Nghiên cứu lập kế hoạch quản lý rừng theo hướng bền vững tại công ty tnhh một thành viên lâm nghiệp và dịch vụ chúc a tỉnh hà tĩnh

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu lập kế hoạch quản lý rừng theo hướng bền vững tại công ty tnhh một thành viên lâm nghiệp, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Dương Văn Thắng
• Người hướng dẫn: TS. Lê Sỹ Việt
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng&MT
• Đề tài: Nghiên Cứu Lập Kế Hoạch Quản Lý Rừng Theo Hướng Bền Vững Tại Công Ty TNHH Một Thành Viên Lâm Nghiệp Và Dịch Vụ Chúc A Tỉnh Hà Tĩnh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cảm ơn
• Danh mục các từ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Đặt vấn đề
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.1.1. Kế hoạch quản lý rừng và vấn đề quản lý rừng bền vững
• 1.1.2. Các loại chứng chỉ của FSC về QLRBV
• 1.1.3. Các tổ chức cấp chứng chỉ rừng khác
• 1.2. Tại Việt Nam
• 1.2.1. Tổ công tác quốc gia (NWG) về chứng chỉ rừng (FSC) ở Việt Nam
• 1.2.2. Các chính sách chính liên quan QLRBV
• 1.2.3. Một số hoạt động QLRBV
• 1.2.4. Đánh giá công tác lập kế hoạch quản lý rừng ở Việt Nam
• 2. Chương 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Đánh giá điều kiện cơ bản của Công ty
• 2.3.2. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất và tài nguyên rừng
• 2.3.3. Đánh giá hiện trạng quản lý rừng của công ty theo tiêu chuẩn quản lý rừng theo hướng bền vững
• 2.3.4. Lập kế hoạch quản lý rừng theo hướng bền vững
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Quan điểm, phương pháp luận
• 2.4.2. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 3. Chương 3: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý và diện tích
• 3.1.2. Địa hình, địa thế
• 3.1.3. Điều kiện khí hậu, thuỷ văn
• 3.1.4. Đặc điểm về đất đai
• 3.1.5. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên
• 3.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 3.2.1. Dân tộc, dân số và lao động
• 3.2.2. Tình hình xã hội
• 3.2.3. Đặc điểm kinh tế
• 3.2.4. Cơ sở hạ tầng
• 3.2.5. Đánh giá chung về tình hình kinh tế xã hội
• 3.3. Hiện trạng đất đai, tài nguyên rừng
• 3.3.1. Hiện trạng đất đai
• 3.3.2. Hiện trạng tài nguyên rừng
• 3.4. Quá trình hình thành và phát triển của công ty
• 3.4.1. Khái quát lịch sử hình thành Công ty
• 3.4.2. Mô hình tổ chức Công ty
• 3.4.3. Lực lượng lao động
• 4. Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng quản lý, bảo vệ và phát triển rừng
• 4.1.1. Tình hình giao rừng, giao đất lâm nghiệp
• 4.1.2. Kết quả hoạt động sản xuất lâm nghiệp
• 4.1.3. Các dự án đầu tư về lâm nghiệp
• 4.1.4. Thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức của Công ty
• 4.2. Đánh giá công tác quản lý rừng theo tiêu chuẩn của FSC
• 4.2.1. Đánh giá theo các tiêu chuẩn
• 4.2.2. Tổng hợp kết quả đánh giá
• 4.2.3. Xác định các khiếm khuyết và cách khắc phục
• 4.3. Một số dự báo về nhu cầu cơ bản
• 4.3.1. Dự báo về dân số và lao động
• 4.3.2. Dự báo về yêu cầu phòng hộ bảo vệ môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học
• 4.3.3. Dự báo nhu cầu sử dụng đất
• 4.3.4. Dự báo phát triển khoa học công nghệ trong lâm nghiệp
• 4.3.5. Dự báo về thị trường tiêu thụ lâm sản
• 4.3.6. Một số dự báo khác
• 4.4. Mục tiêu, nhiệm vụ kế hoạch quản lý rừng giai đoạn 2011-2020
• 4.4.1. Các mục tiêu đến năm 2020
• 4.4.2. Nhiệm vụ giai đoạn 2011-2020
• 4.5. Quy hoạch sử dụng đất đai
• 4.5.1. Diện tích rừng vành đai phòng hộ biên giới (khu vực loại trừ chỉ thực hiện biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt)
• 4.5.2. Diện tích rừng quy hoạch khu vực sản xuất
• 4.6. Tổ chức các đơn vị trực thuộc
• 4.6.1. Quản lý, bảo vệ
• 4.6.2. Trồng rừng, khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên
• 4.6.3. Khai thác và chế biến lâm sản
• 4.7. Kế hoạch quản lý rừng Công ty giai đoạn 2011-2020
• 4.7.1. Kế hoạch khai thác rừng tự nhiên
• 4.7.2. Kế hoạch khai thác rừng trồng
• 4.7.3. Kế hoạch bảo vệ rừng
• 4.7.4. Kế hoạch khoanh nuôi, xúc tiến tái sinh tự nhiên
• 4.7.5. Kế hoạch trồng rừng
• 4.7.6. Kế hoạch chăm sóc rừng trồng
• 4.7.7. Khai thác rừng nghèo chuyển sang trồng cao su, rừng nguyên liệu
• 4.7.8. Kế hoạch sản xuất và cung ứng giống cây trồng
• 4.7.9. Kế hoạch chế biến lâm sản
• 4.7.10. Kế hoạch xây dựng cơ sở hạ tầng lâm sinh
• 4.7.11. Xây dựng vườn rừng, trại rừng
• 4.7.12. Kế hoạch đào tạo và phát triển nguồn nhân lực
• 4.7.13. Các hoạt động hỗ trợ
• 4.8. Các giải pháp thực hiện
• 4.8.1. Lựa chọn mô hình phục hồi rừng tự nhiên và quản lý rừng bền vững
• 4.8.2. Chọn, tạo giống cây trồng
• 4.8.3. Đẩy mạnh công tác khuyến nông, khuyến lâm
• 4.8.4. Ứng dụng công nghệ thông tin vào việc quản lý, theo dõi diễn biến tài nguyên rừng
• 4.8.5. Giải pháp về vốn
• 4.8.6. Giải pháp về cơ chế chính sách
• 4.8.7. Giải pháp đào tạo và phát triển nguồn nhân lực
• 4.8.8. Giải pháp phối hợp với các ngành, các cấp
• 4.9. Nhu cầu đầu tư, lao động và hiệu quả
• 4.9.1. Nhu cầu và giải pháp lao động
• 4.10. Tổ chức thực hiện và giám sát đánh giá
• 4.10.1. Tổ chức thực hiện
• 4.10.2. Giám sát, đánh giá
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về lập kế hoạch quản lý rừng bền vững tại Công ty TNHH Chúc A

Lập kế hoạch quản lý rừng bền vững là một trong những yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển kinh tế bền vững. Tại Công ty TNHH một thành viên Lâm nghiệp và Dịch vụ Chúc A, việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh doanh mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho môi trường. Nghiên cứu này sẽ phân tích các khía cạnh liên quan đến việc lập kế hoạch quản lý rừng tại công ty.

1.1. Khái niệm về quản lý rừng bền vững

Quản lý rừng bền vững (QLRBV) là quá trình quản lý rừng nhằm đảm bảo sản xuất liên tục các sản phẩm và dịch vụ rừng mà không làm giảm khả năng tái sinh và giá trị của rừng. Điều này bao gồm việc bảo vệ đa dạng sinh học và các chức năng sinh thái của rừng.

1.2. Tầm quan trọng của lập kế hoạch quản lý rừng

Lập kế hoạch quản lý rừng giúp xác định các mục tiêu cụ thể cho việc sử dụng và bảo vệ tài nguyên rừng. Điều này không chỉ đảm bảo sự phát triển bền vững mà còn tạo ra lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rừng tại Công ty TNHH Chúc A

Công ty TNHH một thành viên Lâm nghiệp và Dịch vụ Chúc A đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rừng bền vững. Những vấn đề này bao gồm sự suy giảm chất lượng rừng, áp lực từ khai thác gỗ trái phép và thiếu nguồn lực để thực hiện các biện pháp bảo vệ rừng hiệu quả.

2.1. Suy giảm chất lượng rừng và tài nguyên

Suy giảm chất lượng rừng là một trong những vấn đề nghiêm trọng mà công ty đang phải đối mặt. Việc khai thác không bền vững đã dẫn đến tình trạng rừng nghèo và giảm khả năng tái sinh tự nhiên.

2.2. Áp lực từ khai thác gỗ trái phép

Khai thác gỗ trái phép gây ra nhiều hệ lụy cho môi trường và kinh tế. Công ty cần có các biện pháp mạnh mẽ để ngăn chặn tình trạng này và bảo vệ tài nguyên rừng.

III. Phương pháp lập kế hoạch quản lý rừng bền vững

Để lập kế hoạch quản lý rừng bền vững, Công ty TNHH Chúc A cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc này bao gồm đánh giá hiện trạng rừng, xác định các mục tiêu cụ thể và xây dựng các giải pháp thực hiện hiệu quả.

3.1. Đánh giá hiện trạng rừng

Đánh giá hiện trạng rừng là bước đầu tiên trong quá trình lập kế hoạch. Công ty cần thu thập dữ liệu về diện tích, chất lượng và tình trạng sử dụng đất để có cái nhìn tổng quan về tài nguyên rừng.

3.2. Xác định mục tiêu quản lý

Xác định mục tiêu quản lý rõ ràng giúp công ty có định hướng cụ thể trong việc bảo vệ và phát triển rừng. Các mục tiêu này cần phải phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế về quản lý rừng bền vững.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Công ty TNHH Chúc A

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các phương pháp quản lý rừng bền vững đã mang lại nhiều lợi ích cho Công ty TNHH Chúc A. Các biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên rừng mà còn nâng cao hiệu quả kinh doanh.

4.1. Lợi ích từ việc áp dụng quản lý bền vững

Việc áp dụng quản lý bền vững đã giúp công ty cải thiện chất lượng rừng, tăng cường khả năng tái sinh và tạo ra nguồn thu nhập ổn định từ các sản phẩm lâm sản.

4.2. Kết quả từ các dự án bảo vệ rừng

Các dự án bảo vệ rừng đã được triển khai thành công, góp phần giảm thiểu tình trạng khai thác trái phép và nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của bảo vệ rừng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quản lý rừng bền vững

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc lập kế hoạch quản lý rừng bền vững tại Công ty TNHH Chúc A là cần thiết và khả thi. Triển vọng tương lai cho thấy công ty có thể phát triển bền vững nếu tiếp tục áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả.

5.1. Tầm nhìn cho tương lai

Công ty cần xây dựng một tầm nhìn dài hạn cho việc quản lý rừng bền vững, bao gồm việc phát triển các sản phẩm lâm sản có giá trị cao và bảo vệ môi trường.

5.2. Đề xuất các giải pháp cải thiện

Đề xuất các giải pháp cải thiện quản lý rừng bền vững bao gồm việc tăng cường đào tạo nhân lực, áp dụng công nghệ mới và hợp tác với các tổ chức quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn nửa cuối thế kỷ 20 từ năm 1945 đến năm 1990, diện tích rừng tự nhiên tại Việt Nam đã sụt giảm nghiêm trọng từ 14,3 triệu hecta xuống còn 9,2 triệu hecta, tương đương với việc mất đi khoảng 5,1 triệu hecta rừng do phương thức quản lý và khai thác thiếu bền vững. Trước sức ép của biến đổi khí hậu toàn cầu và các cam kết quốc tế, Quyết định số 18/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển Lâm nghiệp giai đoạn 2006-2020 đã đặt mục tiêu quản lý và sử dụng bền vững 16,24 triệu hecta đất quy hoạch lâm nghiệp, trong đó 30% diện tích rừng sản xuất phải đạt chứng chỉ quản lý rừng bền vững.

Thực tiễn hoạt động tại các công ty lâm nghiệp đang đối mặt với bài toán nan giải khi phần lớn tài nguyên hiện có là rừng nghèo kiệt, trữ lượng thương phẩm hạn chế và hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xây dựng cơ sở khoa học và lập kế hoạch quản lý rừng theo hướng bền vững giai đoạn 2011-2020 cho Công ty TNHH Một thành viên Lâm nghiệp và Dịch vụ Chúc A, tỉnh Hà Tĩnh.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ diện tích 22.387,9 hecta đất lâm nghiệp trải dài trên địa bàn 4 xã vùng biên giới gồm Hương Lâm, Hương Liên, Hương Vĩnh và Hương Xuân thuộc huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh. Ý nghĩa cốt lõi của công trình là giải quyết triệt để mâu thuẫn giữa bảo tồn sinh thái và khai thác kinh tế, thiết lập mô hình quản trị rừng đa chức năng nhằm nâng độ che phủ rừng lên trên 95%, đồng thời tạo lập sinh kế ổn định và gia tăng thu nhập cho 4.356 lao động địa phương sống phụ thuộc vào tài nguyên rừng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết "Sản lượng ổn định" (Sustained Yield Theory) khởi xướng bởi Hartig và Heinrich Cotta từ cuối thế kỷ 18, kết hợp cùng nguyên lý Phát triển bền vững theo Báo cáo Brundtland năm 1987 với định nghĩa cốt lõi: "Sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai". Bên cạnh đó, đề tài tích hợp định nghĩa quản lý rừng bền vững của Tổ chức Gỗ nhiệt đới Quốc tế (ITTO) và tiến trình Helsinki nhằm cân bằng hài hòa ba trụ cột: môi trường sinh thái, hiệu quả kinh tế và công bằng xã hội.

Mô hình nghiên cứu trung tâm là Bộ tiêu chuẩn Quản lý rừng bền vững của Hội đồng Quản trị Rừng Thế giới (FSC) áp dụng tại Việt Nam, bao gồm hệ thống 10 nguyên tắc, 56 tiêu chí và 160 chỉ số giám sát. Khung lý thuyết này vận hành xoay quanh 4 khái niệm then chốt:

• Quản lý rừng bền vững (Sustainable Forest Management - SFM): Quá trình quản trị lâm phận ổn định nhằm cung cấp liên tục lâm sản và dịch vụ môi trường.
• Chứng chỉ quản lý rừng FSC/FM: Chứng nhận quốc tế độc lập chứng minh diện tích rừng được quản lý đáp ứng toàn diện các tiêu chuẩn sinh thái và xã hội.
• Gỗ có kiểm soát (FSC Controlled Wood): Tiêu chuẩn loại trừ 5 nguồn gốc gỗ rủi ro như khai thác trái phép hay xâm hại rừng có giá trị bảo tồn cao.
• Điều chế rừng: Phương thức phân chia không gian, thời gian và xác định định ngạch khai thác duy trì vốn rừng vĩnh cửu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn tích hợp giữa số liệu thứ cấp từ Quyết định số 3360/QĐ-UBND ngày 25/11/2008 của UBND tỉnh Hà Tĩnh, kết quả theo dõi diễn biến rừng chu kỳ IV và hệ thống dữ liệu sơ cấp thu thập thực địa. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ 22 tiểu khu với 22.387,9 hecta đất lâm nghiệp, áp dụng phương pháp điều tra chọn mẫu phân tầng điển hình trên 4 dạng lập địa chính gồm đất Feralit vàng đỏ trên núi chiếm 12.336 hecta (55,1%), Feralit nâu vàng đồi 6.693,9 hecta (29,9%), Feralit mùn trên núi cao 2.239 hecta (10%) và đất bồi tụ 1.119 hecta (5%).

Phương pháp phân tích sử dụng kỹ thuật đánh giá chuyên gia đa tiêu chí kết hợp thang điểm định lượng 5 mức độ: Hoàn chỉnh (8,6 đến 10 điểm), Khá (7,1 đến 8,5 điểm), Trung bình (5,6 đến 7,0 điểm), Kém (4,1 đến 5,5 điểm) và Rất kém (dưới 4,1 điểm). Phương pháp này được lựa chọn vì cho phép lượng hóa chính xác mức độ tuân thủ của doanh nghiệp trên cả ba kênh: thẩm định hồ sơ trong phòng, kiểm tra hiện trường lâm sinh và đánh giá có sự tham gia của người dân (PRA). Timeline nghiên cứu được thực hiện tập trung từ năm 2010 đến cuối năm 2011, thiết lập cơ sở dữ liệu quy hoạch cho chu kỳ quản lý 10 năm giai đoạn 2011-2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tổng diện tích đất có rừng của công ty đạt 21.895 hecta, chiếm 95,6% diện tích tự nhiên được giao. Trong đó, rừng tự nhiên lá rộng thường xanh chiếm ưu thế tuyệt đối với 21.108 hecta (96,4% diện tích có rừng). Tuy nhiên, chất lượng rừng phân hóa không đồng đều: rừng rất giàu và giàu chỉ có 1.666 hecta (chiếm 22,5% trữ lượng), rừng trung bình là 4.518 hecta (30,7%), trong khi rừng phục hồi và nghèo kiệt chiếm tới 3.298 hecta. Rừng trồng hiện có 498,5 hecta (2,2%) và đất trống chưa có rừng còn 691,8 hecta (3,1%).

Thứ hai, kết quả đánh giá theo 10 nguyên tắc FSC Việt Nam cho thấy doanh nghiệp đạt điểm khá tại Tiêu chuẩn 1 về tuân thủ pháp luật (7,8 điểm) và Tiêu chuẩn 2 về quyền sử dụng đất (7,2 điểm). Tuy nhiên, đơn vị bộc lộ hai khiếm khuyết lớn là Tiêu chuẩn 6 về đánh giá tác động môi trường và Tiêu chuẩn 8 về giám sát đánh giá chỉ đạt điểm trung bình dưới 5,5 điểm do thiếu báo cáo quan trắc đa dạng sinh học định kỳ và chưa lập bản đồ khoanh vùng rừng có giá trị bảo tồn cao.

Thứ ba, hoạt động sản xuất kinh doanh lâm sản hàng năm đạt sản lượng khai thác chính gỗ tự nhiên bình quân 4.000 m3 và chế biến 2.000 m3 gỗ xẻ. Dù vậy, chuỗi giá trị chế biến chưa sâu, chưa tận dụng được lâm sản ngoài gỗ và năng lực vườn ươm 200.000 cây giống/năm mới chỉ đáp ứng nhu cầu trồng cục bộ mà chưa thương mại hóa quy mô lớn.

Thảo luận kết quả

Thực trạng suy giảm tỷ lệ rừng giàu và diện tích rừng nghèo kiệt chiếm tỷ trọng lớn xuất phát từ lịch sử khai thác tập trung trong quá khứ khi còn là lâm trường quốc doanh. Thêm vào đó, áp lực sinh kế của 2.680 hộ dân trong vùng (với tỷ lệ hộ nghèo chiếm khoảng 15%) cùng mức diện tích đất nông nghiệp hạn hẹp 115 m2/người đã thúc đẩy việc lấn chiếm và khai thác gỗ trái phép. Khi so sánh với các mô hình điểm tại Gia Lai hay Đắk Lắk do Tổ chức WWF và GTZ hỗ trợ, việc thiếu nguồn vốn đầu tư lâm sinh ban đầu và năng lực nhân sự là rào cản chung khiến các công ty lâm nghiệp chậm đạt chứng chỉ FSC.

Về mặt giá trị gia tăng, các nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng việc đạt chứng chỉ FSC sẽ giúp giá bán gỗ xẻ tăng từ 15% đến 20% khi xuất khẩu sang thị trường Châu Âu và Bắc Mỹ. Trong thực tế, toàn bộ dữ liệu hiện trạng tài nguyên và cơ cấu đất đai của công ty được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ tròn thể hiện tương quan 96,4% rừng tự nhiên so với 2,2% rừng trồng, kết hợp cùng bảng ma trận đối chiếu 160 chỉ số FSC để nhận diện rõ các điểm nghẽn kỹ thuật cần khắc phục trong kế hoạch điều chế rừng 10 năm.

Đề xuất và khuyến nghị

• Thiết lập và bảo vệ nghiêm ngặt 2.239 hecta rừng vành đai phòng hộ biên giới trên vùng đất Feralit mùn núi cao, nghiêm cấm mọi tác động khai thác thương mại, do Ban Giám đốc Công ty phối hợp với Đồn Biên phòng và 6 Trạm Quản lý bảo vệ rừng thực hiện liên tục từ năm 2011 đến năm 2020.
• Triển khai khoanh nuôi xúc tiến tái sinh kết hợp làm giàu rừng trên 876 hecta rừng nghèo kiệt và 649,2 hecta đất lâm nghiệp trạng thái IC, đặt mục tiêu nâng trữ lượng tăng trưởng hàng năm từ 1,5% lên 2,5% và hoàn thành phủ xanh trong giai đoạn 2011-2015 do Phòng Kỹ thuật Lâm sinh chủ trì.
• Chuyển đổi cơ cấu cây trồng bằng việc thanh lý 498,5 hecta rừng trồng kém hiệu quả sang phát triển cao su tiểu điền và cây nguyên liệu gỗ lớn, đồng thời xây dựng 150 mô hình vườn rừng - trang trại kết hợp nhằm nâng thu nhập bình quân của công nhân lên trên 3,5 triệu đồng/tháng trước năm 2018 do Công ty phối hợp UBND 4 xã triển khai.
• Chuẩn hóa hệ thống quản lý chuỗi hành trình sản phẩm CoC và lập báo cáo đánh giá tác động môi trường định kỳ, nâng cấp 20 km đường nhựa chính và 160 km đường lâm sinh giảm thiểu xói mòn đất, hướng tới mục tiêu 100% diện tích rừng sản xuất được cấp chứng chỉ FSC/FM quốc tế vào năm 2020 do Tổ công tác FSC của Công ty điều hành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban lãnh đạo và cán bộ kỹ thuật tại các Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp: Sử dụng phương pháp luận và bộ công cụ tự đánh giá 10 tiêu chuẩn FSC để xây dựng phương án quản lý rừng bền vững trên quy mô từ 10.000 đến 30.000 hecta đất rừng được giao.
• Cơ quan quản lý nhà nước như Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Chi cục Kiểm lâm: Ứng dụng kết quả quy hoạch phân khu và định ngạch khai thác làm căn cứ rà soát quy hoạch 3 loại rừng và giao đất giao rừng cấp tỉnh.
• Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học ngành Quản lý tài nguyên rừng: Khai thác tài liệu làm giáo trình tham khảo chuyên sâu về điều chế rừng tự nhiên nhiệt đới theo tiêu chuẩn FSC tại khu vực Bắc Trung Bộ.
• Các tổ chức phi chính phủ và đơn vị bảo tồn quốc tế: Tiếp cận mô hình tham vấn cộng đồng vùng đệm 2.680 hộ dân để thiết kế các dự án phát triển sinh kế gắn liền với chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES).

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Việc đạt chứng chỉ quản lý rừng FSC đem lại lợi ích kinh tế cụ thể nào cho doanh nghiệp?
Trả lời: Đạt chứng chỉ FSC giúp sản phẩm gỗ hợp pháp hóa nguồn gốc xuất xứ, nâng giá bán thương phẩm thêm 15% đến 20% trên thị trường quốc tế. Đối với công ty khai thác khoảng 4.000 m3 gỗ tự nhiên và 2.000 m3 gỗ chế biến mỗi năm, chứng chỉ này mở ra cơ hội xuất khẩu sang thị trường khó tính với giá trị thặng dư cao và bền vững.

Câu hỏi 2: Rào cản lớn nhất của doanh nghiệp lâm nghiệp khi áp dụng 10 nguyên tắc FSC là gì?
Trả lời: Rào cản lớn nhất nằm ở năng lực tài chính và kỹ thuật để thực hiện quan trắc môi trường (Tiêu chuẩn 6) và giám sát đa dạng sinh học (Tiêu chuẩn 8). Trong đề tài, các chỉ số này chỉ đạt dưới 5,5 điểm do thiếu hồ sơ định kỳ trên diện tích 22.387,9 hecta và chi phí thuê tổ chức thẩm định quốc tế đánh giá hàng năm tương đối tốn kém.

Câu hỏi 3: Đề tài giải quyết mâu thuẫn giữa khai thác lâm sản và bảo vệ lưu vực đầu nguồn như thế nào?
Trả lời: Kế hoạch đã phân định rõ 2.239 hecta rừng vành đai biên giới vào diện bảo vệ nghiêm ngặt tuyệt đối. Đối với khu vực rừng sản xuất, áp dụng phương pháp khai thác chọn với cường độ thấp theo luân kỳ 35 năm, đảm bảo độ che phủ toàn diện trên 95% nhằm chống xói mòn và điều tiết nguồn nước cho sông Ngàn Sâu.

Câu hỏi 4: Cộng đồng dân cư địa phương được hưởng lợi gì từ kế hoạch quản lý rừng bền vững?
Trả lời: Kế hoạch phân bổ nguồn lực giao khoán bảo vệ rừng ổn định cho 2.680 hộ dân, giải quyết việc làm cho 4.356 lao động. Hàng năm công ty cung ứng 200.000 cây giống chất lượng cao và hướng dẫn kỹ thuật vườn rừng, trực tiếp hỗ trợ mục tiêu xóa đói giảm nghèo cho 15% hộ dân khó khăn trên địa bàn 4 xã.

Câu hỏi 5: Tại sao kế hoạch đề xuất khai thác thanh lý diện tích rừng trồng theo Dự án 327 trước đây?
Trả lời: Diện tích 498,5 hecta rừng trồng các loài cây Quế, Mỡ, Vạng sinh trưởng rất kém, năng suất bình quân thấp dưới 15 triệu đồng/hecta. Việc chuyển đổi diện tích này sang cao su và cây nguyên liệu gỗ lớn theo quy hoạch tỉnh Hà Tĩnh giúp tối ưu hóa 6.693,9 hecta đất đồi feralit, tạo nguồn thu quay vòng phục vụ công tác bảo tồn rừng tự nhiên.

Kết luận

• Xây dựng hoàn chỉnh phương pháp tự đánh giá hiện trạng quản lý rừng dựa trên 10 tiêu chuẩn, 56 tiêu chí và 160 chỉ số FSC Việt Nam trên tổng diện tích 22.387,9 hecta.
• Định lượng hóa bức tranh tài nguyên với 21.895 hecta rừng có sẵn (chiếm 95,6%), phân loại rõ 21.108 hecta rừng tự nhiên và chỉ ra các tồn tại về suy giảm trữ lượng rừng giàu.
• Hoàn thiện kế hoạch quản lý rừng bền vững toàn diện giai đoạn 2011-2020 gồm 12 hợp phần chi tiết từ phân vùng lập địa, điều chế lâm sinh đến chế biến và tiêu thụ lâm sản.
• Đề xuất hệ thống giải pháp gắn kết sinh kế của 2.680 hộ dân bản địa với công tác bảo vệ rừng, đảm bảo an sinh xã hội tại 4 xã vùng biên giới huyện Hương Khê.
• Thiết lập lộ trình kỹ thuật và tài chính khả thi nhằm giúp doanh nghiệp từng bước khắc phục các điểm yếu quản trị để đạt chứng chỉ FSC quốc tế trước năm 2020.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp một bản thiết kế quy hoạch lâm nghiệp đa mục tiêu có tính thực tiễn cao, chuyển đổi thành công mô hình lâm trường quốc doanh truyền thống sang doanh nghiệp lâm nghiệp hiện đại. Kế hoạch hành động giai đoạn 2011-2015 tập trung khoanh nuôi 876 hecta rừng và hoàn thiện hệ sinh thái vườn ươm, giai đoạn 2016-2020 đẩy mạnh chế biến sâu và đánh giá chứng chỉ độc lập. Các đơn vị lâm nghiệp trên toàn quốc cần chủ động tham khảo và áp dụng mô hình quản trị này để nâng cao vị thế và giá trị xuất khẩu của ngành lâm nghiệp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới Phát triển bền vững (PTBV) đang là mối quan tâm của các quốc gia trên thế giới cũng như mọi lĩnh vực phát triển. Thuật ngữ “Phát triển bền vững” xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1980 trong ấn phẩm Chiến lược bảo tồn Thế giới (công bố bởi Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên Quốc tế - IUCN) với nội dung rất đơn giản: "Sự phát triển của nhân loại không thể chỉ chú trọng tới phát triển kinh tế mà còn phải tôn trọng những nhu cầu tất yếu của xã hội và sự tác động đến môi trường sinh thái học". Khái niệm này được phổ biến rộng rãi vào năm 1987 nhờ Báo cáo Brundtland (còn gọi là Báo cáo Our Common Future) của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới - WCED (nay là Ủy ban Brundtland).

Báo cáo này ghi rõ: Phát triển bền vững là "sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai". Nói cách khác, phát triển bền vững phải bảo đảm có sự phát triển kinh tế hiệu quả, xã hội công bằng và môi trường được bảo vệ, gìn giữ. Để đạt được điều này, tất cả các thành phần kinh tế - xã hội, nhà cầm quyền, các tổ chức xã hội. phải bắt tay nhau thực hiện nhằm mục đích dung hòa 3 lĩnh vực chính: kinh tế - xã hội - môi trường.

Phát triển bền vững không chỉ là sự phát triển trên các mặt kinh tế xã hội (KTXH) mà còn phải đặc biệt chú trọng đến các nguồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường. Trong đó tài nguyên rừng - nguồn tài nguyên có tác động to lớn với đời sống con người - cần được áp dụng các giải pháp để quản lý tốt nhằm cung cấp ổn định và lâu dài các lợi ích cho con người. 4 Phát triển bền vững có thể mang ý nghĩa là sự duy trì hay kéo dài năng lực sản xuất của một cơ sở tài nguyên nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội của con người. Vào cuối những năm 1980, việc tẩy chay gỗ nhiệt đới gặp thất bại, trong một số trường hợp lại gây ra hiệu ứng ngược.

Hội nghị Thượng đỉnh thế giới tại Rio de Janerio năm 1992 đã nhấn mạnh sự cần thiết phải có một cơ chế hiệu quả quản lý rừng. Thay vì việc tẩy chay trước đó, họ đã muốn sử dụng thị trường để thúc đẩy lợi ích xã hội, môi trường và hiệu quả kinh tế trong quản lý. Lần đầu tiên, những nhà môi trường, xã hội và kinh tế đã cùng nhau tham gia một chương trình quốc tế bình đẳng và thành lập Hội đồng quản trị rừng thế giới (FSC). Cho đến nay, FSC vẫn là một môi trường bình đẳng, thống nhất ý kiến chung cho các nhóm lợi ích khác nhau.

Cùng với sự ra đời của FSC, một loạt các tổ chức khác cũng được thành lập: PAN-EUROPEAN cho rừng tự nhiên toàn châu Âu (Helsinki); CIFOR (Trung tâm nghiên cứu lâm nghiệp quốc tế) cho rừng tự nhiên nói chung; ITTO (tổ chức quốc tế về gỗ nhiệt đới) cho rừng tự nhiên nhiệt đới. Cộng đồng quốc tế đã tổ chức nhiều hội nghị, đề xuất và cam kết nhiều công ước bảo vệ và phát triển rừng: Chiến lược bảo tồn quốc tế (1980); Hội nghị của Liên hợp quốc về môi trường và phát triển (UNCED, Riodejaneiro, 1992); Công ước buôn bán động thực vật quý hiếm (CITES); Công ước đa dạng sinh học (CBD). Nhiều định nghĩa QLRBV được đưa ra, tuy nhiên hai định nghĩa phổ biến và được công nhận rộng rãi nhất là của ITTO và trong tiến trình Hensinki. Theo ITTO: “Quản lý rừng bền vững là quá trình quản lý những lâm phận ổn định nhằm đạt được một hoặc nhiều mục tiêu quản lý đề ra một cách rõ ràng như đảm bảo sản xuất liên tục những sản phẩm và dịch vụ rừng mong muốn mà không làm giảm đáng kể những giá trị di truyền và năng suất tương 5 lai của rừng và không gây ra những tác động không mong muốn đối với môi trường tự nhiên và xã hội” Theo tiến trình Hensinki: “Quản lý rừng bền vững là sự quản lý rừng và đất rừng theo cách thức và mức độ phù hợp để duy trì tính đa dạng sinh học, năng suất, khả năng tái sinh, sức sống của rừng trong quá trình thực hiện và trong tương lai, các chức năng sinh thái, kinh tế và xã hội của rừng ở cấp địa phương, cấp quốc gia và toàn cầu và không gây ra những tác hại đối với hệ sinh thái khác”.

Điều quan trọng nhất cần giải thích là vì sao QLRBV đã trở thành cao trào, được hầu hết các nước nông nghiệp tiên tiến và hàng loạt các quốc gia đang phát triển có rừng cần QLBV, tự nguyện tham gia, mặc dù không ai bắt buộc. Đây là vấn đề nhận thức của quốc gia về làm sao bảo vệ được rừng mà vẫn sử dụng tối đa các lợi ích từ rừng, nhận thức của chủ rừng về quyền xuất khẩu vào mọi thị trường thế giới và quyền bán lâm sản với giá cao. Vai trò của rừng đối với cuộc sống của con người hiện tại được đánh giá và được thiết kế trong rất nhiều Chương trình, hiệp ước, công ước quốc tế (CITES- 1973, RAMSA-1998, UNCED-1992, CBD-1994, UNFCCC-1994, UNCCD- 1995). Đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX, nhờ sáng kiến của những người sử dụng và kinh doanh gỗ về việc chỉ buôn bán sử dụng gỗ có nguồn gốc từ các khu rừng đã được QLBV, từ đó một loạt tổ chức QLBV (gọi tắt là quá trình hay process) đã ra đời và có phạm vi hoạt động khác nhau trên thế giới, và đề xuất tiêu chuẩn QLRBV với 6,7,8,10 tiêu chí như sau: - MONTREAL cho rừng tự nhiên (RTN) ôn đới, gồm 7 tiêu chí, - ITTO cho rừng tự nhiên, gồm 7 tiêu chí, - PAN-EUROPEAN cho rừng tự nhiên toàn châu Âu (Helsinki), gồm 6 tiêu chí, - AFRICAL TIMBER ORGANIZATION INITIATIVE cho rừng khô châu Phi, - CIFOR cho rừng tự nhiên nói chung, gồm 8 tiêu chí, - FSC cho mọi kiểu rừng toàn thế giới, gồm 10 nguyên tắc v,v.

Trong số này, FSC 6 là tổ chức uy tín nhất và có phạm vi rộng nhất toàn thế giới. Đặc biệt, FSC có đối tượng áp dụng cả cho rừng tự nhiên và rừng trồng (RT), cả cho rừng ôn đới, nhiệt đới và mọi đối tượng khác. Chứng chỉ QLRBV của FSC được các thị trường khắt khe trên thế giới như Bắc Mỹ, Tây Âu đều chấp nhận thông thương với giá bán cao, do đó tuy các tiêu chí QLRBV của FSC cao, tỷ mỉ nhưng vẫn được nhiều nước từ nước đang phát triển đến nước công nghiệp tiên tiến hưởng ứng tự nguyện tham gia và đang trở thành cao trào QLRBV trong hội nhập quốc tế. Hợp tác lâm nghiệp trong khối ASEAN chủ yếu xoay quanh chủ đề QLRBV với 2 lý do, một là xu hướng mất rừng của các nước đang phát triển do áp lực dân số, lương thực, khai thác lậu, cháy rừng., hai là bị thị trường thế giới từ chối nếu gỗ không có chứng chỉ QLRBV của một tổ chức độc lập quốc tế.

Chứng chỉ rừng (hay chứng chỉ gỗ) thực chất là chứng chỉ ISO nhưng đặc thù cho ngành lâm nghiệp sản xuất gỗ và lâm sản ngoài gỗ. Bỏ qua quan niệm rào cản thương mại, các nước thành viên ASEAN đều cần bảo vệ rừng nước mình và đều cần bán sản phẩm đồ gỗ vào các thị trường quốc tế với giá bán cao. Vì đây là nhu cầu cấp bách, khách quan, nên trong các năm 1995-2000, ASEAN đã hoàn thành dự thảo bộ tiêu chuẩn QLRBV cho mình vào năm 2000 tại thành phố HCM và được phê duyệt tại hội nghị Bộ trưởng Nông - Lâm nghiệp Phnom-penk 2001. Song, do bộ tiêu chuẩn QLRBV của ASEAN soạn thảo theo 7 tiêu chí của ITTO, nên gặp khó khăn khi xin cấp chứng chỉ của tổ chức FSC.

Tuy vậy, các nước có nền lâm nghiệp mạnh trong ASEAN như: Indonesia (Kim ngạch xuất khẩu gỗ 5-5,5 tỷ USD/năm), Malaysia (4,7-5 tỷ USD/năm), sau đó đến Philippines, Thailand đều được cấp chứng chỉ QLRBV của FSC (theo 10 nguyên tắc của FSC) trong các năm 2002-2005, tuy rằng diện tích được cấp còn hạn chế. Tại Indonesia, một tổ chức phi chính phủ (NGO) là "Viện sinh thái Lambaga" (viết tắt là LEI) ra đời vào đầu thập kỷ 90 của thế kỷ trước để 7 hướng dẫn và hỗ trợ kỹ thuật cho các chủ rừng nâng cao năng lực QLRBV đến khi đạt chứng chỉ gỗ quốc tế. Malaysia thành lập tổ chức NGO có tên "Hội đồng chứng chỉ gỗ quốc gia" (NTCC) nay đổi tên là "Hội đồng chứng chỉ gỗ Malaysia" (MTCC) để đảm nhiệm chức năng hỗ trợ CCR. Malaysia đang thử nghiệm đi theo 2 bước (chứng chỉ quốc gia, và chứng chỉ quốc tế).

Chứng chỉ quốc gia không có giá trị trên thị trường thế giới, nhưng là một mức đánh giá năng lực quản lý của chủ rừng đã đạt mức xấp xỉ để xin thẩm định quốc tế. Đoàn tham quan học tập của Cục Lâm nghiệp và các tỉnh có rừng 2005 tại Malaysia đã rất ấn tượng cách làm này. LEI và MTCC là tổ chức NGO nhưng do chính phủ tài trợ và có sự đóng góp của các chủ rừng nên hoạt động rất mạnh và hiệu quả cao nhất trong các nước thuộc khối ASEAN. Các định nghĩa trên đều tập trung vào các vấn đề chính là: quản lý rừng ổn định bằng các biện pháp phù hợp nhằm đạt các mục tiêu đề ra, bảo đảm bền vững về kinh tế, môi trường và xã hội.

Các yếu tố của QLRBV là: - Có khuôn khổ chính sách và pháp lý - Sản xuất lâm sản bền vững - Bảo vệ được môi trường. - Đảm bảo lợi ích con người. - Đối với rừng trồng, có các cân nhắc áp dụng cụ thể phù hợp. Trên thế giới đã có các bộ tiêu chuẩn quản lý bền vững cấp quốc gia (Canada, Malaysia, Indonexia.) và cấp quốc tế của tiến trình Helsinki, tiến trình Montreal.

FSC và ITTO đã có bộ tiêu của quản lý rừng được vận dụng rất rộng rãi để đánh giá quản lý rừng ở nhiều nước. Kế hoạch quản lý rừng và vấn đề quản lý rừng bền vững Keesd hoạch quản lý rừng là công cụ quan trọng của QLRBV. Trên thế giới QLRBV đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài. Xuất phát điểm của QLRBV là lý thuyết “Sản lượng ổn định” được khởi xướng bởi Hartig và 8 Henry Bioley và những năm cuối thể kỷ 16 đầu thế kỷ 17.