Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống ngô lai có triển vọng tại huyện mèo vạc tỉnh hà giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống ngô lai có triển vọng tại huyện mèo, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Thào Hồng Sơn
• Người hướng dẫn: TS. Lê Sỹ Lợi
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống ngô lai có triển vọng tại huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích, yêu cầu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam
• 1.2.3. Tình hình sản xuất ngô ở tỉnh Hà giang
• 1.2.4. Tình hình nghiên cứu ngô trên thế giới và Việt Nam
• 1.3. Khái niệm ưu thế lai
• 1.4. Các loại ưu thế lai
• 1.5. Cơ sở di truyền của hiện tượng ưu thế lai
• 1.6. Các loại giống ngô
• 1.6.1. Giống ngô thụ phấn tự do (Maize open pollinated variety - OPV)
• 1.6.2. Giống ngô lai (Hybrid maize)
• 1.7. Kết quả nghiên cứu đặc điểm sinh học ở cây ngô
• 1.8. Kết luận rút ra từ phần tổng quan tài liệu
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Quy trình trồng trọt áp dụng trong thí nghiệm. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Thí nghiệm nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của các giống ngô lai
• 2.4.2. Phương pháp bố trí thí nghiệm. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi. Mô hình trình diễn giống ngô lai ưu tú
• 2.5. Thu thập số liệu
• 2.6. Xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của các giống lai trong vụ Xuân hè năm 2012 và 2013 tại huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang
• 3.2. Các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của các giống thí nghiệm
• 3.2.1. Giai đoạn từ gieo đến trỗ cờ
• 3.2.2. Giai đoạn từ gieo đến phun râu
• 3.3. Thời gian sinh trưởng
• 3.4. Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây và tốc độ ra lá của các giống ngô thí nghiệm
• 3.4.1. Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây
• 3.5. Đặc điểm hình thái, sinh lý của các giống thí nghiệm
• 3.5.1. Chiều cao cây
• 3.5.2. Chiều cao đóng bắp
• 3.5.3. Số lá trên cây
• 3.5.4. Chỉ số diện tích lá (LAI)
• 3.6. Tình hình sâu bệnh hại và khả năng chống đổ của các giống ngô thí nghiệm
• 3.6.1. Tình hình sâu bệnh hại của các giống ngô lai thí nghiệm
• 3.6.2. Khả năng chống đổ của các giống ngô thí nghiệm
• 3.7. Trạng thái cây, trạng thái bắp, độ bao bắp
• 3.7.1. Trạng thái cây
• 3.7.2. Trạng thái bắp
• 3.8. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống thí nghiệm
• 3.8.1. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống lai thí nghiệm vụ Xuân Hè 2012
• 3.8.2. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống lai thí nghiệm vụ Xuân Hè 2013
• 3.9. Năng suất lý thuyết và năng suất thực thu
• 3.10. Xây dựng mô hình trình diễn giống ngô lai ưu tú
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của giống ngô lai

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống ngô lai triển vọng tại Mèo Vạc, Hà Giang. Các giống ngô lai được chọn lọc dựa trên tiềm năng năng suất cao và khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu và đất đai của vùng. Kết quả nghiên cứu cho thấy, các giống ngô lai có thời gian sinh trưởng ngắn, tốc độ tăng trưởng chiều cao và ra lá nhanh, đặc biệt là trong giai đoạn từ gieo đến trỗ cờ và phun râu. Điều này chứng tỏ khả năng thích ứng tốt của các giống ngô lai với điều kiện sinh thái tại Mèo Vạc.

1.1. Giai đoạn sinh trưởng và phát triển

Các giống ngô lai được theo dõi qua các giai đoạn sinh trưởng chính: từ gieo đến trỗ cờ và từ gieo đến phun râu. Kết quả cho thấy, thời gian sinh trưởng của các giống ngô lai dao động từ 90 đến 110 ngày, phù hợp với điều kiện khí hậu vụ Xuân hè tại Mèo Vạc. Tốc độ tăng trưởng chiều cao và ra lá cũng được ghi nhận là nhanh, đặc biệt là trong giai đoạn đầu của chu kỳ sinh trưởng.

1.2. Đặc điểm hình thái và sinh lý

Các giống ngô lai được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu hình thái như chiều cao cây, chiều cao đóng bắp, số lá trên cây và chỉ số diện tích lá (LAI). Kết quả cho thấy, các giống ngô lai có chiều cao cây trung bình từ 2,2 đến 2,5 mét, chiều cao đóng bắp từ 1,1 đến 1,3 mét, và số lá trên cây dao động từ 12 đến 14 lá. Chỉ số LAI cũng đạt mức cao, phản ánh khả năng quang hợp tốt của cây.

II. Tình hình sâu bệnh hại và khả năng chống đổ

Nghiên cứu cũng đánh giá tình hình sâu bệnh hại và khả năng chống đổ của các giống ngô lai. Kết quả cho thấy, các giống ngô lai có khả năng chống chịu tốt với các loại sâu bệnh phổ biến như sâu đục thân, rầy nâu và bệnh khô vằn. Đặc biệt, khả năng chống đổ của các giống ngô lai cũng được đánh giá cao, với tỷ lệ cây đổ dưới 5% trong điều kiện thời tiết bất lợi.

2.1. Tình hình sâu bệnh hại

Các giống ngô lai được theo dõi về mức độ nhiễm sâu bệnh trong suốt vụ Xuân hè. Kết quả cho thấy, các giống ngô lai có khả năng chống chịu tốt với sâu đục thân và bệnh khô vằn, với tỷ lệ nhiễm bệnh dưới 10%. Điều này cho thấy tiềm năng của các giống ngô lai trong việc giảm thiểu thiệt hại do sâu bệnh gây ra.

2.2. Khả năng chống đổ

Khả năng chống đổ của các giống ngô lai được đánh giá dựa trên tỷ lệ cây đổ sau các đợt gió mạnh và mưa lớn. Kết quả cho thấy, các giống ngô lai có tỷ lệ cây đổ dưới 5%, chứng tỏ khả năng chống đổ tốt và phù hợp với điều kiện thời tiết khắc nghiệt tại Mèo Vạc.

III. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất thực thu

Nghiên cứu đã xác định các yếu tố cấu thành năng suất của các giống ngô lai, bao gồm số bắp trên cây, số hạt trên bắp và trọng lượng hạt. Kết quả cho thấy, các giống ngô lai có số bắp trên cây trung bình từ 1,2 đến 1,5 bắp, số hạt trên bắp từ 400 đến 450 hạt, và trọng lượng hạt từ 250 đến 300 gram. Năng suất thực thu của các giống ngô lai dao động từ 6,5 đến 7,5 tấn/ha, cao hơn so với các giống ngô địa phương.

3.1. Các yếu tố cấu thành năng suất

Các yếu tố cấu thành năng suất như số bắp trên cây, số hạt trên bắp và trọng lượng hạt được đo lường và so sánh giữa các giống ngô lai. Kết quả cho thấy, các giống ngô lai có số bắp trên cây trung bình từ 1,2 đến 1,5 bắp, số hạt trên bắp từ 400 đến 450 hạt, và trọng lượng hạt từ 250 đến 300 gram, đóng góp vào năng suất cao của các giống này.

3.2. Năng suất thực thu

Năng suất thực thu của các giống ngô lai được tính toán dựa trên các yếu tố cấu thành năng suất. Kết quả cho thấy, năng suất thực thu của các giống ngô lai dao động từ 6,5 đến 7,5 tấn/ha, cao hơn đáng kể so với các giống ngô địa phương, chứng tỏ tiềm năng của các giống ngô lai trong việc nâng cao sản lượng ngô tại Mèo Vạc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây ngô là một trong ba cây ngũ cốc quan trọng nhất trên thế giới, đóng vai trò thiết yếu trong an ninh lương thực và phát triển kinh tế nông nghiệp toàn cầu. Năm 2012, diện tích trồng ngô toàn cầu đạt khoảng 177 triệu ha với sản lượng 874 triệu tấn, trong đó Mỹ chiếm hơn 40% sản lượng với năng suất trung bình 9,59 tấn/ha. Tại Việt Nam, diện tích trồng ngô năm 2012 đạt 1,118 triệu ha, năng suất trung bình 4,29 tấn/ha, sản lượng trên 4,8 triệu tấn. Tuy nhiên, năng suất ngô của Việt Nam vẫn thấp hơn nhiều so với mức trung bình thế giới, đặc biệt tại các tỉnh miền núi như Hà Giang, nơi năng suất chỉ đạt khoảng 3,21 tấn/ha, bằng 68% năng suất cả nước.

Huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang, là vùng núi cao với điều kiện canh tác khó khăn, đất đai chủ yếu là đất đồi dốc, thiếu nước tưới chủ động và điều kiện kinh tế còn hạn chế. Diện tích trồng ngô tại đây năm 2012 đạt 7.757 ha với năng suất 3,07 tấn/ha, tăng dần qua các năm nhưng vẫn chưa khai thác hết tiềm năng. Việc lựa chọn và phát triển các giống ngô lai có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt và thích nghi với điều kiện sinh thái đặc thù của vùng là nhiệm vụ cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, đảm bảo an ninh lương thực và cải thiện đời sống người dân địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của một số giống ngô lai triển vọng tại huyện Mèo Vạc trong vụ Xuân Hè 2012 và 2013, từ đó lựa chọn giống phù hợp để đề xuất mô hình trình diễn và nhân rộng sản xuất. Nghiên cứu có phạm vi thực hiện tại xã Pả Vi, huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang, trên đất nương rẫy với quy trình trồng trọt theo tiêu chuẩn quốc gia. Kết quả nghiên cứu góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển giống ngô lai phù hợp, nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế nông nghiệp vùng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về ưu thế lai trong chọn tạo giống ngô, bao gồm:

• Ưu thế lai (Heterosis): Hiện tượng cây lai có sức sống, năng suất và khả năng chống chịu vượt trội so với bố mẹ, được giải thích bởi thuyết siêu trội và thuyết tính trội. Ưu thế lai biểu hiện qua các khía cạnh như hình thái, năng suất, sinh lý và khả năng thích nghi.

• Các loại giống ngô: Phân biệt giữa giống ngô thụ phấn tự do (OPV) và giống ngô lai (Hybrid maize), trong đó giống ngô lai được tạo ra từ các dòng thuần có ưu thế lai cao, phù hợp với điều kiện sinh thái cụ thể.

• Các chỉ tiêu sinh trưởng và phát triển: Bao gồm các giai đoạn sinh trưởng (gieo đến trỗ cờ, tung phấn, phun râu, chín sinh lý), tốc độ tăng trưởng chiều cao cây, tốc độ ra lá, chiều cao cây, chiều cao đóng bắp, số lá, chỉ số diện tích lá (LAI), tình hình sâu bệnh và khả năng chống đổ.

• Mô hình trình diễn giống: Phương pháp khảo nghiệm giống mới trên đồng ruộng thực tế, đánh giá toàn diện các đặc tính sinh trưởng, năng suất và khả năng thích nghi.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng 7 giống ngô lai do Viện nghiên cứu ngô chọn tạo và 1 giống đối chứng NK4300, được trồng tại xã Pả Vi, huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang trong vụ Xuân Hè 2012 và 2013.

• Thiết kế thí nghiệm: Bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô thí nghiệm 14 m². Mật độ trồng 5,7 vạn cây/ha, khoảng cách 70 cm x 25 cm, bón phân theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-56:2011.

• Chỉ tiêu theo dõi: Gồm các chỉ tiêu sinh trưởng (ngày trỗ cờ, tung phấn, phun râu, chín sinh lý), đặc điểm hình thái (chiều cao cây, chiều cao đóng bắp, số lá, LAI), tình hình sâu bệnh, khả năng chống đổ, các yếu tố cấu thành năng suất (số bắp/cây, số hạt/hàng, khối lượng 1000 hạt), năng suất lý thuyết và thực thu.

• Mô hình trình diễn: Thực hiện tại 3 hộ nông dân với diện tích mỗi giống 500 m², đánh giá theo phương pháp cho điểm các chỉ tiêu như khả năng chống đổ, độ đồng đều, màu sắc hạt, độ sâu cay và năng suất.

• Thu thập và xử lý số liệu: Số liệu sinh trưởng, hình thái được thu thập định kỳ, xử lý bằng phần mềm IRRISTAT và Excel, phân tích thống kê để xác định sự khác biệt có ý nghĩa giữa các giống.

• Timeline nghiên cứu: Thí nghiệm chính diễn ra trong vụ Xuân Hè 2012 (gieo ngày 25/3) và 2013 (gieo ngày 28/3), mô hình trình diễn thực hiện vụ Xuân Hè 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Giai đoạn sinh trưởng và phát triển: Thời gian từ gieo đến trỗ cờ của các giống dao động từ 64-68 ngày (2012) và 66-70 ngày (2013). Giống LVN66 và VS36 có thời gian sinh trưởng ngắn hơn hoặc tương đương giống đối chứng NK4300, thuộc nhóm chín trung bình, phù hợp với điều kiện sinh thái huyện Mèo Vạc. Các giống còn lại thuộc nhóm chín muộn với thời gian sinh trưởng từ 119-125 ngày.

2. Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây: Tốc độ tăng trưởng đạt cao nhất ở giai đoạn 40-50 ngày sau gieo, dao động từ 4,84 đến 5,74 cm/ngày (2012) và 5,01 đến 5,82 cm/ngày (2013). Giống LVN99 và LVN885 có tốc độ tăng trưởng chiều cao nhanh nhất, cao hơn đáng kể so với giống đối chứng ở một số giai đoạn (p<0,05). Giống LVN66 có tốc độ tăng trưởng thấp nhất.

3. Tốc độ ra lá: Tốc độ ra lá tăng dần qua các giai đoạn, đạt cao nhất 0,24-0,27 lá/ngày ở giai đoạn 50-60 ngày sau gieo. Giống LVN092, LVN99 và LVN66 có tốc độ ra lá thấp hơn giống đối chứng với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p<0,05).

4. Đặc điểm hình thái: Chiều cao cây các giống dao động từ 195 cm đến 216 cm, chiều cao đóng bắp từ 91 cm đến 103 cm. Giống LVN66 có chiều cao cây thấp nhất nhưng chiều cao đóng bắp cao nhất, tỷ lệ chiều cao đóng bắp trên chiều cao cây đạt trên 50%, cho thấy khả năng chống đổ tốt hơn. Các giống khác có chiều cao cây và chiều cao đóng bắp tương đương hoặc cao hơn giống đối chứng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy các giống ngô lai nghiên cứu có khả năng sinh trưởng và phát triển phù hợp với điều kiện sinh thái vùng cao Mèo Vạc, đặc biệt là giống LVN66 và VS36 với thời gian sinh trưởng trung bình, phù hợp với lịch thời vụ và điều kiện khí hậu địa phương. Tốc độ tăng trưởng chiều cao và ra lá của các giống phản ánh khả năng hấp thu dinh dưỡng và phát triển bộ lá, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất.

Chiều cao cây và chiều cao đóng bắp là chỉ tiêu quan trọng liên quan đến khả năng chống đổ, một yếu tố quyết định trong sản xuất ngô trên đất dốc và điều kiện gió mạnh như Mèo Vạc. Giống LVN66 với chiều cao cây thấp và chiều cao đóng bắp cao cho thấy ưu thế trong chống đổ, phù hợp với điều kiện canh tác tại địa phương.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả tương đồng với báo cáo của Viện nghiên cứu ngô Việt Nam về ưu thế lai và khả năng thích nghi của các giống lai trong điều kiện miền núi. Việc lựa chọn giống phù hợp không chỉ nâng cao năng suất mà còn giảm thiểu rủi ro do sâu bệnh và đổ ngã, góp phần ổn định sản xuất.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tốc độ tăng trưởng chiều cao cây và tốc độ ra lá theo thời gian, bảng so sánh các chỉ tiêu hình thái và sinh lý giữa các giống, giúp minh họa rõ nét sự khác biệt và ưu thế của từng giống.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nhân rộng giống LVN66 và VS36: Đẩy mạnh sản xuất và phổ biến hai giống này tại huyện Mèo Vạc trong vòng 2-3 năm tới nhằm tận dụng ưu thế sinh trưởng phù hợp, tăng năng suất và khả năng chống đổ.

2. Tăng cường tập huấn kỹ thuật canh tác: Hướng dẫn nông dân áp dụng quy trình bón phân, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh theo tiêu chuẩn quốc gia, nhằm tối ưu hóa tiềm năng của giống lai, nâng cao năng suất trung bình lên trên 4 tấn/ha trong 3 năm.

3. Phát triển mô hình trình diễn giống: Mở rộng mô hình trình diễn giống ưu tú tại các xã khác trong huyện, phối hợp với các tổ chức khoa học và chính quyền địa phương để đánh giá thực tế và thu thập phản hồi của nông dân.

4. Đầu tư nghiên cứu tiếp tục: Tiếp tục khảo nghiệm các giống ngô lai mới có khả năng chịu hạn, chống đổ và thích nghi với điều kiện đất đai đồi núi, nhằm đa dạng hóa nguồn giống và nâng cao bền vững sản xuất.

5. Hỗ trợ chính sách và đầu tư hạ tầng: Khuyến khích chính quyền địa phương và các tổ chức hỗ trợ đầu tư hệ thống tưới tiêu, bảo quản và chế biến ngô, giúp tăng giá trị sản phẩm và thu nhập cho người dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và cán bộ kỹ thuật nông nghiệp: Có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để phát triển chương trình chọn tạo giống, cải tiến kỹ thuật canh tác và xây dựng mô hình trình diễn phù hợp với vùng miền núi.

2. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp tại vùng cao: Áp dụng các giống ngô lai ưu tú và quy trình kỹ thuật được đề xuất để nâng cao năng suất, giảm thiểu rủi ro sâu bệnh và đổ ngã, cải thiện thu nhập.

3. Chính quyền địa phương và các tổ chức phát triển nông thôn: Sử dụng luận văn làm cơ sở khoa học để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển giống cây trồng, đầu tư hạ tầng và đào tạo kỹ thuật cho người dân.

4. Doanh nghiệp sản xuất và cung ứng giống: Tham khảo để lựa chọn giống phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương, phát triển thị trường giống ngô lai chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu sản xuất bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần chọn giống ngô lai phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương?
   Giống ngô lai phù hợp giúp cây sinh trưởng tốt, chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất lợi, từ đó nâng cao năng suất và ổn định sản xuất. Ví dụ, giống LVN66 có khả năng chống đổ tốt phù hợp với đất đồi dốc Mèo Vạc.

2. Các chỉ tiêu sinh trưởng nào quan trọng để đánh giá giống ngô?
   Các chỉ tiêu như thời gian sinh trưởng, tốc độ tăng trưởng chiều cao, tốc độ ra lá, chiều cao cây và chiều cao đóng bắp giúp đánh giá khả năng phát triển và thích nghi của giống. Những chỉ tiêu này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng cây trồng.

3. Làm thế nào để tăng năng suất ngô tại vùng núi cao như Mèo Vạc?
   Ngoài chọn giống phù hợp, cần áp dụng quy trình kỹ thuật chuẩn, bón phân hợp lý, phòng trừ sâu bệnh hiệu quả và cải thiện điều kiện canh tác như tưới tiêu và bảo quản. Mô hình trình diễn giống là công cụ hữu hiệu để chuyển giao kỹ thuật.

4. Tại sao tốc độ ra lá và chiều cao cây lại quan trọng?
   Tốc độ ra lá ảnh hưởng đến khả năng quang hợp và tích lũy dinh dưỡng, trong khi chiều cao cây liên quan đến khả năng chống đổ và tiếp nhận ánh sáng. Cân bằng hai yếu tố này giúp cây phát triển khỏe mạnh và đạt năng suất cao.

5. Mô hình trình diễn giống có vai trò gì trong phát triển nông nghiệp?
   Mô hình trình diễn giúp đánh giá thực tế hiệu quả của giống mới trên đồng ruộng, thu thập ý kiến nông dân và điều chỉnh kỹ thuật phù hợp trước khi nhân rộng sản xuất đại trà, giảm thiểu rủi ro và tăng hiệu quả đầu tư.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định được một số giống ngô lai có khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất phù hợp với điều kiện sinh thái huyện Mèo Vạc, trong đó nổi bật là giống LVN66 và VS36 với thời gian sinh trưởng trung bình và khả năng chống đổ tốt.

• Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây và tốc độ ra lá của các giống được đánh giá chi tiết, cho thấy sự khác biệt rõ ràng giữa các giống, ảnh hưởng đến năng suất và khả năng thích nghi.

• Đặc điểm hình thái như chiều cao cây, chiều cao đóng bắp và tỷ lệ chiều cao đóng bắp là các chỉ tiêu quan trọng để lựa chọn giống phù hợp với điều kiện đất đai đồi núi và khí hậu vùng cao.

• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc nhân rộng mô hình trình diễn giống ngô lai ưu tú, góp phần nâng cao năng suất, ổn định sản xuất và cải thiện đời sống nông dân vùng cao.

• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật, chính sách hỗ trợ và nghiên cứu tiếp theo nhằm phát triển bền vững cây ngô lai tại huyện Mèo Vạc và các vùng miền núi tương tự.

Khuyến khích các cơ quan chức năng, nhà khoa học và nông dân phối hợp triển khai nhân rộng giống ngô lai ưu tú, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cải tiến kỹ thuật để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp vùng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài Sản xuất nông nghiệp thế giới ngày nay luôn phải trả lời câu hỏi: Làm thế nào để cung cấp đủ năng lượng cho 8 tỷ người vào năm 2021 và 16 tỷ người vào năm 2030? Để giải quyết vấn đề này ngoài biện pháp kỹ thuật canh tác bền vững, đòi hỏi các nhà khoa học phải nhanh chóng tạo ra những giống cây lương thực mới có năng suất cao, ổn định đáp ứng được yêu cầu của một nền nông nghiệp hiện đại. Trong sản xuất nông nghiệp, giống có vai trò hết sức quan trọng đối với việc nâng cao năng suất và sản lượng. Tuy nhiên một giống chỉ được coi là thực sự phát huy hiệu quả khi có tiềm năng năng suất cao và thích hợp với điều kiện sinh thái của vùng.

Vì vậy các giống mới cần được khảo nghiệm trước khi đưa ra sản xuất, để đánh giá đầy đủ, khách quan khả năng thích nghi của giống với vùng sinh thái cũng như khả năng sinh trưởng phát triển, khả năng chống chịu với những điều kiện bất lợi khác. Xuất phát từ nhu cầu thực tế của tỉnh Hà giang, chúng tôi đã tiến hành đề tài này để xác định được những giống ngô lai có triển vọng đưa vào sản xuất đại trà, góp phần làm tăng năng suất và sản lượng ngô của tỉnh. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới và Việt Nam 1. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới Ngô là cây lương thực quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu.

Trên thế giới có khoảng 140 nước trồng ngô với tổng diện tích năm 2012 là 167,99 triệu ha, năng suất 49,44 tạ/ha và sản lượng 874,33 triệu tấn (FAOSTAT, 2013)[20]. Theo thống kê của ISAAA, 2/3 diện tích tập trung ở các nước đang phát triển, tuy nhiên 2/3 sản lượng ngô trên thế giới lại tập trung ở các nước phát triển (ISAAA, 2012)[6].1: Diện tích, năng suất, sản lượng ngô thế giới một số năm gần đây Chỉ tiêu Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (tấn/ha) (triệu tấn) 2004 147,42 4,94 728,25 2005 147,76 4,84 715,16 2006 146,73 4,76 698,43 2007 157,87 4,97 784,61 2008 161,02 5,13 826,03 2009 158,80 5,16 819,41 2010 161,80 5,22 844,60 2011 171,78 5,15 884,67 2012 176,99 4,94 874,33 (Nguồn: FAOSTAT, 2013)[20] Số liệu bảng 1. cho thấy, sản xuất ngô trên thế giới tăng lên không ngừng cả về diện tích và năng suất. Năm 2004 cả thế giới trồng được 147,42 triệu ha, năm 2010 là 161,8 triệu ha và năm 2012 đạt 176,99 triệu ha.

Năng suất ngô tăng liên tục từ năm 2004 (4,94 tấn/ha) đến 2010 (5,22 tấn/ha), tuy nhiên năng suất ngô năm 2012 bị giảm nhẹ so với năm 2010, đạt 4,94 tấn/ha (giảm 0,28 tấn/ha). Do diện tích và năng suất tăng nên sản lượng ngô năm 2012 đạt cao nhất là 874,33 triệu tấn. Mỹ là nước sản xuất ngô lớn nhất thế giới, chiếm hơn 40% tổng sản lượng ngô thế giới. Việc sử dụng các giống ngô lai ở Mỹ bắt đầu từ năm 1930.

Năm 1993 đã có 100% diện tích ngô của Mỹ là trồng các giống ngô lai trong đó hơn 90% là giống ngô lai đơn (Ngô Hữu Tình và cs., 1997)[12], năm 2012, năng suất ngô trung bình của Mỹ là 95,9 tạ/ha.2: Diện tích trồng ngô của một số nước trên thế giới năm 2012 Diện tích Năng suất Sản lượng Tên nước (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn Mỹ 32,9 95,9 331,2 Trung Quốc 32,5 54,6 177,5 Brazil 12,8 43,7 56,1 Israel 0,02 283,9 0,80 Hy Lạp 0,20 117,3 2,20 (Nguồn FAOSTAT, 2013)[20] Theo dự báo của Viện nghiên cứu chương trình lương thực thế giới, năm 2020 tổng nhu cầu ngô thế giới là 852 triệu tấn, trong đó 15% dùng làm lương thực, 69% dùng làm thức ăn chăn nuôi, 16% dùng làm nguyên liệu cho công nghiệp. Ở các nước phát triển chỉ dùng 5% ngô làm lương thực nhưng ở các nước đang phát triển tỷ lệ này là 22%.3: Dự báo nhu cầu ngô thế giới đến năm 2020 Năm 1997 Năm 2020 % Vùng (triệu tấn) (triệu tấn) thay đổi Thế giới 586 852 45 Các nước đang phát triển 295 508 72 Đông Á 136 252 85 Nam Á 14 19 36 Cận Sahara – Châu Phi 29 52 79 Mỹ Latinh 75 118 57 Tây và Bắc Phi 18 28 56 Nguồn: IRRI (2003)[22] 1. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam Cây ngô được đưa vào Việt Nam cách đây khoảng 300 năm. Tuy nhiên những nghiên cứu về cây ngô ở Việt Nam bắt đầu muộn hơn so với n 7 các nước trong khu vực, năm 1973 mới có những định hướng phát triển ngô ở Việt Nam.4: Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam năm 2004 – 2012 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (1000 ha) (tạ/ha) (1000 tấn) 2004 991,1 34,6 3.803,2 Nguồn: (FAOSTAT, 2013)[20] Số liệu bảng 1.4 cho thấy, diện tích trồng ngô của nước ta tăng dần từ 991,10 nghìn ha (năm 2004), đến 1126,3 nghìn ha (năm 2010), sau đó diện tích có giảm xuống 1118,2 nghìn ha năm 2012.

Năng suất tăng từ 34,62 tạ/ha (năm 2004), đến 42,9 tạ/ha (năm 2012). Do vậy sản lượng ngô đã tăng từ 3. Sản lượng ngô ở nước ta tăng khá nhanh, song nhu cầu nguyên liệu để chế biến thức ăn chăn nuôi tăng với tốc độ cao hơn nên nước ta từ một nước xuất khẩu ngô (250 nghìn tấn năm 1996) đã trở thành nước nhập khẩu ngô (nhập 1,6 triệu tấn năm 2010). Mặc dù năng suất ngô năm 2012 đã đạt 42,9 tạ/ha, nhưng so với năng suất trung bình của thế giới, năng suất ngô của Việt Nam còn rất thấp, nguyên nhân chính là do diện tích ngô ở Việt Nam trồng trên đất dốc và nhỏ lẻ, trong đó có hơn 60% diện tích trồng trên vùng núi cao.

Tình hình sản xuất ngô ở tỉnh Hà giang Hà giang là tỉnh miền núi biên giới cực Bắc của Việt Nam,với diện tích tự nhiên là 7.945,7km2, dân số 74 vạn người , gồm 22 dân tộc, trong đó: Dân tộc Mông chiếm 31,94%, dân tộc Tày chiếm 23,28%, dân tộc Dao chiếm 15,14%, dân tộc Kinh chiếm 13,24%, còn lại là các dân tộc khác. Hà giang có tổng diện tích đất nông nghiệp là 148. Tập quán sản xuất chủ yếu trồng ngô trên đất dốc và nương hốc đá, năng xuất đạt thấp. Đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn, tỷ lệ đói nghèo còn cao (UBND tỉnh Hà giang, 2011)[17].

Để đảm bảo an ninh lương thực và phát triển chăn nuôi, cây ngô được xác định là một trong những cây trồng chính trong sản xuất nông nghiệp của tỉnh.5: Tình hình sản xuất ngô ở Hà giang 2001 – 2010 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (nghìn ha) (tạ/ha) (nghìn tấn) 2001 43,2 18,3 790,56 2002 43,8 19,5 854,10 2003 45,1 19,5 879,45 2004 43,7 20,5 895,85 2005 44,0 21,0 924,00 2006 43,2 20,9 902,88 2007 43,8 22,8 998,64 2008 46,1 24,3 1.685,25 Nguồn: Cục thống kê tỉnh Hà giang, 2012[3] n 9 Qua bảng 1.5 cho thấy: Diện tích trồng ngô của tỉnh Hà Giang liên tục tăng. Năm 2001 cả tỉnh trồng được 43,2 nghìn ha, năm 2005 là 44 nghìn ha, đến năm 2012 đạt 52,5 nghìn ha, tăng 9,3 nghìn ha so với năm 2001. Năng suất ngô của tỉnh cũng tăng nhanh theo thời gian, năm 2001 năng suất ngô chỉ đạt 18,3 tạ/ha, đến năm 2005 là 21 tạ/ha và năm 2012 đạt 32,1 tạ/ha, tăng 11,1 tạ/ha so với năm 2005 và 13,8 tạ/ha so với năm 2001. Điều này chứng tỏ trong những năm qua, đảng bộ và chính quyền tỉnh Hà giang đặc biệt chú trọng quan tâm đầu tư phát triển áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật giống mới vào sản xuất.

Tăng diện tích gieo trồng ngô xuống ruộng 1 vụ, gieo trồng ngô trên đất đồi, đất bãi ở vụ hè thu. Sử dụng giống mới, thâm canh tăng năng suất nhằm khai thác tối đa tiềm năng đất sẵn có của tỉnh đặc biệt là những huyện vùng thấp. Cùng với sự phát triển chung của nền nông nghiệp Việt nam, sự nỗ lực của đảng bộ, chính quyền và nhân dân trong toàn tỉnh, sự tham gia tích cực của đội ngũ các nhà khoa học kỹ thuật, tỉnh Hà giang đã mạnh dạn thay đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng những tiến bộ của khoa học kỹ thuật vào sản suất, đặc biệt là thay thế các giống ngô địa phương có thời gian sinh trưởng dài, năng suất thấp, bằng các giống ngô lai năng suất cao như: LVN10, LVN11, LVN12… và một số giống ngô nhập nội như: Bioseed, 9607, DK999, NK4300. Nhờ áp dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật và giống lai mới được nông dân ứng dụng vào sản xuất, nên diện tích, năng suất và sản lượng ngô ở Hà giang đã không ngừng tăng nhanh trong những năm gần đây.

Tuy nhiên năng suất ngô của tỉnh Hà giang vẫn thấp hơn nhiều so với năng suất ngô của cả nước, năng suất ngô hiện tại của tỉnh chỉ bằng 68% năng suất ngô của cả nước.6: Diện tích, năng suất, sản lượng ngô các huyện trong tỉnh từ năm 2010 - 2012 Diện tích Năng suất Sản lượng TT Các huyện (1. Hoàng Su Phì 3.757,3 27,6 29,1 30,7 20662,6 22009,2 23834,2 Nguồn: Cục thống kê tỉnh Hà giang, 2012[3] 1. Tình hình sản xuất ngô ở huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang Trong những năm gần đây cùng với sự phát triển cây lương thực nói chung của huyện, cây ngô cũng rất được quan tâm phát triển sản xuất và đã thu được nhiều kết quả nhất định. Nhờ có các thành tựu khoa học kỹ thuật mới được nông dân ứng dụng mạnh mẽ vào sản xuất ngô cho nên diện tích, năng suất và sản lượng ngô trên địa bàn toàn huyện cũng đã tăng nhanh.

Diện tích ngô huyện Mèo Vạc lớn nhất trong toàn tỉnh.7: Tình hình sản xuất ngô ở huyện Mèo Vạc giai đoạn 2007 – 2012 Diện tích Năng suất Năm Sản lượng (Tấn) trồng (ha) (tạ/ha) 2007 7050,0 21,4 15057,6 2008 7147,7 23,8 17027,6 2009 7247,7 25,0 18127,1 2010 7489,2 27,6 20662,6 2011 7556,0 29,1 22009,2 2012 7757,3 30,7 23834,2 Nguồn: Cục thống kê tỉnh Hà giang, 2012[3] Qua số liệu bảng 1.7 cho thấy, năm 2007 tổng diện tích trồng ngô của Mèo Vạc là 7.050,0 ha, đến năm 2012 đạt 7.757,3 ha; năng suất tăng dần qua các năm năm 2007 đạt 21,4 tạ/ha, đến năm 2012 năng suất tăng lên 30,7 tạ/ha. Điều này chứng tỏ trong những năm gần đây ở tỉnh Hà Giang nói chung, huyện Mèo Vạc nói riêng cây ngô đã được Đảng bộ và chính quyền huyện đặc biệt chú trọng đầu tư phát triển. Đạt được những thành tựu như vậy đó chính là nhờ áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới vào sản xuất ngô như: Sử dụng một số tập đoàn các giống mới, áp dụng kỹ thuật canh tác tốt.