Khóa luận tốt nghiệp bảo vệ thực vật phân lập nấm chaetomium spp và khảo sát khả năng đối kháng đối nấm rhizoctonia bicornis gây bệnh lở cổ rễ trên cây họ cà

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp bảo vệ thực vật phân lập nấm chaetomium spp và khảo sát khả năng đối kháng đối nấm, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp cụ

• Tác giả: Danh Trương Trung Đính
• Người hướng dẫn: TS. Võ Thị Ngọc Hà
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Bảo Vệ Thực Vật
• Đề tài: Nghiên Cứu Khả Năng Đối Kháng Của Chaetomium spp. Với Rhizoctonia bicornis Gây Bệnh Lở Cổ Rễ Trên Cây Họ Cà
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giới thiệu tổng quan về cây họ cà
• 1.2. Tổng quan về bệnh lở cổ rễ trên cây họ cà
• 1.3. Đặc điểm của nấm Chaetomium spp.
• 1.3.1. Giới thiệu chung về nấm Chaetomium spp.
• 1.3.2. Đặc điểm hình thái của nấm Chaetomium spp.
• 1.3.3. Đặc điểm phân bố của nấm Chaetomium spp.
• 1.3.4. Những nghiên cứu về chế phẩm sinh học
• 1.4. Tác nhân gây bệnh lở cổ rễ hại cây trồng
• 1.4.1. Rhizoctonia bicornis gây bệnh lở cổ rễ
• 1.4.2. Đặc điểm của nấm
• 1.5. Điều kiện phát triển và gây hại
• 1.6. Sự lan truyền và xâm nhiễm
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Vật liệu nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả phân lập nấm Chaetomium spp.
• 3.2. Đặc điểm hình thái của nấm Chaetomium spp.
• 3.3. Khả năng đối kháng với nấm R. bicornis của các dòng Chaetomium spp. trong điều kiện phòng thí nghiệm
• 3.4. Định danh dòng Chaetomium spp. CT03 và CT12
• 3.5. Khả năng phòng nấm Rhizoctonia bicornis của các dòng Chaetomium spp. trong điều kiện nhà lưới
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC HÌNH
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về khả năng đối kháng của Chaetomium spp

Nghiên cứu khả năng đối kháng của Chaetomium spp. với Rhizoctonia bicornis là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực bảo vệ thực vật. Bệnh lở cổ rễ trên cây họ cà là một trong những vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến năng suất cây trồng. Việc tìm hiểu khả năng đối kháng của các dòng nấm này có thể giúp phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về đặc điểm sinh học của nấm mà còn mở ra hướng đi mới trong việc sử dụng nấm đối kháng trong nông nghiệp.

1.1. Giới thiệu về cây họ cà và tầm quan trọng của chúng

Cây họ cà (Solanaceae) bao gồm nhiều loài quan trọng như cà chua, khoai tây và ớt. Chúng không chỉ là nguồn thực phẩm mà còn có giá trị kinh tế cao. Việc nghiên cứu các bệnh hại trên cây họ cà, đặc biệt là bệnh lở cổ rễ, là cần thiết để bảo vệ năng suất và chất lượng sản phẩm.

1.2. Tổng quan về bệnh lở cổ rễ và tác nhân gây bệnh

Bệnh lở cổ rễ do nấm Rhizoctonia bicornis gây ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cây trồng. Nấm này có khả năng tồn tại lâu trong đất và gây hại cho cây con, làm giảm năng suất. Việc hiểu rõ về đặc điểm và điều kiện phát triển của nấm này là rất quan trọng để tìm ra biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

II. Thách thức trong việc kiểm soát Rhizoctonia bicornis trên cây họ cà

Việc kiểm soát Rhizoctonia bicornis gặp nhiều thách thức do nấm này có khả năng phát triển mạnh mẽ trong điều kiện môi trường khác nhau. Sự tồn tại của nấm trong đất và khả năng lây lan nhanh chóng làm cho việc phòng ngừa trở nên khó khăn. Các biện pháp hóa học thường không hiệu quả và có thể gây ô nhiễm môi trường. Do đó, cần tìm kiếm các giải pháp sinh học an toàn và hiệu quả hơn.

2.1. Khó khăn trong việc phát hiện và phòng ngừa bệnh

Bệnh lở cổ rễ thường khó phát hiện ở giai đoạn đầu, dẫn đến thiệt hại lớn cho cây trồng. Việc phát hiện sớm và áp dụng biện pháp phòng ngừa kịp thời là rất quan trọng để giảm thiểu thiệt hại.

2.2. Tác động của điều kiện môi trường đến sự phát triển của nấm

Nấm Rhizoctonia bicornis phát triển mạnh trong điều kiện ẩm ướt và nhiệt độ cao. Điều này làm cho việc kiểm soát nấm trở nên khó khăn hơn, đặc biệt trong mùa mưa. Cần nghiên cứu các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sự phát triển của nấm để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu khả năng đối kháng của Chaetomium spp

Nghiên cứu khả năng đối kháng của Chaetomium spp. với Rhizoctonia bicornis được thực hiện thông qua các phương pháp phân lập và thử nghiệm trong điều kiện phòng thí nghiệm. Các dòng nấm được phân lập từ mẫu đất và đánh giá khả năng đối kháng thông qua các chỉ tiêu sinh học. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng về hiệu quả của các dòng nấm trong việc kiểm soát bệnh.

3.1. Phân lập và định danh các dòng Chaetomium spp.

Quá trình phân lập nấm Chaetomium spp. từ mẫu đất được thực hiện bằng phương pháp bẫy giấy lọc. Các dòng nấm sau đó được định danh bằng phương pháp sinh học phân tử để xác định tính đa dạng và khả năng đối kháng của chúng.

3.2. Thử nghiệm khả năng đối kháng trong điều kiện phòng thí nghiệm

Các dòng nấm được thử nghiệm khả năng đối kháng với Rhizoctonia bicornis trong điều kiện phòng thí nghiệm. Kết quả cho thấy một số dòng nấm có hiệu suất đối kháng cao, mở ra hướng đi mới trong việc phát triển chế phẩm sinh học.

IV. Kết quả nghiên cứu khả năng đối kháng của Chaetomium spp

Kết quả nghiên cứu cho thấy hai dòng nấm Chaetomium spp. là CT03-LD và CT12-BD có khả năng đối kháng mạnh mẽ với Rhizoctonia bicornis. Hiệu suất đối kháng của các dòng này đạt trên 87%, cho thấy tiềm năng ứng dụng trong sản xuất nông nghiệp. Các thử nghiệm trong điều kiện nhà lưới cũng cho thấy khả năng phòng bệnh hiệu quả của các dòng nấm này.

4.1. Hiệu suất đối kháng của các dòng nấm

Các dòng nấm CT03 và CT12 có hiệu suất đối kháng cao nhất, đạt 87,4% và 89,7%. Điều này cho thấy khả năng kiểm soát bệnh lở cổ rễ trên cây họ cà của các dòng nấm này là rất khả quan.

4.2. Ứng dụng thực tiễn trong sản xuất nông nghiệp

Kết quả nghiên cứu mở ra cơ hội ứng dụng các dòng nấm Chaetomium spp. trong sản xuất chế phẩm sinh học để kiểm soát bệnh lở cổ rễ. Việc sử dụng nấm đối kháng không chỉ giúp bảo vệ cây trồng mà còn giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu khả năng đối kháng của Chaetomium spp. với Rhizoctonia bicornis đã chỉ ra tiềm năng lớn trong việc phát triển các biện pháp phòng ngừa sinh học. Việc ứng dụng các dòng nấm này trong sản xuất nông nghiệp có thể giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh lở cổ rễ gây ra. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình sản xuất chế phẩm sinh học và mở rộng ứng dụng trong thực tiễn.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong bảo vệ thực vật

Nghiên cứu này không chỉ góp phần vào việc bảo vệ cây trồng mà còn nâng cao giá trị nông sản. Việc phát triển các biện pháp sinh học an toàn sẽ giúp bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực nấm đối kháng

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các dòng nấm khác và khả năng đối kháng của chúng với các tác nhân gây bệnh khác. Việc phát triển các chế phẩm sinh học từ nấm sẽ là một hướng đi tiềm năng trong bảo vệ thực vật.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây họ cà (Solanaceae) là nhóm thực vật có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao, phân bố rộng rãi trên toàn cầu với các đại diện tiêu biểu như khoai tây, cà chua, cà tím và ớt. Theo số liệu thống kê quốc tế được tác giả trích dẫn, diện tích gieo trồng cây họ cà trên thế giới đạt khoảng 28 triệu hecta với sản lượng xấp xỉ 540 triệu tấn. Tại Việt Nam, cây họ cà được canh tác tập trung tại nhiều vùng chuyên canh, điển hình như tỉnh Lâm Đồng với quy mô hơn 13.000 hecta. Tuy nhiên, việc thâm canh và canh tác liên tục qua nhiều vụ mùa khiến đất tích lũy mật độ lớn các loài nấm bệnh hại rễ, làm suy giảm nghiêm trọng năng suất và chất lượng nông sản.

Trong hệ vi sinh vật gây hại tồn lưu trong đất, nấm Rhizoctonia bicornis là tác nhân gây bệnh lở cổ rễ (thối gốc, chết rạp cây con) đặc biệt nguy hiểm đối với cây họ cà, nhất là ở giai đoạn vườn ươm và cây con. Nấm hình thành hạch nấm và sợi nấm có khả năng tồn tại lâu dài trong đất cũng như tàn dư thực vật, lây lan nhanh qua nguồn nước tưới và đất canh tác. Việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học để xử lý nấm đất dẫn đến hiện tượng kháng thuốc, ô nhiễm môi trường và suy thoái hệ vi sinh vật đất có ích. Trước thực trạng đó, việc ứng dụng các loài vi sinh vật đối kháng có nguồn gốc bản địa thuộc chi Chaetomium spp. nhằm kiểm soát sinh học nấm R. bicornis là hướng đi có tính bền vững.

Đề tài đặt ra các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể:

1. Thu thập các mẫu đất canh tác và phân lập các dòng nấm thuộc chi Chaetomium spp. bằng phương pháp bẫy sinh học.
2. Đánh giá đặc điểm hình thái và khảo sát hiệu suất đối kháng in vitro của các dòng nấm Chaetomium spp. phân lập được đối với nấm Rhizoctonia bicornis.
3. Định danh bằng phương pháp sinh học phân tử (vùng gen ITS) đối với 02 dòng nấm Chaetomium spp. có hoạt tính đối kháng mạnh nhất.
4. Đánh giá hiệu lực phòng trừ bệnh lở cổ rễ và khả năng kích thích sinh trưởng của các dòng nấm tuyển chọn trên cây cà chua trong điều kiện nhà lưới.

• Đối tượng nghiên cứu: Nấm đối kháng Chaetomium spp., nấm gây bệnh Rhizoctonia bicornis (chủng ODT02 do Bộ môn Bảo vệ Thực vật, Khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM cung cấp), và cây cà chua (giống F1 Đại Địa).
• Phạm vi nghiên cứu: 30 mẫu đất thu thập tại 3 khu vực gồm huyện Phú Giáo (Bình Dương), Xuân Thọ - Đà Lạt (Lâm Đồng) và Tân Thông Hội - Củ Chi (TP.HCM); thời gian thực hiện từ tháng 02/2023 đến tháng 12/2023 tại Khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và đối tượng nấm nghiên cứu

• Tác nhân gây bệnh Rhizoctonia bicornis: Thuộc lớp nấm bất toàn (Deuteromycetes), giai đoạn sinh sản hữu tính có tên là Thanatephorus cucumeris thuộc lớp nấm đảm (Basidiomycetes). Sợi nấm phân nhánh góc $45^\circ - 90^\circ$, có vách ngăn tại vị trí phân nhánh và hơi thắt lại. Nấm tồn lưu dưới dạng sợi nấm và hạch nấm; hạch nấm có khả năng sống sót tới 2 năm trong điều kiện khô, 7 tháng trong đất ẩm và 1–4 tháng trong điều kiện ngập nước. Nhiệt độ thích hợp nhất cho nấm phát triển và xâm nhiễm là $30^\circ\text{C} - 32^\circ\text{C}$, độ ẩm $96% - 97%$.
• Tác nhân đối kháng Chaetomium spp.: Chi nấm túi hoại sinh thuộc họ Chaetomiaceae, bộ Sordariales, ngành Ascomycota. Cơ chế đối kháng gồm: sinh tổng hợp enzyme ngoại bào cellulase phá hủy vách tế bào nấm bệnh; tiết các hợp chất kháng sinh tự nhiên như Chaetoglobosin C, Chaetoviridins A và B, Rotiorinols làm tan màng tế bào nấm hại; cạnh tranh không gian và dinh dưỡng; tiết ergosterol làm tăng mùn đất, kích thích tính kháng lưu dẫn (Induced Resistance - IR) và thúc đẩy sinh trưởng rễ cây.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

• Phân lập và làm thuần: Sử dụng kỹ thuật bẫy nấm bằng giấy lọc vô trùng ($1 \times 1\text{ cm}$) đặt trên bề mặt mẫu đất ẩm ($15 - 20\text{ cm}$ tầng mặt) ủ ở $28^\circ\text{C}$. Quả thể hình thành được cấy chuyển sang môi trường thạch nước WA có bổ sung ampicillin ($100\text{ mg/L}$) và streptomycin ($100\text{ mg/L}$), sau đó làm thuần trên môi trường PDA (Potato Dextrose Agar).
• Khảo sát đặc điểm hình thái: Phân loại theo khóa phân loại của Soytong và Quimio (1989), ghi nhận đặc điểm tản nấm (sau 7 ngày), quả thể và bào tử (sau 14 ngày nuôi cấy trên PDA ở chế độ 12 giờ sáng : 12 giờ tối).
• Thử nghiệm đối kháng in vitro: Áp dụng phương pháp cấy kép (Soytong, 1988) trên đĩa petri PDA đường kính $8\text{ cm}$. Đặt khoanh thạch nấm đối kháng cách mép đĩa $1\text{ cm}$, sau 3 ngày cấy đối xứng khoanh thạch nấm bệnh $R. bicornis$. Thí nghiệm bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD) với 13 nghiệm thức (12 dòng phân lập và 1 đối chứng), lặp lại 3 lần (mỗi lần 3 đĩa). Đo bán kính tản nấm gây bệnh tại 1, 3, 5 ngày sau chủng (NSC) và tính hiệu suất đối kháng (PIRG - Percent Inhibition of Radial Growth).
• Định danh sinh học phân tử: Ly trích DNA tổng số bằng bộ kit ABT; thực hiện phản ứng PCR khuếch đại vùng ITS với cặp mồi ITS4 ($5'\text{-TCCTCCGCTTATTGATATGC-3'}$) và ITS5 ($5'\text{-GGAAGTAAAAGTCGTAACAAGG-3'}$). Chu trình nhiệt: $95^\circ\text{C}$ (5 phút); 35 chu kỳ [$95^\circ\text{C}$ (30 giây), $55^\circ\text{C}$ (30 giây), $72^\circ\text{C}$ (45 giây)]; kéo dài $72^\circ\text{C}$ (7 phút). Điện di kiểm tra trên gel agarose $1,5%$, giải trình tự sản phẩm PCR, đối chiếu độ tương đồng bằng BLAST trên GenBank và xây dựng cây phát sinh loài bằng phần mềm BioEdit và MEGA theo thuật toán Neighbor-Joining (NJ) với 1000 lần lặp bootstrap.
• Thử nghiệm hiệu lực phòng bệnh trong nhà lưới: Bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD) gồm 9 nghiệm thức, 3 lần lặp lại (10 chậu/lần). Sử dụng chậu nhựa C6 chứa giá thể phối trộn (đất, tro trấu, xơ dừa, phân bò tỷ lệ 1:1:1:1 đã hấp tiệt trùng $121^\circ\text{C}$ trong 20 phút). Huyền phù bào tử nấm đối kháng ($10^6\text{ bào tử/mL}$, liều lượng $20\text{ mL/chậu}$) được xử lý vào đất trước khi gieo 7 ngày. Nấm bệnh nhân nuôi trên hạt bắp hoặc hỗn hợp trấu-kê được chủng vào đất ($60\text{ g/chậu } 500\text{ g đất}$) khi cây có 2 lá mầm.
• Chỉ tiêu theo dõi và xử lý số liệu: Theo dõi tỷ lệ bệnh (%), chỉ số bệnh thối rễ theo thang điểm 1–4 (Hwang và Chang, 1989), hiệu lực phòng trừ (%) tại 9, 12, 15, 18 ngày sau chủng bệnh (NSCB); đo chiều cao cây và chiều dài rễ tại 18 NSCB. Số liệu được xử lý bằng Microsoft Excel và phân tích phương sai, trắc nghiệm phân hạng Duncan ở mức ý nghĩa $\alpha = 0,01$ bằng phần mềm SAS 9.0.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Tác giả tổng hợp cơ sở lý luận về vị trí phân loại, giá trị kinh tế và diện tích gieo trồng cây họ cà trên thế giới và tại Việt Nam. Phân tích chi tiết triệu chứng bệnh lở cổ rễ: giai đoạn đầu xuất hiện vết bệnh rộp vỏ quanh cổ rễ sát mặt đất, chuyển màu thâm đen, teo thắt thân non làm cây con đổ gục và chết rạp. Về nấm Rhizoctonia bicornis, tác giả mô tả đặc điểm vi học của sợi nấm (đường kính $4 - 12,\mu\text{m}$, có 3 dạng sợi: sợi bò, sợi phân nhánh, tế bào dạng chuỗi moniloid cells) và khả năng sống hoại sinh bền bỉ nhờ hạch nấm.

Chương này cũng tổng quan chi tiết chi nấm Chaetomium spp. với hơn 300 loài đã được công bố, nêu rõ đặc điểm hình thái khuẩn ty, cấu trúc quả thể ascoma dạng hình cầu/hình lê mang hệ lông bao (lượn sóng, xoắn lọn hoặc thẳng) và nang chứa 4–8 bào tử hình chanh hoặc hình lưỡi liềm. Tác giả phân tích các yếu tố sinh thái tác động (nhiệt độ $3^\circ\text{C} - 52^\circ\text{C}$, ẩm độ $70% - 100%$, pH $3 - 8$, ánh sáng chu kỳ xen kẽ kích thích tạo sinh khối) và cơ chế sinh học ức chế nấm bệnh. Đồng thời, tác giả điểm lại lịch sử phát triển các chế phẩm sinh học thương mại như Ketomium (Thái Lan) và chế phẩm Chaetomium VDT (Việt Nam) trong phòng trừ nấm bệnh hại rễ.

Chương 2: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết toàn bộ quy trình thực nghiệm từ địa điểm (Lab 105, Khoa Nông học, Đại học Nông Lâm TP.HCM), chủng nấm gốc R. bicornis ODT02, giống cây chỉ thị cà chua F1 Đại Địa, các loại hóa chất sinh học phân tử (DreamTaq Green 2X, MyTaq Polymerase, agarose, mồi ITS4/ITS5) và thiết bị (TuborCycler, hệ thống chụp gel UVP). Quy trình tách chiết DNA 8 bước qua cột silica, quy trình PCR và chuẩn độ nồng độ dịch huyền phù nấm đối kháng bằng buồng đếm hồng cầu theo công thức chuẩn được mô tả đầy đủ.

Chương 2 cũng thiết lập chi tiết sơ đồ bố trí 13 nghiệm thức in vitro và 9 nghiệm thức in vivo trong nhà lưới, bao gồm các công thức xử lý đơn lẻ, phối hợp 2 dòng đối kháng, nghiệm thức đối chứng bệnh, nghiệm thức đối chứng nước ($H_2O$) và nghiệm thức đối chứng dương với chế phẩm sinh học thương mại BS01.

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Chương này công bố và thảo luận các phát hiện thực nghiệm qua 4 nội dung trọng tâm:

1. Kết quả phân lập và phân nhóm hình thái: Từ 30 mẫu đất tại 3 địa phương, bẫy nấm thành công 12 dòng Chaetomium spp. Tỷ lệ bắt gặp tại cả Lâm Đồng, Củ Chi và Bình Dương đều đạt $40%$. Dựa trên hình thái, 12 dòng được chia thành 2 nhóm rõ rệt: Nhóm 1 (gồm CT01-LD và CT02-LD) có tản nấm trắng xốp không tiết sắc tố đỏ, quả thể đen có lông lượn sóng, bào tử hình quả chanh có một lỗ mầm; Nhóm 2 (gồm 10 dòng từ CT03-LD đến CT12-BD) có sợi nấm ăn sâu tiết sắc tố đỏ gạch ra môi trường PDA, quả thể đỏ nâu có lông xoắn ở ngọn, bào tử hình lưỡi liềm.
2. Hiệu suất đối kháng in vitro: Đánh giá qua chỉ số PIRG ở 5 NSC cho thấy tất cả 12 dòng đều có khả năng ức chế R. bicornis. Nổi bật nhất là dòng CT12-BD ($89,7%$) và CT03-LD ($87,4%$), kế tiếp là CT05-CC ($86,1%$) và CT06-CC ($78,0%$). Hai dòng nhóm 1 đạt hiệu suất thấp nhất (CT01-LD đạt $57,3%$, CT02-LD đạt $57,2%$).
3. Định danh phân tử: Đoạn khuếch đại vùng ITS của CT03-LD và CT12-BD có kích thước khoảng $600\text{ bp}$. Phân tích tương đồng nucleotide trên GenBank và cây phát sinh loài xác định cả 2 dòng CT03-LD và CT12-BD đều tương đồng $95% - 99%$ với loài Chaetomium cupreum (tên danh pháp mới: Arcopilus cupreus).
4. Hiệu lực phòng bệnh và kích thích sinh trưởng trong nhà lưới: Tại thời điểm 18 NSCB, nghiệm thức kết hợp CT03-LD + CT12-BD giúp giảm tỷ lệ bệnh xuống $28,89%$ (so với đối chứng bệnh $100%$), chỉ số bệnh $8,80%$ và đạt hiệu lực phòng bệnh $71,11%$, tương đương với nghiệm thức sử dụng chế phẩm thương mại BS01 ($72,22%$). Về sinh trưởng, xử lý kết hợp CT03-LD + CT12-BD cho chiều cao cây đạt $12,20\text{ cm}$ và chiều dài rễ $6,31\text{ cm}$, vượt trội có ý nghĩa so với đối chứng bệnh (cao $6,41\text{ cm}$, rễ $3,97\text{ cm}$).

Kết quả và đóng góp

Số liệu kết quả thực nghiệm chính

Bảng 1: Hiệu suất đối kháng in vitro của 12 dòng Chaetomium spp. đối với R. bicornis (sau 5 ngày nuôi cấy trên PDA)

Dòng nấm phân lập	Bán kính tản nấm bệnh (mm)	PIRG (%)	Mức độ hoạt tính đối kháng
CT12-BD	$6,68^\text{g}$	$89,7^\text{a}$	Rất cao
CT03-LD	$8,18^\text{fg}$	$87,4^\text{ab}$	Rất cao
CT05-CC	$8,98^\text{f}$	$86,1^\text{b}$	Rất cao
CT06-CC	$14,26^\text{e}$	$78,0^\text{c}$	Rất cao
CT09-BD	$14,75^\text{e}$	$77,3^\text{c}$	Rất cao
CT04-LD	$15,76^\text{e}$	$75,7^\text{cd}$	Rất cao
CT08-CC	$15,78^\text{e}$	$75,5^\text{cd}$	Rất cao
CT07-CC	$17,70^\text{d}$	$72,7^\text{cd}$	Cao
CT11-BD	$18,25^\text{d}$	$71,9^\text{e}$	Cao
CT10-BD	$20,71^\text{c}$	$68,1^\text{f}$	Cao
CT01-LD	$27,73^\text{b}$	$57,3^\text{b}$	Trung bình
CT02-LD	$27,76^\text{b}$	$57,2^\text{b}$	Trung bình
Đối chứng (ĐC)	$65,00^\text{a}$	-	-

(Ghi chú: Các chữ cái đi kèm biểu thị sự khác biệt thống kê theo kiểm định Duncan ở mức $\alpha = 0,01$; CV = $3,93%$).

Bảng 2: Đánh giá hiệu lực phòng bệnh và sinh trưởng trên cây cà chua trong nhà lưới (tại thời điểm 18 NSCB)

Nghiệm thức thí nghiệm	Tỷ lệ bệnh (%)	Chỉ số bệnh (%)	Hiệu lực phòng bệnh (%)	Chiều cao cây (cm)	Chiều dài rễ (cm)
CT03-LD + R. bicornis	$34,44^\text{bc}$	$11,38^\text{b}$	$65,56^\text{bc}$	$10,09^\text{c}$	$5,06^\text{b}$
CT12-BD + R. bicornis	$35,56^\text{b}$	$11,10^\text{b}$	$64,44^\text{c}$	$9,79^\text{bc}$	$5,00^\text{b}$
CT03-LD + CT12-BD + R. bicornis	$28,89^\text{bc}$	$8,80^\text{c}$	$71,11^\text{bc}$	$11,97^\text{b}$	$4,92^\text{b}$
Đối chứng nấm bệnh (R. bicornis)	$100,00^\text{d}$	$42,50^\text{a}$	$0,00^\text{d}$	$6,41^\text{f}$	$3,97^\text{c}$
CT03-LD (không nấm bệnh)	$0,00^\text{d}$	$0,00^\text{d}$	$100,00^\text{a}$	$11,64^\text{b}$	$5,73^\text{ab}$
CT12-BD (không nấm bệnh)	$0,00^\text{d}$	$0,00^\text{d}$	$100,00^\text{a}$	$11,60^\text{b}$	$6,35^\text{a}$
CT03-LD + CT12-BD (không nấm bệnh)	$0,00^\text{d}$	$0,00^\text{d}$	$100,00^\text{a}$	$12,20^\text{b}$	$6,31^\text{a}$
Đối chứng nước ($H_2O$)	$0,00^\text{d}$	$0,00^\text{d}$	$100,00^\text{a}$	$8,45^\text{e}$	$5,68^\text{ab}$
Chế phẩm BS01 + R. bicornis	$27,78^\text{bc}$	$8,05^\text{c}$	$72,22^\text{b}$	$12,20^\text{bc}$	$5,00^\text{b}$

(Ghi chú: Các chữ cái khác nhau trong cùng một cột thể hiện sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ở mức $p < 0,01$).

Giải pháp và khuyến nghị của tác giả

• Khuyến nghị sử dụng kết hợp hai dòng nấm Chaetomium cupreum CT03-LD và CT12-BD để xử lý đất vườn ươm hoặc đất canh tác trước khi gieo trồng nhằm tối ưu hóa hiệu quả phòng trừ bệnh lở cổ rễ.
• Do hiệu lực phòng trừ bệnh trong nhà lưới có xu hướng suy giảm dần sau 12 ngày sau khi chủng nấm bệnh (từ mức $79,17%$ xuống $71,11%$), tác giả đề xuất cần bổ sung chế phẩm nấm đối kháng định kỳ vào đất để duy trì mật số và hoạt tính kiểm soát ổn định.

Đóng góp của công trình

• Phân lập thành công và bổ sung vào bộ sưu tập vi sinh vật bản địa 12 dòng Chaetomium spp. có hoạt tính sinh học từ đất canh tác hữu cơ tại vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên.
• Định danh chính xác 02 dòng có tiềm năng ứng dụng cao nhất (CT03-LD và CT12-BD) thuộc loài Chaetomium cupreum (Arcopilus cupreus) bằng kỹ thuật giải trình tự vùng ITS.
• Chứng minh bằng thực nghiệm khả năng kiểm soát bệnh lở cổ rễ tương đương với chế phẩm sinh học thương mại (BS01), đồng thời ghi nhận tác động kích thích sinh trưởng rõ rệt đối với hệ rễ và chiều cao cây cà chua.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thí nghiệm đánh giá hiệu lực phòng bệnh mới chỉ dừng lại ở quy mô chậu vại trong điều kiện nhà lưới có kiểm soát; đối tượng cây trồng khảo sát in vivo chỉ tập trung trên cây cà chua (giống F1 Đại Địa) và một chủng nấm bệnh duy nhất (R. bicornis ODT02). Ngoài ra, hiệu lực bảo vệ của nấm đối kháng giảm dần sau 12 ngày, chưa theo dõi được động thái mật số nấm trong đất qua các giai đoạn sinh trưởng muộn hơn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tác giả đề nghị tiếp tục khảo sát, thử nghiệm mở rộng khả năng đối kháng của 2 dòng Chaetomium cupreum (CT03-LD và CT12-BD) đối với các đối tượng nấm bệnh hại thực vật khác trong điều kiện đồng ruộng thực tế.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Sinh viên, học viên cao học, giảng viên và nghiên cứu viên thuộc các chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Nông học, Công nghệ sinh học nông nghiệp và Vi sinh vật học ứng dụng.
• Phần nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Quy trình bẫy nấm Chaetomium từ đất bằng giấy lọc và phương pháp phân nhóm hình thái vi nấm.
  • Thiết kế thí nghiệm cấy kép in vitro và phương pháp chuẩn hóa chỉ số PIRG.
  • Quy trình kỹ thuật sinh học phân tử chuẩn (ly trích, chu trình nhiệt PCR mồi ITS4/ITS5 và phân tích phát sinh loài bằng phần mềm MEGA).
  • Phương pháp đánh giá chỉ số bệnh thối rễ theo thang điểm và xử lý thống kê bằng phần mềm SAS 9.0.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp nào được sử dụng để phân lập nấm Chaetomium spp. từ đất và tỷ lệ bắt gặp là bao nhiêu?

Tác giả sử dụng phương pháp bẫy sinh học bằng mảnh giấy lọc vô trùng ($1 \times 1\text{ cm}$) đặt trên đất ẩm trong đĩa petri, ủ ở $28^\circ\text{C}$ từ 15 đến 20 ngày. Từ 30 mẫu đất thu thập tại Bình Dương, Củ Chi và Lâm Đồng, kết quả phân lập được 12 dòng Chaetomium spp. Tỷ lệ mẫu đất xuất hiện nấm Chaetomium spp. tại cả 3 địa phương đều đạt $40%$.

2. Hai dòng nấm đối kháng mạnh nhất được định danh là loài gì và có độ tương đồng bao nhiêu?

Hai dòng có hoạt tính ức chế mạnh nhất là CT03-LD (phân lập tại Lâm Đồng) và CT12-BD (phân lập tại Bình Dương). Dựa trên trình tự vùng gen ITS (khuếch đại bằng cặp mồi ITS4-ITS5, kích thước khoảng $600\text{ bp}$) và phân tích cây phát sinh loài trên GenBank, cả 2 dòng được định danh là Chaetomium cupreum (tên mới: Arcopilus cupreus) với độ tương đồng nucleotide đạt từ $95%$ đến $99%$.

3. Hiệu suất đối kháng in vitro của các dòng nấm đối kháng đạt mức nào?

Trong điều kiện phòng thí nghiệm sau 5 ngày cấy kép trên môi trường PDA:

• Dòng CT12-BD đạt hiệu suất đối kháng cao nhất với PIRG = $89,7%$.
• Dòng CT03-LD đạt PIRG = $87,4%$.
• Tám dòng (CT04 đến CT11) có hiệu suất dao động từ $68,1%$ đến $86,1%$.
• Hai dòng CT01-LD và CT02-LD đạt mức trung bình với PIRG lần lượt là $57,3%$ và $57,2%$.

4. Hiệu lực phòng bệnh lở cổ rễ trong điều kiện nhà lưới của nghiệm thức kết hợp 2 dòng đối kháng ra sao so với chế phẩm thương mại?

Tại thời điểm 18 ngày sau khi chủng bệnh (18 NSCB), nghiệm thức kết hợp CT03-LD + CT12-BD đạt hiệu lực phòng bệnh $71,11%$ (tỷ lệ bệnh $28,89%$, chỉ số bệnh $8,80%$). Kết quả này tương đương và không có sự khác biệt ý nghĩa thống kê ($\alpha = 0,01$) so với nghiệm thức xử lý chế phẩm sinh học thương mại BS01 (hiệu lực phòng bệnh đạt $72,22%$, tỷ lệ bệnh $27,78%$, chỉ số bệnh $8,05%$).

5. Nấm Chaetomium spp. có tác động thế nào đến sự sinh trưởng của cây cà chua?

Ở nghiệm thức xử lý kết hợp CT03-LD + CT12-BD, cây cà chua đạt chiều cao $12,20\text{ cm}$ và chiều dài rễ $6,31\text{ cm}$ ở 18 NSCB, vượt trội rõ rệt và có ý nghĩa thống kê so với nghiệm thức đối chứng bệnh chỉ đạt chiều cao $6,41\text{ cm}$ và chiều dài rễ $3,97\text{ cm}$, cũng như đối chứng nước ($8,45\text{ cm}$ và $5,68\text{ cm}$). Sự cải thiện này được giải thích do nấm Chaetomium spp. tiết cơ chất ergosterol kích thích bộ rễ phát triển và tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Danh Trương Trung Đính đã phân lập thành công 12 dòng nấm Chaetomium spp. từ đất canh tác và định danh được 2 dòng ưu việt CT03-LD, CT12-BD thuộc loài Chaetomium cupreum bằng chỉ thị phân tử ITS. Thử nghiệm thực nghiệm chứng minh hai dòng nấm này sở hữu khả năng đối kháng in vitro rất cao ($87,4% - 89,7%$) và khi phối hợp xử lý trong nhà lưới cho hiệu lực phòng trừ bệnh lở cổ rễ trên cây cà chua đạt $71,11%$, tương đương chế phẩm thương mại BS01. Công trình cung cấp cơ sở khoa học và nguồn giống vi sinh vật bản địa tin cậy phục vụ nghiên cứu phát triển chế phẩm sinh học bảo vệ thực vật bền vững cho cây trồng họ cà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Giới thiệu tống quan về cây họ cà Cây họ ca có tên khoa học là Solanaceae, là một loại thực vật có hoa. Tên khoa học của họ này có nguôn gôc từ tiêng Latinh Solanum, nghĩa là “cây cà dược”. Ở Việt Nam, họ cà gồm các cây thân thảo hoặc cây nhỏ, phân bố rộng khắp cả nước. Một số loài được trồng dùng làm thực phâm (cà tím, cà pháo, cà chua, khoai tây), gia vị (ớt), cây công nghiệp (thuốc lá) hoặc cây dược liệu.1 Cây cà chua Cây cà chua có tên khoa hoc là Solanum lycopersicumn L., thuộc ho cà (Solanaceae) là một loại rau ăn quả có nguồn gốc từ Nam Mỹ.

Theo Somraj va cs (2017) cùng với Nalla và cs (2016) thì cà chua là loại cây rau quan trọng, phổ biến được trồng rộng rãi khắp nơi trên thé giới, đặc biệt là ở các vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới và ôn đới. Theo tô chức nông lương thé giới (FAO, 2020), điện tích trồng cà chua trên thé giới vào khoảng 5.983 ha với sản lượng 186. Là cây rau có giá trỊ, có sản lượng chiếm 1/6 tông sản lượng rau hàng năm trên thế giới và luôn đứng ở vị trí số 1 về sản lượng. Cà chua có tầm quan trọng chỉ sau khoai tây ở nhiều quốc gia và đứng thứ nhât về rau được bảo quản, chê biên và cả mục đích sử dụng tươi.2 Tổng quan về bệnh lở cỗ rễ trên cây họ cà Bệnh lở cô rễ hay còn gọi là bệnh thối gốc, một trong những loại bệnh nguy hiểm, gây thiệt hại nhiều nhất, nhanh nhất cho những người sản xuất cây họ cà nói chung.

Bệnh lở cô rễ do nhóm nắm bệnh có nguồn gốc trong đất gây ra, điển hình như nam Rhizoctonia bicornis. Tuy nhiên, tùy điều kiện thời tiết, chế độ canh tác có thé do nhiêu loại nam khác như Pythium sp. Cac bào tử nam này thường sông tiềm ấn trong dat và tàn du cây trồng khá lâu, nhất là ở những vườn ươm cây giống, những vườn sản xuất đã từng bị bệnh lở cổ rễ không được xử lý đất trước khi trồng lại. Bệnh chủ yêu gây hai ở phần cô rễ, phần gốc sát mặt đất.

Khi mới xuất hiện, nếu quan sát kỹ có thể thấy những vết bệnh có màu khác với vỏ cây, phần vỏ này bị rộp lên, sau đó lan dần bao quanh toàn bộ phần cổ rễ hoặc gốc cây. Dần dan phan vỏ này khô teo lại, khi gặp trời mưa hoặc độ ầm cao sẽ bị thối nhũng, bong ra, trơ lại phần lõi gỗ của cây có màu thâm đen, cây sẽ héo dan và chết. Vết bệnh có thé lan rộng quanh gốc thân và lan xuống rễ, sốc thân bị lở loét. Đối với cây con, bệnh gây hại trước hoặc sau khi mọc khỏi mặt đất, trước khi nảy mam bệnh gây chết đỉnh sinh trưởng.

Sau khi nảy mầm, bệnh gây ra các vết bệnh màu nâu đậm, nâu đỏ hoặc hơi đen ở gốc cây sát mặt dat, phần non bị thắt lại, trở nên mềm, cây con bị đồ gục. Bệnh lây lan trong môi trường nước và xâm nhập qua các vết thương cơ giới hoặc các lỗ khí không của lá, phát sinh, phát triển mạnh trong điều kiện độ 4m cao, nhiệt độ cao hoặc mưa, nẵng, rét, nóng thất thường. Bệnh phá hoại xuất hiện thời kỳ sinh trưởng của cây nhưng chủ yếu là vào thời kỳ cây con gây thiệt hại lớn cho nguồn nông sản nước ta (Võ thị Thu Oanh, 2007).2 Tác nhân gây bệnh lớ cỗ rễ hại cây trồng 1.1 Rhizoctonia bicornis gầy bệnh lở cỗ rễ 1.1 Đặc điểm của nam Chi Rhizoctonia có rất nhiều loài, Rhizoctonia bicornis thuộc lớp nam bat toàn (Deuteromyces). Ở giai đoạn sinh sản hữu tính loài này có tên gọi là Thanatephorus cucumeris thuộc lớp nắm đảm (Basidiomycetes), nam phat trién nhanh, phan nhanh tai điểm gần vách ngăn giữa hai tế bao và vuông góc với sợi nam chính (Mezies, 1970).

Sinh sản hữu tính tạo đảm đơn bào, không màu, hình bau dục, có từ 2 — 4 bào tử đảm, hình trứng hoặc hình bầu dục đẹp. Ở nước ta chưa thấy dạng sinh sản hữu tính (Vũ Triệu Mân và Lê Lương Tè, 1998). Ở giai đoạn vô tính, nam phat triển ở dạng sợi, tạo hạch. Theo Papav1zas và cs (1975), sợi nam Rhizoctonia khi mới hình thành không màu, khi gia có mau nâu đậm, đường kính 7 — 12 ym với những vách ngăn không liên tục (Ou, 1985).

Soi nam thường phân nhánh xiên tạo góc 45° — 90° tại vi tri phân nhánh có vách ngăn và hơi thắt lại. Theo Van Bruggen và cs (1986) đã xác định: vách của sợi nắm có màu trắng đến nâu, chiều rộng của sợi nam là từ 4 — 5 wm va phân nhánh ở góc phải. Rhizoctonia bicornis có 3 loại sợi nam: sợi nam bò (runner hyphae), sợi nam phân nhánh (lobate hyphae) và các tế bao dạng chuỗi (moniloid cells) (Nguyễn Thị Tiến Sỹ, 2005).2 Điều kiện phát triển và gây hại Nhiệt độ cho sự xâm nhiễm của nam có thé xảy ra là 23°C — 25°C, nhưng tối hảo nhất là 30°C — 32°C, am độ phải từ 96 — 97%. Ở 32°C nắm xâm nhiễm vào trong vòng 18 giờ (Võ Thanh Hoàng, 1993).

Ở nhiệt độ thấp dưới 10°C va cao hon 38°C sợi nam ngừng phát triển. Hach nắm có thé chịu ngập trong 96 giờ mà không giảm sức sông nếu như giữ khô từ 24 — 168 giờ sau khi ngập (Vũ Triệu Man và Lê Lương Tè, 1998). Ảnh hưởng của các điều kiện thời tiết khí hậu, kỹ thuật chăm sóc, địa thế đất đai, chế độ luân canh cây trồng đến sự phát sinh và gây hại bệnh cũng rất khác nhau. Trong phòng thí nghiệm, nam R.

bicornis có thé mọc tốt trên nhiều loại môi trường khác nhau như PGA, PDA, PGB, không đòi hỏi môi trường chuyên biệt. Trên môi trường PGA nam sinh trưởng rất nhanh, sau 7 ngày nuôi cấy, đường kính tan nam lên đến 8,12 cm. Nam có thé phát triển được trong phạm vi pH rộng từ 4 - 8, phát triển thuận lợi nhất ở pH 6 — 7 (Võ Thi Dung và cs, 2017).3 Sự tồn lưu Nam tôn lưu và lây lan ở hai dạng: Soi nam và hạch nam. Ở điều kiện khô, hạch nam có thê sông được 2 năm, ở điêu kiện ngập 7 cm trong nước nam có thê sông từ 1 — 4 tháng, điều kiện 4m hạch nắm có thé sống 7 tháng (Võ Thanh Hoàng, 1993).

Rhizoctonia bicornis là những loài hoại sinh mạnh. Chúng có thé sống sót qua thời gian dài trong trường hợp không có cây ký chủ bằng nguồn dinh dưỡng từ các chất hữu cơ đang phân hủy. Hach nắm có cấu trúc phức tạp được tạo ra do các sợi nam cuộn lại, chúng có khả năng duy trì sức sống trong điều kiện môi trường không thuận lợi như: khô hạn, thiếu thành phần dinh dưỡng hay hóa chất độc hại (Ghaffar, 1993). Theo nguyên cứu ở Philiplines hạch nắm có khả năng sống vài tháng hay hạch nam có thể sống 9 tháng trong phân bò, trâu (Ou, 1985).4 Sự lan truyền và xâm nhiễm Nắm được lan truyền nhờ gió, nước hoặc thông qua các hoạt động nông nghiệp như làm đất và vận chuyên hạt giống (Kareem và cs, 2018).

Nắm có khả năng lan truyền theo 2 chiều: đứng hoặc ngang. Lan truyền theo chiều đứng chủ yếu là sợi nắm, vết bệnh phát triển dần lên lá, chồi và các bộ phận khác. Bệnh lan truyền theo chiều ngang từ nơi này sang nơi khác bằng hạch nắm và sợi nắm, sự lan truyền chủ yếu nhờ dòng nước, hạch nam bị nước cuốn đi gặp kí chủ thích hợp sẽ bám vào hay do nước mưa (Tô Thị Thùy Hương, 1993). Sự xâm nhiễm của Rhizoctonia bắt đầu khi sợi nam hay tản nam từ một hạch nam nảy mam bat dau phát trién hướng về ký chủ phù hợp như là sự thu hút của các hóa chất được tiết ra ở rễ, amino acids, đường, acids hữu cơ và phenol của cây trông.

Khi hạch nam bám vào be lá sẽ nảy mam ra sợi nam rat nhỏ, sợi nam có thê xâm nhập trực tiêp qua biêu bì hay khí không. Muôn xâm nhập qua khí không sợi nâm phải phát triên len vào mặt lá và xâm nhiễm vào.3 Đặc điểm của nắm Chaetomium spp.1 Giới thiệu chung về nắm Chaetomium spp. Chi Chaetomium spp. thuộc Gidi Fungi Nganh Ascomycota Lớp Sordariomycetes Bo Sordariales Ho Chaetomium ceae Chi Chaetomium spp.

Bộ Sordariales có 120 chi và 700 loài khác nhau. Riêng Chaetomium spp. có khoảng 300 loài khác nhau. có đặc trưng riêng là có các lông bao, còn gọi là “sợi tóc”; cellulose là vật chất cần thiết cho sự sinh trưởng và phát sinh bao tử.

Nắm Chaetomium spp. được tìm thấy trên nhiều loại bề mặt vật chất khác nhau ở điều kiện ấm áp và khô như: phân, rơm, giấy, hạt, mảnh vụn thực vật, lông chim. Nhưng môi trường sống chủ yếu vẫn là ở trong đất. Theo Soytong và Quimio (1989), Chaetomium spp.

có thé được phân lập bằng phương pháp bay nam bằng mảnh giấy lọc đặt trên bề mặt đất âm trong đĩa petri.2 Đặc điểm hình thái của nắm Chaetomium spp. Khuan ty: phát triển nhanh trên môi trường thạch khoai tây, kích thước 6 — 9 cm sau 9 — 10 ngày nuôi cấy. Khuẩn ty ban đầu có màu trắng như bông, sau chuyên sang màu xám nhạt, rồi dần chuyên sang màu nâu đen do sự hình thành các quả thể ascoma. Các quả thé này có dạng hình cầu hoặc hình quả lê, kích thước lớn, hình thành rải rác khắp bề mặt khuẩn lạc, tạo thành đám màu nâu đen khi gia (Soytong, 1991).

Soi nam: Soi nam có vách ngăn, có màu xám hoặc nâu nhạt, moc từ môi trường và từ sợi khí sinh (Soytong, 1991). Cơ quan sinh sản: Quả thể hình quả lê phình ra ở giữa, có màu tối (đen hoặc nâu đen), có mở lỗ; có nhiều lông bao mọc xung quanh bên ngoài, kích thước 100 — 500 x 100 — 400 um, với các kiểu dang và độ dày mỏng khác nhau tuỳ loài; có loại thang hay uốn nếp kiểu gon sóng, loại ngoan ngoèo kiểu ruột già, loại chi ngoằn ngoèo trên đỉnh sợi, loại xoăn lọn, loại đơn giản, loại phân nhánh (Soytong, 1991). Quả thé lúc còn non có hình cavat đến hình gậy chứa đựng từ 4 — 8 bào tử màu nâu. Khi quả thé chín các nang nam giống như cột trụ hoặc hình chùy nhú lên từ đầu của qua thé, chứa các nang bao tử thắng hoặc không thang hàng.

Kích thước của nang nam là 68 — 84 x 5 — 7 wm. Các nang bao tử có màu, thành tế bào nhẫn, có nhiều hình dạng khác nhau (chủ yếu là hình quả chanh) với 1 lỗ mầm, kích thước 10 — 12 x 2.