Nghiên cứu khoa học cấp trường: Tổ chức không có tư cách pháp nhân trong quan hệ dân sự

Khám phá đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường về các tổ chức không có tư cách pháp nhân trong quan hệ dân sự, phân tích vai trò và quy định pháp lý liên quan.

• Tác giả: Vũ Thị Hồng Yến
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Thị Hồng Yến
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật dân sự
• Đề tài: Các tổ chức không có tư cách pháp nhân trong quan hệ dân sự
• Loại tài liệu: Nghiên cứu khoa học cấp trường
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC TỔ CHỨC KHÔNG CÓ TƯ CÁCH PHÁP NHÂN TRONG QUAN HỆ DÂN SỰ
• 1.1. Các quan niệm về chủ thể trong quan hệ dân sự
• 1.2. Cơ sở khoa học cho sự hình thành các tổ chức không có tư cách pháp nhân trong quan hệ dân sự
• 1.3. Chủ thể của quan hệ dân sự
• 1.4. Các loại tổ chức không có tư cách pháp nhân trong quan hệ pháp luật
• 1.5. Căn cứ xác định thành viên của các tổ chức không có tư cách pháp nhân và xác định thành viên đại diện cho tổ chức
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT DÂN SỰ NĂM 2015 VỀ CÁC TỔ CHỨC KHÔNG CÓ TƯ CÁCH PHÁP NHÂN
• 2.1. Các tổ chức không có tư cách pháp nhân trong Bộ luật dân sự năm 2015
• 2.2. Bất cập trong các quy định của Bộ luật dân sự năm 2015 về các tổ chức không có tư cách pháp nhân
• 2.2.1. Quy định của BLDS dẫn đến cách hiểu không thống nhất về sự tồn tại của các chủ thể không có tư cách pháp nhân
• 2.2.2. Còn thiếu những quy định về những tổ chức không có tư cách pháp nhân khác ngoài hộ gia đình, tổ hợp tác
• 2.2.3. Thiếu các quy định nhận diện về chủ thể là hộ gia đình và tổ hợp tác – vốn là những chủ thể được nêu trong Bộ luật dân sự năm 2015
• 2.3. Bất cập trong các luật chuyên ngành khác về các tổ chức không có tư cách pháp nhân
• 2.3.1. Bất cập của Luật đất đai
• 2.3.2. Bất cập của Luật Doanh nghiệp
• 2.3.3. Bất cập của Luật Hôn nhân gia đình
• 2.3.4. Bất cập của Luật chứng khoán
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CÁC TỔ CHỨC KHÔNG CÓ TƯ CÁCH PHÁP NHÂN
• 3.1. Kiến nghị về mối quan hệ giữa Bộ luật dân sự năm 2015 với các luật chuyên ngành khác về các tổ chức không có tư cách pháp nhân
• 3.2. Kiến nghị hoàn thiện các quy định của Bộ luật dân sự năm 2015 về các tổ chức không có tư cách pháp nhân
• 3.3. Kiến nghị hoàn thiện các quy định của các luật chuyên ngành về các tổ chức không có tư cách pháp nhân nhằm thực thi quy định của BLDS năm 2015
• 4. CÁC CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU CỤ THỂ
• 4.1. Chuyên đề 1: Những vấn đề lý luận về chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự và chủ thể của giao dịch dân sự
• 4.2. Chuyên đề 2: Quy định của Bộ luật dân sự năm 2015 về các tổ chức không có tư cách pháp nhân
• 4.3. Chuyên đề 3: Quy định của các luật khác về các tổ chức không có tư cách pháp nhân trong mối quan hệ với quy định của Bộ luật dân sự năm 2015
• 4.4. Chuyên đề 4: Thực tiễn thực hiện pháp luật về những tổ chức không có tư cách pháp nhân
• 4.5. Chuyên đề 5: Bất cập của quy định Bộ luật dân sự năm 2015 về các tổ chức không có tư cách pháp nhân và giải pháp
• DANH SÁCH CÁC CỘNG TÁC VIÊN
• BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Nghiên cứu khoa học về tổ chức không có tư cách pháp nhân

Nghiên cứu khoa học cấp trường tập trung vào việc phân tích các tổ chức không có tư cách pháp nhân trong quan hệ dân sự. Đề tài này nhằm làm rõ các vấn đề pháp lý liên quan đến các tổ chức này, bao gồm quyền và nghĩa vụ của họ trong hệ thống pháp luật hiện hành. Pháp lý và quy định pháp luật là hai yếu tố trọng tâm được nghiên cứu để đánh giá sự tương thích giữa Bộ luật Dân sự 2015 và các luật chuyên ngành.

1.1. Cơ sở khoa học cho sự hình thành các tổ chức không có tư cách pháp nhân

Các tổ chức không có tư cách pháp nhân được hình thành dựa trên nhu cầu thực tiễn của xã hội. Nghiên cứu pháp luật chỉ ra rằng, các tổ chức này thường xuất hiện trong các lĩnh vực như kinh doanh, hợp tác xã, và các hoạt động cộng đồng. Hệ thống pháp luật hiện hành cần có các quy định cụ thể để điều chỉnh hoạt động của các tổ chức này, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm pháp lý.

1.2. Chủ thể của quan hệ dân sự

Chủ thể của quan hệ dân sự bao gồm cá nhân, pháp nhân, và các tổ chức không có tư cách pháp nhân. Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể này được quy định trong Bộ luật Dân sự 2015. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bất cập trong việc xác định tư cách chủ thể của các tổ chức này, đặc biệt là trong các giao dịch dân sự phức tạp.

II. Quy định của Bộ luật Dân sự 2015 về các tổ chức không có tư cách pháp nhân

Bộ luật Dân sự 2015 đã có những quy định cụ thể về các tổ chức không có tư cách pháp nhân, bao gồm hộ gia đình và tổ hợp tác. Tuy nhiên, nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng, các quy định này còn nhiều bất cập, đặc biệt là trong việc xác định trách nhiệm pháp lý của các tổ chức này.

2.1. Bất cập trong quy định của Bộ luật Dân sự 2015

Một trong những bất cập lớn nhất là sự thiếu đồng nhất trong việc xác định tư cách chủ thể của các tổ chức không có tư cách pháp nhân. Quy định pháp luật hiện hành chưa rõ ràng, dẫn đến nhiều tranh cãi trong thực tiễn áp dụng. Điều này gây khó khăn cho các cơ quan tư pháp trong việc giải quyết các tranh chấp liên quan.

2.2. Bất cập trong các luật chuyên ngành

Các luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Doanh nghiệp, và Luật Hôn nhân gia đình cũng có những quy định liên quan đến các tổ chức không có tư cách pháp nhân. Tuy nhiên, nghiên cứu pháp luật cho thấy, các quy định này không đồng bộ với Bộ luật Dân sự 2015, gây ra sự chồng chéo và khó khăn trong thực thi pháp luật.

III. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về các tổ chức không có tư cách pháp nhân

Để khắc phục những bất cập hiện tại, nghiên cứu khoa học đưa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến các tổ chức không có tư cách pháp nhân. Các kiến nghị này tập trung vào việc thống nhất quy định giữa Bộ luật Dân sự và các luật chuyên ngành.

3.1. Kiến nghị hoàn thiện Bộ luật Dân sự 2015

Cần bổ sung các quy định cụ thể về tư cách chủ thể và trách nhiệm pháp lý của các tổ chức không có tư cách pháp nhân. Đồng thời, cần làm rõ mối quan hệ giữa Bộ luật Dân sự và các luật chuyên ngành để đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất trong hệ thống pháp luật.

3.2. Kiến nghị hoàn thiện các luật chuyên ngành

Các luật chuyên ngành cần được sửa đổi để phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Đặc biệt, cần có các quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của các tổ chức không có tư cách pháp nhân trong các lĩnh vực cụ thể như đất đai, doanh nghiệp, và hôn nhân gia đình.

Nội dung chính

NGHIÊN CỨU VỀ CÁC TỔ CHỨC KHÔNG CÓ TƯ CÁCH PHÁP NHÂN TRONG QUAN HỆ DÂN SỰ: THỰC TRẠNG PHÁP LÝ VÀ ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở “Các tổ chức không có tư cách pháp nhân trong quan hệ dân sự” (Mã số: LH-2018-22/DHL-HN) do PGS. Vũ Thị Hồng Yến chủ nhiệm, Khoa Pháp luật Dân sự – Trường Đại học Luật Hà Nội chủ trì thực hiện.

• Câu hỏi nghiên cứu trọng tâm: Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015 và các luật chuyên ngành điều chỉnh địa vị pháp lý của các tổ chức không có tư cách pháp nhân như thế nào? Đâu là những điểm nghẽn, xung đột pháp lý giữa quy định nền tảng của luật tư với thực tiễn giao dịch kinh tế, tín dụng và tố tụng dân sự?
• Phương pháp nghiên cứu: Đề tài sử dụng phương pháp luận luật học chuẩn tắc, phân tích luật học so sánh quốc tế (đối chiếu BLDS Nhật Bản, Liên bang Nga, Campuchia), kết hợp khảo cứu thực nghiệm hồ sơ xét xử, công chứng và nghiệp vụ ngân hàng tại Việt Nam.
• Phát hiện chính: Việc BLDS 2015 chỉ công nhận hai chủ thể chính danh là cá nhân và pháp nhân đã tạo ra độ vênh lớn với các luật chuyên ngành (Luật Đất đai, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư) và dẫn tới hai luồng quan điểm trái chiều. Hệ quả là làm phát sinh nhiều rào cản nghiêm trọng trong hoạt động mở tài khoản, thế chấp tài sản ngân hàng, cấp tín dụng và giải quyết tranh chấp dân sự.
• Hàm ý thực tiễn: Nghiên cứu đề xuất giải pháp lập pháp mang tính đồng bộ nhằm chuẩn hóa cơ chế đại diện, minh định chế độ tài sản chung và xác lập tư cách đương sự cho các nhóm thực thể phi pháp nhân.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Thực trạng nghiên cứu và khoảng trống pháp lý

Trong truyền thống pháp lý Việt Nam, BLDS 2005 từng ghi nhận Hộ gia đình (HGD) và Tổ hợp tác (THT) là các chủ thể độc lập bên cạnh cá nhân và pháp nhân. Tuy nhiên, nhằm tiệm cận với chuẩn mực pháp lý quốc tế và giải quyết triệt để sự bất cập trong việc xác định tài sản riêng cũng như trách nhiệm vô hạn, BLDS 2015 đã cải cách căn bản: chỉ xác định cá nhân và pháp nhân là chủ thể thường xuyên của quan hệ pháp luật dân sự.

Sự chuyển dịch mang tính bước ngoặt này đã tạo ra một khoảng trống pháp lý (research & policy gap) sâu sắc. Trên thực tế kinh tế – xã hội Việt Nam, hàng triệu thực thể phi pháp nhân đang vận hành sôi động:

• Hơn 5 triệu hộ kinh doanh cá thể;
• Hàng chục ngàn tổ hợp tác, doanh nghiệp tư nhân (DNTN), văn phòng luật sư (VPLS), văn phòng thừa phát lại;
• Hàng triệu hộ gia đình sử dụng đất;
• Các quỹ đầu tư chứng khoán, văn phòng điều hành hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC);
• Các tổ chức cộng đồng tự phát như dòng họ, hội đồng hương, câu lạc bộ.

Tính thời sự và tác động thực tiễn

Các luật chuyên ngành (Luật Đất đai 2013, Luật Doanh nghiệp 2014, Luật Đầu tư 2014) vẫn trao quyền năng chủ thể độc lập cho các thực thể này. Sự thiếu nhất quán giữa "Hiến pháp của luật tư" (BLDS) và hệ thống luật chuyên ngành đã châm ngòi cho hàng loạt vướng mắc:

• Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư 32/2016/TT-NHNN và Thông tư 39/2016/TT-NHNN buộc chuyển đổi tài khoản DNTN sang tài khoản cá nhân, cản trở tiếp cận vốn tín dụng.
• Các phòng công chứng và văn phòng đăng ký đất đai lúng túng khi xử lý hợp đồng bảo đảm, thế chấp bất động sản đứng tên hộ gia đình hoặc DNTN.
• Tòa án các cấp gặp bế tắc khi xác định tư cách đương sự trong các vụ án tranh chấp di sản thờ cúng, nhà thờ họ.

Nghiên cứu này có ý nghĩa cấp thiết, cung cấp luận cứ khoa học để gỡ nút thắt thể chế, bảo vệ sự an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự và kinh doanh thương mại.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Công trình được xây dựng trên một thiết kế nghiên cứu đa tầng, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận pháp học và khảo sát thực tiễn áp dụng pháp luật:

1. Phương pháp phân tích văn bản pháp luật chuẩn tắc (Doctrinal Legal Research)

Nghiên cứu tiến hành rà soát, mổ xẻ nội dung điều luật tại BLDS 2015 (đặc biệt là Điều 1, Điều 3, Điều 74, Điều 84, Điều 101, Điều 506–508), đối chiếu với các đạo luật chuyên ngành (Luật Đất đai 2013, Luật Doanh nghiệp 2014, Luật Đầu tư 2014, Luật Phá sản 2014, Luật Chứng khoán 2006/2010). Mục tiêu là nhận diện sự phân mảnh, mâu thuẫn về định nghĩa chủ thể và năng lực hành vi.

2. Phương pháp luật học so sánh (Comparative Law)

Đề tài phân tích kinh nghiệm lập pháp của các nền tài phán tiêu biểu:

• Nhật Bản: Cơ chế vận hành của "doanh nghiệp liên kết" (Điều 670 BLDS Nhật Bản) và điều kiện thành lập pháp nhân có/không vì mục tiêu lợi nhuận.
• Liên bang Nga: Nguyên tắc bình đẳng tuyệt đối giữa thể nhân và pháp nhân trong luật tư (Điều 1 BLDS Nga).
• Campuchia: Quy chuẩn hóa quan hệ giữa cá nhân, pháp nhân tư và pháp nhân công quyền (Điều 3 BLDS Campuchia).

3. Phương pháp tổng kết thực tiễn và phân tích tình huống (Empirical Case Study)

Nhóm nghiên cứu thu thập và phân tích dữ liệu thực tế từ:

• Hệ thống văn bản kiến nghị, công văn nghiệp vụ của các ngân hàng thương mại (BIDV, VietinBank, Eximbank, HDBank) gửi Vụ Pháp luật Dân sự – Kinh tế (Bộ Tư pháp).
• Báo cáo nghiệp vụ đăng ký biện pháp bảo đảm của Cục Bổ trợ tư pháp.
• Các bản án, quyết định giám đốc thẩm của Tòa án nhân dân tối cao liên quan đến việc xác định tư cách đương sự của hộ gia đình và tranh chấp quyền sử dụng đất, nhà thờ họ.

Tính hợp lệ và độ tin cậy (Validity & Reliability)

Công trình quy tụ đội ngũ chuyên gia hàng đầu từ Trường Đại học Luật Hà Nội, Viện Nghiên cứu Khoa học Pháp lý (Bộ Tư pháp) và Tòa án nhân dân cấp cao, đảm bảo tính chuẩn xác về lý luận và khả năng tương thích cao với thực tiễn xét xử.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Báo cáo nghiên cứu đưa ra 4 phát hiện cốt lõi:

1. Mâu thuẫn nội tại trong BLDS 2015 và sự phân hóa quan điểm lập pháp

Nghiên cứu chỉ ra sự bất nhất giữa Điều 1, Điều 3 (tuyên bố quan hệ dân sự chỉ gồm cá nhân và pháp nhân) với cấu trúc Chương VI và Điều 101 (quy định về sự tham gia của HGD, THT, tổ chức khác không có tư cách pháp nhân). Thực tế phát sinh hai luồng diễn giải đối nghịch:

• Quan điểm 1: Thừa nhận các tổ chức phi pháp nhân vẫn là thực thể tham gia quan hệ dân sự nhưng thực hiện quyền/nghĩa vụ thông qua các cá nhân thành viên hoặc người đại diện.
• Quan điểm 2: Gạt bỏ hoàn toàn tư cách chủ thể của các tổ chức này, chỉ coi từng cá nhân thành viên riêng lẻ là chủ thể. Cách hiểu này đe dọa trực tiếp đến sự tồn tại hợp pháp của hơn 5 triệu hộ kinh doanh.

2. Sự "thoát ly" của luật chuyên ngành và rào cản tín dụng

Nghiên cứu phát hiện sự thiếu đồng bộ nghiêm trọng giữa BLDS 2015 và các đạo luật kinh tế:

• Lĩnh vực doanh nghiệp/nghề nghiệp: DNTN, văn phòng luật sư, văn phòng thừa phát lại được Luật Doanh nghiệp và Luật Luật sư công nhận quyền hoạt động kinh doanh, có con dấu, mã số thuế riêng nhưng BLDS lại không coi là chủ thể độc lập do tài sản không tách bạch với chủ sở hữu.
• Hệ lụy ngành ngân hàng: Thông tư 32/2016/TT-NHNN và Thông tư 39/2016/TT-NHNN buộc DNTN phải chuyển đổi tài khoản thanh toán sang tên cá nhân chủ doanh nghiệp. Quy định này gây xung đột với Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, gây tắc nghẽn công chứng hợp đồng thế chấp và đăng ký giao dịch bảo đảm khi tài sản mang tên DNTN.

3. Đánh đồng sai lệch giữa "Hộ gia đình dân sự" và "Sổ hộ khẩu hành chính"

Báo cáo chứng minh một sai lầm phổ biến trong thực tiễn công chứng và xét xử: sử dụng Sổ hộ khẩu để xác định thành viên Hộ gia đình có quyền tài sản.

• Bản chất Sổ hộ khẩu chỉ là công cụ quản lý cư trú hành chính, thường xuyên biến động (tách, nhập hộ khẩu, cho ở nhờ theo Luật Cư trú).
• Hộ gia đình theo BLDS đòi hỏi 2 yếu tố cấu thành: (i) Quan hệ thân thuộc/hôn nhân/nuôi dưỡng và (ii) Khối tài sản chung tạo lập cùng nhau. Việc căn cứ vào sổ hộ khẩu dẫn tới nguy cơ vô hiệu hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất do bỏ sót hoặc đưa nhầm người vào ký kết hợp đồng.

4. Bế tắc trong giải quyết tranh chấp tài sản của dòng họ, hội đồng hương

BLDS 2015 và Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 hoàn toàn bỏ ngỏ cơ chế cho các tổ chức cộng đồng tự phát (dòng họ, hội đồng hương, câu lạc bộ). Thực tiễn tranh chấp nhà thờ họ, đất tín ngưỡng rơi vào bế tắc vì:

• Yêu cầu toàn bộ thành viên dòng họ ủy quyền là bất khả thi (do số lượng lớn, sinh sống ở nước ngoài, phân tán).
• Coi Trưởng họ là đại diện đương nhiên lại trái với nguyên tắc ủy quyền của BLDS 2015.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

Đóng góp về mặt lý luận

• Làm rõ ranh giới học thuật: Công trình phân định rành mạch giữa khái niệm "Chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự" (mang tính trừu tượng, rộng lớn) và "Chủ thể của giao dịch dân sự" (đòi hỏi năng lực hành vi cụ thể, sự độc lập về tài sản và năng lực chịu trách nhiệm tài sản trực tiếp).
• Xây dựng mô hình đại diện – sở hữu: Đề xuất khung lý thuyết giải thích bản chất bên trong của tổ chức không có tư cách pháp nhân là quan hệ đồng sở hữu chung giữa các thành viên, trong khi diện mạo bên ngoài là một thực thể vận hành qua cơ chế đại diện xác định.

Giá trị thực tiễn và chính sách

• Kiến nghị sửa đổi lập pháp: Đề xuất hoàn thiện Điều 101 BLDS 2015 theo hướng minh thị thừa nhận hành vi giao dịch của tổ chức phi pháp nhân được xác lập qua người đại diện hợp pháp, loại bỏ nguy cơ vô hiệu hợp đồng dây chuyền.
• Hoàn thiện luật chuyên ngành: Đề xuất sửa đổi Luật Đất đai, Luật Doanh nghiệp nhằm chuẩn hóa quy trình cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký tài sản của DNTN và chi nhánh phụ thuộc.
• Giải pháp cho tài sản dòng họ: Đề xuất cơ chế lập "Văn bản thỏa thuận cử người đại diện dòng họ" được công chứng, tạo căn cứ pháp lý vững chắc cho việc tham gia tố tụng và quản lý tài sản tín ngưỡng.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Kết quả của đề tài nghiên cứu là tài liệu tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Thẩm phán, Thư ký Tòa án & Trọng tài viên: Cung cấp cơ sở lý luận chuẩn xác để xác định tư cách đương sự (nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi/nghĩa vụ liên quan), thẩm định tính hợp pháp của hợp đồng ủy quyền và phân định trách nhiệm liên đới trong các vụ án dân sự, kinh doanh thương mại.
• Công chứng viên & Cán bộ Đăng ký đất đai: Nắm vững tiêu chí nhận diện thành viên HGD, THT, tránh việc phụ thuộc máy móc vào sổ hộ khẩu, giảm thiểu rủi ro bị hủy văn bản công chứng.
• Cán bộ Pháp chế & Chuyên viên Tín dụng Ngân hàng: Xây dựng quy trình thẩm định khách hàng vay vốn, mở tài khoản thanh toán và nhận tài sản bảo đảm đối với DNTN, hộ kinh doanh, văn phòng luật sư đúng quy định pháp luật.
• Nhà nghiên cứu, Giảng viên & Học viên Luật học: Tài liệu chuyên khảo sâu sắc phục vụ giảng dạy môn Pháp luật Dân sự, Luật Thương mại và chuyên đề về Chủ thể quan hệ pháp luật.

---

FAQ - Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. BLDS 2015 có loại bỏ hoàn toàn Hộ gia đình và Doanh nghiệp tư nhân khỏi giao dịch dân sự không?

Không. BLDS 2015 không tước bỏ quyền tham gia giao dịch của các thực thể này. Bản chất là luật không coi chúng là một pháp nhân độc lập; khi xác lập giao dịch, quyền và nghĩa vụ sẽ quy chiếu trực tiếp về các cá nhân thành viên (đối với HGD) hoặc cá nhân chủ sở hữu (đối với DNTN) thông qua cơ chế đại diện.

2. Có nên dựa vào Sổ hộ khẩu để xác định người ký hợp đồng mua bán nhà đất của Hộ gia đình?

Tuyệt đối không nên. Sổ hộ khẩu chỉ có giá trị quản lý cư trú. Để xác định đúng thành viên có quyền định đoạt tài sản của HGD, bắt buộc phải chứng minh: người đó có quan hệ huyết thống/hôn nhân/nuôi dưỡng và có công sức đóng góp hoặc cùng được Nhà nước giao đất tại thời điểm cấp quyền sử dụng đất.

3. Quy định buộc Doanh nghiệp tư nhân đổi tài khoản sang tên cá nhân gây ra bất cập gì?

Quy định tại Thông tư 32/2016/TT-NHNN làm lu mờ tư cách kinh doanh độc lập của DNTN theo Luật Doanh nghiệp, gây khó khăn trong việc tách bạch chi phí doanh nghiệp với chi tiêu cá nhân, phức tạp hóa việc kê khai thuế thu nhập doanh nghiệp và hoàn thuế VAT.

4. Giải quyết tranh chấp nhà thờ họ như thế nào khi dòng họ không có tư cách pháp nhân?

Cần căn cứ vào tập quán, quy ước dòng họ và lập văn bản ủy quyền của các nhánh/đại diện thành viên sáng lập cho Trưởng họ hoặc Hội đồng gia tộc. Văn bản này nên được công chứng để làm căn cứ xác lập tư cách đại diện tham gia tố tụng tại Tòa án.

5. Thành viên Tổ hợp tác chịu trách nhiệm tài sản như thế nào khi THT vỡ nợ?

Tổ viên THT chịu trách nhiệm liên đới vô hạn. Nghĩa vụ tài sản trước hết được thanh toán bằng tài sản chung của THT. Nếu không đủ, bên có quyền có thể yêu cầu bất kỳ thành viên nào dùng tài sản riêng để thanh toán toàn bộ phần nghĩa vụ còn thiếu.

---

Kết luận (150 từ)

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở “Các tổ chức không có tư cách pháp nhân trong quan hệ dân sự” của Khoa Pháp luật Dân sự – Trường Đại học Luật Hà Nội là một công trình nghiên cứu quy mô, giải quyết thấu đáo cả bình diện lý luận lẫn thực tiễn áp dụng pháp luật. Bằng việc phân tích sâu sắc bản chất chủ thể, cơ chế sở hữu chung và trách nhiệm liên đới vô hạn, công trình đã đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm dung hòa quy định của BLDS 2015 với hệ thống luật chuyên ngành.

Đây là tiền đề quan trọng định hướng cho các hoạt động sửa đổi, bổ sung pháp luật dân sự, đất đai và ngân hàng trong tương lai, bảo đảm môi trường pháp lý minh bạch, bảo vệ quyền tài sản chính đáng của người dân và doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE CÁC TO CHỨC KHÔNG CÓ TƯ CÁCH PHÁP NHÂN TRONG QUAN HỆ DÂN SỰ 1.1 Các quan niệm về chủ thể trong quan hệ dân sự Bộ luật dân sự thiết lập các nguyên tắc cơ bản chi phối toàn bộ hệ thống luật tư. Các nguyên tắc ấy phải được tôn trọng trong quá trình xây dựng các luật chuyên ngành, nham bao dam tính thống nhất về quan điểm lập pháp của một hệ thong luật. Điều này được khăng định trong luật của nhiều nước châu Âu và đang dần được khăng định trong quá trình hoàn thiện pháp luật dân sự Việt Nam. Bộ luật dân sự được coi là căn cứ, chỗ dựa cho việc tô chức cuộc sống pháp lý tư nhân trong các lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình, thương mại, lao động.

Khi các quan hệ xã hội phát triển và trở nên phức tạp, các luật chuyên ngành được xây dựng dé đáp ứng nhu cầu điều chỉnh theo chuẩn mực chung đối với các mối quan hệ ấy; từ đó các ngành luật chuyên ngành như thương mại, lao động, sở hữ trí tuệ. mới hình thành và phát triển. Các quy phạm của Bộ luật dân sự được xác định là những quy tắc mang tính nguyên tắc, có tác dụng tạo ra khung ứng xử, khi đi vào các lĩnh vực cụ thể, những quy phạm này phải được cụ thé hóa”. Cụ thể là, trong mối quan hệ với các luật khác có liên quan, trên cơ sở xác định rõ phạm vi điều chỉnh và vị trí, vai trò của Bộ luật dân sự, Bộ luật dân sự năm 2015 quy định theo hướng: (1) Đối với những quan hệ xã hội không thuộc quan hệ tư thì không thuộc phạm vi điều chỉnh của Bộ luật; (2) Đối với các quan hệ dân sự, Bộ luật quy định các luật khác có liên quan điều chỉnh quan hệ dân sự trong các lĩnh vực cụ thé không được trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự quy định tại Điều 3 của Bộ luật này; trường hợp luật khác có liên quan “không quy định hoặc có quy định nhưng vi phạm khoản 2 Điều này ' PGS.

Nguyễn Ngọc Điện (2017), Giáo trình Luật dân sự, Nxb Dai học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, tr 24. thì quy định của Bộ luật này được áp dụng”. Cách tiếp cận như vậy đã làm rõ hơn mỗi quan hệ giữa Bộ luật dân sự với luật khác có liên quan, tạo cơ chế pháp lý dé các co quan nhà nước có thẩm quyền xây dựng, áp dụng pháp luật đồng bộ, thống nhất, giúp người dân thuận lợi hơn trong việc áp dụng pháp luật khi tham gia các quan hệ xã hội có liên quan, tháo gỡ sự lúng túng hoặc tùy tiện, trong đó có hoạt động xét xử của Tòa án. Điều này còn sẽ góp phần khắc phục và hạn chế tình trạng các luật khác có liên quan (luật chuyên ngành) có những biéu hiện “thoát ly” khỏi Bộ luật dân sự.

Do đó, khi nghiên cứu quan hệ pháp luật dân sự cần phải nghiên cứu các quan hệ khác trong từng lĩnh vực cụ thé. Qua thực tiễn triển khai thi hành Bộ luật dân sự, có thê thay một trong các vướng mắc, khó khăn chính là sự chồng chéo và không tương thích, đồng nhất giữa quy định của Bộ luật dân sự và các văn bản pháp luật trong từng lĩnh vực cụ thé. Đồng thời, vấn đề áp dung pháp luật nào để điều chỉnh, pháp luật nào được ưu tiên áp dụng, cách hiểu thống nhất về quy định cũng là van đề gây tranh cãi không chi trong giới nghiên cứu mà còn trong giới áp dụng pháp luật. Trong đó có vấn đề pháp luật áp dụng về chủ thể pháp luật được trao đồi, thảo luận thời gian qua.

Thứ tư, Bộ luật dân sự Việt Nam xác định chủ thé quan hệ pháp luật dân sự bao gồm cá nhân và pháp nhân với tính chat là chủ thé thường xuyên, chủ yếu, đồng thời xây dựng cơ chế pháp lý xác định tư cách chủ thể khi Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, cơ quan nhà nước ở trung ương, cơ quan nhà nước ở địa phương, hộ gia đình, tô hợp tác và tô chức khác không có tư cách pháp nhân tham gia quan hệ dân sự. Khoản 1 Điều 101 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định “Trường hợp hộ gia đình, tô hợp tác, tô chức khác không có tư cách pháp nhán tham gia quan hệ dan sự thì các thành viên của hộ gia đình, tổ hop tác, tổ chức khác không có tư cách pháp nhân là chủ thé tham gia xác lập, thực hiện giao dịch dan sự hoặc uy quyền cho người đại điện tham gia xác ldap, thực hiện giao dịch dan sự. Liên quan đến Luật đất đai, Bộ luật dân sự quy định “việc xác định chu thé cua quan hệ dân sự có sự tham gia của hộ gia đình sử dụng dat thực hiện theo quy định cua Luật dat đa?” (khoản 2 Điều 101 Bộ luật dân sự năm 2015). Như vậy, trong trường hợp hộ gia đình sử dụng đất được Luật đất đai công nhận là chủ thể độc lập thì khi hộ gia đình tham gia vào quan hệ dân sự liên quan đến quyền sử dụng đất đó cũng được Bộ luật dân sự công nhận là chủ thê độc lập.

Bên cạnh đó, các quy định chi tiết của Bộ luật cũng cho thấy định hướng của nhà làm luật trong việc xây dựng các quy định dé đảm bảo trong các giao dich cần phải xác định được chủ thể chịu trách nhiệm, nghĩa vụ phát sinh, đó là cá nhân, pháp nhân.7 So sánh đối chiếu với Bộ luật dân sự năm 2005, bên cạnh cá nhân và pháp nhân, còn có hộ gia đình và tô hợp tác với tư cách làm chủ thể. Thời kỳ sửa đôi Bộ luật dân sự, dự thảo trình Quốc hội vào năm 2015 dé thông qua đã theo hướng không coi hộ gia đình và tổ hợp tác với vai trò là chủ thể như trước. Sau nhiều lần tranh luận, nội dung này phải xin ý kiến cấp Bộ trưởng, các chuyên gia đã đưa ra nhiều ý kiến ủng hộ theo hướng dự thảo. Bên cạnh đó, Tòa án nhân dân tối cao đã từng có quyết định giám đốc thâm theo hướng hộ gia đình không là đương sự trong pháp luật tố tụng dân sự (không được coi là cá nhân hay tổ chức nên không là đương sự) nên không thể khởi kiện cũng không thé bị kiện.

Tuy nhiên van dé này cũng phải dưa ra xin ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ Chính trị. Báo cáo tại phiên họp sự được Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến”, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Trung Lý cho biết, nhiều ý kiến tán thành dự thảo Bộ luật dân sự quy định chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự là cá nhân và pháp nhân. Trong đó, hộ gia đình, tô hợp tác, tô chức khác không có tư cách pháp nhân không phải là chủ thé của quan hệ dân sự, mà tùy thuộc vào từng quan hệ dân sự, việc tham gia của các chủ thê này thực hiện ? Bộ Tư pháp (2017), Những điểm mới cơ bản của Bộ luật dân sự năm 2015, Cuốn sách được thực hiện dưới sự hỗ trợ của Dự án JICA, Nxb Lao động, tr 57. Đỗ Văn Đại (2016), Bình luận khoa học những điểm mới của Bộ luật dan sự năm 2015, Nxb Hồng Đức, tr 45.

Anh Phương, “Chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự là cá nhân và pháp nhân”, Link truy cập: http://www.vn/chu-the-cua-quan-he-phap-luat-dan-su-la-ca-nhan-va-phap-nhan-265824.html, truy cập: Thứ Năm, 15/10/2015 16:16 thông qua các thành viên của hộ gia đình, tổ hợp tác hoặc thông qua người đại diện. Tại phiên họp, ông Lý cũng giải thích đã là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự thì phải có đầy đủ quyên, nghĩa vu chủ thé, phải chịu trách nhiệm về việc tham gia quan hệ dân sự của mình. Vì vậy, chỉ có cá nhân và pháp nhân là chủ thé của quan hệ pháp luật dân sự. Qua tổng kết thi hành Bộ luật dân sự 2005 cho thấy, sự tham gia của hộ gia đình, tô hợp tác trong quan hệ dân sự thường được thực hiện thông qua các thành viên cụ thé, nhung su tham gia vào giao dich dân sự của các chủ thé này còn rat nhiều vướng mắc.

Bên cạnh đó, Tòa án Nhân dân tối cao cho biết nếu coi hộ gia đình, tô hợp tác là chủ thê của quan hệ pháp luật dân sự thì thực tiễn xét xử rất khó khăn. Cách thức xử lý hợp lý là ủy quyền cho một cá nhân đại diện. Các nước cũng chỉ quy định 2 chủ thé của pháp luật dân sự là cá nhân và pháp nhân. Việc xác định chủ thé của quan hệ dân sự có sự tham gia của hộ gia đình sử dụng đất được thực hiện theo quy định của Luật Đất đai.

Tuy nhiên, cũng có quan điểm dé nghị tiếp tục quy định hộ gia đình, tổ hợp tác là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự. Không chỉ có Luật Đất đai, mà còn nhiều Luật khác như Nhà ở, rồi Luật Hợp tác xã. cũng đề cập đến các chủ thể này. T] năm, so sánh đối chiêu với quan điểm lập pháp được thể hiện trong Bộ luật dân sự các nước.

(1) Bộ luật dan sự Campuchia công bố ngày 08/12/2007, về phạm vi điều chỉnh cũng nhắc đến hai chủ thê chủ yếu là cá nhân và pháp nhân. Tại Điều 3 Bộ luật quy định “Luật này đưa ra những quy định về quan hệ pháp luật bình đăng giữa các cá nhân với nhau bao gồm cả pháp nhân trên cơ sở tôn trọng những suy nghĩ tự do của cá nhân. Pháp nhân công vụ trong quan hệ giao dịch cũng được coi là cá nhân”. (2) Bộ luật dân sự Nhật Bản sửa đôi gan nhất năm 2006, cũng nêu ra hai chủ thê là cá nhân và pháp nhân, đồng thời Bộ luật cũng quy định địa vị pháp lý rõ ràng cho các chủ thé khác như “1.

Không có pháp nhân nào được thành lập trừ khi nó được thành lập theo các quy định của Bộ luật này hoặc các luật khác; 2. Pháp nhân hoạt động có tính chất chuyên nghiệp, nghệ thuật, từ thiện, thờ cúng, tôn giáo hoặc các lợi ích công cộng khác, bất kỳ pháp nhân nào hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận hoặc các pháp nhân khác được thành lập, tổ chức, quản lý theo quy định của pháp luật bao gồm cả Bộ luật này.” (Điều 33); “Các tô chức có mục tiêu kiếm lợi nhuận được thành lập căn cứ vào các điều kiện được quy định đối với việc thành lập các công ty thương mại.