đặt vấn đề nhìn nhận lại địa vị của triết học, tiếng Việt và văn chương Việt trong giáo dục [68]. 21 Bên cạnh các cuốn sách còn có các bài nghiên cứu, nghị luận của nhiều học giả và nhà giáo dục nổi tiếng trên các tập san: Văn hóa nguyệt san (cơ quan ngôn luận cua Nha Văn hóa thuộc Bộ Văn hóa Giáo dục), Giáo duc nguyệt san (cơ quan ngôn luận của Viện Khoa học Giáo dục Sài Gòn, do Mai Tâm làm chủ nhiệm), Đại Học (Viện Đại học Huế do Nguyễn Văn Trung chủ nhiệm), Tir Tưởng (Đại học Van Hạnh, Hòa thượng Thích Minh Châu chủ nhiệm), Bách Khoa (bán nguyệt san của tư nhân, Huỳnh Văn Lang làm chủ bút). Trong nhiều bài viết đăng trên các tập san, các học giả thể hiện quan điểm rất thăng thắn về vai trò, mục tiêu của nền giáo dục quốc gia, vị trí của người thầy giáo và tranh luận về biện pháp cải tổ, dự hướng về tương lai của nền giáo dục. Các tập san này còn là công cụ cô động, định hướng quan trọng cho các cuộc cải t6 giáo dục.
Tháng 3, 4 năm 1965, Văn hóa nguyệt san ra số đặc biệt về Đại hội Giáo dục toàn quốc 1964, với hàng loạt bài tham luận của các nhà giáo danh tiếng về vấn đề cải tô giáo dục. Tháng 5-1971, trong cuộc cải tổ toàn bộ hệ thống giáo dục, Giáo duc nguyệt san ra số đặc biệt về Đướng hướng Văn hóa Giáo dục. Cụ thé là: Bộ Giáo dục với “Đường hướng giáo dục Việt Nam”; Tran Ngoc Ninh về “Tương quan giữa văn hóa và giáo dục”; Dương Thiệu Tống với “Giáo dục trong Dan chủ Tự do”; Phạm Việt Tuyền trong “Văn hóa Giáo dục và Xã hội”; Hội đồng Van hóa Giáo dục với “Lược đồ chính sách Văn hóa Giáo dục”; Đỗ Văn Rỡ với “Chính sách văn hóa”; Bùi Xuân Bào với “Căn bản của Chính sách Văn hóa Giáo dục”; Ủy ban Hàn Lâm viện với “Tổ chức Hàn lâm viện Quốc gia”; Nghiêm Tham với “Bảo tồn Di tích lịch sử”; Uy ban Văn khố với “Văn khố Việt Nam”; Ủy ban Giáo dục Đại chúng với “Chính sách Giáo dục đại chúng”; Nguyễn Hữu Hiệp với “Hiện trạng ngành đại học”; Ủy ban Nghệ thuật với “Nghệ thuật và văn hóa giáo dục”; Ủy ban Kỹ thuật với “Kế hoạch phát triển giáo dục”; Nguyễn Hoang Sơn với “Giáo dục nông nghiệp”. Với sự tham gia của đại diện cơ quan trung ương quản lý và giám sát giáo dục cùng các học giả nổi tiếng có vị trí và ảnh hưởng lớn trong ngành giáo dục, các bài viết này đã thê hiện khá toàn diện chủ trương, quan điêm của giới lãnh đạo về các mặt 22 của chính sách giáo dục Miền Nam thời kỳ này.
Đặc biệt, trong bối cảnh đó, đầu những năm 1970, Lê Văn Thận, nguyên Tổng Thư ký Bộ Giáo dục, lúc này là Giáo sư Học viện Quốc gia Hành chính, đã hướng dẫn các sinh viên thực hiện một loạt luận văn như những nghiên cứu nhỏ nhưng chắc chắn về các vấn đề nổi cộm của giáo dục Miền Nam. Tiêu biểu là: Nguyễn Duy Chính, Vấn đề địa phương hóa giáo dục, Luận văn tốt nghiệp Ban Đốc sự Hành chính 1967-1970 [63]; Hoàng Thị Hồng Loan, Giáo duc tráng niên tại Miễn Nam, Luận văn Tốt nghiệp Ban Đốc sự Hành chính, khóa 1969-1972 [101]; Nguyễn Văn Cát, Van dé giáo viên tiểu học hiện nay, Luận văn Ban Đốc sự Hành chính 1966-1969 [62]; Dương Văn Vàng, Vấn dé thi cử của nên giáo dục Việt Nam hiện tại, Luận văn Tốt nghiệp Ban Đốc sự Hành chính 1966-1969 [194]; Thái Anh Tuấn, Nên giáo dục kỹ thuật tại Việt Nam, Luận văn Ban Đốc sự Hành chính 1967-1970 [191]; Dương Thi Hòe, Giáo duc cộng dong Việt Nam di về đâu, Luận văn Ban Đốc sự Hành chính 1969-1972 [84]; Phan Văn Qua, Tự tri dai học, Luận văn Tốt nghiệp Ban Đốc sự Hành chính, 1970 [152]; Trần Bạch Thu, Ty tri đại học, Luận văn tốt nghiệp Ban Đốc sự Hành chính, 1972 [167]; Huỳnh Văn Huệ, Vấn đề phát triển đại học tại Việt Nam, Luận văn tốt nghiệp Ban Đốc sự Hành chính, 1969-1972 [88]. Những luận văn này có tính khoa học khá cao và nhìn nhận van dé giáo dục dưới con mắt của các viên chức quản lý cao cấp tương lai được đảo tạo tại Học viện Quốc gia Hành chính, lại được sự hướng dẫn của người từng trải qua cương vi cao nhất trong ngành quản lý giáo dục. Các tác giả phân tích chính sách giáo dục của chính quyền Sài Gòn đối với các vấn đề giáo dục cụ thê và đánh giá hiệu quả thực thi các chính sách này; đồng thời, đề xuất các phương án giải quyết thực trạng nền giáo dục Miền Nam.
Ngoài ra, luận văn của N guyén Thi Liéng, Ban Đốc sự khóa 1970-1973 Học viện Quốc gia Hành chính, Vấn đề giáo dục tiểu học tại Việt Nam Cộng hòa, do Trương Hoàng Lem hướng dẫn, cũng cung cấp khá nhiều sử liệu tốt về thực trạng giáo dục Miền Nam. Luận văn này đã trình bày chính sách và hiện trạng giáo dục tiểu học tại Việt Nam Cộng hòa; so sánh với nền giáo dục tiêu học ở Hoa Kỳ và Nhật Bản [100]. Sau năm 1975 Trước thời kỳ Đổi mới, các công trình nghiên cứu giáo dục Miền Nam thời chính quyền Sài Gòn tiêu biểu là: Long Điền (1977), “Tổ chức và hoạt động của cơ quan USAID trong lĩnh vực giáo dục thực dân mới ở Miền Nam Việt Nam trước đây” [102]; Viện Khoa học Giáo dục (1980), 7?m hiểu chính sách giáo dục thực dân mới ở Miễn Nam Việt Nam và những tác hại của nó [198]; Phong Hiền (1984), Chủ nghĩa thực dân mới kiểu Mỹ ở Miền Nam Việt Nam - khía cạnh văn hóa, tư tưởng 1964-1975 [135]; Lữ Phương (1985), Cuộc xâm lăng về văn hóa - tư tưởng cua dé quốc Mỹ ở Miễn Nam Việt Nam [103]. Các công trình chủ yếu tiếp cận khía cạnh sự thể hiện chế độ thực dân kiểu mới của Mỹ trên lĩnh vực văn hóa - tư tưởng ở Miền Nam và bày tỏ sự phê phán tính lệ thuộc của nền giáo dục vào Mỹ.
Sau mấy chục năm, vấn đề giáo dục Miền Nam ít thu hút sự quan tâm của giới sử học. Từ cuối những năm 1990, trong xu thế đổi mới trong nghiên cứu lịch sử, việc tiếp cận nhiều quan điểm và phương pháp nghiên cứu mới ở trong và ngoài nước, mở ra xu hướng nhận thức lại nhiều vấn đề sử học, trong đó có vấn đề giáo dục Miền Nam dưới thời chính quyền Sài Gòn. Khuynh hướng nghiên cứu thực trạng, chỉ ra ưu, khuyết điểm của nền giáo dục Miền Nam thời kỳ này dé nhận thức rõ lịch sử giáo dục Miền Nam đồng thời tìm ra những kinh nghiệm cho phát triển giáo dục hiện nay được chú trọng. Từ đó xuất hiện ngày càng nhiều những công trình nghiên cứu về giáo dục Miền Nam Việt Nam thời chính quyền Sài Gòn với quan điểm và phương pháp nghiên cứu rất đa dạng.
Nền giáo dục Miền Nam dưới thời chính quyền Sài Gòn được đề cập như một phan của lich sử văn hóa - xã hội Miền Nam (1954-1975) trong các công trình tông quát lịch sử Việt Nam như bộ Lịch sử Việt Nam (4 tập) do Nguyễn Quang Ngọc tổng chủ biên, Nxb Giáo dục xuất bản năm 2012 và bộ Lịch sử Việt Nam (15 tập) do tập thể các nhà nhiên cứu Viện Sử học thực hiện, Nxb Khoa học xã hội xuất bản năm 2014. Trong bộ Lịch sử Việt Nam (4 tập), phần trình bày về nền giáo dục Miền Nam thời chính quyền Sài Gòn tập trung ở Tập 4 do Lê Mậu Hãn (chủ biên). Các tác giả đã khái quát sơ lược hệ thống giáo dục Miền Nam, nêu tóm gọn một số đặc 24 điểm, chỉ ra vai trò và sự can thiệp của Mỹ vào nền giáo dục trong chiến lược chính sách chung đối với Miền Nam Việt Nam [77]. Lịch sử Việt Nam Tập 12 Từ năm 1954 đến năm 1965 do Trần Đức Cường (chủ biên) [64], Lịch sử Việt Nam Tập 13 Từ năm 1965 đến năm 1975 do Nguyễn Văn Nhật (chủ biên) [130] trong bộ Lich sử Việt Nam (15 tập) khái lược một số nét cơ bản về nền giáo dục do chính quyền Sài Gon kiểm soát đặt trong bối cảnh chính trị - xã hội Miền Nam (1954-1975), nhấn mạnh vai trò chi phối của Mỹ đối với nền giáo dục, phục vụ mục đích chính trị - quân sự của họ tại Miền Nam Việt Nam.
Tiếp đến là một số công trình nghiên cứu quy mô về nền giáo dục Việt Nam như: Phạm Minh Hạc (1992), Sơ khảo lịch sử giáo dục Việt Nam 1945 - 1992 [76]; Lê Van Giang (2003), Lịch sw giản lược hơn 1000 năm nên giáo dục Việt Nam [73]. Các tác giả đã đề cập sơ lược đến nền giáo dục do chính quyền Sài Gòn kiểm soát là một phần quan trọng của lịch sử giáo dục Miền Nam (1954-1975). Hồ Hữu Nhựt (1999), Lich sử giáo dục Sài Gòn - Thành phó Hồ Chí Minh 1698-1998 trình bày về giáo dục Miền Nam dưới chế độ Sài Gòn, tiếp cận trên các phương diện: chính sách giáo dục; cơ quan quản lý giáo dục; hệ thống các trường đại học, cao đăng và chuyên nghiệp. Theo tác giả, nền giáo dục, “Về căn bản vẫn mô phỏng theo triết lý, cấu trúc, chương trình, phương pháp giảng dạy, lề lối quản trị học đường.
của các trường Pháp cũ” [131, tr. Năm 2004, cuốn sách Giáo duc cách mạng ở Miễn Nam giai đoạn 1954-1975 những kinh nghiệm và bài học lịch sử, Nguyễn Tan Phát (chủ biên), đề cập đến phong trào đấu tranh chính trị và văn hóa của học sinh, sinh viên, giáo chức Miền Nam trong vùng địch tạm chiếm, qua đó thể hiện phần nào diện mạo của nền giáo dục Miền Nam do chính quyền Sài Gòn kiểm soát [133]. Thắng (2005) trong Khoa cw Giáo duc Việt Nam, đã trình bay một số nét về nền giáo dục Miền Nam (1954-1975) trong vùng chế độ Sài Gòn kiểm soát như chương trình giáo dục và một số trường đại học tiêu biểu. Đặc biệt, cuốn sách giới thiệu chỉ tiết chương trình giáo dục của Hoàng Xuân Hãn, là chương trình giáo dục mà Miền Nam đã áp dụng gan 20 năm [164].
25 Năm 2008, đề tài Giáo dục đại học Miễn Nam Việt Nam giai đoạn 1954-1975 do Võ Văn Sen chủ nhiệm đã nghiên cứu chuyên sâu nền đại học Miền Nam Việt Nam giai đoạn 1954-1975, chỉ ra những ưu, nhược điểm của nền giáo dục đại học Miền Nam và các bài học kinh nghiệm cho giáo dục Việt Nam hiện nay [155].