CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN CHUNG VE HANH VI QUAY ROI TINH DUC DOI VỚI NGƯỜI TU DU 16 TUOI TRO LEN 1. Các quan niệm về tinh dục và quấy rối tinh dục: 1. Quan niệm về tình dục dưới sóc nhìn văn hóa: Theo Đề tài nghiên cứu khoa học “Pháp luật lao động về chống quấy rồi tình dục tại nơi làm việc ở một số quốc gia trên thế giới — Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam Dựa vào nhiều mục đích khác nhau, người ta có thể đưa ra nhiều định nghĩa về tình dục. Dưới góc độ tâm lý học, tình dục được hiểu là một nhu cầu của cuộc sống, nó bao gồm nhiều lĩnh vực như: tình yêu, đạo đức, hôn nhân, niềm hạnh phúc do thỏa mãn thân xác, giải tỏa và làm cân bằng cho đời sống tình dục là ham muốn về tình ái của con người.
Dưới góc độ là ngành khoa học, tình dục được nhìn nhận là một môn khoa học xã hội bao gồm nhiều bộ môn khoa học khác nhau: xã hội học, văn hóa học, nhân học, lịch sử, phụ nữ học, giới học, triết học, sinh học. nhằm nghiên cứu hành vi tình dục của loài người nhằm giải thích cho nhiều hiện tượng, hành vi tình dục khác nhau chang hạn như nhận dạng, định hướng, sở thích tình dục dưới khía cạnh của những phân tích văn hóa, các định kiến xã hội, quyền lực, bất bình đăng giới, phân biệt chủng tộc. nhằm hướng tới sự công bằng xã hội. Dưới góc độ văn hóa, quan niệm về tình dục càng phong phú và đa dạng.
Khi nghiên cứu xây dựng pháp luật cần đặc biệt chú ý đến những đặc điểm về văn hóa vì mối tương quan giữa pháp luật với văn hóa — đạo đức từ lâu đã được mặc nhiên công nhận. Tác giả Baron de Montesquieu trong cuốn Esprit des Lois (1748) đã thừa nhận rằng việc điều chỉnh luật theo các đặc điểm địa lý, văn hóa của đất nước và con người là rất cần thiết. Văn hóa là cuộc sống mà pháp luật được xây dựng dựa trên nền tảng đời sống. Những quan điểm, quan niệm về các phạm trù xã hội như tốt, xấu, công băng, danh du, hạnh phúc.
và sự đánh giá về những hành vi tương ứng của con người trong đời sống thực tiễn có ảnh hưởng không nhỏ đến pháp luật và sự thực thi pháp luật trong đời sống. Chính bởi vậy nhóm nghiên cứu chú trọng đến van đề quan niệm tình dục đưới góc nhìn văn hóa, tìm hiêu sự tương đông và khác biệt giữa văn hóa phương Đông và văn hóa phương Tây về van dé tình dục, với mục đích tìm ra những đặc điểm tâm lí, xã hội riêng biệt của người Á Đông nói chung và người Việt Nam nói riêng để có những điều chỉnh pháp luật về van đề quấy rồi tình dục đối với người từ đủ 16 tudi trở lên cho phù hợp. Trong văn hóa phương Đông, khi đề cập đến “Tinh duc” hầu hết mọi người đều có sự e ngại. Tình dục còn được gọi là “Cuyện phỏng the” nghĩa là những gì phải được giữ kín đáo.
Tuy nhiên giữa các quốc gia phương Đông với nhau không phải nơi nào cũng có quan niệm giống nhau về tình dục. Ở một số nơi, tình dục là xấu xa, bị cắm đoán và chỉ phục vụ một mục đích duy nhất là tái tạo nòi giống. Nhưng ở một số nơi khác lại ngược lại, họ có quan niệm tình dục khá thoáng giống như các nước phương Tâu tiêu biểu như Nhật Bản. Người Nhật không quy chụp những vấn đề liên quan đến tình dục vào phạm trù đạo đức mà coi đó là một nhu cau sinh ly tất yếu của con người.
Tuy vậy, nhìn chung, với văn hóa phương Đông thì những chuẩn mực về đạo đức được xem trọng; coi khinh những ham muốn thuộc về vật chất, thể xác, bản năng. Vậy nên tình đục luôn được xem là vấn đề riêng tư, kín đáo. Con người phương Đông luôn xâu hồ, e ngại khi nhắc đến van đề tình dục ngay cả trong xã hộ hiện đại. Dléu này ảnh hưởng đến thái độ của người phương Đông nói chhung và người Việt Nam nói riêng với van dé tan công, quấy rối tình duc.
Hơn nữa dư luận thường có cái nhìn tiêu cực về người bị quấy rối tình dục, cho rằng họ không còn trong trắng, không xứng đáng để cưới làm vợ. nên nạn nhân càng tự ti, giấu diễm hành vi quấy rối. Điều này dẫn đến việc điều chỉnh pháp luật về chống quấy rối tình dục gặp nhiều khó khăn do chính những nạn nhân chưa nhận thức hết được ảnh hưởng tiêu cực của van đề này đến cộng đồng: việc xác định thu thập chứng cứ và nghĩa vụ chứng minh cũng vướng mắc bởi chính các nạn nhân còn e ngại. Trong văn hóa phương Tây, quan điểm về tình dục được xem là phóng khoáng, không câu né và coi đó là một nhu cầu sinh lý tất yếu.
Từ thé ki XX các nước phương Tây họ đã có quan điểm “7 do tinh duc” (Sexual liberation) được dùng dé chỉ một phong trào xã hội từ thập niên 1960 đến thập niên 1970. Con người phương Tây thường đề cập trực tiếp trong vấn đề tình dục. Thái độ của con người phương Tây với vấn đề tấn công, quấy rồi tình dục cũng có sự khác biệt do quan niệm “Cởi mở” của xã hội phương Tây. Ở các nước phương Đông, một lời nói khiêu khích, gợi dục có thé dé dàng được bỏ qua va coi như một câu nói đùa thì ở các nước phương Tây đã được coi là quấy rối tình dục và người phát ngôn phải chịu trách nhiệm.
Chính vì vậy khi nghiên cứu về van dé quấy rối tình dục đối với người từ đủ 16 tudi trở lên, nhất là khi đưa ra khái niệm về hành vi quấy rối tình dục thì nhất thiết phải đặt đưới cả góc nhìn văn hóa. Ví dụ, ở các nước như Pháp, Mỹ La- tinh, Hy Lạp. con người khi tiếp xúc thường có cử chỉ “Cham” vào đối phương khi giao tiếp hoặc ôm, hôn, chạm vào tay. Đối với nền văn hóa của họ thì những cử chỉ như vậy được coi là thể hiện sự thân thiên, tin tưởng và đồng thuận.
Ở Việt Nam không có văn hóa “Cham” khi giao tiếp. Những hành vi như vậy còn bị xem là suông sã, vượt quá giới hạn. Văn hóa Việt Nam chịu nhiều ảnh hưởng của Nho giáo, luôn coi trọng phẩm hạnh của người phụ nữ. Chính bởi tư tưởng này mà rất nhiều người là nạn nhân của quấy rỗi tình dục mà đặc biệt là phụ nữ bị coi thường, lên án thậm chí miệt thi.
Các nước phương Tây từ sớm dé cao quyền con người, đặc biệt là người phụ nữ. Người phụ nữ phương Tây có quyền tự do và không chịu sự ràng buộc của dư luận xã hội. Chính vì nhận được sự đồng tình của dư luận. Nạn nhân của quấy rối tình dục sẽ trở lại cuộc sống bình thường mà không phải chịu bất kì sự phán xét nào của dư luận.
Ở Việt Nam hiện nay, tư tưởng trọng nam khinh nữ tuy đã giảm di nhiều, nhưng những định kiến về người phụ nữ thì vẫn còn ton tại, điều này đặt ra câu hỏi về cơ chế giải quyết các vụ việc quấy rối tình dục? Nên giải quyết công khi hay không công khai? Điều nay cũng cần xem xét dưới góc độ văn hóa, nếu công khai như các nước phương Tây trong khi những định kiến xã hội vẫn còn thì nạn nhân bị quấy rối tình dục sẽ chịu nhiều thiệt thoi và tổn thương, không chỉ từ hành vi quấy rối tình duc mà còn từ phía dư luận xã hội. Như vậy, thông qua góc nhìn văn hóa của con người phương Đông và phương Tây, ta có thé thay được dù ở trong một nên văn hóa hiện đại, cởi mở như phương Tây hay trong một xã hội vẫn còn nhiều e dé, kín đáo như phần lớn các nước phương Đông thì tình dục vẫn là một vẫn đề nhạy cảm. Tuy nhiên, dù là nhìn nhận thoe văn hóa phương Tây hay phương Đông thì tinh dục cũng được hiểu là “M6t mặt của nhân cách, biểu hiện tắt cả những cảm xúc và hành vi giới tính của một người. Tinh duc có thể là biểu hiện cảm xúc, và cũng có thể là những hoạt động sinh ly”.
Day là những cách hiệu đúng và phù hợp với mọi quan điêm, mọi góc nhìn văn hóa của những quôc gia, vùng lãnh thô trên thê gIỚI. Định nghĩa về quấy rồi tình dục: Quay rối tình dục không phải van đề mới của xã hội, mà nó đã tồn tại rất lâu đưới nhiều hình dang khác nhau. Tuy vậy, không phải ai cũng có những hiểu biết đúng dan về hành vi này, và đặc biệt là tại Việt Nam, việc tuyên truyền phòng chống quấy rối và xâm hại tình dục vẫn chưa thực sự được phổ biến rộng rãi như nhiều quốc gia khác trên thế giới. Khái niệm quấy rối tình dục là một cụm từ ghép.
Theo định nghĩa tại cuốn Đại từ điển tiếng Việt của tác giả Nguyễn Nhu Ý, “Qudy rối” được hiểu là “Làm cho rồi loạn, mat sự yên ổn, bình lặng”. Khi được kết hợp với cụm từ “Tình dục” đã được định nghĩa ở trên, ta có khái niệm “Quay rối tình dục”. Như vay, có thé hiểu là quay rồi tình duc là một hình thức quấy nhiễu đặc biệt mà hướng về giới tính của người có liên quan. Quấy rối tình dục một chủ thê nào đó là làm cho người đó khó chịu, không thoải mái về tâm lý, bị ức chế có thé dẫn đến những van đề nghiêm trọng về sức khỏe, công việc.
Có thé rất nhiều khái niệm gần giống với “Quấy rối tinh duc” và có thé được sử dụng thay thế cho “Quay rồi tinh dục”, nhất là trong các văn bản dịch từ tiếng nước ngoài sang tiếng như “Quay nhiễu tình dục”, “Sach nhiễu tinh dục”. Nhưng về bản chất thì các khái niệm trên đều mang một ý nghĩa giống như nhau. Khái niệm quấy rối tình dục theo cách hiểu của chúng ta ngày nay ra đời khá muộn vào những nào 1970. Trong khi các khái niệm liên quan đến quấy rối tình dục đã tồn tại rất lâu trước đó trong nhiều nên văn hóa.
“Sur sách nhiễu tình duc” (Sexual harassment) là thuật ngữ đầu tiên được sử dụng vào năm 1973 trong cuốn sách Saturn’s ring của tá giả Mary Rowe. Tuy nhiên, Rowe đã tuyên bố rằng cô tin rằng cô không phải là người đầu tiên sử dụng thuật ngữ này, vì quấy rồi tình dục đã được thảo luận trong nhóm phụ nữ ở Massachusetts trong đầu những năm 1970.