CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ Ý LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG, CUNG CẤP DỊCH VỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ 1.1 Khái quát chung về bán hàng, cung cấp dịch vụ và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp. Khái niệm bán hàng, cung cấp dịch vụ và xác định kết quả kinh doanh - Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa gắn với phần lớn lợi ích hoặc rủi ro cho khách hàng đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Bán hàng là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất – kinh doanh, đây là quá trình chuyển hóa vốn từ hình thái vốn sản phẩm, hàng hóa sang hình thái vốn tiền tệ hoặc vốn trong thanh toán.
Xét góc độ về kinh tế: Bán hàng là quá trình hàng hóa của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang hình thái tiền tệ (tiền). Quá trình bán hàng ờ các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng có những đặc điểm chính sau đây: Có sự trao đổi thòa thuận giũa người mua và người bán, người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hóa: người bán mất quyền sờ hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hóa đã mua bán. Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hóa và nhận lại cùa khách hàng một khoàn gọi là doanh thu bán hàng, sổ doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh của mình.
- Đặc điểm của hoạt động kinh doanh dịch vụ Dịch vụ là ngành kinh tế có nhiều đặc điểm riêng có, khác biệt với các ngành sản xuất vật chất khác. Những điểm đặc thù của ngành kinh doanh dịch vụ có ảnh hưởng lớn đến công tác kế toán nói chung và công tác kế toán chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh dịch vụ nói riêng. Cụ thể: 13 SV:PHẠM THỊ GIANG CQ53/21.19 Luan van Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kế toán doanh nghiệp Một là: Kết quả hoạt động cung cấp dịch vụ thuần túy thường không có hình thái hiện vật cụ thể mà được thể hiện bằng lợi ích cho khách hàng thông qua việc thỏa mãn nhu cầu của khách hàng như: nhu cầu thông tin, nhu cầu di chuyển, nhu cầu tri thức… Đặc điểm này dẫn đến thực tế là quá trình sản xuất, tiêu thụ và quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ thường khó tách bạch một cách riêng biệt; mục đích cũng như quy luật phát sinh và vận động của các khoản chi phí trong quá trình thực hiện dịch vụ khó có thể được phân tích một cách rõ ràng. Hai là: Hoạt động kinh doanh dịch vụ có sự đa dạng về phương thức thực hiện.
Về mặt tổ chức quản lý kinh doanh, các doanh nghiệp dịch vụ thường thực hiện quản lý hoạt động kinh doanh theo quy trình thực hiện dịch vụ hoặc theo từng đơn đặt hàng. Đặc điểm này cũng dẫn đến sự đa dạng trong công tác kế toán chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh. Bốn là: Các doanh nghiệp dịch vụ có nhiều phương thức phối hợp hỗ trợ nhau trong quá trình kinh doanh như: liên doanh, liên kết…Các hình thức phối hợp này dẫn tới những phức tạp trong công tác quản lý nói chung và công tác kế toán nói riêng như: Kế toán chi phí, doanh thu trong các hình thức liên doanh “Hợp đồng hợp tác kinh doanh dưới hình thức tài sản kinh doanh đồng kiểm soát”; “Hợp đồng hợp tác kinh doanh dưới hình thức hoạt động kinh doanh đồng kiểm soát”. - Xác định kết quả kinh doanh Là việc so sánh giữa chi phí đã bỏ ra và doanh thu đã thu về trong kỳ từ hoạt động bán hang, cung cấp dịch vụ.
Nếu doanh thu lớn hơn chi phí bán hang, cung cấp dịch vụ thì kết quả kinh doanh là lãi và ngược lại, nếu doanh thu nhỏ hơn chi phí thì kết quả là lỗ. Việc xác định kết quả kinh doanh được tiến hành vào cuối kỳ kinh doanh thường là cuối tháng, cuối quý hay cuối năm là tùy thuộc vào từng đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp. 14 SV:PHẠM THỊ GIANG CQ53/21.19 Luan van Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kế toán doanh nghiệp 1. Vai trò, yêu cầu quản lý, nhiệm vụ, của kế toán bán hàng, cung cấp dịch vụ và xác định kết quả kinh doanh 1.Vai trò của kế toán bán hàng, cung cấp dịch vụ và xác định kết quả kinh doanh - Bán hàng, cung cấp dịch vụ và xác định kết quả kinh doanh có vai trò hết sức quan trọng đối doanh nghiệp.
Việc xác định chính xác kết quả kinh doanh là cơ sở xác định hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Thông qua hoạt động bán hang, cung cấp dịch vụ, doanh nghiệp thực hiện hoạt động kinh doanh của mình, thu hồi vốn bỏ ra, góp phần tăng nhanh tốc độ luân chuyển vốn. Đối với các đơn vị kinh doanh dịch vụ, thông qua các dịch vụ được cung cấp từ đó tăng vòng quay của vốn lưu động, mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả của quá trình hoạt động kinh doanh. Đối với nền kinh tế quốc dân, thông qua tiêu thụ sẽ góp phần đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng của xã hội, giữ vững quan hệ cân đối giữa sản xuất và tiêu dùng, giữa tiền và hàng.
- Tổ chức kế toán bán hàng, cung cấp dịch vụ và xác định kết quả kinh doanh là công cụ quan trọng trong quản lý và điều hành có hiệu quả các hoạt động của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh. - Thông tin kế toán bán hàng, cung cấp dịch vụ và xác định kết quả kinh doanh được cung cấp giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nắm được tình hình thực hiện kế hoạch bán hàng về loại hình, số lượng, chất lượng, giá cả, thanh toán; kiểm tra tình hình thực hiện các dự toán giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và xác định kết quả kinh doanh của đơn vị. Trên cở sở đó đưa ra những biện pháp định hướng cho hoạt động kinh doanh trong kỳ tiếp theo, hoàn thiện hoạt động kinh doanh, hoạt động quản lý, tiết kiệm chi phí và tăng doanh thu. 15 SV:PHẠM THỊ GIANG CQ53/21.19 Luan van Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kế toán doanh nghiệp - Thông tin kế toán bán hàng, cung cấp dịch vụ và xác định kết quả kinh doanh cung cấp giúp các cơ quan Nhà nước kiểm tra, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước, từ đó đưa ra các chính sách phù hợp nhằm phát triển toàn diện nền kinh tế quốc dân.
- Thông tin kế toán bán hàng, cung cấp dịch vụ và xác định kết quả kinh doanh bán hàng cung cấp là mối quan tâm của những người có lợi ích trực tiếp liên quan đến tình hình kinh doanh của doanh nghiệp như các nhà đầu tư, nhà cung cấp, các chủ nợ, … Đó là cơ sở để các đối tượng này nắm bắt được tình hình kinh doanh của doanh nghiệp, kịp thời đưa ra các quyết định kinh tế phù hợp.2 Yêu cầu quản lý của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Yêu cầu quản lý của kế tooán bán hàng : - Quản lý kế hoạch và tình hình thực hiện kế hoạch tiêu thụ đối với từng thời kỳ, từng khách hàng, từng loại hàng hóa. - Quản lý chất lư ợng, xây dựng thương hiệu là mục tiêu cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. - Quản lý theo dõi từng phương thức bán hàng, từng khách hàng, tình hình thanh toán của khách hàng, yêu cầu thanh toán đúng hình thức, đúng hạn để tránh hiện tượng mất mát, thất thoát, ứ đọng vốn. - Quản lý chặt chẽ giá vốn của hàng hóa tiêu thụ, giám sát chặt chẽ các khoản chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, đảm bảo tính hợp pháp, hợp lệ.
Yêu cầu quản lý của kế toán cung cấp dịch vụ: - Sản phẩm của hoạt động dịch vụ không có hình thái vật chất, không có quá trình nhập, xuất kho, chất lượng sản phẩm nhiều khi không ổn định. Kết quả hoạt động cung cấp dịch vụ thuần túy thường không có hình thái hiện vật cụ thể, được thể hiện bằng lợi ích khách hàng thông qua việc thỏa mãn nhu cầu của khách hàng. Đặc điểm này dẫn tới thực tế là quá trình sản xuất, tiêu thụ và quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ thường khó tách bạch một cách riêng biệt, 16 SV:PHẠM THỊ GIANG CQ53/21.19 Luan van Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kế toán doanh nghiệp mục đích cũng như quy luật phát sinh và vận động của các khoản chi phí trong quá trình thực hiện dịch vụ khó có thể được phân tích một cách rõ ràng. Hoạt động kinh doanh dịch vụ có sự đa dạng về phương thức thực hiện.
Chính sự đa dạng về phương thức thực hiện dịch vụ dẫn đến sự đa dạng về đối tượng quản lý cũng như sự phức tạp trong tổ chức công tác kế toán nói chung, đặc biệt là tổ chức kế toán doanh thu và xác định kết quả. - Như vậy, yêu cầu quản lý quá trình cung cấp dịch vụ và xác định kết quả kinh doanh có ý nghĩa chiến lược đối với sự tồn tại của doanh nghiệp. Quản lý quá trình cung cấp dịch vụ theo các chiến lược đề ra, từ đó cân đối và đáp ứng nhu cầu của xã hội. - Về chính sách liên quan tới giá cả và doanh thu cung cấp dịch vụ: Chính sách giá cả đưa ra phải bù đắp được chi phí bỏ ra và được khách hàng chấp nhận.
Tuy nhiên việc xác định giá bán phải hết sức mềm dẻo, linh hoạt, và được tiến hành sau khi nghiên cứu tình hình thị trường, chính sách giá của các đối thủ cạnh tranh, ngoài ra cũng cần căn cứ vào đặc điểm của từng đơn vị. Doanh nghiệp có thể sử dụng giá bán như một công cụ nhằm khuếch đại gia tăng doanh thu cung cấp dịch vụ, trong nhiều trường hợp, chính sách giá cả hợp lý sẽ tác động tới tâm lý, nhu cầu của người tiêu dùng dịch vụ. Bộ phận kinh doanh – bán hàng cần phối hợp với kế toán bán hàng theo dõi chính sách về giá cũng như tình hình tiêu thụ - cung ứng dịch vụ từ đó tham mưu cho Ban lãnh đạo đưa ra các chính sách giá cả hợp lý.