CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Cơ sở khoa học của việc nghiên cứu thời điểm trồng Hoa cúc là cây trồng ngày ngắn, sự sinh trưởng và phát triển của cây chịu tác động rất lớn dưới tác dụng đồng thời của ánh sáng (quang chu kỳ) và nhiệt độ. Cây hoa cúc dưới tác động của ánh sáng ngày dài sẽ không thể ra hoa được, hoặc những nụ mới được phân hoá thành cũng dừng lại tạo thành hình đầu lá liễu.Chỉ trong điều kiện tác động của ánh sáng ngày ngắn thì cây hoa cúc mới có thể phân hoá mầm hoa, sau đó tạo thành hoa.
Các giống cúc khác nhau lúc phân hóa mầm hoa cũng yêu cầu độ dài chiếu sáng khác nhau, do vậy trong sản xuất cần hiểu rõ các phản ứng của các giống cúc với độ dài chiếu sáng trong ngày để xác định thời điểm trồng cho phù hợp, cũng như có các biện pháp kỹ thuật tác động phù hợp như: chiếu sáng bổ sung hay che bớt ánh sáng, ngắt ngọn,…để trồng sớm hoặc muộn hơn thời điểmchính đại trà, hay để điều khiển cho hoa ra vào đúng các dịp lễ tết, hội hè. Cơ sở khoa học của việc nghiên cứu kỹ thuật bấm ngọn Cơ quan chính tổng hợp Auxin trong cây là chồi non. Từ đó nó được vận chuyển phân cực khá nghiêm ngặt xuống các cơ quan phía dưới theo hướng gốc. Ngoài ra, các cơ quan còn non đang sinh trưởng cũng có khả năng tổng hợp một lượng nhỏ Auxin như lá non, quả non, phôi hạt.
Sự tồn tại chồi ngọn đã sản sinh ra lượng lớn Auxin và vận chuyển xuống phía dưới làm ức chế chồi bên sinh trưởng. Bấm ngọn, hàm lượng Auxin giảm xuống và các chồi bên được kích thích sinh trưởng. Vitamin Tamaki cho biết Auxin chủ yếu sản sinh trong nụ, chồi non. Nó là một chất ức chế tăng trưởng chồi nách.
Khi các chồi ngọn được loại bỏ, tác dụng ức chế bất hoạt, tăng cường sự phát triển của chồi bên thành cành mới. Vì vậy ngắt ngọn là biện pháp quan trọng để kích thích chồi bên sinh e 5 trưởng. Kết quả nghiên cứu còn cho thấy, ngoài việc hạn chế ảnh hưởng của Auxin thì chồi bên còn được hoạt hóa, sinh trưởng là do tác động của nguồn cung cấp Cytokinin từ rễ. Trong kỹ thuật trồng hoa cúc trong chậu nếu muốn chậu hoa cúc có nhiều cành, nhánh thì phải tiến hành bấm ngọn sau một thời gian trồng nhất định.
Do đó ngắt ngọn sẽ ảnh hưởng đến tới số cành các cấp trên thân cây và cũng ảnh hưởng tới số nụ, hoa, đường kính hoa trên cây. Tình hình sản xuất hoa cúc trên thế giới và ở Việt Nam 1. Tình hình sản xuất hoa cúc trên thế giới Sản xuất hoa đã mang lại lợi ích to lớn cho nền kinh tế các nước trồng hoa trên thế giới. Diện tích trồng hoa trên thế giới ngày càng mở rộng và không ngừng tăng lên.
Theo thống kê vào năm 2015, trên thế giới có trên 4 triệu ha hoa, cây cảnh. Trong sản xuất và tiêu thụ hoa, cây cảnh, thị trường lớn nhất là ở châu Âu mà đứng đầu là Hà Lan, Columbia, Kenya, Zimbabwe, Ecuador, Ân Độ, Mexico, Trung Quốc, Malaysia. Trong đó ngành công nghiệp hoa cắt cành trên thế giới đạt giá trị 40 tỷ USD. Năm giá thành hoa cắt cành năm 2017 giảm đáng kể so với năm 2016 nhưng không quá thấp so với mức giá trung bình trong 5 năm qua.
Điều này xảy ra do sản lượng các loại hoa cắt cành như hoa đồng tiền, hoa ly, hoa cúc năm 2016 bị sụt giảm nghiêm trọng, dẫn đến giá thành hoa cắt cành năm 2016 cao hơn trung bình các năm. Về tình hình xuất khẩu, nhìn chung giá trị xuất khẩu hoa cắt cành, hoa bó toàn cầu giảm trung bình -7,3% kể từ năm 2012, đây là năm các lô hàng hoa cắt cành đạt được giá trị 8,3 tỷ USD. Trong giai đoạn 2015-2016, hằng năm giá trị xuất khẩu hoa cắt cành toàn cầu đã giảm -4,6%. Trong số các châu lục, các nước Châu Âu có giá trị xuất khẩu hoa cắt cành cao nhất trong năm 2016 với các lô hàng lên đến 4 tỷ đô la Mỹ, chiếm 52,3% giá trị xuất khẩu hoa toàn cầu.
Các nước Châu Mỹ Latin (trừ Mexico) e 6 và Caribea chiếm 28,4%, tiếp theo là các nước châu Phi ở mức 10,5%, các nhà cung cấp ở châu Á là 7% và Bắc Mỹ là 1,5%. Thị phần các quốc gia xuất khẩu hoa cắt cành, hoa trang trí năm 2016 Giá trị xuất STT Tên các nước Ghi chú khẩu (%) 1 Malayxia 1,4 2 Trung Quốc 1,4 3 Kenya 8,8 4 Ecuador 10,4 5 Colombia 17 6 Hà Lan 45,8 7 Các nước khác 15,2 Nguồn: Tạp chí Việt Nam Hương Sắc Qua bảng số liệu ta thấy Hà Lan luôn là trung tâm của thị trường hoa thế giới. Sản lượng hoa xuất khẩu của Hà Lan chiếm gần 50% sản lượng hoa cắt cành trên toàn thế giới. Doanh thu hoa cắt cành của Hà Lan từng tháng và doanh thu 3 năm 2015-2017 ĐVT: Tỷ USD Năm Tháng 2015 2016 2017 1 250 280 270 2 410 460 480 3 460 450 480 4 400 370 410 5 460 480 490 6 380 370 330 7 260 290 270 8 250 260 270 9 270 290 310 10 280 300 310 11 280 290 320 12 380 320 410 Nguồn: Tạp chí Việt Nam Hương Sắc e 7 Nhìn chung, doanh thu hoa cắt cành các tháng trong năm 2017 đều cao hơn so với cùng kì các năm trước.
Điều này cho thấy những dấu hiệu tăng trưởng tích cực của ngành sản xuất hoa cắt cành Hà Lan sau thời kỳ bị suy giảm trước sự trỗi dậy mạnh mẽ của các nền sản xuất hoa mới nổi. Các vị trí tiếp sau Hà Lan về giá trị sản lượng hoa cắt cành xuất khẩu thuộc về năm nền sản xuất hoa mới nổi lên gồm: Colombia, Kenya, Ecuador , Trung Quốc và Malaysia. Năm nền sản xuất hoa này chiếm đến 40% tổng sản lượng hoa cắt cành xuất khẩu toàn cầu. Trong những năm gần đây, với những bước tiến vượt bậc về nông nghiệp công nghệ cao, Colombia đã trở thành nước xuất khẩu hoa cúc lớn nhất và xuất khẩu hoa cẩm chướng đứng thứ hai trên thế giới Trong số các quốc gia trên thế giới, các nước xuất khẩu hoa cắt cành, hoa bó phát triển nhanh nhất kể từ năm 2012 là: Lithuania (tăng 447,5%), Anh (tăng 87,3%), Kenya (49%) và Tây Ban Nha (tăng 47,3%).
Các nước có giá trị xuất khẩu hoa giảm là Bỉ (giảm 63,9%), Hà Lan (giảm 14,3%), Malaysia (giảm 13,6%) và Thái Lan (giảm 7,5%). Vào năm 2018, tình hình sản xuất hoa, cây cảnh trên thế giới được Michiel de Haan của công ty xuất khẩu Royal Lemkes, Hà Lan dự đoán rằng xuất khẩu hoa sẽ tiếp tục tăng với tốc độ tương tự trong năm tới. Ông cho biết "Hầu hết các nước châu Âu đã hồi phục sau cuộc khủng hoảng tài chính. Và sắc hoa sẽ lại phủ xanh khắp nơi, đặc biệt là ở Hà Lan và ở Scandinavia, đây sẽ là những quốc gia tiên phong đưa ngành công nghiệp hoa toàn cầu tiếp tục phát triển.
Và điều này có thể sẽ dẫn đến tình trạng thiếu hụt sản lượng hoa, cây cảnh trong năm tới". Hà Lan là một trong những nước lớn nhất thế giới về xuất khẩu hoa, cây cảnh nói chung và xuất khẩu cúc nói riêng. Diện tích trồng cúc của Hà Lan chiếm 30% tổng diện tích trồng hoa tươi. Hàng năm, Hà Lan đã sản xuất hàng trăm triệu hoa cúc cắt cành và hoa chậu phục vụ cho thị trường tiêu e 8 thụ rộng lớn gồm trên 80 nước trên thế giới.
Tiếp sau là các nước: Nhật Bản, Côlômbia, Trung Quốc… Năm 2006, có 4 nước sản xuất hoa cúc trên thế giới đạt sản lượng cao nhất là Hà Lan đứng đầu với sản lượng 1,5 tỷ cành, Côlômbia là 900 triệu cành, Mê-hi-cô và I-ta-li-a đạt 300 triệu cành (Erik Van Berkum, 2007)[45]. Nhật Bản hiện đang dẫn đầu tại châu Á về sản xuất và tiêu thụ hoa cúc, hàng năm Nhật Bản tiêu thụ khoảng gần 4.000 triệu Euro để phục vụ nhu cầu hoa trong nước (Jo Wijnands, 2005)[49]. Người dân Nhật Bản ưa thích hoa cúc và cúc trở thành là loài hoa quan trọng nhất tại Nhật Bản chiếm tới 36% sản phẩm nông nghiệp, mỗi năm Nhật Bản sản xuất khoảng hơn hai trăm triệu cành hoa phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Diện tích trồng hoa cúc chiếm 2/3 tổng diện tích trồng hoa.
Năm 2008 diện tích trồng hoa ở Nhật Bản là 16.800 ha, giá trị sản lượng đạt 2. Tuy vậy Nhật Bản vẫn phải nhập một lượng lớn hoa cúc từ Hà Lan và một số nước khác trên thế giới như Trung Quốc, Đài Loan, Ma-lai-xi-a, Thái Lan, Cô-lôm-bi-a… Ở Trung Quốc, cúc là 1 trong 10 loài hoa cắt quan trọng sau hồng và cẩm chướng chiếm khoảng 20% tổng số hoa cắt trên thị trường bán buôn ở Bắc Kinh và Côn Minh. Vùng sản xuất hoa cúc chính là Quảng Đông, Thượng Hải, Bắc Kinh bao gồm các giống ra hoa mùa Hè, Thu, Đông sớm và Xuân muộn với loại cúc đơn, màu được ưa chuộng nhất là vàng, trắng, đỏ (Nguyễn Thị Kim Lý, 2001)[22]. Hàng năm, kim ngạch xuất nhập khẩu hoa cúc trên thế giới ước đạt tới 1,5 tỷ USD.
Giá trị xuất nhập khẩu hoa cúc hàng năm của một số nước trên thế giới (ĐVT: triệu USD) STT Tên nước Xuất khẩu Nhập Khẩu 1 Trung Quốc 300 200 2 Nhật Bản 150 200 3 Hà Lan 250 100 4 Pháp 70 110 5 Đức 80 50 6 Nga - 120 7 Mỹ 50 70 8 Singgapo 15 - 9 Ixraen 12 - Nguồn: Đặng Văn Đông Số liệu trên cho thấy một số nước vừa xuất khẩu, vừa nhập khẩu hoa cúc. Sở dĩ có điều này là do đặc điểm của giống phản ứng chặt chẽ với điều kiện ngoại cảnh và điều kiện khí hậu, thời tiết của các nước khác nhau nên chủng loại trồng cung cấp ở các nước khác nhau. Vì vậy mà có nhứng giống hoa cúc nếu trồng trái vụ chi phí điều kiện ngoại cảnh làm cho giá thành cao so với nhập khẩu hoa cúc từ nước khác về. Đây là điều kiện thuận lợi cho phát triển hoa cúc tại Việt Nam, cây hoa cúc sinh trưởng, phát triển tốt cho năng xuất ổn định.
Tình hình sản xuất hoa cúc tại Việt Nam Hiện nay trồng hoa là một nghề sản xuất và kinh doanh được đặc biệt quan tâm. Chính vì vậy mà diện tích trồng hoa, cây cảnh ngày càng phát triển. Trong vòng 15 năm gần đây (2005-2015) diện tích hoa đã tăng hơn 7,7 lần lần, giá trị sản lượng tăng 7,2 lần, đạt 6.500 tỷ đồng; trong đó, xuất khẩu xấp xỉ 50 triệu USD.