Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC 1. Cơ sở khoa học của đề tài Bưởi (Citrus grandis L. Osbeck) là một trong những loài cây ăn quả có múi được trồng khá phổ biến ở nước ta như Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Lai Châu, Sơn La, Yên Bái, Lạng Sơn… là vùng có tiềm năng phát triển cây có múi, đặc biệt có ưu thế về điều kiện khí hậu, khả năng mở rộng diện tích và có tập đoàn giống phong phú, đa dạng. Khí hậu ở vùng này ngoài thích hợp với sinh trưởng phát triển bình thường của cây có múi, còn có ưu thế nổi bật so với một số vùng khác trong nước là có mùa đông lạnh, biên độ nhiệt độ ngày đêm và giữa các tháng chênh lệch lớn làm cho quả đẹp, chất lượng tốt, thể hiện đặc trưng của giống.
Trải qua lịch sử phát triển lâu dài, cây trồng nói chung và bưởi nói riêng chịu sự tác động của quá trình chọn lọc tự nhiên và chọn lọc nhân tạo mà ngày càng trở nên phong phú hơn và có nhiều ưu việt hơn. Bưởi là cây ăn quả lâu năm, quá trình sinh trưởng, ra hoa kết quả chịu ảnh hưởng của nhiều các yếu tố nội tại (di truyền) và các yếu tố ngoại cảnh như nhiệt độ, ánh sáng, đất đai và chế độ chăm sóc; hay sự biểu hiện của kiểu hình là kết quả của sự tương tác giữa kiểu gen và môi trường Các giống bưởi được trồng ngày càng nhiều tại các huyện ngoại thành của Hà Nội. Năm 2014 tổng diện tích trồng bưởi (chủ yếu là bưởi Diễn) là hơn 2705 ha và trong đó diện tích cho thu hoạch là hown 2498 ha; năm 2015 diện tích trồng bưởi tăng lên 3112 ha và diện tích cho thu hoạch là 2523 ha, đến năm 2016 tổng diện tích trồng bưởi là lên đến 3806 ha và diện tích cho thu hoạch là 2856 ha. Diện tích trồng mới vẫn tiếp tục tăng trong những năm gần đây (Tổng cục thống kê Hà Nội, 2016).
Để có thể phát triển cây bưởi theo hướng sản xuất hàng hoá đòi hỏi sản phẩm không chỉ có chất lượng tốt, mẫu mã đẹp mà còn phải đa dạng và có mặt thường xuyên trên thị trường. Với yêu cầu trên, Trung tâm Nghiên cứu và 4 Phát triển Cây có múi, Viện Nghiên cứu Rau qủa đã liên tục điều tra, tuyển chọn các giống bưởi theo hướng phục vụ sản xuất hàng hoá với bộ giống rải vụ thu hoạch đã được tiến hành ở khắp các địa phương trong cả nước, thu thập được tập đoàn các dòng, giống ưu tú khá phong phú và đa dạng trong đó có giống bưởi đỏ Tân Lạc. Cây Bưởi được trồng nhiều ở các vùng sinh thái khác nhau, xong trên thực tế hiện nay diện tích trồng cây Bưởi manh mún nhỏ lẻ, chủ yếu được trồng theo hướng tự phát, cây giống, độ tuổi, chất lượng giống chưa được đảm bảo nên sản phẩm quả không đồng đều về hình dạng, màu sắc và kích thước. Người nông dân chưa áp dụng đúng kỹ thuật về kỹ thuật trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh, thu hoạch, sơ chế, bảo quản vì vậy chất lượng quả chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường (Boun Keua Vongsalath, 2005).
Do mỗi vùng trồng có tính chất đất, khí hậu, kỹ thuật canh tác, nhân giống khác nhau có ảnh hưởng đến sự sinh trưởng, phát triển của cây trồng vì vậy có ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng và thương hiệu quả bưởi Đỏ. Vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào để cây bưởi Đỏ có năng suất, chất lượng cao và vẫn giữ được thương hiệu loại quả đặc sản Hà Nội do đó vấn đề nghiên cứu hiện trạng và ảnh hưởng của điều kiện trồng trọt cũng như những biện pháp kỹ thuật tác động đến cây là vấn đề được các nhà nông, khoa hoc quan tâm. Trong quá trình sinh trưởng, phát triển của cây Bưởi các yếu tố khí hậu thời tiết trong vườn có ảnh hưởng lớn đến nhịp điệu ra lộc, cành, ra hoa, đậu quả.dến khả năng thoát nước, hô hấp.không chỉ ở bộ phận trên mặt đất mà còn cả bộ rễ của cây. Những nghiên cứu về tác động của môi trường sống đến cây đã được nghiên cứu một phần song chưa đầy đủ.
Sự tham gia của các chất điều hòa sinh trưởng, tùy vào loại đất mà chúng có thể tham gia vào các hoạt động như: quá trình ra lá, ra hoa, đậu quả, phát chồi, tăng trưởng chiều cao, .Nền nông nghiệp hiện đại công nghệ cao đã và đang trở thành xu hướng tích cực sử dụng các chất điều hoà sinh trưởng như một giải pháp nhằm điều tiết quá trình sinh trưởng, phát triển, năng suất và cả chất lượng quả 5 của cây (Hoàng Minh Tuấn và Nguyễn Quang Thạch, 1993) ; Hoàng Minh Tấn và cộng sự, 2000). Trong quá trình sinh trưởng, phát triển và tạo năng suất thì các chất dinh dưỡng có vai trò quan trọng với cây trồng, các chất này có sẵn trong đất và được người trồng cung cấp cho cây qua đất, người trồng cũng có thể cung cấp chất dinh dưỡng trực tiếp cho cây bằng việc phun qua lá. Biện pháp này có tác dụng bổ sung nhanh một vài yếu tố cho cây nhằm hạn chế kịp thời tác động xấu do thiếu chúng gây ra (Lê Văn Tri và cộng sự, 1990). Chương Mỹ là huyện phía Tây Nam của thủ đô Hà Nội.
Huyện có 30 xã và 02 thị trấn, gần 69.500 hộ dân, với trên 33 vạn người, trong đó số hộ nông nghiệp chiếm 32,5%. Diện tích đất nông nghiệp trên 14.000ha, trong đó diện tích đất trồng lúa là 9.050ha, diện tích trồng cây hàng năm khác là gần 1.298ha, diện tích cây ăn quả 1.244ha, diện tích nuôi trồng thủy sản trên 1. Tổng giá trị sản xuất của huyện năm 2017 đạt 21.140 tỷ đồng, trong đó giá trị ngành nông nghiệp đạt 4. Theo tác giả Nguyễn Thế Đặng và Nguyễn Thị Mão (2010), lượng chất dinh dưỡng cây hút thể hiện yêu cầu chất dinh dưỡng của cây.
Cây yêu cầu chất dinh dưỡng theo một tỷ lệ cân đối nhất định. Lượng dinh dưỡng cây hút thay đổi theo loại cây trồng, năng suất thu hoạch, yêu cầu của người trồng trọt. Trong cùng một loại cây trồng thì lượng chất dinh dưỡng do cây hút phụ thuộc vào điều kiện sinh thái (đất đai, thời tiết khí hậu: nhiệt độ và lượng mưa). Phân bón lá có tác dụng làm tăng năng suất, tăng cường khả năng kháng sâu bệnh cho cây, tính chống hạn và cải thiện năng suất, chất lượng sản phẩm.
Phân bón lá còn giúp cho cây nhanh chóng phục hồi sau trồng, hoặc sau khi trải qua cá hiện tượng thời tiết bất thuận như nóng nắng, lạnh, khô hạn, úng ngập đã hạn chế được sâu bệnh hại, giảm sử dụng thuốc BVTV do đó làm nâng cao chất lượng, mẫu mã quả. Phân bón lá, đặc biệt là những loại phân có chứa các nguyên tố vi lượng và chất điều hòa sinh trưởng như GA3 có tác dụng làm tăng khả năng ra hoa, đậu quả, mã quả, phẩm chất và giảm số lượng hạt nếu phun vào những thời kỳ 6 thích hợp. Tuy nhiên, kết quả thu được phụ thuộc vào từng giống cụ thể, cần thử nghiệm trên giống bưởi Đỏ để có những kết luận về sự ảnh hưởng của chúng tới năng suất, phẩm chất quả. Ngoài ra, túi bao quả cũng làm tăng mẫu mã quả, chống sâu bệnh hại.
Nguồn gốc và phân bố của cây bưởi Hiện nay, cây có múi là một trong những loại cây ăn quả chủ yếu và được trồng ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt tại các nước Đông Nam Á, cây có múi được cho là cây trồng chủ lực (Mung, 2008). Đông Nam Á là một trung tâm quan trọng hàng đầu về sự đa dạng cây ăn quả.000 loài ở vùng này thì có nhiều loài cho quả ăn được (Wikipedia, 2014). Về phân loại thực vật: Cây bưởi có tên khoa học là: Citrus grandis (L).Osbeck hoặc Citrus maxima Merr. thuộc họ cam: Rustaceae.Họ phụ: Aurantioideae.
Theo sơ đồ phân loại cây có múi của Swingle (1948) thì bưởi và bưởi chùm là hai loài khác nhau trong cùng một chi Citrus, tuy vậy bưởi đơn và bưởi chùm có mối quan hệ chặt chẽ. Theo Webber, 1967 bưởi chùm xuất hiện ở Barbados (Tây Ấn Độ). Năm 1930, Macfadyen đã phân bưởi chùm thành một loài mới và lấy tên là Citrus paradisi Macf (Hoàng Thị Sản, 2006), (Wikipedia, 2014a). Bưởi (Citrus grandis): quả to nhất trong các loài cam quýt, có vị chua hoặc ngọt, bầu có từ 13- 15 noãn, eo lá khá lớn, hạt nhiều.
Hiện nay giống bưởi phần lớn thuộc dạng hạt đơn phôi và được trồng chủ yếu ở các nước Nhiệt đới như Trung Quốc, Thái Lan, Việt Nam … Việt Nam có rất nhiều giống bưởi ngon nổi tiếng như bưởi Năm Roi, bưởi Da Xanh, bưởi Thanh Trà, bưởi Phúc Trạch, Phú Diễn, bưởi Đoan Hùng … Bưởi chùm (Citrus paradisi): được đánh giá là dạng con lai tự nhiên của bưởi (Citirus grandis) vì vậy hình thái bưởi chùm khá giống với bưởi nhưng là nhỏ hơn, eo lá cũng nhỏ hơn, quả nhỏ, cùi mỏng, vỏ mỏng, vị chua nhẹ. Bưởi chùm cho những giống ít hạt như Duncan, phần lớn các giống bưởi chùm có hạt 7 đa phôi nên cũng có thể sử dụng làm gốc ghép. Quả bưởi chùm là món ăn tráng miệng được ưa chuộng ở châu Âu, người ta gọt nhẹ lớp vỏ mỏng bên ngoài rồi để cùi cắt thành các lát nhỏ dung sau bữa ăn. Bưởi chùm được trồng nhiều ở Mỹ, Brazil, riêng ở bang Florida Mỹ chiếm 70% sản lượng bưởi chùm của cả thế giới (Lang, A.
Tình hình sản xuất bưởi trên thế giới và trong nước 1. Tổng quan tình hình sản xuất bưởi trên thế giới Hàng năm trên thế giới sản xuất khoảng 4 - 5 triệu tấn bưởi cả 2 loại bưởi chùm (Citrus paradisi) và bưởi (Citrus grandis) chiếm 5,4 - 5,6 % tổng sản lượng cây có múi, trong đó chủ yếu là bưởi chùm (chiếm 2,8 - 3,5 triệu tấn) còn lại bưởi chiếm một lượng khá khiêm tốn khoảng 1,2 - 1,5 triệu tấn. Sản xuất bưởi chùm chủ yếu tập trung ở các nước châu Mỹ, châu Âu dùng cho chế biến nước quả. Bưởi chủ yếu được sản xuất ở các nước thuộc châu Á, tập trung nhiều ở một số nước như Trung Quốc, Ấn độ, Philippines, Thái Lan, Bangladesh,.
được sử dụng để ăn tươi là chủ yếu (FAOTAST, 2014). Tính đến năm 2017, diện tích trồng cây bưởi trên thế giới đạt 444,072 ha, năng suất bình quân đạt 180,5 tạ/ha và sản lượng đạt 13,795,429 tấn.