn đoán quá mức (overdiagnosis) hoặc bỏ sót điều trị. Do đó, một đề tài nghiên cứu quy chuẩn trên nhóm đối tượng phụ nữ miền Bắc là hết sức cấp thiết.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Thiết kế nghiên cứu và chọn mẫu

Nghiên cứu được triển khai theo mô hình mô tả cắt ngang (cross-sectional descriptive study) trên cỡ mẫu 390 phụ nữ khỏe mạnh từ 15 đến ≥75 tuổi tại hai địa bàn đại diện:

1. Nội thành: Quận Đống Đa, TP. Hà Nội ($n = 195$).
2. Ngoại thành / Nông thôn: Xã Liên Sơn và Xã Thi Sơn, Tỉnh Hà Nam ($n = 195$).

Mẫu nghiên cứu được phân tầng đồng đều thành 13 lớp tuổi (15–19, 20–24, ..., 70–74, và ≥75 tuổi), mỗi lớp tuổi gồm 15 đối tượng cho từng vùng. Quy trình chọn mẫu tuân thủ tiêu chuẩn nghiêm ngặt:

• Tiêu chuẩn lựa chọn: Phụ nữ cư trú trên 3 năm tại địa phương, tình trạng sức khỏe tốt, không mắc bệnh lý chuyển hóa hay bệnh mạn tính liên quan đến xương.
• Tiêu chuẩn loại trừ: Tiền sử mắc bệnh lý nội tiết (cường giáp, Basedow, suy giáp, Cushing), đái tháo đường, suy thận, xơ gan, cắt buồng trứng, ung thư; thời gian bất động tại giường >3 tháng; hoặc sử dụng các thuốc ảnh hưởng chuyển hóa xương (Corticoid, Heparin, thuốc chống co giật).

[Tổng mẫu: 390 đối tượng nữ (15 đến ≥75 tuổi)]

Thu thập dữ liệu và kỹ thuật đo DEXA

• Thu thập lâm sàng & Nhân trắc: Phỏng vấn phiếu điều tra dịch tễ (tuổi, nghề nghiệp, tiền sử kinh nguyệt, số lần sinh con, thói quen uống sữa, luyện tập thể dục); đo chiều cao chính xác bằng thước nhân trắc Martin (sai số milimet); cân trọng lượng tiêu chuẩn xa bữa ăn; tính toán chỉ số khối cơ thể (Kaup/BMI) theo phân loại Châu Á - Thái Bình Dương.
• Kỹ thuật đo tỷ trọng khoáng xương: Sử dụng hệ thống DEXA Hologic Explore (Hoa Kỳ sản xuất). Máy vận hành với chùm tia X năng lượng kép qua bộ lọc Samarium (35 keV và 75 keV), sai số kỹ thuật $< 1,5%$, liều chiếu xạ cực thấp (2–4 mrem).
• Vị trí quét chuẩn: Cột sống thắt lưng (L1–L4) và cổ xương đùi. Máy được định cỡ (calibration) tự động hàng ngày bằng phantom chuẩn trước khi tiến hành đo.

Xử lý và phân tích thống kê

Dữ liệu được nhập và xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên ngành EPI-INFO. Các thuật toán áp dụng gồm: tính trung bình ($\bar{X}$), độ lệch chuẩn ($SD$), kiểm định tính phù hợp bằng thuật toán $\chi^2$ (Chi-square), phân tích tương quan tuyến tính đơn biến ($r$) và đa biến nhằm đánh giá mức độ tương quan giữa BMD với các biến số thể chất, sinh sản và lối sống với ngưỡng ý nghĩa thống kê $p < 0,05$.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Mật độ xương (BMD)
  0            15    25       35         50       65     75+

1. Thời điểm đạt mật độ xương đỉnh (PBM)

Nghiên cứu chỉ ra rằng quá trình tích lũy khoáng chất trong xương ở nữ giới phát triển mạnh mẽ trong độ tuổi dậy thì và thanh niên. Mật độ xương đỉnh (Peak Bone Mass) tại cả cột sống thắt lưng và cổ xương đùi đạt giá trị cao nhất trong khoảng 25 đến 34 tuổi. Sau giai đoạn bình nguyên này, khối lượng xương bắt đầu có sự cân bằng âm sinh lý giữa quá trình hủy xương của hủy cốt bào (osteoclast) và tạo xương của tạo cốt bào (osteoblast).

2. Tốc độ mất xương theo lứa tuổi và giai đoạn mãn kinh

Tốc độ suy giảm mật độ xương ở phụ nữ không diễn ra đồng đều mà phân tách thành hai giai đoạn rõ rệt:

• Giai đoạn mất xương chậm: Xuất hiện từ sau tuổi 40 ở cả hai giới do quá trình lão hóa tự nhiên và giảm hấp thu canxi ở ruột.
• Giai đoạn mất xương nhanh: Bắt đầu ngay sau khi mãn kinh (đặc biệt trong 5–10 năm đầu). Do sự suy giảm đột ngột của nồng độ Estrogen nội sinh làm mất đi yếu tố ức chế hủy cốt bào, tỷ lệ giảm mật độ xương và loãng xương tăng vọt ở nhóm phụ nữ $\ge 50$ tuổi.

3. Tác động của chỉ số nhân trắc học (Chiều cao, Cân nặng, BMI)

Phân tích tương quan cho thấy cân nặng và chỉ số khối cơ thể (BMI) có mối liên hệ tỷ lệ thuận chặt chẽ với mật độ khoáng xương ($p < 0,01$). Phụ nữ có thể trạng gầy gò ($BMI < 18,5\text{ kg/m}^2$) hoặc chiều cao khiêm tốn ($\le 145\text{ cm}$) đối mặt với nguy cơ loãng xương cao hơn đáng kể. Ngược lại, nhóm có thể trạng đầy đặn hơn ($BMI \ge 23\text{ kg/m}^2$) có mật độ xương cao hơn nhờ hai cơ chế: tải trọng cơ học kích thích tạo xương và sự gia tăng chuyển hóa Androgen thượng thận thành Estrone tại mô mỡ.

4. Tác động từ tiền sử sản phụ khoa và thói quen sinh hoạt

• Tiền sử sinh đẻ & Mãn kinh: Phụ nữ sinh nhiều con ($\ge 4$ lần) hoặc mãn kinh sớm ($< 40$ tuổi) có mật độ xương thấp hơn rõ rệt so với nhóm chứng, do hao hụt canxi qua các chu kỳ thai nghén/cho con bú kéo dài và thời gian thiếu hụt nội tiết tố dài hơn.
• Chế độ vận động & Dinh dưỡng: Nhóm đối tượng có thói quen rèn luyện thể dục thể thao thường xuyên và bổ sung sữa/chế phẩm từ sữa trong khẩu phần duy trì chỉ số BMD ở CSTL và cổ xương đùi vượt trội so với nhóm ít vận động ($p < 0,05$).

5. Sự khác biệt giữa chuẩn tham chiếu Việt Nam và chuẩn Châu Á của máy

Khi áp dụng tiêu chuẩn chẩn đoán T-score của WHO dựa trên giá trị PBM của người Châu Á mặc định trên máy Hologic, tỷ lệ phân loại loãng xương có sự chênh lệch so với việc sử dụng chỉ số PBM thực tế thu được từ mẫu phụ nữ Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa dữ liệu theo đặc điểm dân tộc học.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

                       ĐÓNG GÓP KHOA HỌC
• Quy luật biến thiên  • Chuẩn tham chiếu T-score  • Chiến lược dự phòng
• Chuyển hóa xương nữ  • Hạn chế sai số chẩn đoán  • Can thiệp dinh dưỡng

• Đóng góp về lý luận và dịch tễ học: Công trình bổ sung dữ liệu thực chứng hoàn chỉnh về sinh lý chuyển hóa xương của phụ nữ Việt Nam qua 13 nhóm tuổi. Nghiên cứu làm sáng tỏ bức tranh tương tác đa chiều giữa yếu tố di truyền, nội tiết, nhân trắc và lối sống đối với mật độ khoáng của xương.
• Cải tiến phương pháp luận ứng dụng: Thiết lập quy trình khảo sát dịch tễ chuẩn mực kết hợp giữa phương pháp thăm dò không xâm lấn kỹ thuật cao (DEXA Hologic) với đánh giá toàn diện các chỉ số nhân trắc và lâm sàng trên quy mô đại diện nội thành lẫn nông thôn.
• Giá trị thực tiễn lâm sàng: Cung cấp bảng chỉ số tham chiếu BMD và PBM chuẩn cho người Việt. Đây là công cụ đắc lực giúp các bác sĩ chuyên khoa Cơ Xương Khớp, Nội tiết và Phụ sản thiết lập giá trị T-score chuẩn xác, giảm thiểu nguy cơ chẩn đoán sai lệch khi sử dụng phần mềm ngoại nhập.
• Ý nghĩa đối với chính sách y tế công cộng: Cung cấp luận cứ khoa học để ngành y tế hoạch định các chương trình can thiệp dinh dưỡng học đường (giúp thanh thiếu niên đạt đỉnh PBM tối đa) và chiến lược tầm soát bệnh lý xương khớp ở phụ nữ trung niên, góp phần giảm thiểu chi phí điều trị gãy xương cho xã hội.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Tài liệu nghiên cứu này mang lại giá trị chuyên môn sâu rộng cho nhiều nhóm đối tượng:

• Bác sĩ lâm sàng và Chuyên gia y tế: Các bác sĩ chuyên khoa Cơ Xương Khớp, Nội tiết, Lão khoa, Sản Phụ khoa và Chẩn đoán hình ảnh có được nguồn tham chiếu tin cậy để đối chiếu kết quả đo mật độ xương, tối ưu hóa phác đồ điều trị loãng xương nguyên phát và thứ phát.
• Các nhà nghiên cứu dịch tễ & Nhân trắc học: Cung cấp nguồn số liệu gốc đáng tin cậy phục vụ các công trình nghiên cứu sâu hơn về chuyển hóa mô xương, di truyền học và sức khỏe phụ nữ tại Việt Nam cũng như khu vực Đông Nam Á.
• Các nhà hoạch định chính sách y tế: Giúp các cơ quan quản lý y tế, Hội Loãng xương Việt Nam và các viện dinh dưỡng xây dựng khuyến cáo cộng đồng về nhu cầu canxi/Vitamin D, thói quen vận động và hướng dẫn quản lý bệnh không lây nhiễm.
• Phụ nữ và cộng đồng: Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc tích lũy khối lượng xương đỉnh ở tuổi trẻ và chủ động tầm soát định kỳ khi bước vào giai đoạn tiền mãn kinh - mãn kinh.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp) (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu này là gì?

Nghiên cứu đã xác định chính xác thời điểm đạt mật độ xương đỉnh (PBM) của phụ nữ miền Bắc Việt Nam là ở lứa tuổi 25–34 tuổi, đồng thời chứng minh tốc độ mất xương tăng vọt trong 5–10 năm đầu sau mãn kinh do thiếu hụt hóc môn Estrogen.

2. Phương pháp đo DEXA trong nghiên cứu có ưu điểm gì vượt trội?

Phương pháp DEXA (Dual Energy X-ray Absorptiometry) trên máy Hologic Explore được xem là "tiêu chuẩn vàng" hiện nay nhờ:

• Độ chính xác cao với sai số $< 1,5%$;
• Thời gian quét nhanh (5–8 phút);
• Liều tia X cực thấp (2–4 mrem), an toàn cho người bệnh;
• Đo đạc chính xác tại các vị trí chịu lực và dễ tổn thương nhất là cột sống thắt lưng và cổ xương đùi.

3. Kết quả nghiên cứu có thể ngoại suy (generalize) cho toàn bộ phụ nữ Việt Nam không?

Kết quả mang tính đại diện rất cao cho khu vực miền Bắc nhờ thiết kế mẫu đa tầng (gồm cả khu vực nội thành đô thị và nông thôn). Tuy nhiên, để hoàn thiện chuẩn quốc gia tổng thể, cần tiếp tục mở rộng nghiên cứu tương tự tại các tỉnh miền Trung và miền Nam nhằm bao quát sự khác biệt về địa lý và thói quen sinh hoạt.

4. Hướng phát triển tiếp theo của nghiên cứu này là gì?

Nghiên cứu thuần tập tiến cứu theo thời gian (longitudinal study) để theo dõi tốc độ mất xương thực tế trên cùng một cá thể, kết hợp định lượng các marker sinh hóa chu chuyển xương (như Osteocalcin, CTX, P1NP) và khảo sát đột biến gen thụ thể Vitamin D/Estrogen.

5. Ứng dụng thực tiễn lớn nhất của đề tài là gì?

Tích hợp bộ chỉ số BMD chuẩn của người Việt vào phần mềm phân tích của các dòng máy đo DEXA, giúp bác sĩ tính toán chỉ số T-score chính xác, tránh nhầm lẫn chẩn đoán và cá thể hóa phác đồ điều trị phòng ngừa gãy xương.

---

Kết luận (150 từ)

Đề tài "Nghiên cứu mật độ xương theo nhóm tuổi ở phụ nữ miền Bắc Việt Nam bằng phương pháp DEXA" là một công trình khoa học có ý nghĩa học thuật và giá trị ứng dụng lâm sàng sâu sắc. Nghiên cứu đã xác lập thành công mô hình động học mật độ xương sinh lý, định vị đỉnh khối lượng xương ở độ tuổi 25–34 và làm rõ các yếu tố nguy cơ then chốt như tuổi tác, mãn kinh, chỉ số BMI và lối sống.

Kết quả này khẳng định sự cần thiết phải áp dụng chuẩn tham chiếu nhân trắc riêng của người Việt Nam trong chẩn đoán y khoa. Để chủ động bảo vệ hệ xương khớp, phụ nữ cần tối ưu hóa mật độ xương đỉnh từ khi còn trẻ thông qua dinh dưỡng giàu canxi, tập luyện chịu lực đều đặn, và chủ động thực hiện đo mật độ xương định kỳ bằng phương pháp DEXA ngay khi bước vào tuổi mãn kinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Sơ lược cấu trúc và chức năng của xương [5,9,12] 1. Chức năng của xương: Xương là một mô liên kết cùng với sụn tạo nên hệ xương có 3 chức năng chính : - Chức năng cơ học :hỗ trợ và là chỗ bám của của các cơ để vận động. - Chức năng chuyển hóa : bao gồm việc cung cấp một kho hằng định nội môi chứa chất khoáng , chủ yếu calci ,nhưng cũng có một số chất khoáng quan trọng khác như magnesi và phospho -Chức năng bảo vệ các tạng và tủy sống.

Cấu trúc xương: Cũng như mô liên kết khác, mô xương có 2 thành phần cơ bản là :tế bào xương và chất khuôn xương. - Chất khuôn xương bao gồm các sợi collagen và các mô liên kết khác giàu chất glucoaminoglycin,khuôn xương có thể trở thành calci hóa.Mô xương có xương đặc (xương vỏ ) và xương xốp (bè xương);80%-90% khối lượng xương đặc được calci hóa ; 15-25% khối lượng xương xốp có chức năng chuyển hóa .Xương đặc có chức năng bảo vệ còn xương xốp có chức năng chuyển hóa. - Các tế bào xương bao gồm :hủy cốt bào(Osteoblast) là các tế bào khổng lồ đa nhân,có nhiệm vụ tiêu xương .Tạo cốt bào (Osteoclast) là tế bào 4 có nhân hình thoi, có nhiệm vụ sản sinh ra các thành phần của nền xương (các sợi collagen và các chất nền),có vai trò quan trọng trong quá trình calci hóa.Cốt bào (Osteocyte) giữ vai trò quan trọng trong sự trao đổi calci giữa xương và dịch ngoại bào do tiết ra osteocalcin. Sơ lược về sự tái tạo xương [5,9,12] 1.

Sự tái tạo xương Một chu kỳ tái tạo xương bắt đầu bằng sự huỷ xương do vai trò của huỷ cốt bào, tiếp theo là giai đoạn chuyển đổi với sự kết thúc quá trình huỷ xương và bắt đầu quá trình tạo xương. Trong giai đoạn chuyển đổi các hốc xương tạo ra trong quá trình huỷ xương được lót bởi các tế bào đơn nhân. Trong quá trình tạo xương các tế bào đơn nhân được thay thế bởi các tế bào nguồn gốc xương , các tế bào này sau đó được biệt hoá thành tạo cốt bào để tổng hợp nên chất căn bản chứa calci lắng đọng, các hốc được làm đầy dần với xương mới. Khi các hốc đầy, tạo cốt bào trở thành những tế bào lát phẳng trong khi chất cơ bản không calci hoá thu hẹp lại, thậm chí biến mất.

Để hoàn thành quá trình tái tạo xương, cần vài tháng [14,49]. Nhờ quá trình tái tạo xương mà mô xương liên tục được thay thế để duy trì khối lượng, hình dáng và sự toàn vẹn của xương. Tuy nhiên để quá trình tái tạo xương được hoàn thiện đòi hỏi phải có sự cân bằng giữa quá trình huỷ xương và tạo xương. Tạo xương được phân biệt với đổi mới xương .Đổi mới xương là quá trình mô xương liên tục tiêu và thay thế để duy trì khối lượng ,hình dáng và sự toàn vẹn của xương.Quá trình chuyển hóa xương không bao giờ dừng,liên tục đổi mới thậm chí sau khi xương đã đạt được hình dạng và kích thước trưởng thành , xương cũ liên tục bị phá hủy và xương mới được tạo ra để thay thế.

5 Quá trình hủy xương và tạo xương được điều hòa bởi các hormon và cytokin. Trong bộ xương của người trưởng thành , có gần 5-10% của xương được thay thế hàng năm .Điểm đặc trưng của quá trình đổi mới xương là không xảy ra đồng bộ suốt bộ xương .Đổi mới xương xảy ra ở các đơn vị đổi mới xương ( Bone Multicellular Unit -BMU) hoặc các đơn vị đa tế bào cơ sở của chuyển đổi xương. Thời gian để thực hiện một chu kỳ tái tạo xương khoảng 3 đến 5 tháng. Những thông số sinh hoá phản ánh quá trình tái tạo của xương [49]: * Những thông số sinh hoá phản ánh quá trình tạo xương: - Osteocalcin: Là một protein có 49 acid amin, phân tử lượng là 5800.

Nó là một protein đặc hiệu của xương được tổng hợp từ tạo cốt bào và nguyên bào xương. Nồng độ osteocalcin liên quan đến tốc độ tạo xương và sự khoáng hoá. Định lượng osteocalcin là một xét nghiệm sinh hoá đặc hiệu trong chẩn đoán loãng xương. Nồng độ osteocalcin tăng trong loãng xương, có giá trị đánh giá sự mất xương chậm và theo dõi dài hạn quá trình điều trị loãng xương.

- Phosphatase kiềm của xương: Là một enzym ở tại màng tạo cốt bào. Hoạt tính của phosphatase kiềm trong huyết thanh được dùng để đánh giá sự tạo xương nhưng độ nhậy và độ đặc hiệu không cao. Ở những người loãng xương phosphatase kiềm có thể bình thường hoặc hơi tăng. - Các tiền peptid có tận cùng -COOH và các tiền peptid tận cùng-NH2 của procollagen I là sản phẩm được phóng thích ra khi tạo cốt bào tiết ra collagen.

* Những thông số phản ảnh quá trình huỷ xương: - Calci niệu: Tỉ lệ canxi/creatinin niệu khi đói tăng nghĩa là sự huỷ xương tăng. Phương pháp này độ nhậy không cao. 6 - Hydroxyprolin niệu (OHP): Nồng độ OHP niệu khi đói phản ảnh sự phân huỷ collagen của xương.Tỉ lệ OHP/ creatinin niệu khi đói được sử dụng để đánh giá sự huỷ xương. - Pyridinoline (Pyr) và Desoxypyridinoline (D-pyr ): Hai sản phẩm này được phóng thích ra từ quá trình huỷ xương bởi các huỷ cốt bào.

- Phosphatase acid kháng Tartrate (TRAP): Là sản phẩm của huỷ cốt bào. Các yếu tố tham gia điều hòa tái tạo xương [5,9,12]: 1.Các hormon: - Parathyroid hormon ( PTH ): là hormon tuyến cận giáp với bản chất là polypeptit, trọng lượng phân tử là 9500 dalton. Hormon này kích thích tăng huỷ xương do làm hoạt hoá và tăng tạo huỷ cốt bào và ức chế hoạt hoá của tạo cốt bào. PTH cũng làm tăng calci máu bằng cách tăng tái hấp thu calci ở thận và ruột.

- Calcitonin: là hormon của tuyến giáp do tế bào cạnh nang tuyến tiết ra, bản chất là một polypeptit gồm 32 axit amin có trọng lượng phân tử là 3000 dalton. Ngược với tác dụng của PTH, calcitonin có tác dụng ức chế sự huỷ xương, làm giảm calci máu nhưng không làm biến đổi sự tái tạo xương. - Insulin: là một polypeptit có trọng lượng phân tử là 6000 dalton. Được tổng hợp từ tế bào  của tuỵ tạng.

Isulin điều chỉnh sự huỷ xương và có kích thích rõ rệt lên sự tổng hợp chất nền của xương nên nó rất cần thiết cho sự calci hoá bình thường của xương. Ở những bệnh nhân tiểu đường phụ thuộc insulin sự tăng trưởng và calci hoá của xương bị giảm. - Growth hormon ( GH ): là hormon tăng trưởng do tế bào ưu axit ở thuỳ trước tuyến yên tiết ra, bản chất là một polypeptit có trọng lượng phân tử 21. Hormon này không có tác dụng trực tiếp đến sự tái tạo xương 7 và huỷ xương, nhưng nó kích thích sự tổng hợp IGF - 1 (insulin – like growth facter - 1) của tế bào xương do đó làm tăng tổng hợp khuôn hữu cơ của xương, phát triển sụn liên hợp làm tăng chiều dài xương.

- 1,25 Dihydroxy Vitamin D3 (calcitriol) là hormon được tổng hợp chủ yếu từ thận. Vai trò quan trọng của vitamin D3 là tăng quá trình hấp thụ calci ở ruột và xương thông qua sự tồng hợp osteocalcin. Vì vậy nó cần thiết cho sự trưởng thành và calci hoá bình thường của xương. - Glucocorticoid: là một steroid hormon do vỏ thượng thận tiết ra, có tác dụng rõ rệt đối với chuyển hoá xương và chất khoáng của xương do làm tăng thoái hoá protein của khuôn xương.

Khi dùng Glucocorticoid kéo dài sẽ làm tăng thoái hoá khuôn hữu cơ, giảm lắng đọng muối do làm giảm sự sao chép tiền tạo cốt bào dẫn đến mất nhiều tạo cốt bào và gây nên giảm khối lượng xương. - Thyroid hormon: các hormon T3, T4 của tuyến giáp rất cần thiết cho sự tăng trưởng và phát triển bình thường của xương do vai trò chuyển mô sụn thành mô xương của chúng. - Các hormon sinh dục: Estrogen và Testosterol là những hormon sinh dục cần thiết cho sự trưởng thành của mô xương, vai trò này đã được chứng minh trong việc dự phòng mất xương do mãn kinh và do tuổi tác. Năm 1940 Albright là người đầu tiên đã thấy được mối liên hệ giữa chứng loãng xương và giảm chức năng của buồng trứng ở phụ nữ.

Sau đó các kết quả nghiên cứu đã khẳng định kết luận của Albright. Mặc dù mất xương là hiện tượng sinh lý xuất hiện từ sau tuổi 40 ở cả 2 giới, song rõ ràng tốc độ mất xương ở cả nam và nữ là hoàn toàn khác nhau. Ở tuổi 70 có tới 50% phụ 8 nữ sau mãn kinh có biểu hiện mất xương trong khi ở nam giới chỉ có 25% có biểu hiện mất xương ở độ tuổi 80 [14]. Sự mất xương ở nữ xuất hiện sớm hơn từ 15 - 20 năm so với nam giới do hậu quả của sự suy giảm chức năng buồng trứng một cách nhanh chóng [43].

Người ta cũng thấy khối lượng xương thấp và tốc độ mất xương nhanh ở những phụ nữ bị cắt bỏ buồng trứng (mãn kinh do phẫu thuật). Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng liệu pháp hormon thay thế sẽ làm giảm sự mất xương. Nếu liệu pháp hormon thay thế được áp dụng trong vòng 5 -10 năm từ khi mãn kinh sẽ làm giảm tới 50% nguy cơ gẫy xương do loãng xương. Sau khi ngưng liệu pháp hormon thay thế thì sự mất xương lại tiếp tục với tốc độ giống như sau mãn kinh [29].

Những số liệu trên đã chứng tỏ rằng mãn kinh là nguyên nhân trực tiếp gây ra sự khác biệt giữa nguy cơ loãng xương của nam và nữ. Có thể nói estrogen có vai trò quan trọng trong việc duy trì khối lượng xương và từ lâu người ta đã nhận thấy bất kỳ nguyên nhân nào làm cho sự thiếu hụt estrogen xuất hiện sớm đều có thể dẫn đến giảm khối xương và gây loãng xương. Sự thiếu hụt estrogen ở những phụ nữ mãn kinh sẽ gây những rối loạn sau: - Giảm hoạt động của các tạo cốt bào. - Giảm khung protein của xương.

- Làm giảm bài tiết hormon cận giáp. - Tăng bài tiết calcitonin - Giảm hoạt động của enzym 1,25 (OH)2 D1  - hydroxylase dẫn đến làm giảm tổng hợp 1,25 (OH)2 D3 làm cho sự hấp thu calci ở ruột bị giảm. 9 Kết quả của những rối loạn này là hiện tượng loãng xương sau mãn kinh (loãng xương type I), xương trở nên dễ gẫy. Người ta còn nhận thấy có các thụ thể của estrogen ở các tạo cốt bào.

Sự khám phá này khẳng định thêm vai trò quan trọng của estrogen đối với sự hình thành xương.