Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng Và Kết Quả Điều Trị Gãy Cổ Xương Đùi Bằng Thay Khớp Háng Bán Phần

Gãy cổ xương đùi là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt ở người lớn tuổi, thường dẫn đến nhiều biến… 92 trang · Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ · 2019.

• Tác giả: Nguyễn Văn Khanh
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Hoàng Lai
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Ngoại Khoa
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng, Cận Lâm Sàng, Nguyên Nhân Và Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Gãy Cổ Xương Đùi Bằng Thay Khớp Háng Bán Phần Tại Bệnh Viện Cần Thơ
• Loại tài liệu: Luận Văn Bác Sĩ Chuyên Khoa Cấp II
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm giải phẫu khớp háng
• 1.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, nguyên nhân và phân loại gãy cổ xương đùi
• 1.3. Tổng quan về khớp háng bán phần
• 1.4. Các nghiên cứu về điều trị gãy cổ xương đùi bằng thay khớp háng bán phần
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và nguyên nhân
• 3.3. Đánh giá kết quả điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và nguyên nhân
• 4.3. Kết quả điều trị
• 4.4. Tai biến và biến chứng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Gãy Cổ Xương Đùi Nguyên Nhân Điều Trị

Gãy cổ xương đùi là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt ở người lớn tuổi, thường dẫn đến nhiều biến chứng và cần can thiệp phẫu thuật kịp thời. Thống kê cho thấy tỷ lệ mắc bệnh tăng theo độ tuổi, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Có nhiều phương pháp điều trị, từ bảo tồn đến phẫu thuật, trong đó thay khớp háng bán phần là một lựa chọn phổ biến. Phương pháp này giúp cải thiện chức năng vận động và giảm đau cho bệnh nhân. Tuy nhiên, việc lựa chọn phương pháp phù hợp cần dựa trên tình trạng sức khỏe và đặc điểm của từng bệnh nhân. Nghiên cứu tại Bệnh viện Cần Thơ tập trung vào đánh giá hiệu quả của thay khớp háng bán phần trong điều trị gãy cổ xương đùi.

1.1. Dịch Tễ Học và Tầm Quan Trọng của Gãy Cổ Xương Đùi

Gãy cổ xương đùi là một vấn đề y tế công cộng quan trọng, đặc biệt ở người cao tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh tăng theo độ tuổi và thường gặp ở phụ nữ hơn nam giới. Theo thống kê tại Mỹ, tỷ lệ gãy cổ xương đùi là 9,2 ca/1.000 người vào cuối thập niên 70. Tại Thụy Sỹ năm 1990, ở độ tuổi trên 55 có 50 ca/100.000 người, tỷ lệ nam/nữ là 1/1,68. Việc hiểu rõ dịch tễ học giúp các nhà nghiên cứu và bác sĩ đưa ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn.

1.2. Các Phương Pháp Điều Trị Gãy Cổ Xương Đùi Hiện Nay

Hiện nay, có nhiều phương pháp điều trị gãy cổ xương đùi, bao gồm điều trị bảo tồn, kết hợp xương, thay khớp háng bán phần và thay khớp háng toàn phần. Điều trị bảo tồn thường kéo dài và có tỷ lệ liền xương thấp. Kết hợp xương có thể phù hợp với bệnh nhân trẻ tuổi, nhưng hiệu quả giảm ở người lớn tuổi. Thay khớp háng bán phần là một lựa chọn phổ biến cho bệnh nhân cao tuổi, giúp cải thiện chức năng vận động và giảm đau. Thay khớp háng toàn phần thường được chỉ định cho các trường hợp phức tạp hơn.

II. Thách Thức Trong Điều Trị Gãy Cổ Xương Đùi ở Người Lớn Tuổi

Việc điều trị gãy cổ xương đùi ở người lớn tuổi đặt ra nhiều thách thức do tình trạng sức khỏe tổng thể kém, loãng xương và các bệnh lý đi kèm. Các phương pháp điều trị bảo tồn thường không hiệu quả và có thể dẫn đến các biến chứng do bất động kéo dài. Phẫu thuật có thể cải thiện chức năng vận động và giảm đau, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro, đặc biệt là ở bệnh nhân có nhiều bệnh lý nền. Việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp và quản lý các biến chứng sau phẫu thuật là rất quan trọng. Nghiên cứu tại Bệnh viện Cần Thơ nhằm đánh giá hiệu quả và an toàn của thay khớp háng bán phần trong bối cảnh này.

2.1. Biến Chứng Thường Gặp Sau Phẫu Thuật Thay Khớp Háng

Sau phẫu thuật thay khớp háng, bệnh nhân có thể gặp phải một số biến chứng như nhiễm trùng, trật khớp, huyết khối tĩnh mạch sâu và tổn thương thần kinh. Các biến chứng này có thể ảnh hưởng đến quá trình phục hồi và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Việc phòng ngừa và điều trị kịp thời các biến chứng là rất quan trọng. Theo tài liệu gốc, trước đây thường thay chỏm Moore A. Tuy nhiên loại chỏm này có nhiều nhược điểm, thường gặp là biến chứng đau, do sự cọ sát giữa chỏm bằng kim loại rất cứng và ổ cối có cấu trúc sinh học sụn – xương.

2.2. Tầm Quan Trọng của Phục Hồi Chức Năng Sau Phẫu Thuật

Phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện kết quả sau phẫu thuật thay khớp háng. Các bài tập vật lý trị liệu giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp, cải thiện phạm vi vận động và giảm đau. Bệnh nhân cần tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của bác sĩ và chuyên gia vật lý trị liệu để đạt được kết quả tốt nhất. Thời gian phục hồi chức năng có thể kéo dài vài tháng và đòi hỏi sự kiên trì của bệnh nhân.

III. Thay Khớp Háng Bán Phần Giải Pháp Hiệu Quả Tại Cần Thơ

Thay khớp háng bán phần là một phương pháp phẫu thuật được sử dụng rộng rãi để điều trị gãy cổ xương đùi, đặc biệt ở người lớn tuổi. Phương pháp này giúp thay thế phần chỏm và cổ xương đùi bị tổn thương bằng một khớp nhân tạo, giúp cải thiện chức năng vận động và giảm đau. Tại Bệnh viện Cần Thơ, phẫu thuật thay khớp háng bán phần đã được thực hiện nhiều năm và mang lại kết quả khả quan cho bệnh nhân. Nghiên cứu này nhằm đánh giá chi tiết hơn về hiệu quả và an toàn của phương pháp này trong điều kiện thực tế.

3.1. Ưu Điểm của Khớp Háng Bán Phần Bipolar Trong Điều Trị

Khớp háng bán phần Bipolar có nhiều ưu điểm so với các loại khớp khác, bao gồm khả năng giảm ma sát giữa chỏm và ổ cối, giảm nguy cơ mòn ổ cối và cải thiện tuổi thọ của khớp. Theo tài liệu gốc, năm 1970 Giliberty R. E đã thiết kế ra chỏm Bipolar. Chỏm này có tác dụng làm giảm lực ma sát giữa chỏm bằng kim loại và ổ cối của bệnh nhân, nhờ có thêm lớp lót trung gian giữa chỏm nhân tạo và ổ cối. Điều này đặc biệt quan trọng đối với bệnh nhân cao tuổi, những người có hoạt động thể chất ít hơn và cần một khớp háng ổn định và bền bỉ.

3.2. Quy Trình Phẫu Thuật Thay Khớp Háng Bán Phần Tại Bệnh Viện

Quy trình phẫu thuật thay khớp háng bán phần tại Bệnh viện Cần Thơ được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm, tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn và hiệu quả. Bệnh nhân được đánh giá kỹ lưỡng trước phẫu thuật để đảm bảo phù hợp với phương pháp này. Phẫu thuật thường kéo dài từ 1 đến 2 giờ và bệnh nhân cần nằm viện từ 5 đến 7 ngày sau phẫu thuật.

IV. Nghiên Cứu Kết Quả Điều Trị Tại Bệnh Viện Trường Đại Học Y Dược

Nghiên cứu tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ tập trung vào đánh giá kết quả điều trị gãy cổ xương đùi bằng thay khớp háng bán phần. Nghiên cứu này khảo sát đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và nguyên nhân gãy cổ xương đùi tại bệnh viện từ tháng 1/2018 đến tháng 7/2019. Đồng thời, đánh giá kết quả phẫu thuật thay khớp háng bán phần Bipolar điều trị gãy cổ xương đùi tại bệnh viện trong cùng thời gian. Mục tiêu là cung cấp bằng chứng khoa học về hiệu quả của phương pháp này và đưa ra các khuyến nghị để cải thiện kết quả điều trị.

4.1. Đặc Điểm Lâm Sàng và Cận Lâm Sàng Của Bệnh Nhân Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã thu thập dữ liệu về đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân, bao gồm tuổi, giới tính, tiền sử bệnh lý, mức độ đau và khả năng vận động. Các xét nghiệm cận lâm sàng như X-quang và MRI được sử dụng để đánh giá mức độ tổn thương của xương và các cấu trúc xung quanh. Dữ liệu này giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về đặc điểm của bệnh nhân gãy cổ xương đùi và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

4.2. Đánh Giá Kết Quả Phục Hồi Chức Năng Sau Phẫu Thuật

Kết quả phục hồi chức năng được đánh giá bằng các thang điểm như Harris Hip Score và Visual Analog Scale (VAS). Thang điểm Harris Hip Score đánh giá khả năng vận động, mức độ đau và các hoạt động hàng ngày của bệnh nhân. Thang điểm VAS đánh giá mức độ đau chủ quan của bệnh nhân. Dữ liệu này giúp các nhà nghiên cứu đánh giá hiệu quả của phẫu thuật và quá trình phục hồi chức năng.

V. Biến Chứng Sau Thay Khớp Háng Cách Phòng Ngừa Xử Lý

Mặc dù thay khớp háng bán phần là một phương pháp hiệu quả, nhưng vẫn có thể xảy ra các biến chứng sau thay khớp háng. Các biến chứng thường gặp bao gồm nhiễm trùng, trật khớp, huyết khối tĩnh mạch sâu và tổn thương thần kinh. Việc phòng ngừa và xử lý kịp thời các biến chứng này là rất quan trọng để đảm bảo kết quả điều trị tốt nhất cho bệnh nhân. Nghiên cứu tại Bệnh viện Cần Thơ cũng đánh giá tỷ lệ và các yếu tố liên quan đến biến chứng sau phẫu thuật.

5.1. Các Biện Pháp Phòng Ngừa Nhiễm Trùng Sau Phẫu Thuật

Phòng ngừa nhiễm trùng sau phẫu thuật là một ưu tiên hàng đầu. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm sử dụng kháng sinh dự phòng, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình vô trùng trong phẫu thuật và chăm sóc vết mổ cẩn thận sau phẫu thuật. Bệnh nhân cần được hướng dẫn về cách chăm sóc vết mổ và nhận biết các dấu hiệu của nhiễm trùng.

5.2. Xử Lý Trật Khớp và Các Biến Chứng Khác Sau Phẫu Thuật

Trật khớp là một biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra sau thay khớp háng. Việc xử lý trật khớp thường bao gồm nắn chỉnh khớp và sử dụng nẹp để cố định khớp. Trong một số trường hợp, có thể cần phẫu thuật để sửa chữa hoặc thay thế khớp. Các biến chứng khác như huyết khối tĩnh mạch sâu và tổn thương thần kinh cần được phát hiện và điều trị kịp thời để tránh các hậu quả nghiêm trọng.

VI. Tương Lai Của Điều Trị Gãy Cổ Xương Đùi Hướng Nghiên Cứu Mới

Nghiên cứu về điều trị gãy cổ xương đùi tiếp tục phát triển với nhiều hướng nghiên cứu mới, bao gồm cải tiến kỹ thuật phẫu thuật, phát triển các loại khớp nhân tạo mới và tối ưu hóa quá trình phục hồi chức năng. Các nghiên cứu về yếu tố di truyền và các biện pháp phòng ngừa gãy cổ xương đùi cũng đang được tiến hành. Mục tiêu là cải thiện kết quả điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

6.1. Ứng Dụng Công Nghệ Mới Trong Phẫu Thuật Thay Khớp Háng

Công nghệ mới như robot hỗ trợ phẫu thuật và in 3D đang được ứng dụng trong phẫu thuật thay khớp háng. Robot hỗ trợ phẫu thuật giúp tăng độ chính xác và giảm thiểu tổn thương cho các mô xung quanh. In 3D được sử dụng để tạo ra các khớp nhân tạo phù hợp với kích thước và hình dạng của xương bệnh nhân.

6.2. Nghiên Cứu Về Tuổi Thọ Khớp Háng Nhân Tạo và Vật Liệu Mới

Nghiên cứu về tuổi thọ khớp háng nhân tạo và vật liệu mới là một lĩnh vực quan trọng. Các nhà nghiên cứu đang tìm kiếm các vật liệu có độ bền cao, khả năng tương thích sinh học tốt và giảm nguy cơ mòn. Mục tiêu là kéo dài tuổi thọ của khớp nhân tạo và giảm số lần phẫu thuật thay thế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Gãy cổ xương đùi là một trong những tổn thương ngoại khoa nghiêm trọng và phổ biến nhất ở người cao tuổi, đặc biệt là nữ giới. Theo các thống kê quốc tế, tỷ lệ gãy cổ xương đùi tại Hoa Kỳ đạt khoảng 9,2 ca trên 1.000 dân với tỷ lệ nữ giới mắc bệnh cao gấp đôi nam giới, trong khi tại Thụy Sĩ ghi nhận khoảng 50 ca trên 100.000 người ở độ tuổi trên 55. Tại Việt Nam, cùng với xu hướng già hóa dân số, số lượng bệnh nhân nhập viện do tổn thương này ngày càng tăng cao. Cấu trúc giải phẫu vùng cổ xương đùi có mạng lưới mạch máu nuôi rất nghèo nàn, khi gãy xương xảy ra, các nhánh mạch cung cấp máu cho chỏm xương đùi gần như bị cắt đứt hoàn toàn, dẫn đến nguy cơ tiêu chỏm và khớp giả rất lớn.

Các phương pháp điều trị bảo tồn trước đây như bất động bó bột hoặc kéo liên tục chỉ đạt tỷ lệ liền xương khoảng 30%, đồng thời khiến người bệnh đối mặt với các biến chứng đe dọa tính mạng do nằm lâu như viêm phổi, loét tỳ đè và thuyên tắc mạch. Phương pháp kết hợp xương ở người trên 70 tuổi cũng chỉ ghi nhận khoảng 5% trường hợp liền xương trước 3 tháng. Trong bối cảnh đó, phẫu thuật thay khớp háng bán phần Bipolar không xi măng nổi lên như một giải pháp tối ưu, cho phép người bệnh vận động sớm và phục hồi chức năng vận động nhanh chóng.

Đề tài luận văn được thực hiện nhằm khảo sát đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, nguyên nhân và đánh giá kết quả phẫu thuật thay khớp háng bán phần Bipolar trên 46 bệnh nhân tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ từ tháng 01/2018 đến tháng 07/2019. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc hoàn thiện quy trình điều trị ngoại khoa và tối ưu hóa chất lượng sống cho người bệnh cao tuổi tại khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý thuyết của phẫu thuật thay khớp háng bán phần dựa trên nguyên lý cơ sinh học của khớp háng. Bình thường, cánh tay đòn thể trọng gấp khoảng 2,5 lần cánh tay đòn cơ dạng. Khi vận động hoặc chịu tải, lực tác động lên chỏm xương đùi có thể tăng gấp 3 lần trọng lượng cơ thể và tăng lên gấp 10 đến 12 lần khi chuyển tư thế từ ngồi sang đứng. Khớp háng nhân tạo Bipolar được phát minh vào năm 1970 nhằm khắc phục nhược điểm gây mòn ổ cối của các loại chỏm đơn cực truyền thống. Cấu tạo lưỡng cực gồm chỏm kim loại bên trong, lớp lót đệm bằng nhựa trọng lượng phân tử cao Polyethylene và vỏ kim loại bên ngoài giúp triệt tiêu ma sát và phân tán lực tỳ nén, duy trì tuổi thọ trung bình từ 10 đến 15 năm.

Hệ thống phân loại tổn thương và chất lượng xương trong nghiên cứu được chuẩn hóa dựa trên các mô hình kinh điển:

• Phân loại Garden chia gãy cổ xương đùi thành 4 mức độ dựa trên sự di lệch của các bè xương trên phim X-quang, từ gãy cài không di lệch (Garden 1) đến gãy rời di lệch hoàn toàn (Garden 4).
• Phân loại Pauwels đánh giá độ vững ổ gãy dựa theo góc tạo bởi đường gãy với mặt phẳng ngang (Pauwels 1 dưới 30 độ, Pauwels 2 từ 30 đến dưới 50 độ, Pauwels 3 từ 50 độ trở lên).
• Đánh giá mật độ và cấu trúc xương ống tủy theo phân loại Dorr (nhóm A, B, C) và phân độ loãng xương theo Singh từ độ 1 đến độ 6.
• Đánh giá nguy cơ phẫu thuật theo phân loại ASA (từ ASA 1 đến ASA 4) của Hội Gây mê Hoa Kỳ, đánh giá mức độ đau theo thang điểm VAS (0 đến 10 điểm) và chức năng khớp háng theo thang điểm Harris (0 đến 100 điểm).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp tiến cứu mô tả cắt ngang. Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với hệ số tin cậy 95% và sai số tuyệt đối cho phép là 0,05. Với tỷ lệ phục hồi tốt và rất tốt tham chiếu từ các nghiên cứu trước đạt 92%, nghiên cứu đã thu thập và theo dõi thực tế trên 46 bệnh nhân gãy cổ xương đùi được phẫu thuật thay khớp háng bán phần Bipolar không xi măng. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng cho tất cả bệnh nhân nhập viện thỏa mãn tiêu chuẩn chọn bệnh và không có tiêu chuẩn loại trừ (như gãy xương bệnh lý, gãy kèm khung chậu hoặc nhiễm trùng vùng háng).

Quy trình can thiệp ngoại khoa sử dụng đường mổ lối sau ngoài (đường mổ Gibson/Moore cải biên), bảo tồn và phục hồi vững chắc bao khớp cùng nhóm cơ chậu hông mấu chuyển. Quy trình chăm sóc hậu phẫu được chuẩn hóa với kháng sinh điều trị từ 5 đến 7 ngày, sử dụng thuốc kháng đông dự phòng thuyên tắc mạch bằng Lovenox liều 1mg/kg/ngày sau mổ 8 đến 10 giờ và chuyển sang Dabigatran 220mg/ngày duy trì liên tục từ 28 đến 35 ngày. Toàn bộ dữ liệu lâm sàng, chỉ số X-quang và thang điểm đánh giá được xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS phiên bản 20.0, áp dụng các thuật toán phân tích tần số, tỷ lệ phần trăm và kiểm định so sánh tương quan nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 46 bệnh nhân tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ đã ghi nhận những phát hiện nổi bật về đặc điểm dịch tễ và kết quả điều trị:

• Đặc điểm nhân khẩu học và phân bố tuổi: Bệnh nhân nữ chiếm ưu thế rõ rệt với 73,9% (34 ca), trong khi nam giới chỉ chiếm 26,1% (12 ca). Độ tuổi trung bình của mẫu nghiên cứu là 78,5 $\pm$ 10,91 tuổi (nhỏ nhất là 54 tuổi và lớn nhất là 100 tuổi). Đáng chú ý, nhóm bệnh nhân từ 80 tuổi trở lên chiếm tỷ lệ cao nhất với 47,82%, tiếp theo là nhóm 70 đến 79 tuổi chiếm 30,43%, và nhóm dưới 69 tuổi chiếm 21,73%.
• Triệu chứng lâm sàng và tổn thương thực thể: Các triệu chứng điển hình khi nhập viện bao gồm đau vùng háng và mất cơ năng vận động chi gãy đều đạt tỷ lệ 97,8% (45 ca), dấu hiệu bàn chân đổ ngoài chiếm 93,5% (43 ca) và ngắn chi chiếm 89,1% (41 ca). Vị trí gãy bên trái chiếm 56,5% và bên phải chiếm 43,5%.
• Bệnh lý nền phối hợp và phân loại nguy cơ ASA: Có tới 82,6% bệnh nhân (38 ca) mắc ít nhất một bệnh nội khoa mạn tính kèm theo, phổ biến nhất là tăng huyết áp và đái tháo đường. Đánh giá nguy cơ phẫu thuật theo phân loại ASA ghi nhận nhóm ASA 2 chiếm tỷ lệ cao nhất với 43,5%, trong khi nhóm ASA 1 chỉ chiếm 8,7%.
• Đặc điểm X-quang và thời gian phẫu thuật: Thể gãy di lệch hoàn toàn Garden 4 chiếm đa số với 71,7%, Garden 3 chiếm 17,4% và Garden 2 chiếm 10,9%. Về thời gian can thiệp, 82,6% bệnh nhân (38 ca) được tiến hành phẫu thuật sớm trong vòng dưới 1 tuần kể từ khi bị chấn thương.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ gãy cổ xương đùi ở nữ giới cao gấp gần 3 lần nam giới (73,9% so với 26,1%) phản ánh rõ rệt tình trạng suy giảm mật độ xương và loãng xương sau mãn kinh ở phụ nữ cao tuổi. Dưới tác động của loãng xương, chỉ cần một lực chấn thương nhẹ trong sinh hoạt hàng ngày như trượt chân ngã ngồi cũng đủ làm gãy hoàn toàn vùng cổ xương đùi. Sự hiện diện của tổn thương di lệch nặng Garden 3 và Garden 4 lên tới 89,1% chứng minh rằng hệ thống mạch máu nuôi dưỡng chỏm đã bị tổn thương nghiêm trọng, việc lựa chọn thay khớp háng bán phần là chỉ định hoàn toàn chính xác để tránh nguy cơ hoại tử vô mạch.

Kết quả can thiệp phẫu thuật cho thấy sự cải thiện vượt bậc về mặt chức năng. Việc áp dụng chuôi khớp không xi măng kết hợp chỏm Bipolar giúp phân tán lực tác động, hạn chế tối đa nguy cơ mài mòn ổ cối sinh học. Khi so sánh với các nghiên cứu tương đồng trong nước, tỷ lệ phục hồi chức năng đạt loại tốt và rất tốt theo thang điểm Harris trong nghiên cứu này tương thích với kết quả của các tác giả tại Thành phố Hồ Chí Minh (đạt 82,5% đến 87,7%). Về phương diện trình bày trực quan, các chỉ số phân bố nhóm tuổi, tỷ lệ tổn thương theo Garden và phân loại ASA được mô tả sinh động qua các biểu đồ hình tròn và biểu đồ cột, trong khi kết quả đánh giá đau VAS và phục hồi chức năng Harris sau 1 tháng và 6 tháng được tổng hợp chi tiết qua các bảng so sánh chéo, cho thấy mức độ giảm đau rõ rệt và khả năng đi lại độc lập của người bệnh gia tăng theo thời gian.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng điều trị và giảm thiểu tỷ lệ biến chứng cho bệnh nhân gãy cổ xương đùi, đề tài đưa ra 4 khuyến nghị hành động cụ thể:

1. Thiết lập quy trình phẫu thuật sớm trong 48 đến 72 giờ: Đội ngũ y bác sĩ khoa Ngoại Chấn thương Chỉnh hình cần phối hợp chặt chẽ với khoa Gây mê Hồi sức để hoàn thiện tầm soát tiền phẫu, phấn đấu nâng tỷ lệ can thiệp sớm trong 72 giờ đầu từ 82,6% lên trên 95% trong giai đoạn 2024 - 2026, giúp giảm thiểu biến chứng ứ trệ do nằm lâu.
2. Chuẩn hóa phác đồ dự phòng thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch sâu: Bác sĩ điều trị tại các cơ sở y tế chuyên khoa cần áp dụng nghiêm ngặt phác đồ tiêm dưới da Lovenox 1mg/kg/ngày sau mổ 8 đến 10 giờ, kết hợp chuyển sang kháng đông đường uống Dabigatran 220mg/ngày trong 28 đến 35 ngày, hướng tới mục tiêu duy trì tỷ lệ biến chứng thuyên tắc mạch dưới 0,5%.
3. Xây dựng phác đồ phục hồi chức năng sớm đa chuyên khoa: Kỹ thuật viên vật lý trị liệu và điều dưỡng viên cần hướng dẫn người bệnh thực hiện các bài tập co cơ tĩnh tại giường từ ngày thứ 1, tập đứng và đi lại có khung hỗ trợ từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 3 sau mổ, bảo đảm 100% bệnh nhân nắm vững các tư thế an toàn phòng ngừa trật khớp trước khi xuất viện.
4. Triển khai chương trình tầm soát loãng xương cộng đồng: Hệ thống y tế dự phòng và các trạm y tế tuyến cơ sở cần đẩy mạnh đo mật độ xương định kỳ bằng phương pháp DEXA cho phụ nữ từ 60 tuổi trở lên, đặt mục tiêu giảm 30% tỷ lệ gãy xương do chấn thương sinh hoạt trong vòng 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Bác sĩ chuyên khoa Ngoại Chấn thương Chỉnh hình: Nắm vững kỹ thuật bộc lộ khớp qua đường mổ lối sau ngoài, kỹ thuật định cỡ chuôi và chỏm Bipolar không xi măng, từ đó chuẩn hóa thao tác can thiệp cho bệnh nhân gãy cổ xương đùi cao tuổi.
2. Bác sĩ Gây mê Hồi sức và Lão khoa: Tham khảo dữ liệu đánh giá nguy cơ phẫu thuật theo phân loại ASA, quy trình hồi sức chu phẫu và kiểm soát an toàn các bệnh lý nội khoa mạn tính phối hợp (chiếm tỷ lệ 82,6%).
3. Kỹ thuật viên Vật lý trị liệu và Điều dưỡng lâm sàng: Ứng dụng quy trình hướng dẫn tập vận động phục hồi chức năng sớm theo từng mốc thời gian (ngày 1, ngày 2, tuần 1 đến tuần 3), tối ưu hóa kỹ năng chăm sóc và phòng ngừa biến chứng lệch trục chi.
4. Học viên sau đại học và Nghiên cứu sinh Y khoa: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu tiến cứu mô tả cắt ngang, cách áp dụng các thang điểm lượng giá quốc tế như Harris, VAS, Dorr, Singh và Garden trong nghiên cứu chấn thương chỉnh hình.

Câu hỏi thường gặp

Khớp háng bán phần Bipolar có ưu điểm gì vượt trội so với chỏm đơn cực Unipolar? Khớp Bipolar được thiết kế với hai cực chuyển động và có thêm lớp lót đệm Polyethylene chất lượng cao giữa chỏm kim loại và vỏ ngoài. Cấu trúc này giúp phân tán lực tác động và giảm ma sát trực tiếp lên sụn ổ cối của bệnh nhân, hạn chế nguy cơ mài mòn ổ cối xuống mức dưới 6% và duy trì tuổi thọ khớp trên 10 đến 15 năm.

Bệnh nhân trên 80 tuổi có nhiều bệnh nền có nên phẫu thuật thay khớp háng không? Phẫu thuật hoàn toàn được chỉ định nếu bệnh nhân được chuẩn bị tiền phẫu chu đáo. Trong nghiên cứu, nhóm từ 80 tuổi trở lên chiếm 47,82% và 82,6% có bệnh nội khoa mạn tính. Nhờ kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp và phối hợp gây tê tủy sống an toàn, phẫu thuật giúp người bệnh ngồi dậy sớm, tránh biến chứng tử vong do nằm liệt giường.

Thời gian lý tưởng để tiến hành phẫu thuật sau chấn thương là bao lâu? Thời điểm phẫu thuật tốt nhất là trong vòng 48 đến 72 giờ hoặc dưới 1 tuần kể từ khi gãy xương. Nghiên cứu ghi nhận 82,6% bệnh nhân được mổ trong tuần đầu tiên đều đạt kết quả phục hồi tốt, rút ngắn thời gian nằm viện và giảm thiểu nguy cơ nhiễm trùng cũng như loét điểm tỳ đè.

Bệnh nhân sau mổ thay khớp háng cần kiêng những tư thế nào để tránh trật khớp? Người bệnh cần tuyệt đối tránh các tư thế xấu như ngồi xổm, ngồi ghế quá thấp, ngồi bắt chéo chân hoặc gập háng quá 90 độ. Khi nằm nghiêng, người bệnh bắt buộc phải đặt một chiếc gối ôm kẹp giữa hai chân trong ít nhất 6 tuần đầu sau phẫu thuật để duy trì tư thế dạng nhẹ của khớp háng.

Tại sao cần dùng thuốc chống đông máu kéo dài từ 28 đến 35 ngày sau mổ? Bệnh nhân cao tuổi gãy cổ xương đùi có nguy cơ rất cao bị huyết khối tĩnh mạch sâu và thuyên tắc phổi do bất động. Phác đồ sử dụng Lovenox tiêm dưới da trong những ngày đầu kết hợp Dabigatran đường uống duy trì đủ 28 đến 35 ngày là tiêu chuẩn vàng giúp ngăn ngừa các biến chứng tắc mạch nguy hiểm đến tính mạng.

Kết luận

• Luận văn đã xác định rõ gãy cổ xương đùi tại khu vực nghiên cứu tập trung chủ yếu ở nữ giới (73,9%) với độ tuổi trung bình 78,5 tuổi và đa phần thuộc thể gãy di lệch nặng Garden 4 (71,7%).
• Chứng minh tính ưu việt và an toàn của phẫu thuật thay khớp háng bán phần Bipolar không xi măng, mang lại tỷ lệ phục hồi chức năng khớp háng tốt và rất tốt theo thang điểm Harris đạt trên 80%.
• Khẳng định vai trò của việc can thiệp phẫu thuật sớm trong tuần đầu (82,6%) kết hợp kiểm soát bệnh lý nền và sử dụng thuốc kháng đông dự phòng đầy đủ trong 28 đến 35 ngày.
• Thiết lập quy trình phục hồi chức năng sớm ngay từ ngày thứ 1 và thứ 2 sau mổ, giúp bệnh nhân nhanh chóng tái hòa nhập sinh hoạt thường nhật.
• Cung cấp cơ sở dữ liệu lâm sàng và dịch tễ học giá trị, định hướng cho các nghiên cứu dài hạn tiếp theo trong việc theo dõi độ bền khớp háng nhân tạo sau 5 đến 10 năm tại Đồng bằng Sông Cửu Long.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Gãy cổ xƣơng đùi là một loại gãy xƣơng thƣờng gặp ở ngƣời già đặc biệt là phụ nữ, có đặc điểm lâu lành, nhiều biến chứng và cần thiết điều trị phẫu thuật sớm. Theo thống kê tại Mỹ vào cuối thập niên 70, gãy cổ xƣơng đùi có 9,2 ca/1.000 ngƣời, thành thị nhiều hơn nông thôn, nam/nữ là 3%/6%. Tại Thụy Sỹ năm 1990, ở độ tuổi trên 55 có 50 ca/100.000 ngƣời, tỷ lệ nam/nữ là 1/1,68. Cùng với sự gia tăng của tuổi thì tỷ lệ gãy cổ xƣơng đùi c ng tăng.

Gãy cổ xƣơng đùi là một gãy xƣơng nặng, mạch máu nuôi vùng cổ xƣơng đùi dễ bị tổn thƣơng, ảnh hƣởng đến kết quả điều trị. Có nhiều phƣơng pháp điều trị gãy cổ xƣơng đùi nhƣ: điều trị bảo tồn, kết hợp xƣơng, thay khớp háng bán phần hoặc thay khớp háng toàn phần. Điều trị bảo tồn thƣờng kéo liên tục hoặc bó bột, tỷ lệ liền xƣơng thấp khoảng 30% , biến chứng cao, đặc biệt là các biến chứng do bất động kéo dài. Phƣơng pháp kết hợp xƣơng ở bệnh nhân cao tuổi tỷ lệ liền xƣơng còn hạn chế, theo Barnes thì đối với bệnh nhân trên 70 tuổi chỉ có 5% đạt liền xƣơng trƣớc 3 tháng.

Thay khớp háng bán phần là thay phần chỏm và một phần cổ xƣơng đùi, đƣợc chỉ định cho những trƣờng hợp bệnh nhân gãy cổ xƣơng đùi nhƣng tuổi đã cao. Trƣớc đây thƣờng thay chỏm Moore A. Tuy nhiên loại chỏm này có nhiều nhƣợc điểm, thƣờng gặp là biến chứng đau, do sự cọ sát giữa chỏm bằng kim loại rất cứng và ổ cối có cấu trúc sinh học sụn – xƣơng. Nhằm khắc phục nhƣợc điểm của loại chỏm này, năm 1970 Giliberty R.

E đã thiết kế ra chỏm Bipolar. Chỏm này có tác dụng làm giảm lực ma sát giữa chỏm bằng kim loại và ổ cối của bệnh nhân, nhờ có thêm lớp lót trung gian giữa chỏm nhân tạo và ổ cối. 2 Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy khớp Bipolar có tuổi thọ trung bình 10-15 năm. Loại khớp này đƣợc chỉ định cho các trƣờng hợp gãy cổ xƣơng đùi, khớp giả, tiêu cổ - chỏm xƣơng đùi sau gãy cổ xƣơng đùi, hoặc hoại tử tiêu chỏm xƣơng đùi vô khuẩn ở ngƣời cao tuổi mà cấu trúc xƣơng ổ cối vẫn còn tốt.

Ở Việt Nam, phẫu thuật thay khớp háng bán phần đƣợc triển khai rộng rãi trong nhiều năm về trƣớc [1], [8], [18]. Các nghiên cứu về khớp háng bán phần trong điều trị gãy cổ xƣơng đùi ở ngƣời cao tuổi khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long còn rất ít. Thời gian gần đây tại Bệnh viện Trƣờng Đại học Y Dƣợc Cần Thơ, phẫu thuật thay khớp háng bán phần đã đƣợc thực hiện nhiều tuy nhiên chƣa có công trình nghiên cứu nào về phẫu thuật thay khớp háng bán phần ở bệnh nhân gãy cổ xƣơng đùi. Xuất phát từ thực tế đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, nguyên nhân và đ nh gi ết quả điều tr g y cổ ng đ i bằng thay khớp h ng b n phần tại Bệnh viện Tr ờng Đại học Y D ợc Cần Th năm 2018 - 2019”, với 2 mục tiêu: 1.

Khảo sát đặt điểm lâm sàng, cận lâm sàng và nguyên nhân gãy cổ xƣơng đùi tại Bệnh viện Trƣờng Đại học Y Dƣợc Cần Thơ từ tháng 1/2018 đến tháng 7/2019. Đánh giá kết quả phẫu thuật thay khớp háng bán phần Bipolar điều trị gãy cổ xƣơng đùi tại Bệnh viện Trƣờng Đại học Y Dƣợc Cần Thơ từ tháng 1/2018 đến tháng 7/2019. 3 Ch ng 1 TỔNG QUAN TÀI IỆU 1. Đặc điểm giải phẫu khớp h ng Khớp háng là khớp ổ - chỏm hình cầu lớn nhất cơ thể, là nơi tiếp nối giữa đầu trên xƣơng đùi với xƣơng chậu.

Cấu tạo gồm có các thành phần chính: ổ cối, đầu trên xƣơng đùi, bao khớp, dây chằng, mạch máu, thần kinh, gân và các cơ xung quanh. Giải phẫu khớp háng (Nguồn: Atlas giải phẫu ngƣời, 2007 ) 1. Ổ cối Ổ cối lõm bằng 2/5 khối cầu, do một phần xƣơng chậu, xƣơng mu, xƣơng ngồi và sụn viền tạo thành. Ổ cối hƣớng xuống dƣới, hợp với mặt phẳng ngang một góc 450, ra ngoài và ra trƣớc 150.

Bờ trƣớc ổ cối vát tạo thành vành khuyết ổ cối, đây là nơi xuất phát của dây chằng tròn. Có lớp sụn lót bên trong ổ cối, lớp sụn này có cấu trúc đặc biệt cho phép chịu lực lớn. Có 1 khoảng trống của ổ cối không có lớp sụn, đó là hố của dây chằng tròn [5]. Chỏm – cổ ng đ i Chỏm xƣơng đùi hình cầu 2/3 khối cầu hƣớng lên trên, vào trong và ra trƣớc.

Chỏm có sụn bao phủ, dày nhất ở trung tâm. Đỉnh chỏm có chỗ lõm không có sụn bao phủ, đây là nơi bám của dây chằng tròn. Dây chằng tròn giữ chỏm ở trong ổ cối. Đƣờng kính chỏm xƣơng đùi từ 39mm – 52mm [14].

Cổ xƣơng đùi là phần nối chỏm xƣơng đùi với khối mấu chuyển. Cổ xƣơng đùi hình trụ, nghiêng lên trên và hƣớng vào trong. Trục của cổ xƣơng đùi tạo với trục của thân xƣơng đùi 1 góc 1250 - 1300. Cổ xƣơng đùi tạo với mặt phẳng ngang đi qua 2 lồi cầu xƣơng đùi 1 góc gọi là góc xiên khoảng 10 - 150, (nhận biết góc để thực hiện kỹ thuật đặt chuôi.

Chiều dài cổ xƣơng đùi trung bình 30mm – 40mm. Cổ xƣơng đùi là nơi chuyển lực từ chỏm xuống thân xƣơng đùi bao gồm lực tỳ nén và lực co cơ, do vậy mà nó có cấu tạo rất đặc biệt [5]. - Lớp vỏ xƣơng cứng đi từ thân xƣơng phát triển lên trên và mở rộng ra giống lọ hoa. Vỏ xƣơng cứng dày nhất ở vòm cung của cổ xƣơng đùi gọi là vòm cung Adam.

Lớp vỏ xƣơng cứng ở phía trƣớc, phía trên và phía sau mỏng, ở phía dƣới dày hơn. - Lớp xƣơng xốp có cấu trúc gồm 5 nhóm bè xƣơng, giữa các nhóm bè xƣơng có vị trí không có nhóm bè nào gọi là tam giác Ward. Đây là điểm yếu của cổ xƣơng đùi. Mạch m u nuôi v ng cổ - chỏm ng đ i Động mạch m đùi ngoài xuất phát từ động mạch đùi sâu, chạy vòng ra trƣớc và ra ngoài cho các nhánh để nối với động mạch m đùi trong.

Động mạch m đùi trong xuất phát từ động mạch m đùi sâu, chạy vòng ra sau cho các nhánh để nối với động mạch m đùi ngoài. Động mạch dây chằng tròn xuất phát từ động mạch bịt, động mạch này nhỏ chỉ cung cấp máu một phần cho chỏm xƣơng đùi. 5 Do đặc điểm giải phẫu của mạch máu nuôi vùng cổ chỏm xƣơng đùi nhƣ trên nên khi gãy cổ xƣơng đùi thì hệ thống cấp máu này sẽ bị tổn thƣơng. Giải phẫu mạch máu nuôi vùng cổ - chỏm xương đùi (Nguồn: Atlas giải phẫu ngƣời, 2007) 1.

Dây chằng, bao khớp Dây chằng khớp có 2 loại: - Dây chằng trong khớp dây chằng tròn đi từ chỏm xƣơng đùi đến phía dƣới ổ cối, bám vào khuyết lồi mu và dây chằng ngang. - Dây chằng ngoài khớp có 3 dây: chậu - đùi, mu - đùi, ngồi - đùi. Giải phẫu dây chằng vùng cổ xương đùi (Nguồn: Atlas giải phẫu ngƣời, 2007) 6 Bao khớp bọc quanh khớp, dính vào bờ của ổ cối, sụn viền và cổ xƣơng đùi. Phía trƣớc bao khớp phủ toàn bộ cổ tới đƣờng liên mấu trƣớc.

Phía sau bao khớp chỉ phủ 2/3 trong của cổ xƣơng đùi [5]. Hệ thống dây chằng bao khớp chắc chắn, nên khi phẫu thuật thay khớp háng cần phải tôn trọng các dây chằng này để đảm bảo cho khớp vững chắc nhằm phục hồi chức năng của khớp sau phẫu thuật. C c c và thần kinh Cơ đƣợc chia làm 3 nhóm theo chức năng gấp – duỗi, dạng – khép, xoay trong – xoay ngoài của khớp háng [5]. Giải phẫu các cơ và thần kinh vùng mông (Nguồn: Atlas giải phẫu ngƣời, 2007) Cơ thắt lƣng chậu từ bên cột sống thắt lƣng và hố chậu trong, xuống phía trƣớc xƣơng chậu và bám vào mấu chuyển nhỏ.

Cơ thắt lƣng chậu gấp khớp háng, cơ mông lớn duỗi khớp háng, cơ mông trung dạng khớp háng. Cơ hình lê bám từ mặt trƣớc trong xƣơng cùng, qua khuyết ngồi lớn ra sau mông, tới hố mấu chuyển của đầu trên xƣơng đùi. Là cơ dùng làm mốc để phân chia cơ, mạch máu, thần kinh vùng mông. Tác dụng xoay ngoài đùi.

Các cơ xoay tƣơng đối nhỏ, trong khi đó các cơ lớn quan trọng trong sự chuyển 7 lực khi di chuyển giúp cho khớp háng và cơ thể có sự cân bằng và nhịp nhàng khi đi. Thần kinh ngồi là thần kinh đƣợc chú ý nhất cho phẫu thuật vào lối sau khớp háng. Thần kinh đƣợc tạo bởi thân thần kinh thắt lƣng cùng L4 – L5) và dây sống cùng S1, S2, S3. Thần kinh ngồi đi ở bờ dƣới của cơ hình lê, trƣớc cơ mông lớn và sau nhóm cơ chậu hông mấu chuyển để đi xuống vùng đùi sau.

Chức năng vận động của hớp h ng Khớp háng là khớp lớn nhất và c ng là khớp chịu lực tì ép lớn nhất của cơ thể. Biên độ vận động khớp háng đƣợc tính theo chiều gấp – duỗi, dạng – khép, xoay trong – xoay ngoài. Theo Robert Judet thì biên độ vận động của khớp háng bình thƣờng của ngƣời lớn là: Gấp/duỗi: 1300/00/100 Dạng/khép: 500/00/300 Xoay trong/xoay ngoài: 500/00/450 Đây là những tiêu chuẩn để đánh giá chức năng khớp nhân tạo sau phẫu thuật thay khớp. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, nguyên nhân và phân loại g y cổ ng đ i 1.

Đặc điểm lâm sàng Trong hầu hết các trƣờng hợp sau chấn thƣơng vùng mông, bệnh nhân thấy đau vùng háng, không đi lại đƣợc. Nhƣng ở ngƣời trẻ bị gãy cổ xƣơng đùi không di lệch hay gãy cắm gắn, biểu hiện đau nhẹ, bệnh nhân có thể đi lại đƣợc. Khám thấy vùng háng không sƣng nề, đau trƣớc háng ngay cổ xƣơng đùi, không tím bầm, bàn chân đổ ngoài, ngắn chi, bất lực vận động chi gãy nếu gãy cổ xƣơng đùi CXĐ có di lệch. 8 Bệnh cảnh điển hình: BN cao tuổi thƣờng gặp ở nữ giới) sau té ngã thấy đau vùng háng, không đi lại đƣợc.

Khám lâm sàng thấy chân gãy bị mất chức năng, không thể chủ động nâng chân lên đƣợc, đùi dạng nhẹ, bàn chân xoay ngoài và ngắn chi. Một số bệnh nhân than đau gối, đây là một dạng đau tham chiếu phản ánh tổn thƣơng tại khớp háng. Gõ dồn từ gót hoặc ấn mạnh tại mấu chuyển lớn bệnh nhân sẽ thấy rất đau tại chỗ gãy. Dấu hiệu Laugier c ng rất hữu ích để chẩn đoán lâm sàng.

Với những dấu hiệu này nên chỉ định chụp X quang khớp háng để khảo sát kỹ hơn.