Khám Phá Luận Án Đoàn Thị Thoa: Nội Dung và Ý Nghĩa

Luận án của Đoàn Thị Thoa mang tên "Giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân cho học… 187 trang · Trường Đại học Sư phạm Hà Nội · 2024.

• Tác giả: Đoàn Thị Thoa
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Việt Thắng
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Lí luận và PP dạy học bộ môn Giáo dục chính trị
• Đề tài: Giáo Dục Đạo Đức Sinh Thái Trong Dạy Học Môn Giáo Dục Công Dân Cho Học Sinh Trung Học Cơ Sở Trên Địa Bàn Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC SINH THÁI CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu về đạo đức sinh thái và giáo dục đạo đức sinh thái
• 1.1.1. Những nghiên cứu về đạo đức sinh thái
• 1.1.2. Những nghiên cứu về giáo dục đạo đức sinh thái
• 1.1.3. Tổng quan các công trình nghiên cứu về giáo dục đạo đức sinh thái cho học sinh trung học cơ sở
• 1.1.4. Những nghiên cứu giáo dục đạo đức sinh thái trong chương trình giáo dục phổ thông cấp trung học cơ sở ngoài môn Giáo dục công dân
• 1.1.5. Những nghiên cứu về giáo dục đạo đức sinh thái cho học sinh trong dạy học môn Giáo dục công dân
• 1.1.6. Đánh giá kết quả của các nghiên cứu đi trước và những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu
• 1.2. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC SINH THÁI TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 2.1. Đạo đức sinh thái
• 2.1.1. Nguyên tắc đạo đức sinh thái
• 2.1.2. Chuẩn mực đạo đức sinh thái
• 2.2. Giáo dục đạo đức sinh thái
• 2.2.1. Vai trò giáo dục đạo đức sinh thái
• 2.2.2. Về đặc điểm GDĐĐST
• 2.2.3. Về yêu cầu GDĐĐST
• 2.2.4. Mục tiêu và nội dung giáo dục
• 2.2.5. Phương thức giáo dục đạo đức sinh thái cho học sinh
• 2.2.6. Giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân
• 2.3. Chương trình môn Giáo dục công dân cấp trung học cơ sở
• 2.3.1. Một số đặc điểm của học sinh trung học cơ sở
• 2.3.2. Sự phù hợp giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân cho học sinh trung học cơ sở
• 2.3.3. Yêu cầu về giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân cấp trung học cơ sở
• 2.3.4. Các yếu tố ảnh hưởng
• 2.4. Cơ sở thực tiễn
• 2.4.1. Kinh nghiệm giáo dục đạo đức sinh thái ở một số nước trên thế giới
• 2.4.1.1. Kinh nghiệm giáo dục ở một số nước Phương Tây
• 2.4.1.2. Kinh nghiệm giáo dục ở một số nước Phương Đông
• 2.4.1.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.4.2. Địa bàn nghiên cứu
• 2.4.3. Khảo sát thực trạng
• 2.4.3.1. Kế hoạch khảo sát
• 2.4.3.2. Kết quả khảo sát. Đánh giá thực trạng và những vấn đề đặt ra
• 2.4.3.2.1. Đánh giá thực trạng
• 2.4.3.2.2. Nguyên nhân của thực trạng
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC SINH THÁI TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 3.1. Nguyên tắc giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân cho học sinh trung học cơ sở
• 3.1.1. Bảo đảm mục tiêu của môn học
• 3.1.2. Bảo đảm gắn kết nhận thức, cảm xúc, tư duy để thúc đẩy hành vi đạo đức sinh thái
• 3.1.3. Bảo đảm tính trải nghiệm, tính thực tiễn
• 3.1.4. Bảo đảm khuyến khích sự tự đánh giá, tự rèn luyện hành vi đạo đức sinh thái của học sinh
• 3.2. Biện pháp giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân
• 3.2.1. Phân tích nội dung chương trình học, lựa chọn yêu cầu cần đạt và nội dung giáo dục đạo đức sinh thái phù hợp
• 3.2.2. Căn cứ đề xuất biện pháp
• 3.2.3. Mục đích biện pháp
• 3.2.4. Cách thực hiện
• 3.2.5. Tổ chức dạy học trải nghiệm giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân
• 3.2.6. Đánh giá kết quả giáo dục đạo đức sinh thái, chú trọng đánh giá thái độ và hành vi đạo đức sinh thái
• 3.2.7. Mối quan hệ giữa các biện pháp giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 4.1. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 4.2. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 4.3. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 4.4. Nội dung thực nghiệm
• 4.5. Đối tượng, địa bàn và thời gian thực nghiệm
• 4.5.1. Đối tượng thực nghiệm
• 4.5.2. Địa bàn thực nghiệm
• 4.5.3. Thời gian thực nghiệm
• 4.6. Quy trình thực nghiệm sư phạm và đánh giá
• 4.6.1. Quy trình thực nghiệm sư phạm
• 4.6.2. Xác định tiêu chí và thang đánh giá kết quả thực nghiệm
• 4.6.3. Phương pháp
• 4.7. Kết quả thực nghiệm
• 4.7.1. Thực nghiệm lần 1
• 4.7.2. Phân tích kết quả định lượng
• 4.7.3. Đánh giá kết quả và phương án điều chỉnh sau thực nghiệm lần 1
• 4.7.4. Kế hoạch thực nghiệm lần 2
• 4.7.5. Một số khó khăn và biện pháp khắc phục
• 4.8. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Luận án của Đoàn Thị Thoa

Luận án của Đoàn Thị Thoa mang tên "Giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân cho học sinh trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Hà Nội". Nghiên cứu này được thực hiện trong bối cảnh môi trường toàn cầu đang chịu áp lực lớn từ các hoạt động của con người. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức sinh thái nhằm nâng cao nhận thức và trách nhiệm của học sinh đối với môi trường. Luận án không chỉ đề xuất các nguyên tắc và biện pháp giáo dục mà còn khảo sát thực trạng giáo dục đạo đức sinh thái trong môn Giáo dục công dân tại các trường trung học cơ sở ở Hà Nội.

1.1. Lý do chọn đề tài

Tình hình môi trường hiện nay đang trở nên nghiêm trọng với nhiều vấn đề như ô nhiễm, biến đổi khí hậu và mất đa dạng sinh học. Đoàn Thị Thoa chỉ ra rằng giáo dục đạo đức sinh thái là một giải pháp cần thiết để nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho thế hệ trẻ. Việc lồng ghép giáo dục đạo đức sinh thái vào môn Giáo dục công dân sẽ giúp học sinh nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của mình đối với môi trường. Tác giả cũng nhấn mạnh rằng giáo dục đạo đức sinh thái không chỉ là một môn học độc lập mà cần được tích hợp vào các môn học khác để đạt hiệu quả cao nhất.

II. Cơ sở lý luận của giáo dục đạo đức sinh thái

Luận án cung cấp một cái nhìn tổng quan về các khái niệm liên quan đến giáo dục đạo đức sinh thái. Tác giả phân tích các nguyên tắc cơ bản của đạo đức sinh thái, bao gồm sự tôn trọng đối với tự nhiên và trách nhiệm của con người trong việc bảo vệ môi trường. Đoàn Thị Thoa cũng đề cập đến vai trò của giáo dục trong việc hình thành thói quen và hành vi bảo vệ môi trường cho học sinh. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng giáo dục đạo đức sinh thái có thể giúp học sinh phát triển nhận thức và kỹ năng cần thiết để giải quyết các vấn đề môi trường hiện nay.

2.1. Nguyên tắc giáo dục đạo đức sinh thái

Nguyên tắc giáo dục đạo đức sinh thái bao gồm việc đảm bảo mục tiêu giáo dục, gắn kết cảm xúc và tư duy của học sinh với các hành vi bảo vệ môi trường. Tác giả nhấn mạnh rằng việc giáo dục cần phải thực tiễn và trải nghiệm, giúp học sinh có cơ hội áp dụng kiến thức vào thực tế. Đoàn Thị Thoa cũng đề xuất rằng giáo dục đạo đức sinh thái cần khuyến khích sự tự đánh giá và tự rèn luyện của học sinh, từ đó hình thành thói quen bảo vệ môi trường trong cuộc sống hàng ngày.

III. Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau để thu thập và phân tích dữ liệu. Đoàn Thị Thoa áp dụng phương pháp khảo sát, phỏng vấn và quan sát để đánh giá thực trạng giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân. Phương pháp thực nghiệm sư phạm cũng được sử dụng để kiểm tra tính khả thi của các biện pháp giáo dục được đề xuất. Tác giả đã tiến hành khảo sát tại 12 trường trung học cơ sở ở Hà Nội, thu thập ý kiến từ giáo viên và học sinh để có cái nhìn toàn diện về vấn đề này.

3.1. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm

Kế hoạch thực nghiệm sư phạm được thiết kế để đánh giá hiệu quả của các biện pháp giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân. Đoàn Thị Thoa đã thực hiện hai vòng thực nghiệm với các chủ đề khác nhau, nhằm kiểm tra sự thay đổi trong nhận thức và hành vi của học sinh sau khi tham gia các hoạt động giáo dục. Kết quả thực nghiệm sẽ cung cấp cơ sở để điều chỉnh và hoàn thiện các biện pháp giáo dục trong tương lai.

IV. Kết luận và kiến nghị

Luận án của Đoàn Thị Thoa đã chỉ ra rằng giáo dục đạo đức sinh thái là một yếu tố quan trọng trong việc hình thành ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh trung học cơ sở. Tác giả đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân. Các kiến nghị bao gồm việc cải tiến chương trình giảng dạy, đào tạo giáo viên và tăng cường sự hợp tác giữa nhà trường và cộng đồng. Những đóng góp này không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững của xã hội.

4.1. Đề xuất cải tiến chương trình giáo dục

Tác giả đề xuất rằng chương trình giáo dục cần được điều chỉnh để tích hợp nội dung giáo dục đạo đức sinh thái một cách hiệu quả hơn. Đoàn Thị Thoa nhấn mạnh rằng việc lồng ghép các chủ đề về môi trường vào môn Giáo dục công dân sẽ giúp học sinh nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của mình đối với môi trường. Đồng thời, cần có các hoạt động trải nghiệm thực tế để học sinh có cơ hội áp dụng kiến thức vào cuộc sống, từ đó hình thành thói quen bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình "Giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân cho học sinh trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Hà Nội" do nghiên cứu sinh Đoàn Thị Thoa thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Phạm Việt Thắng, thuộc chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Giáo dục chính trị (mã số 9.11), bảo vệ tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội năm 2024.

Luận án xuất phát từ bối cảnh các cuộc khủng hoảng môi trường toàn cầu (suy giảm đa dạng sinh học, ô nhiễm nhựa, axit hóa đại dương, sa mạc hóa, biến đổi khí hậu) đang đe dọa trực tiếp đời sống nhân loại. Dự báo giai đoạn 2030–2050, biến đổi khí hậu gây thêm khoảng 250.000 ca tử vong mỗi năm, chi phí thiệt hại trực tiếp cho sức khỏe ước tính 2–4 tỷ USD/năm vào năm 2030. Nguyên nhân căn bản xuất phát từ nhận thức và trách nhiệm môi trường của con người vốn trước đây chỉ được tiếp cận chủ yếu dưới góc độ pháp lý mà chưa chú trọng đúng mức đến khía cạnh đạo đức sinh thái. Tại Việt Nam, dù các chương trình giáo dục bảo vệ môi trường và phát triển bền vững đã được ban hành, sự chuyển biến hành vi thực chất ở người học vẫn còn hạn chế. Ở lứa tuổi trung học cơ sở (11–15 tuổi), học sinh đang trong giai đoạn định hình nhân cách và hệ giá trị. Môn Giáo dục công dân mang thế mạnh tích hợp nội dung đạo đức, kỹ năng sống, kinh tế và pháp luật, song thực tế tại Hà Nội cho thấy giáo viên còn gặp lúng túng về cách thức và phương pháp triển khai giáo dục đạo đức sinh thái.

• Mục tiêu nghiên cứu: Đề xuất hệ thống các nguyên tắc và biện pháp sư phạm tổ chức giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân cấp trung học cơ sở nhằm đưa nội dung này vào giảng dạy một cách hiệu quả.
• Nhiệm vụ nghiên cứu (05 nhiệm vụ):
  1. Tổng quan các công trình nghiên cứu về đạo đức sinh thái, giáo dục đạo đức sinh thái và giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân cho học sinh trung học cơ sở.
  2. Nghiên cứu cơ sở lý luận liên quan đến đạo đức sinh thái, giáo dục đạo đức sinh thái và giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân cấp trung học cơ sở.
  3. Khảo sát, đánh giá thực trạng giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường trung học cơ sở.
  4. Đề xuất nguyên tắc và biện pháp giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân cho học sinh trung học cơ sở.
  5. Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất.
• Giả thuyết khoa học: "Nếu đề xuất được biện pháp giáo dục đạo đức sinh thái cho học sinh trong dạy học môn GDCD tuân thủ các nguyên tắc của giáo dục đạo đức sinh thái, phù hợp với đặc điểm môn học và thích ứng với đặc điểm của học sinh trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Hà Nội thì sẽ nâng cao kết quả đạt được".
• Khách thể và đối tượng nghiên cứu:
  • Khách thể: Quá trình dạy học môn Giáo dục công dân cho học sinh trung học cơ sở.
  • Đối tượng: Những vấn đề lý luận, thực tiễn, nguyên tắc và biện pháp giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân cấp trung học cơ sở.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Khảo sát thực trạng tại 12 trường trung học cơ sở thuộc các quận/huyện của thành phố Hà Nội (Cầu Giấy, Ba Đình, Bắc Từ Liêm, Thạch Thất, Đông Anh, Gia Lâm, Sóc Sơn, Đan Phượng, Ba Vì); thực nghiệm sư phạm tại 04 trường trung học cơ sở (trong đó có Trường THCS Mai Dịch).
  • Thời gian: Khảo sát thực trạng trong năm học 2020–2021; thực nghiệm sư phạm tiến hành trong năm học 2021–2022 và học kỳ 1 năm học 2023–2024.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan hệ thống các nghiên cứu trong nước và quốc tế theo ba nhóm nội dung trọng tâm:

• Nghiên cứu về đạo đức sinh thái: Xuất phát từ dấu mốc tác phẩm "Mùa xuân im lặng" (1962) của Rachel Carson về tác hại của nông nghiệp thương mại đối với hệ sinh thái. Khái niệm và nền tảng đạo đức sinh thái được phát triển qua các công trình của Yang (tiếp cận dưới góc độ phân ngành triết học, đề xuất 3 nguyên tắc: công lý môi trường, bình đẳng giữa các thế hệ, tôn trọng tự nhiên), Robin Attfield (chuẩn mực tương tác và nghĩa vụ của con người với tự nhiên), Stapp & Cox, Anastasia Nasybulina, Halfife. Kronlid và Ohman phân tích 30 cuốn sách và 20 bài báo học thuật để xây dựng khung đạo đức môi trường định hướng giá trị và định hướng quan hệ. Tại Việt Nam, các tác giả Nguyễn Văn Phúc, Hồ Sĩ Quý (2005), Vũ Dũng (2011), Phạm Thị Ngọc Trầm, Trịnh Thị Hạnh, Trần Lê Bảo, Hoàng Thị Thanh, Dương Quang Ngọc, Lê Văn Khoa (chuyển từ Thuyết chế ngự thiên nhiên sang Thuyết Gaia) đã làm rõ khái niệm, chuẩn mực và vai trò của đạo đức môi trường/đạo đức sinh thái. Về hành vi và chuẩn mực, tác giả khảo cứu thang đo NEP của Dunlap và Van Liere, mô hình hành vi trách nhiệm môi trường của Hines, Hungerford và Tomera, mô hình của Anja Kollmuss và Julian Agyeman.
• Nghiên cứu về giáo dục đạo đức sinh thái: Các định hướng quốc tế dựa trên Tuyên bố Tbilisi (1978) của UNESCO, Dự thảo "The teaching of environmental Ethics" (UNESCO, 2009), Tuyên bố Seoul (1997). Các nghiên cứu của Ilona Zeber Dzikowska, Clare Palmer (đề xuất 3 mô hình dạy học: truyền thống, vận động đạo đức, vận động vì môi trường), Jitikan Jinarak và Jasanee Ounvichit (mô hình 4 bước dựa trên John Dewey và Vygotsky), Daniel Olsson, Gericke và Boeve-de Pauw (dạy học định hướng hành động, đa nguyên), Murat Genc và cộng sự (thực nghiệm trên 30 học sinh lớp 7 về học tập trải nghiệm). Các kỹ thuật dạy học được khảo cứu gồm trò chơi thử thách đạo đức (Dellamarsto Bagus, Tina Simone Neset, Lena Hylving), phương pháp đàm thoại Socratic (Beate Littig, Pinar Fettahlioglu), xử lý tình huống khó xử môi trường (Martha C. Monroe, tài liệu "Ethics of Climate change toolkit" tại vùng Kiribati, Arezu Shafiei và Hamideh Maleksaeidi). Tại Việt Nam, Vũ Trọng Dung xác định 3 nội dung giáo dục đạo đức sinh thái; Phan Thị Hồng Duyên xác định 4 mạch nội dung (ý thức, chuẩn mực, giá trị, hành vi); Phạm Thị Diệu Hằng bổ sung chuẩn mực lối sống văn hóa hài hòa.
• Nghiên cứu giáo dục đạo đức sinh thái trong môn Giáo dục công dân và các môn học khác cấp trung học cơ sở: Các tác giả Phạm Việt Thắng (2021, 2024), Dương Thị Kim Oanh, Lê Na, Tiêu Thị Mỹ Hồng nghiên cứu cơ hội tích hợp giáo dục môi trường/giảm thiểu rác thải nhựa trong môn học và hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án lựa chọn giải quyết:

1. Khái niệm và chuẩn mực đạo đức sinh thái chuyên biệt dành cho đối tượng học sinh trung học cơ sở chưa được hệ thống hóa rõ ràng theo các tiêu chí sư phạm.
2. Chưa có mô hình lý luận toàn diện về giáo dục đạo đức sinh thái gắn kết với mục tiêu phát triển phẩm chất, năng lực theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
3. Thiếu vắng các nghiên cứu thực nghiệm chỉ rõ quy trình sư phạm, ma trận tích hợp nội dung và công cụ kiểm tra đánh giá thái độ, hành vi đạo đức sinh thái trong môn Giáo dục công dân cấp trung học cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm công cụ

• Khái niệm Đạo đức sinh thái: Là sự phản ánh vào ý thức cá nhân một hệ thống các nguyên tắc, chuẩn mực nhằm điều chỉnh, chi phối hành vi của con người trong mối quan hệ lợi ích của bản thân và lợi ích của tự nhiên vì sự cân bằng, toàn vẹn và bền vững của tự nhiên.
• Cấu trúc Đạo đức sinh thái: Gồm 3 thành tố: (1) Ý thức đạo đức sinh thái; (2) Hành vi đạo đức sinh thái; (3) Quan hệ đạo đức sinh thái.
• 04 Nguyên tắc đạo đức sinh thái:
  1. Nguyên tắc công lý môi trường: Phân phối đồng đều lợi ích và gánh nặng môi trường dựa trên phân tích khoa học.
  2. Nguyên tắc bình đẳng giữa các thế hệ: Chia sẻ công bằng quyền và nghĩa vụ đối với môi trường sống cho tương lai.
  3. Nguyên tắc tôn trọng thiên nhiên – tôn trọng mọi sự sống: Tôn trọng giá trị tự thân của các sinh vật sống phi nhân loại.
  4. Nguyên tắc bảo vệ sinh quyển: Xác định Trái Đất là ngôi nhà chung dễ bị tổn thương, đòi hỏi trách nhiệm bảo vệ của mọi cá nhân.
• 05 Chuẩn mực đạo đức sinh thái: (1) Tôn trọng, bảo vệ sự sống và tính đa dạng sinh học; (2) Bảo vệ, sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu; (3) Thực hành lối sống thân thiện, hài hòa với tự nhiên; (4) Tự giác, tự nguyện điều chỉnh hành vi và tuân thủ các yêu cầu pháp lý về bảo vệ môi trường; (5) Tích cực hợp tác, tuyên truyền và huy động mọi lực lượng cùng tham gia giải quyết các vấn đề môi trường sinh thái.
• Khái niệm Giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn GDCD: Là quá trình tác động sư phạm có mục đích nhằm chuyển hóa các chuẩn mực đạo đức sinh thái thành tình cảm, niềm tin, thói quen và hành vi ứng xử thân thiện, hài hòa với tự nhiên thông qua việc lồng ghép phù hợp vào nội dung và mục tiêu môn học.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp định tính và định lượng:

Phương pháp	Công cụ và nguồn dữ liệu	Mục đích triển khai
Nghiên cứu lý thuyết	Phân tích, tổng hợp tài liệu, sách báo, chương trình GDPT 2018	Xây dựng khung lý luận, cấu trúc khái niệm và ma trận nội dung tích hợp
Điều tra bằng phiếu hỏi	Phiếu khảo sát cấu trúc trực tiếp và gián tiếp	Khảo sát thực trạng nhận thức, thái độ, kỹ năng, hành vi của GV và HS tại Hà Nội
Phỏng vấn sâu và nhóm	Bảng câu hỏi phỏng vấn giáo viên GDCD và thảo luận nhóm học sinh	Bổ sung dữ liệu định tính về khó khăn, rào cản và nhu cầu sư phạm thực tế
Quan sát sư phạm	Biên bản quan sát thực địa trường học, giờ dạy thực nghiệm	Ghi nhận thái độ, mức độ tương tác và hành vi thực tế của học sinh
Tham vấn chuyên gia	Hội thảo, lấy ý kiến chuyên gia lý luận và phương pháp	Hoàn thiện khung lý thuyết, công cụ đo lường và các bài dạy thực nghiệm
Thực nghiệm sư phạm	Dạy học 02 chủ đề (6 tiết) qua 2 vòng thực nghiệm tại 4 trường THCS	Kiểm chứng hiệu quả của các nguyên tắc và biện pháp sư phạm đề xuất
Thống kê toán học	Phần mềm IBM SPSS 26 (Mean, Median, SD, Paired Sample T-test)	Xử lý số liệu khảo sát thực trạng và kiểm định sai khác điểm số thực nghiệm

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu về giáo dục đạo đức sinh thái cho học sinh trung học cơ sở trong dạy học môn Giáo dục công dân

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học về đạo đức sinh thái, giáo dục đạo đức sinh thái và việc triển khai trong nhà trường phổ thông. Tác giả chỉ ra rằng các công trình quốc tế đã làm sáng tỏ nền tảng triết học và các nguyên tắc công lý môi trường, tôn trọng tự nhiên (Yang, Attfield, Palmer, Littig). Tuy nhiên, hầu hết các chương trình giáo dục quốc tế không thiết kế môn học độc lập mà lựa chọn phương thức tích hợp.

Tại Việt Nam, các công trình của Vũ Dũng, Phạm Thị Ngọc Trầm, Phạm Việt Thắng đã bước đầu xác lập mối quan hệ giữa giáo dục môi trường và môn Giáo dục công dân. Điểm hạn chế chung của các nghiên cứu đi trước là chưa xây dựng được khung chuẩn mực đạo đức sinh thái riêng cho lứa tuổi trung học cơ sở, chưa cụ thể hóa ma trận kết nối yêu cầu cần đạt của môn Giáo dục công dân (Chương trình GDPT 2018) với các mạch nội dung đạo đức sinh thái, và thiếu vắng các quy trình hướng dẫn giáo viên tổ chức hoạt động trải nghiệm đạo đức sinh thái trong giờ học.

Chương 2: Cơ sở khoa học của giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân cho học sinh trung học cơ sở

Chương 2 hoàn thiện hệ thống cơ sở lý luận và khảo sát cơ sở thực tiễn:

• Cơ sở lý luận: Xác lập cấu trúc 3 thành tố của đạo đức sinh thái (ý thức, hành vi, quan hệ); 4 nguyên tắc đạo đức sinh thái; 5 chuẩn mực đạo đức sinh thái cốt lõi. Luận án phân tích mối quan hệ giữa giáo dục đạo đức sinh thái với giáo dục môi trường, giáo dục phát triển bền vững và giáo dục sinh thái; làm rõ đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh THCS (11–15 tuổi) về nhận thức, tình cảm, hứng thú và đạo đức. Phân tích đối chiếu 5 phẩm chất chủ yếu trong Chương trình GDPT 2018 môn GDCD (Yêu nước, Nhân ái, Chăm chỉ, Trung thực, Trách nhiệm) với các biểu hiện của đạo đức sinh thái.
• Cơ sở thực tiễn và kết quả khảo sát: Khảo sát tại 12 trường THCS ở Hà Nội (thuộc 9 quận/huyện nội và ngoại thành) về nhận thức, thái độ, kỹ năng, hành vi của học sinh cũng như tình hình triển khai dạy học của giáo viên:

Nhóm đối tượng	Nội dung khảo sát chính	Kết quả và thực trạng phát hiện
Học sinh THCS	Kiến thức, thái độ, kỹ năng, hành vi đạo đức sinh thái	Nhận thức về các vấn đề môi trường cơ bản đạt mức khá nhưng hiểu biết sâu về chuẩn mực đạo đức sinh thái còn phiến diện; kỹ năng giải quyết tình huống khó xử môi trường và hành vi tự giác bảo vệ thiên nhiên chưa đồng đều, còn khoảng cách giữa nhận thức và hành động.
Giáo viên GDCD	Mục tiêu, mức độ tích hợp, hình thức, phương pháp và công cụ kiểm tra đánh giá	Đa số giáo viên nhận thức được vai trò của giáo dục đạo đức sinh thái nhưng việc tích hợp còn mang tính hình thức, chủ yếu truyền thụ kiến thức một chiều; thiếu phương pháp trải nghiệm thực tế; việc kiểm tra đánh giá chủ yếu dừng ở bài viết lý thuyết, chưa đánh giá được thái độ và hành vi.

• Nguyên nhân của thực trạng: Giáo viên thiếu tài liệu hướng dẫn cụ thể về ma trận tích hợp nội dung đạo đức sinh thái; quỹ thời gian tiết học trên lớp hạn chế; thiếu công cụ đánh giá chuyên biệt về hành vi đạo đức sinh thái; sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội chưa thực sự đồng bộ.

Chương 3: Nguyên tắc và biện pháp giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân cho học sinh trung học cơ sở

Chương 3 đề xuất hệ thống nguyên tắc sư phạm và 3 nhóm biện pháp cụ thể:

• Hệ thống nguyên tắc:

  1. Bảo đảm mục tiêu của môn học: Không làm quá tải chương trình, bám sát các yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của môn GDCD theo Chương trình GDPT 2018.
  2. Bảo đảm gắn kết nhận thức, cảm xúc, tư duy để thúc đẩy hành vi đạo đức sinh thái: Kết hợp cung cấp tri thức khoa học với bồi dưỡng rung cảm thẩm mỹ, lòng trắc ẩn với muôn loài và tư duy phản biện.
  3. Bảo đảm tính trải nghiệm, tính thực tiễn: Gắn nội dung bài học với các vấn đề môi trường sinh thái thực tế tại địa phương và đời sống sinh hoạt của học sinh.
  4. Bảo đảm khuyến khích sự tự đánh giá, tự rèn luyện hành vi đạo đức sinh thái của học sinh: Chuyển từ giám sát bên ngoài thành ý thức tự giác, tự soi xét và điều chỉnh hành vi của cá nhân.

• 03 Biện pháp sư phạm trọng tâm:

  • Biện pháp 1: Phân tích nội dung chương trình học, lựa chọn yêu cầu cần đạt và nội dung giáo dục đạo đức sinh thái phù hợp. Giáo viên căn cứ vào mục tiêu từng chủ đề (đạo đức, kỹ năng sống, kinh tế, pháp luật) trong môn GDCD để xây dựng ma trận đối chiếu yêu cầu cần đạt với các chuẩn mực đạo đức sinh thái, xác định địa chỉ tích hợp tự nhiên, tránh gượng ép.
  • Biện pháp 2: Tổ chức dạy học trải nghiệm giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân. Sử dụng phối hợp các kỹ thuật dạy học tích cực: tổ chức xử lý tình huống có vấn đề đạo đức sinh thái (sử dụng quy trình thảo luận đạo đức), tranh biện/đàm thoại Socratic về xung đột giá trị môi trường, trò chơi thử thách đạo đức, đóng vai, dự án học tập môi trường địa phương (như nhật ký tiết kiệm nước, giảm rác thải sinh hoạt).
  • Biện pháp 3: Đánh giá kết quả giáo dục đạo đức sinh thái, chú trọng đánh giá thái độ và hành vi đạo đức sinh thái. Thiết kế bộ công cụ đánh giá đa dạng: bảng tiêu chí đánh giá kỹ năng giải quyết vấn đề đạo đức sinh thái (Rubric), bảng tiêu chí đánh giá dự án học tập môi trường, phiếu tự đánh giá/đánh giá đồng đẳng và nhật ký quan sát hành vi thực tế của học sinh.

Chương 4: Thực nghiệm sư phạm

Chương 4 trình bày kế hoạch, quy trình và kết quả thực nghiệm sư phạm tại 04 trường THCS trên địa bàn Hà Nội với 02 bài học (tổng lượng 6 tiết) thuộc chương trình môn GDCD lớp 6 và lớp 8:

• Quy trình thực nghiệm: Triển khai qua 2 vòng thực nghiệm (Vòng 1 và Vòng 2) kết hợp kiểm tra đánh giá trước và sau tác động bằng đề kiểm tra chuẩn hóa và bảng hỏi 25 câu về mức độ chuyển biến đạo đức sinh thái.
• Phân tích kết quả định lượng:
  • Xử lý dữ liệu điểm số bằng kiểm định Paired Sample T-test trên phần mềm IBM SPSS 26.
  • Kết quả kiểm định cho thấy giá trị kiểm định có ý nghĩa thống kê ($p < 0.05$), điểm trung bình (Mean) của bài kiểm tra và mức độ nhận thức, thái độ, hành vi đạo đức sinh thái của học sinh sau thực nghiệm ở cả hai vòng đều có sự cải thiện rõ rệt so với trước thực nghiệm.
  • Tỷ lệ học sinh đạt mức nhận thức tốt và hình thành các thói quen thực hành hành vi thân thiện với môi trường (tiết kiệm đồ dùng sinh hoạt, phân loại rác, bảo vệ cây xanh) tăng lên rõ rệt qua các bảng thống kê và đồ thị so sánh.
• Đánh giá và điều chỉnh: Sau thực nghiệm lần 1, tác giả rút kinh nghiệm về phân bố thời gian tranh luận tình huống và mức độ giao nhiệm vụ dự án thực tế; kế hoạch thực nghiệm lần 2 được tối ưu hóa giúp gia tăng sự hứng thú và tự giác rèn luyện của học sinh (minh chứng qua khảo sát tại THCS Mai Dịch).

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Hệ thống hóa và làm sáng tỏ khung lý luận về đạo đức sinh thái và giáo dục đạo đức sinh thái trong nhà trường phổ thông, xác lập rõ cấu trúc 3 thành tố (ý thức, hành vi, quan hệ), 4 nguyên tắc và 5 chuẩn mực đạo đức sinh thái.
2. Chứng minh sự tương thích và luận giải cơ hội tích hợp giáo dục đạo đức sinh thái vào môn Giáo dục công dân cấp THCS dựa trên việc phân tích mục tiêu 5 phẩm chất (Yêu nước, Nhân ái, Chăm chỉ, Trung thực, Trách nhiệm) và các yêu cầu cần đạt của Chương trình GDPT 2018.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bức tranh thực trạng toàn diện, có căn cứ số liệu khoa học về nhận thức, thái độ, kỹ năng, hành vi đạo đức sinh thái của học sinh và thực trạng giảng dạy của giáo viên GDCD tại 12 trường THCS trên địa bàn thành phố Hà Nội.
2. Xây dựng hệ thống 4 nguyên tắc và 3 biện pháp sư phạm đồng bộ kèm theo kế hoạch bài dạy minh họa (lớp 6 và lớp 8), quy trình tổ chức dạy học trải nghiệm (xử lý tình huống khó xử, tranh biện, trò chơi thử thách đạo đức) và bộ công cụ kiểm tra đánh giá thái độ, hành vi (Rubrics, nhật ký rèn luyện).
3. Kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất qua 2 vòng thực nghiệm sư phạm thực tế tại 4 trường THCS Hà Nội.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo: Cần ban hành tài liệu hướng dẫn chi tiết về ma trận tích hợp giáo dục đạo đức sinh thái trong môn GDCD và các môn học cấp THCS; tổ chức tập huấn chuyên môn cho giáo viên về phương pháp dạy học trải nghiệm và kỹ thuật đánh giá hành vi đạo đức môi trường.
• Đối với các trường THCS và giáo viên: Tăng cường đổi mới phương pháp giảng dạy, tạo không gian mở cho học sinh tranh luận các tình huống môi trường thực tế; xây dựng văn hóa nhà trường xanh và cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa gia đình - nhà trường - cộng đồng trong việc theo dõi, khuyến khích học sinh duy trì thói quen đạo đức sinh thái.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Phạm vi khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm mới chỉ giới hạn trên địa bàn thành phố Hà Nội (12 trường khảo sát, 4 trường thực nghiệm), chưa mở rộng ra các vùng miền có đặc thù sinh thái và văn hóa khác nhau (vùng nông thôn sâu, miền núi, ven biển).
  • Thời lượng thực nghiệm tập trung vào 02 bài học (6 tiết) trong môn GDCD lớp 6 và lớp 8; việc theo dõi sự bền vững của hành vi đạo đức sinh thái trong thời gian dài sau thực nghiệm chưa được triển khai toàn diện.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu và khảo sát sang các tỉnh/thành phố khác để so sánh sự khác biệt vùng miền.
  • Nghiên cứu tích hợp liên môn giữa Giáo dục công dân với các môn Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý, Hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp.
  • Thiết kế các bộ công cụ theo dõi dọc (longitudinal study) nhằm đánh giá sự duy trì hành vi đạo đức sinh thái của học sinh qua các cấp học tiếp theo.

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy học: Luận án là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận kết hợp định tính - định lượng, quy trình thiết kế công cụ đo lường SPSS trong nghiên cứu khoa học giáo dục, và phương pháp luận xây dựng khung khái niệm đạo đức ứng dụng.
• Đối với giáo viên môn Giáo dục công dân cấp THCS: Cung cấp ma trận gợi ý tích hợp yêu cầu cần đạt, các giáo án thực nghiệm mẫu (lớp 6, lớp 8), hướng dẫn kỹ thuật tổ chức thảo luận tình huống khó xử, tranh biện Socratic và bộ tiêu chí đánh giá Rubric để ứng dụng trực tiếp vào giảng dạy.
• Đối với cán bộ quản lý giáo dục và người làm chính sách: Cung cấp căn cứ khoa học và thực tiễn để xây dựng chương trình bồi dưỡng giáo viên, biên soạn tài liệu hướng dẫn giáo dục phát triển bền vững và giáo dục môi trường trong trường phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định đạo đức sinh thái gồm những thành tố cấu trúc nào?
Luận án xác định cấu trúc đạo đức sinh thái gồm 3 thành tố: Ý thức đạo đức sinh thái (nhận thức, quan niệm, cảm nhận về chuẩn mực đạo đức với tự nhiên), Hành vi đạo đức sinh thái (hành động tự giác được thúc đẩy bởi động cơ bên trong vì sự bền vững môi trường), và Quan hệ đạo đức sinh thái (quan hệ lợi ích, giá trị giữa con người và tự nhiên dựa trên sự toàn vẹn của hệ thống tự nhiên – con người – xã hội).

2. Bốn nguyên tắc đạo đức sinh thái cốt lõi được luận án sử dụng là gì?
Bốn nguyên tắc gồm: (1) Nguyên tắc công lý môi trường; (2) Nguyên tắc bình đẳng giữa các thế hệ; (3) Nguyên tắc tôn trọng thiên nhiên – tôn trọng mọi sự sống; (4) Nguyên tắc bảo vệ sinh quyển.

3. Khảo sát thực trạng trong luận án được tiến hành tại đâu và trong khoảng thời gian nào?
Khảo sát được thực hiện trong năm học 2020–2021 tại 12 trường THCS thuộc các quận/huyện của Hà Nội gồm: Cầu Giấy, Ba Đình, Bắc Từ Liêm, Thạch Thất, Đông Anh, Gia Lâm, Sóc Sơn, Đan Phượng, Ba Vì.

4. Những phương pháp dạy học trải nghiệm nào được khuyến nghị để giáo dục đạo đức sinh thái trong môn Giáo dục công dân?
Các phương pháp được đề xuất gồm: giải quyết tình huống có vấn đề đạo đức sinh thái, phương pháp tranh biện/đàm thoại Socratic về xung đột giá trị môi trường, trò chơi thử thách đạo đức, đóng vai và thực hiện dự án học tập môi trường thực tế tại địa phương.

5. Kết quả thực nghiệm sư phạm được đánh giá bằng công cụ và kỹ thuật thống kê nào?
Kết quả thực nghiệm được đo lường qua các bài kiểm tra trước/sau tác động và bảng hỏi 25 câu hỏi về mức độ chuyển biến đạo đức sinh thái, được xử lý và kiểm định bằng kiểm định Paired Sample T-test (với $p < 0.05$) cùng các chỉ số Mean, Median, SD trên phần mềm IBM SPSS 26.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Đoàn Thị Thoa đã giải quyết một cách có hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn của việc giáo dục đạo đức sinh thái trong dạy học môn Giáo dục công dân cấp trung học cơ sở tại Hà Nội. Bằng việc xác lập 4 nguyên tắc, 5 chuẩn mực đạo đức sinh thái và xây dựng 3 biện pháp sư phạm gắn với dạy học trải nghiệm và đổi mới kiểm tra đánh giá, đề tài đã đáp ứng trực tiếp các yêu cầu đổi mới của Chương trình GDPT 2018. Kết quả thực nghiệm sư phạm 2 vòng với các minh chứng định lượng trên phần mềm SPSS khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất, đóng góp tư liệu sư phạm thiết thực cho việc nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức và ý thức môi trường cho học sinh phổ thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC SINH THÁI CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu về đạo đức sinh thái và giáo dục đạo đức sinh thái 1. Những nghiên cứu về đạo đức sinh thái Dựa trên phân tích tài liệu sách, giáo trình, nguồn thông tin trên internet bao gồm cả tài liệu gốc và tài liệu đã được dịch, tác giả luận án nhận thấy có rất nhiều nghiên cứu về ĐĐST.

Với sự ra đời của cuốn sách Mùa xuân im lặng (1962) của Rachel Carson và các nghiên cứu của bà về tác động có hại của hoạt động nông nghiệp mang tính thương mại đối với các hệ sinh thái đã mở ra nhiều cuộc tranh luận về đạo đức đối với tự nhiên. Về khái niệm ĐĐST, các nghiên cứu tiếp cận ĐĐST trên cơ sở “xem xét kỹ lưỡng mối quan hệ giữa con người và môi trường sinh thái[16] và xử lý các giá trị trong mối quan hệ này” [17]. ĐĐST gợi ý cho mọi người về hành vi môi trường nào là tốt và hành vi nào là xấu, áp dụng những hành vi tốt và tránh những hành vi xấu, đặt ra giới hạn về hành vi đối với MT. ĐĐST quan tâm đến “sự hài hòa giữa con người và tự nhiên” dựa trên các giá trị, quy tắc cũng như trách nhiệm đối với MT qua các câu hỏi bắt đầu bằng cái gì và ai đối với tự nhiên [18].

Yang cho rằng ĐĐST là một phân ngành triết học liên học đến khía cạnh đạo đức xung quanh việc bảo vệ môi trường, là sự mở rộng đầy đủ nhất của con người, kêu gọi chúng tay suy nghĩ và hành động ở địa phương cũng như trên toàn cầu [17]. Điều này đòi hỏi một ý thức đạo đức mới, sâu sắc hơn. ĐĐST nhằm mục đích cung cấp sự biện minh về mặt đạo đức và động lực cho sự nghiệp BVMT toàn cầu [17]. Robin Attfield trong bài viết ĐĐMT và sự bền vững toàn cầu đã cho rằng ĐĐMT bàn về “các nguyên tắc chuẩn mực liên quan đến tương tác của con người với môi trường tự nhiên”[19].

Theo Stapp&Cox “ĐĐMT là hệ thống các giá trị (hành vi, ứng xử, sự tôn trọng…) mà mọi người thể hiện trong mối quan hệ với nhau và với thiên nhiên”[20] .Tương tự như vậy, Anastasia Nasybulina cũng đồng 7 nhất quan điểm và cho rằng “mục tiêu ĐĐST là hình thành hệ thống giá trị và thái độ chuẩn mực của xã hội trong hài hòa giữa con người và thiên nhiên”[21]. Robin Attfield đưa ra hai câu hỏi cơ bản: Con người có những nghĩa vụ gì đối với môi trường và tại sao? [22] , cho rằng đó là trọng tâm của ĐĐST. Không dừng lại ở đó, Halfife đã mở rộng câu hỏi và cho rằng, ĐĐST trả lời cho câu hỏi: Con người có nghĩa vụ gì với hế giới tự nhiên? Các lợi ích và chi phí cho việc tuân thủ các nghĩa vụ được phân bổ như thế nào?[18].Kronlid và Ohman cũng đã đề xuất khung ĐĐMT được xây dựng thành hai phần nhằm phản ánh sự phát triển của ĐĐMT từ những năm 1970 đến nay là ĐĐMT định hướng giá trị và ĐĐMT định hướng quan hệ [23]. Một số nghiên cứu ở Việt nam đồng nhất khái niệm ĐĐST và ĐĐMT.

Nguyễn Văn Phúc [24] [25], Hồ Sĩ Quý (2005) [26] và Vũ Dũng (2011) cho rằng “ĐĐMT là tổng thể các quy tắc, nguyên tắc cùng chuẩn mực giúp cá nhân tự giác điều chỉnh hành vi của mình đối với môi trường. Khái niệm này nhấn mạnh sự tương thích giữa hành vi con người với lợi ích và hạnh phúc của cộng đồng, đóng góp vào sự PTBV của xã hội. Ngoài ra, ĐĐMT còn thể hiện sự tôn trọng của con người đối với tự nhiên, phản ánh sự hài hòa trong mối quan hệ giữa con người và hệ sinh thái”[27]. Phạm Thị Ngọc Trầm [28], Trịnh Thị Hạnh khẳng định “thực chất của ĐĐST là sự điều chỉnh một cách hợp lý, hài hòa các quan hệ lợi ích giữa con người với con người, giữa con người với tự nhiên trong quá trình khai thác và bảo vệ môi trường vì sự PTBV”[29].

Trần Lê Bảo trong bài viết của mình cho rằng ĐĐMT còn được gọi là ĐĐST [30]. Về ý nghĩa ĐĐST, các nghiên cứu hầu hết đều cho rằng trước yêu cầu cấp bách về cân bằng sinh thái lâu dài, ĐĐST được cho là con đường hữu hiệu cho các vấn đề môi trường [31] [32]. Dan Perry và cộng sự đã làm rõ hơn luận điểm của Rolston[31]. Ông lập luận cho rằng việc giải quyết sự cần thiết của ĐĐST thông qua việc khám phá lý do tại sao các phương pháp tiếp cận triết học hiện đại đối với ĐĐST và động vật là không giải quyết được đầy đủ các tình huống khó xử về đạo đức, đặc biệt trong việc giải quyết xung đột giữa các giá trị cạnh tranh như môi trường, nhận thức và đời sống động vật.

Ông đã dựa trên nền tảng lý 8 thuyết và những lời phê bình của Minteer & Collins và cho rằng các lý thuyết đạo đức hiện tại không xem xét tất cả các giá trị cạnh tranh liên quan đến việc ra quyết định môi trường. Chính vì vậy, ĐĐST được đề xuất như một lĩnh vực mới thừa nhận những xung đột này và tìm cách cung cấp một cách tiếp cận đạo đức toàn diện hơn. Các nghiên cứu cũng đi tình hình MT hiện nay để lập luận cho mối quan hệ giữa ĐĐST và tính bền vững [33][34][35]. Eva Pechočiaková Svitačová với nghiên cứu Đi tìm giải pháp cho khủng hoảng môi trường và sinh thái với đạo đức mới đã “chứng minh trong thời đại hiện nay cần có một ĐĐST để giải quyết các vấn đề môi trường” [34].

Mark cũng xuất phát từ quan điểm cho rằng khoảng cách giữa kiến thức và hành động “đó là những gì yêu cầu về mặt đạo đức đối với con người” [35] [36]. Aliyu Saliu Barau cùng cộng sự trong nghiên cứu “ĐĐST và sự chuyển đổi theo định hướng tương lai sang tính bền vững ở Châu Phi cận Sahara nhấn mạnh “tầm quan trọng của ĐĐST như một phương tiện để thu hút xã hội, doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách tới việc lồng ghép chuyển đổi sang tính bền vững” [37]. Ngược lại, một số nghiên cứu đi từ khảo sát khoảng trống giữa kiến thức và hành động vì môi trường để khẳng định cần thiết phải xây dựng ĐĐST. Choy Yee Keong nghiên cứu thực nghiệm đối với người dân ở bang Borneo của Sarawak, Malaysia để đánh giá mức độ hình thành tư duy đạo đức truyền thống có thể giúp thúc đẩy BVMT.

Kết quả nghiên cứu đã khẳng định ĐĐST như một động lực thúc đẩy, củng cố sự gắn kết đạo đức con người với thiên nhiên khi tối ưu hóa lợi ích kinh tế khi sử dụng môi trường [38]. Kết luận này cũng được một số tác giả của Việt Nam phân tích. Như tác giả Phạm Thị Ngọc Trầm [39], Nguyễn Đức Khiển [5]. Về chuẩn mực ĐĐST, một số nghiên cứu đề xuất thang đo chuẩn mực ĐĐST, yếu tố ảnh hưởng tới hành vi ĐĐST như: thang đo NEP của Dunlap và Van Liere; mô hình hành vi môi trường có trách nhiệm của Hines, Hungerford và Tomera với các tiêu chí đánh giá hành vi ĐĐST.

Anja Kollmuss và Julina Agyeman trong khi tìm đáp án để trả lời: “Tại sao mọi người hành động vì môi trường và những rào cản đối với hành vi ủng hộ môi trường là gì?” đã “phân tích từ mô hình tuyến tính, mô hình lòng vị tha, đồng cảm và các mô hình hành vi xã hội, mô hình xã 9 hội học đã đề xuất mô hình ứng xử thân thiện với môi trường của mình và nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, hành vi ĐĐST chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố như: yếu tố nhân khẩu học, yếu tố bên ngoài (thể chế, kinh tế xã hội và văn hóa), yếu tố bên trong (động lực, kiến thức, giá trị, thái độ, cảm xúc, ý định hành vi) đều tác động tới hành vi ĐĐST của một cá nhân” [40]. Về nguyên tắc ĐĐST, mặc dù có nhiều tranh luận về nền tảng triết học của ĐĐST, nhưng các nghiên cứu được tác giả luận án khảo cứu cho thấy nhiều sự đồng thuận về nguyên tắc chuẩn mực của ĐĐST và nguyên tắc thực hiện ĐĐST. Yang đã chỉ ra ba nguyên tắc chuẩn mực của ĐĐST đó là: nguyên tắc công lý môi trường, nguyên tắc bình đẳng giữa các thế hệ và nguyên tắc tôn trọng tự nhiên [17]. UNESCO trong bản dự thảo “The teaching of environmental Ethics” cũng đề xuất bốn nguyên tắc ĐĐMT [41].

Quan điểm của UNESCO là hoàn toàn phù hợp với Chiến lược cho cuộc sống bền vững cũng như Tuyên bố Seoul về ĐĐMT vào ngày 4/6/1997 tại Seoul, Hàn quốc. Bên cạnh đó, các vấn đề thực tiễn của ĐĐST nhận được sự đồng thuận lớn hơn các vấn đề triết học ĐĐST. Đa phần đều cho rằng các vấn đề thực tiễn về ĐĐST là: khủng hoảng sinh thái là bệnh lý của nền văn minh công nghiệp; Trái đất là tài sản chung của mọi người; nghèo đói là ô nhiễm; chủ nghĩa quân phiệt là mối đe dọa cho sự sống; công lý môi trường là vấn đề ưu tiên của ĐĐST; ĐĐST nên tham gia tích cực vào việc ra quyết định môi trường [17] [41] [24]. Trên cơ sở này, Yang trong các bài viết của mình cũng đã chỉ ra đặc điểm và những yêu cầu của ĐĐST [17].

Ở Việt Nam, các nghiên cứu cũng đưa ra các yêu cầu của ĐĐST trong bối cảnh của đất nước. Vũ Dũng (2011) [42] đề cập các chuẩn mực cơ bản mà con người cần có. Hoàng Thị Thanh cũng đưa ra các chuẩn mực ĐĐMT trong giai đoạn CNH-HĐH của nước ta. Dương Quang Ngọc [44]cũng xác định những giá trị ĐĐMT cho học sinh.

Lê Văn Khoa cũng cho rằng trong thời đại ngày nay con người cần thay đổi nhận thức và tư duy về ĐĐST, chuyển từ nhận thức cũ – Thuyết chế ngự thiên nhiên sang nhận thức mới – thuyết Gaia để xây dựng ĐĐMT trong mọi lĩnh vực [45]. Có thể nói, những nghiên cứu về ĐĐST làm rõ thực chất những chuẩn mực ĐĐST, những giải pháp cơ bản xây dựng ĐĐST dành cho mỗi quốc gia cũng như 10 mỗi cá nhân. Những nghiên cứu về giáo dục đạo đức sinh thái Đầu tiên, chúng ta phải thừa nhận rằng mặc dù một số bài viết, nghiên cứu đưa ra những lập luận có cả ủng hộ và chưa đồng thuận về GDĐĐST tuy nhiên hầu hết các nghiên cứu đều cho rằng trước yêu cầu cấp bách về cân bằng sinh thái lâu dài, ĐĐST là phương pháp giải quyết cho những vấn đề môi trường sinh thái.