Luận văn: Nghiên cứu khả năng cho quả và nhân giống Macadamia ở Ba Vì - Mai Trung Kiên

Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng cho quả và phương pháp nhân giống sinh dưỡng cây macadamia. Kết quả nghiên cứu thực tiễn tại Ba Vì.

• Tác giả: Mai Trung Kiên
• Người hướng dẫn: Gs. Lê Đình Khả
• Trường học: Trường đại học lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng cho quả và nhân giống sinh dưỡng Macadamia ở Ba Vì
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.1. Quan điểm chung về vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Nghiên cứu Macadamia trên thế giới
• 1.2.1. Các nghiên cứu về cây Macadamia
• 1.2.2. Các nghiên cứu cải thiện giống Macadamia
• 1.3. Nghiên cứu Macadamia ở Việt Nam
• 2. Chương 2: Mục tiêu, nội dung, vật liệu, địa điểm và phương pháp nghiên cứu
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3.1. Đặc điểm khí hậu
• 2.3.2. Đặc điểm đất đai
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.1. Nghiên cứu khả năng cho quả của các giống Macadamia
• 2.4.2. Nghiên cứu giâm hom
• 2.4.2.1. Ảnh hưởng của các loại hocmon đến khả năng ra rễ
• 2.4.2.2. Ảnh hưởng...

Tóm tắt

I. Tổng quan nghiên cứu Macadamia tại Ba Vì cho giá trị lớn

Nghiên cứu về khả năng trồng và phát triển cây mắc ca (Macadamia) tại Ba Vì là một bước đi chiến lược, mở ra hướng đi mới cho phát triển nông nghiệp Ba Vì. Macadamia được mệnh danh là "nữ hoàng quả khô" nhờ giá trị dinh dưỡng vượt trội và hiệu quả kinh tế cao. Hạt mắc ca chứa hàm lượng dầu lên tới 78%, cao hơn đáng kể so với lạc (44.8%) và điều (47%). Cùng với đó là 9.2% protein, bao gồm 20 loại axit amin thiết yếu. Chính vì giá trị này, Macadamia đã trở thành một cây công nghiệp giá trị cao trên toàn thế giới, với diện tích trồng không ngừng mở rộng tại Australia, Mỹ, và Trung Quốc. Nhận thấy tiềm năng đó, đề tài "Nghiên cứu khả năng cho quả và nhân giống sinh dưỡng Macadamia ở Ba Vì" của tác giả Mai Trung Kiên (2007) dưới sự hướng dẫn của GS. Lê Đình Khả đã được thực hiện. Mục tiêu của nghiên cứu là xác định các giống mắc ca phù hợp miền Bắc và tìm ra phương pháp nhân giống hiệu quả, làm cơ sở khoa học cho việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại địa phương. Nghiên cứu này không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn có giá trị thực tiễn to lớn, hứa hẹn biến những vùng đồi gò Ba Vì thành các trang trại mắc ca trù phú, mang lại thu nhập ổn định cho người nông dân.

1.1. Giá trị kinh tế và dinh dưỡng của cây mắc ca

Hạt Macadamia là một loại thực phẩm cao cấp, được ưa chuộng trên toàn cầu. Giá trị của nó đến từ thành phần dinh dưỡng độc đáo. Với hàm lượng dầu 78%, đây là một trong những loại hạt béo nhất, nhưng phần lớn là chất béo không bão hòa đơn có lợi cho sức khỏe tim mạch. Ngoài ra, sự hiện diện của 20 loại axit amin, trong đó có 8 loại thiết yếu mà cơ thể không tự tổng hợp được, biến nó thành một nguồn protein thực vật hoàn chỉnh. Các sản phẩm từ mắc ca rất đa dạng, từ hạt ăn liền, dầu ăn cao cấp, đến thành phần trong mỹ phẩm và dược phẩm. Vỏ hạt còn có thể được tận dụng làm than hoạt tính hoặc giá thể vườn ươm mắc ca, cho thấy giá trị kinh tế toàn diện của cây mắc ca.

1.2. Lý do Ba Vì được chọn làm địa điểm nghiên cứu

Ba Vì, Hà Tây (cũ) được lựa chọn không phải ngẫu nhiên. Khu vực này đại diện cho vùng đồi gò bán sơn địa của miền Bắc, nơi có quỹ đất lớn nhưng hiệu quả canh tác chưa cao. Việc tìm ra một loại cây trồng mới có giá trị kinh tế cao như mắc ca là mục tiêu quan trọng để chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Hơn nữa, Trung tâm Nghiên cứu Giống cây rừng đã có những thử nghiệm ban đầu với cây mắc ca tại Ba Vì từ năm 1994, cho thấy những dấu hiệu thích nghi ban đầu. Do đó, việc triển khai một đề tài nghiên cứu bài bản tại đây là cần thiết để đánh giá một cách khoa học và toàn diện khả năng thích ứng của các giống mắc ca nhập nội.

II. Phân tích thách thức khi trồng Mắc ca ở Ba Vì và giải pháp

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc phát triển cây mắc ca ở Ba Vì phải đối mặt với không ít thách thức từ điều kiện tự nhiên. Macadamia là cây có nguồn gốc cận nhiệt đới, yêu cầu khắt khe về môi trường sống. Khí hậu Ba Vì có những đặc điểm có thể gây bất lợi, đặc biệt là nhiệt độ tối thấp tuyệt đối có thể xuống 5,3°C và nhiệt độ tối cao lên tới 40,2°C. Cây non rất nhạy cảm với sương muối, trong khi nhiệt độ quá cao có thể làm cháy lá, tăng tỷ lệ rụng quả non. Về thổ nhưỡng Ba Vì, khu vực nghiên cứu tại Cẩm Quỳ có tầng đất mỏng (30-50 cm) và độ chua cao (pH=3,8), thiếu lân và kali. Đây là những rào cản lớn vì mắc ca cần đất sâu, thoát nước tốt và giàu dinh dưỡng. Một thách thức sinh học cố hữu của cây mắc ca là hiện tượng rụng hoa và quả non hàng loạt, có thể chiếm tới 2/3 tổng số quả non. Nguyên nhân được cho là do sự cạnh tranh dinh dưỡng giữa quá trình phát triển lộc và nuôi quả. Để vượt qua những thách thức này, nghiên cứu đã áp dụng các giải pháp kỹ thuật đồng bộ, từ việc bón lót vôi và phân chuồng để cải tạo đất, đến việc lựa chọn các giống mắc ca có khả năng chống chịu tốt và áp dụng kỹ thuật trồng mắc ca phù hợp.

2.1. Phân tích điều kiện khí hậu Ba Vì và ảnh hưởng

Theo số liệu từ trạm khí tượng Ba Vì, lượng mưa trung bình năm là 1680 mm, khá phù hợp với yêu cầu của cây mắc ca (trên 1200 mm/năm). Tuy nhiên, biên độ nhiệt trong năm lại là một vấn đề. Nhiệt độ thấp dưới -1°C có thể gây chết cây non, trong khi nhiệt độ cao trên 35°C kéo dài sẽ làm giảm tích lũy dầu trong hạt và ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất cây mắc ca. Gió mạnh cũng là một yếu tố cần lưu ý vì cành mắc ca tương đối giòn, dễ gãy.

2.2. Đặc điểm thổ nhưỡng và những hạn chế tại khu vực

Khu vực khảo nghiệm tại Cẩm Quỳ điển hình cho đất đồi feralit nâu sẫm, tầng canh tác mỏng và nghèo dinh dưỡng. Phân tích đất cho thấy độ pH chỉ ở mức 3,8, rất chua so với ngưỡng tối ưu cho mắc ca. Lượng nhôm di động cao trong khi lân, kali và canxi đều thấp hơn mức khuyến nghị. Để khắc phục, giải pháp can thiệp ban đầu là bón 50kg phân chuồng hoai và 500g NPK cho mỗi hố trồng, đồng thời rắc vôi để cải thiện độ pH. Việc cải tạo thổ nhưỡng Ba Vì là yếu tố tiên quyết cho sự thành công của mô hình trồng thử nghiệm.

2.3. Vấn đề rụng hoa và quả non trên cây mắc ca

Tài liệu nghiên cứu chỉ ra rằng, hiện tượng rụng quả non diễn ra mạnh mẽ nhất vào khoảng 50-80 ngày sau khi hoa nở, trùng với thời điểm cây ra lộc mới và quả non bước vào giai đoạn phát triển nhanh. Sự cạnh tranh dinh dưỡng N, P, K giữa lộc và quả là nguyên nhân chính. Việc thiếu hụt dinh dưỡng trong giai đoạn này khiến cây ưu tiên phát triển sinh dưỡng và đào thải bớt quả. Đây là một đặc điểm sinh học và cũng là điểm yếu lớn của cây mắc ca. Hiểu rõ nguyên nhân này giúp định hướng các biện pháp chăm sóc cây mắc ca, đặc biệt là bón phân bổ sung đúng thời điểm để hạn chế rụng quả, bảo vệ năng suất.

III. Top giống Mắc ca phù hợp nhất qua khảo nghiệm tại Ba Vì

Việc lựa chọn đúng giống là yếu tố quyết định đến thành công của mô hình trồng thử nghiệm. Nghiên cứu đã tiến hành khảo nghiệm giống một cách bài bản với bộ giống đa dạng nhập từ Australia và Trung Quốc. Các giống được trồng tại hai địa điểm là Cẩm Quỳ và trạm Canhkyna với điều kiện đất đai khác nhau để có sự đánh giá toàn diện. Kết quả sau 4-5 năm theo dõi cho thấy sự khác biệt rõ rệt về khả năng sinh trưởng và cho quả giữa các giống. Dựa trên các chỉ số về tỷ lệ đậu quả và số quả trung bình trên cây, nghiên cứu đã xác định được một nhóm giống mắc ca có triển vọng cao, thích nghi tốt với điều kiện khí hậu Ba Vì. Cụ thể, các giống 246, 842, OC, 816, Daddow, 800 và 695 nổi bật với khả năng cho quả ổn định và năng suất vượt trội so với cây đối chứng trồng từ hạt. Đặc biệt, hai giống 246 và 842 cho số quả gần chín cao nhất, lần lượt là 27,6 và 26,5 quả/cây. Những kết quả này cung cấp bằng chứng khoa học vững chắc, là cơ sở để khuyến cáo lựa chọn giống cho việc phát triển trồng mắc ca ở Ba Vì trên quy mô lớn.

3.1. Thiết kế mô hình trồng thử nghiệm và các giống tham gia

Nghiên cứu đã nhập khẩu và đưa vào trồng khảo nghiệm 11 giống mắc ca (dạng cây ghép) từ Australia và Trung Quốc, bao gồm các giống nổi bật như 246, 344, 741, 816, 842, OC, A800, 695, 800... Các mô hình được thiết kế theo khối ngẫu nhiên lặp lại nhiều lần để đảm bảo tính chính xác khoa học. Cây đối chứng là cây trồng từ hạt thu tại Australia và Ba Vì. Việc sử dụng cây ghép giúp rút ngắn thời gian kiến thiết cơ bản, khi chỉ sau hơn 2 năm, nhiều giống đã bắt đầu ra hoa, trong khi cây trồng từ hạt vẫn chưa có dấu hiệu.

3.2. Đánh giá khả năng cho quả của các giống mắc ca triển vọng

Kết quả năm 2007 cho thấy, các giống mắc ca 246, 344, Daddow, và 842 đạt tỷ lệ 100% số cây trong khảo nghiệm đều cho quả. Về năng suất cây mắc ca, giống 246 có số quả non cao nhất (100,4 quả/cây) và số quả chín đạt 27,6 quả/cây. Tương tự, giống 800 cũng cho 27,3 quả/cây. Các giống OC, 816, và 842 cũng cho năng suất rất tốt, từ 25-26,5 quả/cây. Đáng chú ý, giống 816 có tỷ lệ rụng quả thấp nhất (chỉ 15,8%), cho thấy khả năng giữ quả vượt trội. Đây là những giống mắc ca phù hợp miền Bắc rất có triển vọng.

3.3. So sánh và đánh giá các giống kém thích nghi

Bên cạnh những giống thành công, nghiên cứu cũng chỉ ra các giống kém thích nghi. Giống NG8 mặc dù ra hoa sớm và tỷ lệ ra hoa cao nhưng tỷ lệ đậu quả cực kỳ thấp, trung bình chỉ 0,2 quả/cây. Tương tự, các giống 788 và H2, mặc dù có 67-80% cây ra hoa nhưng lại không đậu được quả nào trong năm 2007. Giống 344 có tỷ lệ rụng quả rất cao (93%). Những số liệu này cho thấy không phải giống mắc ca nào cũng phù hợp với điều kiện Ba Vì và nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác khảo nghiệm giống trước khi trồng đại trà.

IV. Hướng dẫn kỹ thuật nhân giống Macadamia cho năng suất cao

Để phát triển bền vững cây mắc ca ở Ba Vì, việc chủ động được nguồn cây giống chất lượng là yêu cầu bắt buộc. Nghiên cứu đã tập trung vào hai phương pháp nhân giống vô tính chính là giâm hom và ghép cây, nhằm nhân nhanh các dòng vô tính ưu việt đã được chọn lọc. Với phương pháp giâm hom, các thí nghiệm đã xác định được loại hormone, nồng độ, thời vụ và giá thể tối ưu. Kết quả cho thấy hormone IBA ở nồng độ 1500 ppm (dạng dung dịch) hoặc 1,0% (dạng bột) cho tỷ lệ ra rễ cao nhất, có thể đạt trên 77%. Thời vụ giâm hom tốt nhất là từ tháng 5 đến tháng 7. Đối với kỹ thuật ghép cây, phương pháp ghép nối tỏ ra vượt trội với tỷ lệ sống lên đến 84,8%. Thời vụ ghép thích hợp nhất kéo dài từ tháng 12 năm trước đến tháng 2 năm sau. Việc nắm vững các kỹ thuật trồng mắc ca và nhân giống này không chỉ giúp tạo ra số lượng lớn cây giống khỏe mạnh, sạch bệnh, giữ nguyên đặc tính tốt của cây mẹ mà còn rút ngắn đáng kể thời gian từ khi trồng đến khi thu hoạch mắc ca.

4.1. Phương pháp ghép nối Tỷ lệ thành công và ưu điểm

Trong ba phương pháp được thử nghiệm (ghép mắt, ghép bên, ghép nối), kỹ thuật ghép cây bằng phương pháp ghép nối cho kết quả ấn tượng nhất. Tỷ lệ sống của hom ghép đạt 84,8%, cao hơn hẳn so với ghép bên (61,8%) và ghép mắt (chỉ 4,4%). Cây ghép bằng phương pháp nối cũng có sinh trưởng chồi ghép tốt hơn. Ưu điểm của phương pháp này là diện tích tiếp xúc giữa gốc ghép và cành ghép lớn, giúp quá trình liền sẹo và trao đổi chất diễn ra nhanh chóng. Thời điểm vàng để thực hiện ghép là các tháng mùa đông-xuân (12, 1, 2) khi cây ở trạng thái bán ngủ nghỉ, nhựa cây ít, làm tăng tỷ lệ thành công.

4.2. Kỹ thuật giâm hom và ảnh hưởng của chất kích thích

Giâm hom là phương pháp nhân giống vô tính hiệu quả để tạo ra cây giống với bộ rễ thật. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc sử dụng chất kích thích ra rễ là yếu tố quyết định. Hormone IBA (axit indol-butiric) cho hiệu quả tốt nhất. Cụ thể, IBA nồng độ 1500 ppm dạng dung dịch cho tỷ lệ ra rễ 69,6%, trong khi IBA 1,0% dạng bột cho tỷ lệ ra rễ lên tới 77,8%. Loại hom thích hợp nhất là hom nửa hóa gỗ (bánh tẻ) lấy từ cành vượt. Sử dụng giá thể tơi xốp, thoát nước tốt (hỗn hợp trấu, rơm mục và cát vàng) cũng góp phần nâng cao tỷ lệ thành công.

4.3. Xác định thời vụ nhân giống sinh dưỡng thích hợp nhất

Thời vụ có ảnh hưởng lớn đến kết quả nhân giống. Đối với giâm hom, các tháng 5, 6, 7 là thời điểm lý tưởng, khi nhiệt độ và độ ẩm phù hợp cho quá trình hình thành rễ, tỷ lệ sống đạt trên 75%. Ngược lại, đối với ghép cây, thời vụ tốt nhất lại là các tháng lạnh và khô hơn như tháng 12, 1, 2, với tỷ lệ sống có thể đạt trên 92% vào tháng 1. Việc lựa chọn đúng thời vụ giúp tối ưu hóa tỷ lệ thành công, giảm chi phí và thời gian sản xuất tại các vườn ươm mắc ca.

V. Đánh giá kết quả cho quả và hiệu quả kinh tế Mắc ca Ba Vì

Kết quả của đề tài nghiên cứu đã chứng minh một cách thuyết phục rằng cây mắc ca hoàn toàn có khả năng sinh trưởng, phát triển và cho quả tại Ba Vì. Các cây ghép từ những giống mắc ca ưu tú chỉ sau 3-4 năm tuổi đã cho thu hoạch, sớm hơn rất nhiều so với cây trồng từ hạt (thường mất 7-10 năm). Điều này mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, giúp người trồng nhanh chóng thu hồi vốn và có lợi nhuận. Năng suất cây mắc ca ban đầu, dù chưa phải là đỉnh cao, nhưng với con số trung bình 25-27 quả/cây ở năm thứ 4 đối với các giống 246 và 800, đã cho thấy tiềm năng rất lớn. Quả mắc ca thu hoạch tại Ba Vì có đường kính lớn, ví dụ giống 900 đạt 3,26 cm, giống OC đạt 3,21 cm, hứa hẹn chất lượng nhân hạt cao. Việc thu hoạch mắc ca và sơ chế đúng kỹ thuật sẽ đảm bảo giá trị thương phẩm. Thành công của mô hình trồng thử nghiệm này là tiền đề quan trọng, mở ra hướng đi làm giàu cho nông dân, góp phần vào mục tiêu phát triển nông nghiệp Ba Vì một cách bền vững và hiệu quả.

5.1. Quá trình phát triển quả từ khi ra hoa đến thu hoạch

Nghiên cứu đã theo dõi chi tiết quá trình phát triển của quả. Sau khi đậu, quả non tăng nhanh kích thước trong khoảng 50-60 ngày đầu tiên. Sau đó, tốc độ phát triển chậm lại và đường kính quả ổn định sau khoảng 90-110 ngày. Giai đoạn này, cây tập trung tích lũy dầu trong nhân. Quá trình từ khi hoa nở đến khi quả chín và rụng kéo dài khoảng 6-7 tháng. Thời điểm thu hoạch mắc ca tại Ba Vì rơi vào khoảng cuối tháng 8 đến tháng 9. Việc theo dõi chu kỳ này giúp xác định thời điểm bón phân và tưới nước hợp lý để tối ưu hóa kích thước và chất lượng quả.

5.2. Năng suất thực tế và tiềm năng gia tăng trong tương lai

Ở tuổi thứ 4, năng suất trung bình của các giống triển vọng đã đạt từ 21-27 quả/cây. Đây là một kết quả rất khả quan cho giai đoạn đầu. Theo các tài liệu quốc tế, khi cây bước vào giai đoạn kinh doanh ổn định (từ 7-10 năm tuổi), năng suất cây mắc ca có thể đạt 10-15 kg hạt/cây, tương đương 3-4 tấn/ha. Với sự đầu tư chăm sóc cây mắc ca đúng kỹ thuật, năng suất tại Ba Vì hoàn toàn có thể đạt được những con số này, mang lại nguồn thu nhập rất lớn so với các loại cây trồng truyền thống.

5.3. Phân tích sơ bộ về hiệu quả kinh tế và tiềm năng

Với giá bán hạt mắc ca tươi hoặc khô luôn ở mức cao, hiệu quả kinh tế là điều không cần bàn cãi. Việc sử dụng cây ghép giúp rút ngắn thời gian chờ thu hoạch xuống còn một nửa, là một lợi thế cực lớn. Ngoài ra, cây mắc ca là cây lâu năm, chi phí đầu tư lớn nhất tập trung ở giai đoạn đầu, sau đó chi phí chăm sóc sẽ giảm dần. Mô hình trồng mắc ca ở Ba Vì không chỉ tạo ra sản phẩm nông nghiệp giá trị cao mà còn góp phần phủ xanh đất trống đồi trọc, cải thiện môi trường sinh thái, mở ra một hướng đi bền vững cho kinh tế địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp --------***-------- Mai Trung Kiªn Nghiªn cøu kh¶ n¨ng cho qu¶ vµ nh©n gièng sinh d­ìng Macadamia ë Ba V× LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ T©y, 2007 Bé gi¸o dôc ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp ----------***---------- Mai Trung Kiªn Nghiªn cøu kh¶ n¨ng cho qu¶ vµ nh©n gièng sinh d­ìng Macadamia ë Ba V× Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp H­íng dÉn khoa häc: GS. Lª §×nh Kh¶ Hµ T©y, 2007 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Quan ®iÓm chung vÒ vÊn ®Ò nghiªn cøu Gièng lµ mét trong nh÷ng kh©u quan träng cña trång rõng th©m canh. Kh«ng cã gièng ®­îc c¶i thiÖn theo môc tiªu kinh tÕ th× kh«ng thÓ ®­a n¨ng suÊt rõng lªn cao (Lª §×nh Kh¶, D­¬ng Méng Hïng, 2003) [7].

V× thÕ nghiªn cøu chän t¹o vµ kh¶o nghiÖm gièng lµ mét kh©u kh«ng thÓ thiÕu trong s¶n xuÊt n«ng l©m nghiÖp. Macadamia (Macadamia integrifolia) lµ mét loµi c©y cã nguyªn s¶n ë vïng ven biÓn ®«ng nam Queensland vµ ®«ng b¾c New South Wales cña Australia. §©y lµ mét loµi c©y ¨n qu¶, nh©n h¹t cã hµm l­îng dÇu tíi 78%, cao h¬n h¼n L¹c (44,8%), §iÒu (47%), H¹nh nh©n (51%). H¹t Macadamia cã 9,2% protein, gåm 20 lo¹i axit amin, víi 8 lo¹i axit amin cÇn thiÕt cho c¬ thÓ ng­êi.

Ngoµi ra cßn chøa nhiÒu ®­êng bét, chÊt kho¸ng, nhiÒu lo¹i vitamin. V× thÕ h¹t Macadamia lµ mét lo¹i thùc phÈm cao cÊp, ngon, bæ, giÇu dinh d­ìng vµ nhiÖt n¨ng, dïng ®Ó chÕ biÕn nh©n b¸nh, kÑo, socola, n­íc uèng, dÇu xalat, ngoµi ra cßn cã thÓ lµm dÇu d­ìng da. Vá h¹t Macadamia cã nhiÒu tananh vµ protein, cã thÓ lµm than ho¹t tÝnh, gi¸ thÓ ­¬m c©y gièng. Macadamia ®­îc trång phæ biÕn nh­ mét c©y ¨n qu¶ ë Hawai vµo nh÷ng n¨m 1930, sau ®ã ®­îc trång réng r·i ë Australia tõ n¨m 1960.

Theo thèng kª ®Õn n¨m 1997 diÖn tÝch trång Macadamia trªn toµn thÕ giíi ®¹t 46.000 tÊn, trong ®ã cã 7 n­íc trång nhiÒu nhÊt: Australia (9.400 tÊn), Costa Rica (6.100 tÊn), Nam Phi (4. diÖn tÝch trång Macadamia ë 7 n­íc nµy chiÕm tíi 95%, víi s¶n l­îng chiÕm tíi 98% toµn thÕ giíi. Nh÷ng n­íc trång Ýt nh­ 4 Srilanca, Veneduela, Mehic«, Zimbabuª, Pªru, Ind«nªxia, Iraen, Th¸i Lan, v. T¹i Trung Quèc, Macadamia cã mÆt ë v­ên thùc vËt §µi Loan tõ ®Çu thÕ kû 20, nh­ng viÖc trång ®¹i trµ míi thùc hiÖn trong kho¶ng 20 n¨m gÇn ®©y.

Trung Quèc ®· nhËp hµng chôc gièng v« tÝnh vÒ kh¶o nghiÖm vµ nh©n gièng b»ng ph­¬ng ph¸p ghÐp vµ gi©m hom, ®Õn nay ®· trång ®­îc h¬n 2000 ha, chñ yÕu t¹i phÝa nam gi¸p víi ViÖt Nam, Lµo Myammar vµ cã triÓn väng ®¹t s¶n l­îng 1. Macadamia ë v­ên qu¶ thµnh thôc cã thÓ ®¹t n¨ng suÊt h¹t ®¹t 3 - 4 tÊn h¹t/ha (Mavis, 1997). N¨m 2003 cã thÓ s¶n xuÊt ®­îc 95.000 tÊn h¹t Macadamia, dù kiÕn n¨m 2006 c¶ thÕ giíi s¶n xuÊt 150.000 tÊn h¹t, gi¸ h¹t cã thÓ tõ 3,5 - 4,0 AD/kg. TÝnh ®Õn n¨m 2005 c¸c n­íc trªn thÕ giíi ®· trång 50.000 ha, riªng Autrailia trång 16.000 ha, Mü trång trªn 8.200 ha, Brazil trång 7000 ha, Trung Quèc trång 3.

Macadamia ®ang ®­îc nhiÒu n­íc trªn thÕ giíi quan t©m g©y trång. Macadamia ®­îc ®­a vµo n­íc ta ch­a l©u, song ®­îc nhiÒu n¬i cã kÕ ho¹ch g©y trång trªn diÖn réng. N¨m 2002 Trung t©m nghiªn cøu gièng c©y rõng ®· nhËp 9 gièng (c©y ghÐp) sai qu¶ tõ Australia, n¨m 2003 tiÕp tôc nhËp thªm 2 gièng (c©y ghÐp) sai qu¶ tõ Trung Quèc ®Ó trång kh¶o nghiÖm. N¨m 2003 vµ 2004 Trung t©m dÞch vô vµ chuyÓn giao kü thuËt l©m n«ng nghiÖp Ba V× ®· nhËp 5 gièng c©y ghÐp sai qu¶ tõ Trung Quèc trång kh¶o nghiÖm t¹i tr¹m Canhkyna.

Nghiªn cøu vÒ chän gièng vµ nh©n gièng lµ nh÷ng kh©u quan träng ®Ó ph¸t triÓn Macadamia ë n­íc ta. Nghiªn cøu Macadamia trªn thÕ giíi 1. C¸c nghiªn cøu vÒ c©y Macadamia C©y Macadamia cã ph©n bè tù nhiªn á 250 - 310 vÜ ®é nam t¹i Australia, ®­îc hai nhµ thùc vËt häc Muller vµ Hill ph¸t hiÖn tõ rõng c©y bôi gÇn s«ng Pine thuéc vÞnh Moreton ë Queensland vµo n¨m 1857 vµ ®Æt tªn lµ Macadamia ®Ó kØ niÖm ng­êi b¹n cña «ng lµ Jone Macadam. Hill lµ ng­êi ®Çu tiªn trång thµnh c«ng c©y nµy ë ven s«ng Brisbane n¨m 1858.

C©y Macadamia trë thµnh mét trong nh÷ng c©y n«ng nghiÖp trÎ nhÊt trong lÞch sö ph¸t triÓn c©y n«ng nghiÖp thÕ giíi (NguyÔn C«ng T¹n, 2003) [9]. - §Æc tÝnh thùc vËt häc Macadamia cã rÔ chÝnh kh«ng ph¸t triÓn, mµ rÔ chïm lµ chÝnh, 70% rÔ chïm phÇn bè tËp trung ë tÇng ®Êt 0 - 30 cm, rÔ bµng ph©n bè trong ph¹m vi t¸n c©y, chØ c¸ch mÆt ®Êt kho¶ng 70 cm trë l¹i, rÔ con dµi 1- 5 cm. Th©n th¼ng ®øng, ph©n nhiÒu cµnh, trªn cµnh cã nhiÒu chç låi nhá, vá c©y th«, kh«ng cã vÕt nh¨n hoÆc r·nh nhá, cã mÇu thÉm. L¸ mäc vßng theo côm 3 l¸, còng cã tr­êng hîp 2 l¸ mäc ®èi xøng hoÆc 4 l¸ mäc vßng, phiÕn l¸ cøng, h×nh bÇu dôc dµi 75-250 mm, tû lÖ dµi/réng kho¶ng 3- 4.

ViÒn l¸ h×nh sãng, cã tr­êng hîp cã gai cøng. G©n l¸, næi râ vµ c¸c g©n nhá ch»ng chÞt ë hai mÆt l¸, dÔ thÊy. Hoa tù b«ng ®u«i sãc, mäc tõ n¸ch l¸ ë cµnh 1,5 - 2 n¨m tuæi. Hoa tù mäc thµnh tõng ®«i hoa hoÆc 3- 4 hoa cïng mäc trªn cuèng l¸.

Cuèng hoa dµi 3- 4 mm, xÕp thµnh dÉy xen kÏ cã quy luËt trªn trôc hoa tù. Hoa l­ìng tÝnh, ph¸t triÓn kh«ng hoµn toµn, kh«ng cã c¸nh hoa, chØ cã vÈy d¹ng c¸nh hoa. Hoa në cã mÇu tr¾ng ngµ hoÆc hång. Gi÷a hoa lµ bÇu th­îng, phÝa d­íi cña nhôy cã nhiÕu l«ng t¬.

Macadamia tuy lµ c©y cã hoa l­ìng tÝnh, song l¹i cã tû lÖ ®Ëu qu¶ cao khi thô phÊn chÐo. Khi thô phÊn chÐo th× sè l­îng h¹t, tû lÖ nh©n vµ kÝch th­íc h¹t t¨ng lªn. C¸c nghiªn cøu míi ®· cho thÊy tÝnh phï hîp di truyÒn 6 gi÷a c¸c gièng cã ý nghÜa quan träng trong viÖc x¸c ®Þnh s¶n l­îng vµ chÊt l­îng nh©n. V× thÕ quyÕt ®Þnh tæ hîp gi÷a c¸c gièng ®Ó trång lµ rÊt quan träng.

Trong mét v­ên qu¶ tèi thiÓu nªn trång hai gièng trong bÊt kú mét khèi nµo ®Ó ®¶m b¶o thô phÊn chÐo. Qu¶ thµnh thôc h×nh cÇu cã nóm låi, mµu xanh, ®­êng kÝnh 25- 40 mm hoÆc to h¬n. Qu¶ ch­a chÝn vá cã mÇu xanh, dµy 2,5-3,5 mm, khi chÝn chuyÓn sang mÇu n©u sÉm, vá qu¶ nøt theo ®­êng hîp tuyÕn cña qu¶. Qu¶ cã mét h¹t h×nh cÇu, vá h¹t cøng dµy 2- 4 mm trong chøa nh©n h¹t, vá h¹t do mét líp vá ngoµi d¹ng x¬ mµu xanh ®Ëm t¹o nªn.

Nh©n h¹t cã mÇu tr¾ng ngµ gåm 2 l¸ mÇm lín h×nh b¸n cÇu vµ mét ph«i nhá h×nh cÇu. Ph«i n»m gi÷a 2 l¸ mÇm, gåm mÇm ph«i, rÔ ph«i vµ trôc ph«i (NguyÔn C«ng T¹n, 2003) [9]. - §Æc ®iÓm sinh th¸i Macadamia cã thÓ trång trªn c¸c lo¹i ®Êt kh«ng bÞ ngËp n­íc. Tuy vËy, tèt nhÊt lµ trªn ®Êt s©u, tho¸t n­íc tèt vµ giÇu mïn.

§Êt trång Macaadamia tèi thiÓu ph¶i s©u 0,5 m vµ tho¸t n­íc tèt. Tèt nhÊt lµ trång ë n¬i ®Êt cã ®é s©u 1,0 m. §ã lµ ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó c©y sinh tr­ëng tèi ­u vµ cã n¨ng suÊt cao, gi¶m sù suy tµn cña c©y khi cã qu¶ vµ tr¸nh bÞ bÖnh loÐt th©n. Kh«ng nªn trång Macadamia trªn ®Êt glay nÆng v× dÔ bÞ ngËp óng trong mïa m­a (Bell, H.

Vïng trång Macadamia ph¶i kh«ng bÞ s­¬ng muèi. C©y non cã thÓ bÞ ¶nh h­ëng nghiªm träng hoÆc bÞ chÕt khi nhiÖt ®é thÊp d­íi - 10C. Cµnh vµ hoa ë phÇn d­íi cña c¸c c©y giµ cò rÊt dÔ bÞ h¹i do s­¬ng muèi. MÆt kh¸c, cÇn tr¸nh n¬i cã nhiÖt ®é trªn 350C.

NhiÖt ®é cao sÏ lµm gi¶m sinh tr­ëng cña c©y, lµm t¨ng tû lÖ rông qu¶ sím, lµm gi¶m kÝch th­íc h¹t, gi¶m tÝch luü dÇu trong h¹t vµ cã thÓ lµm ch¸y l¸. Ngoµi ra, còng cÇn tr¸nh c¸c lËp ®Þa mµ trong mïa ®«ng th­êng xuyªn d­íi 150C. N¬i thÝch hîp nhÊt ®Ó trång Macadamia lµ cã nhiÖt ®é trung b×nh hµng n¨m 200C-250C 7 Cµnh Macadamia rÊt dÔ bÞ gÉy v× thÕ cÇn hÕt søc tr¸nh giã m¹nh. Qu¶ rông do giã vµ c©y bÞ h¹i do giã b·o sÏ lµm t¨ng tû lÖ qu¶ non bÞ rông.

Giã còng lµm chËm sinh tr­ëng cña c©y, ®Æc biÖt lµ c©y non. Macadamia sinh tr­ëng tèt ë nh÷ng n¬i cã l­îng m­a trªn 1200 mm/n¨m. Lùa chän mËt ®é trång lµ tuú theo ®Þa ®iÓm, khÝ hËu, gièng, hÖ thèng qu¶n lý vµ thêi gian tån t¹i cña v­ên qu¶. Theo Bell (1995) [13] mËt ®é th­êng ®­îc ¸p dông trång Macadamia cã 4 lo¹i sau: - MËt ®é: 7 m x 4 m (357 c©y/ha), thÝch hîp cho gièng t¸n ®øng.

ph¶i tØa cµnh hoÆc c¾t ngän sím ë v­ên qu¶. cho thu nhËp sím, song còng chi phÝ nhiÒu h¬n ®Ó x©y dùng v­ên qu¶ vµ viÖc tØa cµnh hoÆc chÆt tØa c©y còng cã thÓ cÇn lµm sím h¬n. S¶n l­îng mau gi¶m xuèng khi c©y khÐp t¸n. - MËt ®é: 8 m x 4 m (312 c©y/ha), thÝch hîp cho t¸n ®øng.

- MËt ®é: 9 m x 5 m (222 c©y/ha), thÝch hîp cho t¸n ®øng hoÆc t¸n réng. Gièng t¸n réng th× ph¶i tØa cµnh. - MËt ®é: 10 m x 5 m (200 c©y/ha), thÝch hîp cho gièng t¸n réng. SÏ ph¶i tØa cµnh.

Song kh«ng sö dông cã hiÖu qu¶ hÕt diÖn tÝch dÊt. - §Æc tÝnh sinh häc Trong mét n¨m, cµnh Macadamia cã 3- 4 lÇn ra léc, mçi lÇn (tõ khi cã chåi ®Õn khi thµnh thôc) lµ 40 ngµy. Mïa hÌ, Macadamia sinh tr­ëng chËm, nh÷ng gièng cÇn khÝ hËu m¸t nh­ gièng 344 léc non ra vµo thêi kú nµy cã thÓ cã hiÖn t­îng l¸ chuyÓn mÇu vµng vµ tr¾ng nh¹t. cuèi th¸ng 12 ®Õn th¸ng 2 n¨m sau kh«ng cã hiÖn t­îng ®©m léc.

Cµnh Macadamia dµi 30-50 cm, cã 7- 10 m¾t. C©y cã tuæi non sinh tr­ëng tèt, cµnh dµi nhÊt cã thÓ dµi h¬n 1m. Cµnh cã qu¶ lµ nh÷ng cµnh thµnh thôc 1,5-2 n¨m tuæi, ph¸t triÓn tõ phÇn trong cña t¸n. Tuy vËy, vÉn cã mét sè cã hoa ë cµnh nhá dµi vµi centimet, mäc tõ phÝa trong t¸n.

8 Ph¸t dôc cña hoa cã 3 thêi kú: Thêi kú ngñ nghØ cña mÇm, thêi kú v­¬n dµi cña hoa vµ thêi kú ra hoa. Sau khi ph©n ho¸ hoa vµ khi mÇm hoa lín ®Õn møc m¾t nh×n thÊy ®­îc th× tuú tõng vïng kh¸c nhau, thêi kú ngñ nghØ biÕn ®éng tõ 50 ®Õn 96 ngµy, sau ®ã hoa tù b¾t ®Çu v­¬n dµi. Hoa në sau khi ph©n ho¸ mÇm 136-153 ngµy. Th«ng th­êng, hoa në cuèi th¸ng 2, në ré vµo gi÷a th¸ng 3, hoa tµn vµo cuèi th¸ng 3 ®Çu th¸ng 4.

Gièng kh¸c nhau th× thêi gian ra hoa kh¸c nhau.