Đặt vấn đề Đậu cove (Phaseolus vulgaris. L) là cây sinh trưởng mạnh, phù hợp với điều kiện canh tác ở nhiều nơi, cho thu hoạch quả sau 60-70 ngày gieo, thời gian thu hoạch kéo dài 30-35 ngày. Đậu cove là cây ưa ánh sáng, rất cần giàn leo. Cây có bô ̣rễ khoẻ, ăn sâu nên khả năng chịu hạn tốt.
Đậu cove có nhiều công dụng, quả non được dùng làm rau xanh giàu chất dinh dưỡng cho người, với nhiều cách chế biến khác nhau như: salat trộn, luộc, xào với thịt cùng các loại rau quả khác,… sẽ làm cho bữa cơm gia đình thêm phần hấp dẫn và ngon miệng. Hạt đậu cove có hàm lượng protêin và bột cao nên được dùng làm thức ăn tốt cho người và gia súc. Chính vì vậy, trong nền nông nghiệp thổ dân châu Mỹ, đậu cove là một trong ba loại ngũ cốc cơ bản. Ở một số nước Châu Á, hạt đậu cove được sử dụng trong các bữa ăn chay, chế biến các món ăn như chè đậu… Ngoài ra, đậu cove còn được sử dụng làm thuốc.
Vỏ quả đậu cove được sử dụng làm thuốc lợi tiểu và có thể làm giảm đường huyết của người bị bệnh đái đường. Hiện nay, đậu cove là nguồn cung cấp năng lượng và protein thực vật quan trọng ở nhiều nước trên thế giới đặc biệt ở những vùng còn thiếu nguồn protein động vật (Mariam Sticklen, 2012). Bên cạnh vai trò là nguồn cung cấp vitamin và khoáng chất phong phú trong các thực phẩm, đậu Cove còn có vai trò quan trọng trong phát triển nông thôn bền vững nhờ khả năng cố định đạm, góp phần tăng năng suất và chất lượng của cây trồng khác. Huyện Chương Mỹ là một huyện nằm ở rìa phía Tây Nam Hà Nội, có địa hình vừa mang đặc trưng của vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng vừa mang đặc trưng của vùng bán sơn địa.
Địa hình phân bố thành 3 vùng là vùng bán sơn địa (đồi gò), vùng bãi ven sông Đáy và vùng đồng bằng. Trong đó diện tích đất đồi gò chỉ cấy được vụ lúa chiếm tỉ lệ khá lớn nên vào vụ xuân người dân thường trồng các cây hoa mầu như ngô, lạc, đậu tương… Nhưng trong mấy năm gần đây đậu cove được tập trung trồng vào vụ xuân trên đất lúa mà không được trồng nhiều vào vụ đông vì năng suất có chiều hướng giảm mạnh. Một 1 trong những nguyên nhân dẫn đến năng suất giảm là do bộ giống cove còn nhiều hạn chế nên hiệu quả thu được từ trồng cove thấp hơn cây rau khác. Ngược lại khi trồng ngô, lạc thì thời gian sinh trưởng dài nên việc làm đất và bố trí thời vụ cấy lúa phải rất khẩn trương.
Vì vậy chủ trương của huyện là phát triển cây rau màu trên chân đất này để vụ lúa mùa được chuẩn bị kỹ càng hơn. Nhưng vấn đề đặt ra là phải chọn được những giống đậu cove cho năng suất cao ổn định trên vùng đất tiềm năng này. Xuất phát từ thực tế đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu về đề tài ‘‘Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất một số giống đậu cove trong điều kiện vụ Đông tại Xuân Mai, Chương Mỹ, Hà Nội’’ nhằm lựa chọn được giống đậu Cove thích hợp cho điểm nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá được đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất của các giống đậu cove thí nghiệm, Nhằm lựa chọn được các giống thích hợp cho điều kiện vụ Đông tại điểm nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu - Thời gian: Vào vụ Đông năm 2022. - Không gian: Tại vườn thự hành nghành khoa học cây trồng trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam. - Điều kiện nghiên cứu: ngoài đồng ruộng, vườn thực hành nghành khoa học cây trồng. Đối tượng nghiên cứu - Gồm 3 giống đậu: Đậu cove bụi xanh số 1, đậu cove leo cao sản, đậu cove số1 ( hạt nâu ĐC) 2 PHẦN 2: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.
Cơ sở khoa học 2. Giới thiệu chung về cây đậu co ve Đậu cove có tên khoa học là Phaseolus vulgaris L, thuộc họ Đậu Fabaceae. Đậu cove được trồng rộng khắp trên thế giới, có nguồn gốc từ Trung Mỹ và được trồng cách đây hơn 600 năm. Đậu cove là cây trồng đứng hàng đầu trong họ đậu đỗ về sử dụng hạt làm lương thực, thực phẩm cho con người.
Ở châu Á, đậu cove được sử dụng nhiều bởi nó có giá trị dinh dưỡng cao, là một trong những loại rau giàu protein (khoảng 2,5% trong quả non), chất béo (khoảng 0,2% quả non), chất đường bột (khoảng 7% quả non). Quả tươi giàu vitamin A và vitamin C, có thể dùng để ăn tươi, đóng hộp và đông lạnh. Ở một vài quốc gia Châu Á như Ấn Độ, Miến Điện… sử dụng hạt khô của đậu cove trong các bữa ăn kiêng. Trong các loại đậu rau thì đậu cove quan trọng vào loại bậc nhất vì được phân bố rộng khắp, sản lượng tương đối lớn và có tiềm năng như là nguồn thu nhập với các nông hộ nhỏ.
Bên cạnh việc đậu cove là nguồn cung cấp vitamin và chất khoáng phong phú trong các loại thực phẩm hàng ngày, nó còn có vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp bền vững là cây trồng có khả năng cố định đạm góp phần tăng năng suất và chất lương của các cây trồng khác. Đậu cove là cây trồng quan trọng ở nhiều quốc gia, là cây lương thực của 300 triệu người, đặc biệt ở các nước đang phát triển bởi vì nó được coi như là thịt của người nghèo. Trong 5 loại đậu đã được thuần hóa (P. Lunatus L), đậu cove P.
Vulgaris chiếm hơn 90% diện tích trồng trên thế giới và cũng là cây họ đậu được tiêu thụ rộng rãi nhất. Ở Việt Nam, cây đậu cove cũng được trồng khá rộng rãi ở hầu hết khắp các vùng, là loại cây rau có thể trồng luân canh với nhiều loại cây trồng nông nghiệp khác, điển hình là luân canh với lúa, đem lại giá trị kinh tế cao cho người trồng. - Nguồn gốc của cây đậu cove Đậu cove có nguồn gốc tự nhiên từ châu Mỹ đã được thuần hoá từ thời tiền Colombo tại khu vực Mesoamerica và Amdes cổ đại của Trung Mỹ. Đậu 3 cove được gieo trồng cách nay hơn 600 năm.
Đến nay đậu cove được trồng khắp châu lục đặc biệt là ở châu Mỹ và châu Á có diện tích lớn nhất. Rất nhiều quốc gia đã đƣa đậu cove vào làm một trong những cây trồng chính trong cơ cấu cây trồng nông nghiệp trong đó có Việt Nam - Hiện nay, trên thế giới người ta đã phân loại cây đậu cove dựa trên các đặc điểm thân, lá, hoa, quả, hạt, Hiện nay giống đậu cove người ta phân thành 2 loại chính gồm giống lùn và giống leo: - Giống lùn gồm: + Đậu cove vàng: còn gọi là đậu đỏ, đậu quả cật, đậu cật lợn: Quả non màu xanh, hạt hình thận, màu đỏ, to nhất trong các giống cove. + Đậu cove trắng: hay đậu xoát xông: quả non màu xanh, hạt màu trắng, hình trứng. + Đậu cove đen: hay đậu đen, quả non màu xanh, hạt màu đen, hình bầu dục.
+ Đậu cove nâu: quả non màu xanh, hạt màu nâu, hình bầu dục. - Đậu cove leo: + Đậu cove bở hay đậu bở: quả non màu xanh, hạt màu nâu, hình bầu dục. + Đậu cove trắng hay đậu trắng, đậu trứng sáo: quả non màu xanh, hạt màu trắng, hình trứng. + Đậu cove trạch hay đậu trạch, đậu Vân Nam: quả non màu xanh, hạt màu trắng, hình bầu dục dài.
Đặc điểm thực vật học của cây đậu cove Đậu cove là cây thân thảo, sống một năm. Đặc điểm thực vật học của cây đậu cove gồm các bộ phận sau: - Thân: Gồm 2 dạng, vô hạn và hữu hạn. Thân sinh trưởng hữu hạn (đậu lùn) có 30 - 60cm, giới hạn bởi chùm hoa ở ngọn, cây ít nhánh, thời gian sinh trưởng ngắn, cho thu hoạch ít lứa. Thân sinh trưởng vô hạn (đậu leo): Thân tiếp tục mọc dài ra sau khi trổ hoa, dài 2 - 7 m, không có chùm hoa ở ngọn, nhánh phát triển mạnh ở nách lá, thời gian sinh trưởng dài, thu hoạch được nhiều lứa.
4 - Lá: Thuộc dạng lá kép lông chim gồm 3 lá chác, lá mọc cách trên thân. Màu sắc lá thay đổi theo giống từ màu vàng đến xanh. Mặt lá thường bằng phẳng, hơi nhám. Những giống có bộ lá nhỏ có thể tăng mật độ để tăng năng suất.
Độ lớn của lá có liên quan đến kích cỡ quả, những giống lá nhỏ thường cho quả nhỏ. Vì vậy những giống này năng suất thường không cao. - Rễ: rễ chính phát triển tốt, rễ phụ có nhiều nốt sần tập chung ở độ sâu khoảng 20cm. Bộ rễ có rất nhiều vi khuẩn cố dịnh đạm từ khí trời để nuôi cây nên không yêu cầu bón nhiều phân đạm.
Cây đậu có thể trồng được trên đất thiếu đạm, sau khi cây chết đạm do vi khuẩn cố định được hoàn trả lại cho đất. - Hoa: Chùm hoa mọc ở nách lá trung bình có 2-8 hoa. Sau khi trồng 35 - 40 ngày đã có hoa nở, hoa lưỡng tính tự thụ phấn khoảng 95% nên việc để giống rất dễ dàng. Hoa có 5 cánh rời, gồm 1 cánh cờ to ở phía sau và 2 cánh bướm ở 2 bên, 2 cánh bườn nhỏ ở phía trước.
Nhị đực gồm 9 dính và 1 rời, nhụy cái với vòi nhụy ngắn. Chùm hoa xuất hiện khi cây có khoảng 4 - 8 đốt, ra hoa đừng đợt. - Quả: Chiều dài quả từ 8-20cm, chiều rộng quả từ 1-1,5cm tùy giống. Đầu mút quả có thể là tròn, nhọn dài hoặc hình kim.
Màu sắc quả khi non có thể là xanh, xanh thẫm, vàng. - Hạt: Mỗi quả có từ 3-8 hạt, kích cỡ và khối lượng hạt thay đổi rất lớn trong quá trình chín. Chiều dài hạt từ 5-20mm, khối lượng hạt từ 0,15-0,8g. Hình dạng hạt tùy thuộc vào từng giống, màu sắc vỏ hạt khi chín cũng rất đa dạng, có thể là một màu đồng nhất, hoặc hỗn hợp nhiều màu như trắng, trắng ngà, đen, nâu, nâu đỏ, cà phê sữa.
Yêu cầu sinh thái - Nhiệt độ: Đậu cove ưa thích khí hậu ấm áp ôn hòa, không chịu nhiệt độ cao và cũng không chịu rét. Hạt có thể nảy mầm ở nhiệt độ 8-100C, nhiệt độ thích hợp cho quá trình nảy mầm 25-300C. - Ánh sáng: Đa số các giống gieo trồng hiện nay hoàn thành các giai đoạn sinh trưởng, phát triển trong điều kiện chiếu sáng 10-13 giờ/ngày. 5 - Nước: Khi hạt nảy mầm cần lượng nước 100-110% so với khối lượng của hạt.
Cây sinh trưởng phát triển tốt trong điều kiện đất có độ ẩm 70-80%. - Độ ẩm không khí thích hợp khoảng 65-75% - Đất: Cây đậu có khả năng thích nghi với nhiều loại đất.