CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN DE CHUNG VE TIẾP CAN CONG LÝ CHO TRE EM BI XÂM HAI TÌNH DUC 1. Khái niệm chung về tiếp cận công lý cho trẻ em bị xâm hai tình dục a, Định nghĩa trẻ em bị xâm hại tinh duc Trước hết, khái niệm trẻ em theo Công ước Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em 1989 được định nghĩa như sau: “Trong phạm vi công ước này, trẻ em là mọi người dưới 18 tuổi trừ trường hợp pháp luật áp dung với trẻ em đó quy định tuổi thành niên sớm hon”. Tuy nhiên, với mỗi quốc gia, tùy theo quy định mà độ tuôi của trẻ em có thé sớm hơn, như 9 tuổi đối với nữ ở Iran? và 21 tuôi đối với cả nam và nữ ở Mỹ. Ở Việt Nam, độ tuôi của trẻ em theo Luật Trẻ em 2016 được quy định là người dưới 16 tuổi.
Đối với trẻ em bị xâm hại tình dục, Nghị định 56/2017/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật trẻ em định nghĩa trẻ em bị xâm hại tình dục là: “(1) Trẻ em bị hiếp dâm; (2) Trẻ em bị cưỡng dâm; (3) Trẻ em bị giao cấu; (4) Trẻ em bị dâm ô và (5) Trẻ em bị sử dụng vào mục đích mại dâm, khiêu dâm đưới mọi hình thức” (Điều 13). Có thé thé nhận thay dưới góc độ pháp lý hình sự, trẻ em bị xâm hại tình duc là nạn nhân của tội phạm xâm hại tình dục quy định tại các điều 141, 142, 143, 144, 145, 146, 147 Bộ Luật Hình sự 2015. Cụ thể các nạn nhân này là những người dưới 16 tuổi, gôm cả trẻ em nữ và nam. Tiêp cận từ góc độ tội phạm học, nan nhán của tội phạm là những cá nhân đã chịu thiệt hại về tính mạng sức khỏe, tỉnh thân, tình cảm, tài sản hoặc các quyên và lợi ich hợp pháp do hành vi phạm tội trực tiếp gây ra `.
Tuy nhiên chúng ta cũng cần lưu ý phân biệt nạn nhân với khái niệm bị hại theo điều 62 Bộ Luật Tổ tụng hình sự 2015: “Bi hai là cá nhân trực tiếp bị thiệt hại về thé chát, tinh than, tài sản hoặc là cơ quan, tổ chức bị thiệt hại về tài sản, uy tín do tội phạm gây ra hoặc de doa gây ra”. Như vay, nạn nhân của tội phạm có thé là cá nhân hay tô chức còn người bị hại chỉ là các cá nhân. Hơn nữa, không phải bất cứ cá nhân nào là nạn nhân của tội phạm thì cũng là người bị hại. Chỉ những nạn nhân của tội phạm tham gia 3 Tran civil society organizations (2015), Rights of the Child in Iran: Joint Alternative Report by Civil Society Organizations on the Implementation of the Convention of the Rights of the Child by the Islamic Republic of Tran, p.org/Treaties/CRC/Shared%20Documents/IRN/INT_CRC_ NGO _IRN_19809_E.pdf, truy cap ngay 23/07/2020.
4 Đại học Luật Hà Nội (2017), Giáo trình tội phạm học, Nxb Công An Nhân Dân, Hà Nội.163 tố tụng thi mới có địa vị pháp lý của người bị hại quy định tại điều 62 Bộ luật Té tụng hình sự 20155. Tuu chung lại, nhóm nghiên cứu định nghĩa trong phạm vi nghiên cứu: “Tré em bị xâm hại tình duc là người dưới 16 tuổi đã chịu thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tinh than, tình cảm do hành vi xâm hai tình dục trực tiêp gây ra”. b, Đặc diém của trẻ em là nan nhân bị xâm hại tinh duc Thứ nhất, trẻ em là nạn nhân của XHTD bi tôn thương kéo dài và ảnh hưởng đến tương lai của trẻ em, bao gồm cả tổn thương về thé chất lẫn tinh thần. Cơ thé trẻ em đang trong giai đoạn phat triển, việc thực hiện các hành vi giao cấu, dâm ô, cưỡng dâm sẽ gây ra ton thương đến cơ thé nạn nhân, đặc biệt là cơ quan sinh sản, đồng thời còn có thé khiến trẻ em bị lây lan các bệnh phụ khoa, HIV.
Đặc biệt đối với trẻ em gái các em có nguy cơ có thai, gây nguy hiểm đến tinh mạng và sức khỏe của cả mẹ và thai nhi vì giai đoạn này cơ thê các em chưa phát triển đầy đủ cho việc mang thai. Về tâm lý, trẻ em bị tổn thương tâm lý lâu dài đặc biệt dễ mắc các bệnh trầm cảm, mat trí nhớ về thời thơ ấu, khó hòa nhập với mọi người, nạn nhân thường cảm thấy xấu hô, tội lỗi, tự đồ lỗi cho bạn thân, cho rằng bản thân đã mất giá trị. Hậu quả dẫn tới các em gặp khó khăn trong thiết lập mối quan hệ với người khác giới. Nạn nhân thường có biểu hiện lo lắng va sợ sệt những người xung quanh.
Trong một số nghiên cứu về van dé này cho thay XHTD trẻ em thậm biểu hiện các triệu chứng tâm lý giống triệu chứng tâm lý sau chiến tranh5 .Nguy hiểm hon trong trường hợp này, tôn thương tâm lý và ton thương thé chat đồng thời diễn ra, cộng hưởng với nhau làm ton thương tăng lên, sâu sắc hơn khiến cho việc chữa tri tổn thương cho nạn nhân gặp nhiều khó khăn và phần nhiều là không thể phục hồi triệt dé. Tâm lý trẻ bi ton thương dẫn đến các triệu chứng tram cảm kéo dai, không tin tưởng người xung quanh, lệch lạc trong suy nghĩ về van dé tinh dục 7 Thứ hai, nạn nhan của tội phạm XHTD thường khó chia sẻ tình trang cua minh đến người khác cũng như ngại trình báo cơ quan chức năng. Rất ít khi trẻ em lên tiếng tố cáo việc mình bị bóc lột, xâm hại vì bản thân trẻ sợ bản thân, gia đình và cả thủ phạm phải chịu hậu quả. Một số trẻ cho rằng sẽ không ai tin lời mình nói hoặc các em im lặng vì cho rằng mình đáng bị nhận những hành vi đó và không đáng được giúp đỡ.
Trẻ em > Trường Đại học Luật Hà Nội (2010), Van dé nạn nhân của tội phạm, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, Trần Hữu Tráng chủ nhiệm đề tài, Hà Nội. ® Melissa Hall and Joshua Hall (2011), The Long-Term Effects of Childhood Sexual Abuse: Counseling Implications, truy cap ngay 30/03/2020 <https://www.org/docs/disaster-and-trauma_sexual- abuse/long-term-effects-of-childhood-sexual-abuse. 7 Dương Tuyết Miên (2005), “Những hậu quả về tâm lý đối với nạn nhân của tội hiếp dâm, hiếp dâm trẻ em và giải pháp khắc phục”, Tạp chí Luật Học, Số đặc san về bình đăng giới, tr. thường tin rằng mình có thé bị đe dọa hoặc bị phạt nếu ké về việc bị xâm hại hoặc bóc lột.
Ngoài ra do hoàn cảnh và vì danh dự trẻ có thê chấp nhận thủ phạm bồi thường bằng tiền, lợi ích vật chat thay vì khởi kiện. Thứ ba, trẻ em là nạn nhân của XHTD là đối tượng dé bị xâm hai nhiều lần. Điều này được lý giải từ khía cạnh tội phạm học theo học thuyết bat lực học của nhà tâm lý học người Mỹ Martin Seligman. Học thuyết này giải thích sự bất lực trong việc nhận thức những kinh nghiệm đã từng trải trong quá khứ của một người.
Thông thường một người khi đã trải qua rủi ro hay tai nạn trong quá khứ sẽ tích lũy được kinh nghiệm dé có thê tránh được những rủi ro tương tự xảy ra trong tương lai. Tuy nhiên ở một số người, khả năng này rất hạn chế nhất là trẻ em vì trẻ em khi gặp một sự có không tác động lớn đến nhân thức của và xử sự của họ nên không dé lại bat kì kinh nghiệm nào. Vi vậy trong tương lai những người này không có khả năng tránh được những hoàn cảnh tương tự đã xảy ra trong quá khứ, kéo theo một số người tiếp tục trở thành nạn nhân của tội phạm.” c, Định nghĩa công lý cho trẻ em bị xâm hai tinh duc Thuật ngữ “công lý cho trẻ em” nói đến trách nhiệm của các quốc gia trong việc tôn trọng các quyền trẻ em và đảm bảo tiếp cận công lý hiệu quả cho mỗi trẻ em trong hệ thống pháp luật không chịu bat kỳ sự phân biệt đối xử nào, bất ké màu da, chủng tộc, giới tính, ngôn ngữ, tôn giáo, quan điểm chính trị hoặc quan điểm khác, quốc gia, dân tộc, hoặc nguồn gốc xã hội, tài sản, khuyết tật, khai sinh hoặc tình trạng khác của các em, của cha mẹ hoặc người giám hộ các em.!° Từ định nghĩa “công lý dành cho trẻ em”, ta có thé hiểu công lý với trẻ em bị XHTD là trách nhiệm của mỗi quốc gia trong việc tôn trọng và bảo vệ các quyền dành cho nạn nhân của hành vi XHTD là trẻ em, dam bao nạn nhân là trẻ em được tiếp cận công lý hiệu quả thông qua hệ thống pháp luật mà không phải chịu sự phân biệt đối xử. Trách nhiệm quốc gia trong khái niệm trên bao gồm trách nhiệm của nhiều cơ quan chức năng.
Theo Luật trẻ em 2016 và Nghị định 56/2017/NĐ-CP, Việt Nam có 17 cơ quan có nghĩa vụ bảo vệ quyền trẻ em, bao gồm: 1. Quốc hội, Hội đồng Nhân dân các cấp; 2. Chính phủ; 3. Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân; 4.
Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội; 5. Bộ Giáo dục và Đào tạo; 8. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; 9. Bộ Thông tin va Truyén thông: 10.
Bộ Công an; 11.Hiền (2017), Giới thiệu về bóc lột tình duc trẻ em, Chương trình tập huân dành cho thâm phán về công tác xét xử các vụ án bóc lột tình dục trẻ em, Hà Nội, tr 42 ? Đại học Luật Hà Nội (2010), Vấn đề nạn nhân của tội phạm, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Trường, Trần Hữu Tráng chủ nhiệm đê tài. 16 Trường Đại học Luật Hà Nội (2018), Tập bài giảng tư pháp đối với người chưa thành niên, Hà Nội. Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; 12. Ủy ban nhân dân các cấp; 13.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận; 14. Các tô chức xã hội: 15. Tổ chức kinh tế; 16. Tổ chức phối hợp liên ngành về trẻ em; 17.
Quỹ Bao trợ trẻ em. Tuy thuộc vào thầm quyên, chức năng nhiệm vụ của mình các cơ quan đã liệt kê sẽ thực hiện năng lực bảo vệ trẻ em băng những khía cạnh chuyên môn đảm bảo các quyền và loi ích hợp pháp dành cho trẻ em được đảm bảo. Ngoài ra cũng phải ké đến trách nhiệm của cộng đồng, xã hội và cha mẹ của trẻ em trong việc hỗ trợ các em là nạn nhân của XHTD trong quá trình tiếp cận công lý.