Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về kênh phát thanh Chương 2: Nhận diện các đặc điểm của kênh phát thanh chuyên biệt về sức khỏe JoyFm Chương 3: Một số đánh giá và giải pháp khuyến nghị 12 CHUONG 1: CO SO LY LUAN VA THUC TIEN VE KENH PHAT THANH CHUYEN BIET 1.1 Các khái niệm cơ bản của đề tài e Đặc điểm Theo Từ điển Tiếng Việt [Viện Ngôn ngữ học, NXB Đà Nẵng, 2003], đặc điểm là nét riêng biệt. Đây là khái niệm dùng để chỉ ra những nét riêng, điểm nỗi bật của một sự vật sự việc nào đó so với những cái khác. Từ đó có thé hiểu đặc điểm là những mô ta cụ thé, chi tiết về những nét khác biệt, những điểm đặc thù của một người hay một vật, một điều nao đó. Thuật ngữ đặc điểm gồm có “đặc” và “điểm”.
Trong đó, “đặc” là những gì đặc thù, đặc trưng riêng biệt không có, không giống giữa người này với người kia hay điều này với điều kia. Còn “điểm” là những dấu hiệu, những nét nhận biết thuộc về một người, một điều nào đó. Trên thực tế, trong các hoạt động nghiên cứu việc tìm ra các đặc điểm, những nét riêng biệt sẽ giúp cho các hoạt động so sánh, phân biệt giữa các vấn đề, các sự vật, sự việc được rõ ràng và sáng tỏ hơn. Những nét đặc thù và riêng biệt đó có thể sẽ nói lên nguồn gốc của sự ra đời, hoàn cảnh và môi trường hình thành hay những nhân tố nào tác động nên sự vật, sự việc hoặc con người đó và quy định nên những nét riêng có đó.
Điều này giúp cho các hoạt động nghiên cứu sẽ chỉ ra được nguyên nhân của những đặc điểm đó cũng như có các giải pháp khắc chế, phát huy những ưu nhược điểm. ¢ Kênh phát thanh Kênh phát thanh được hiểu là một tổng thể các chương trình đa dạng, được sắp xếp theo một ý đồ nhất định để đem thông tin tới một hoặc một sé đối tượng người nghe nhất định. Về mặt vat lý, phát thanh “là kênh truyén thông đại chúng sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền dan truyền di âm thanh tác động trực tiếp vào thính giác người tiếp nhận ” [23, 13 tr. Dựa vào các tan số có thé xác định những kênh phát thanh mà bản thân công chúng muốn theo dõi.
Ví dụ như VOV Giao thông có tần số 91MHz, XoneFm tan số 102.7MHz ở khu vực Ha Nội, JoyFm tần số 98.9MHz ở khu vực Trung du và Đồng bằng Bắc Bộ. Còn xét về tông thể, kênh phát thanh bao gồm các chương trình phat thanh được thực hiện và sắp xếp theo một khung có sẵn do những người thực hiện lập ra đề thể hiện ý đồ truyền tải thông tin của mình. ¢ Kênh phát thanh chuyên biệt Trên thế giới, khái niệm truyền thông chuyên biệt đã được nhắc đến từ những thập niên cuối thế kỷ XX. Theo đó, định nghĩa “chuyên biệt” được hiểu là những tác phẩm báo chí hướng tới một nhóm công chúng cụ thé nhất định, có cùng những đặc điểm hoặc những mối quan tâm chung (như cùng độ tuổi, giới tính, cùng quan tâm về một lĩnh vực kinh tế hay xã hội.
Xu hướng “phi đại chúng hóa công chúng” của truyền thông đại chúng hay xu hướng khu biệt hóa nội dung thông tin.đều là đang đề cập đến xu hướng chuyên biệt hóa của các kênh truyền thông. Dựa vào đó có thé hiểu răng: Truyền thông chuyên biệt là một hình thức truyền thông có nội dung chuyên sâu về một lĩnh vực nhất định (âm nhạc, thé thao, tài chính, sức khỏe, .) nhằm mục tiêu phục vụ tốt nhất nhu cầu của công chúng. Đây cũng chính là tiêu chí để xác định một kênh truyền thông chuyên biệt. Các loại hình báo giấy, báo mạng, phát thanh, truyền hình đều có các kênh truyền thông chuyên biệt.
Theo tác giả luận van Tính chuyên biệt của kênh ANTV1 (Qua khảo sát các chương trình chuyên biệt t ừ tháng 11/2011 đến tháng 6/2014)”, các yêu tô dé xác định một kênh truyền thông chuyên biệt gồm : Nội dung, góc độ tiếp cận, thời điểm phát hành/ phát sóng, ngôn ngữ. Nội dung của một kênh truyền thông chuyên biệt thuộc về một lĩnh vực nhất định, ví dụ sức khỏe, tài chính kinh doanh , thể thao ,. Ví dụ : 14 kênh O2 TV, đây là một kênh có nội dung chuyên biệt về s ức khỏe. Tuy nhiên điểm khác biệt của kênh này so với các chuyên mục s ức khỏe trên các kênh tổng hợp khác là dung lương các chương trình v é sức khỏe chiếm đa số trong tổng dung lượng phát sóng trong 1 ngày.
Các chương trình, chuyên mục trên O2 TV đều đa dạng về hình thức thể hiện cũng như nội dung dé cập như phóng sự, talkshow, bản tin.và yếu tố thông tin về sức khỏe luôn được đi sâu vào phân tích và được đưa lên hàng đầu. Góc độ tiếp cận: Với các kênh truyền thông chuyên biệt thì góc tiếp cận cũng sẽ liên quan đến nội dung chuyên biệt của kênh này. Nghĩa là với cùng một vấn đề , nhưng một kênh truyền thông chuyên biệt sẽ có góc độ tiếp cận riêng , không giống với các kênh truyền thông đạich úng. Ví dụ cùng phản ánh về vấn đề an toàn lao đ ộng, nhưng kênh truyền thông chuyên biệt về kinh tế tài chính sẽ có góc tiếp cận hoàn toàn khác với một kênh truyền thông chuyên biệt về sức khỏe.
Thời gian phát hành / phát sóng: Đây là một yếu tố rất quan trọng một kênh truyền thông chuyên biệt , bởi kênh truyền thông chuyên biệt có nội dung hướng tới đối tượng công chúng nào thì cần có thời gian phát sóng phủ hợp với đặc điểm sinh hoạt của họ. Ngôn ngữ: Một kênh truyền thông chuyên biệt có nội dung chuyên về một lĩnh vực , vì vậy ngôn ngữ dé đưa thông tin đến công chúng cũng phải là ngôn ngữ mang tính chuyên biệt về lĩnh vực đó _, dé đảm bảo tính chính xác của thông tin. Trong cuốn Báo chí hiện đại nước ngoài: Những quy tắc và nghịch lý của tác giả X.Mikhailốp (do Đào Tuấn Anh dịch), ông có đưa ra cách phân loại của báo chí chuyên biệt. Ông cho rằng nên phân loại báo chí chuyên biệt dựa vào “tinh chất phản ánh hiện thực và căn cứ theo nhiệm vụ xã hội, tức là cách phân loại thành các ấn phẩm đại chúng, các ấn phẩm có chất lượng, các ấn phẩm chất lượng — đại chúng và các ấn phẩm chuyên ngành”[37, tr.241] 15 Đối với phát thanh, tính chuyên biệt được thé hiện qua từng chương trình hướng tới những đối tượng thính giả nhất định.
Khái niệm về kênh phát thanh chuyên biệt cho thấy rõ sự chuyên biệt chính là kênh phát những chương trình với những nội dung thông tin dành riêng cho những nhóm công chúng nhỏ và nhóm công chúng có nhu cầu riêng, sở thích riêng. Có thé lay ví dụ như các chương trình giải trí, ca nhạc trên Xone Fm hướng tới đối tượng giới trẻ năng động là chủ yếu, kênh VOV Giao thông chuyên cung cấp những thông tin giao thông tại Hà Nội để giúp cho thính giả có thé năm rõ được tình hình giao thông tại khu vực mà minh đang lưu thông. Hay như đối với kênh Joy Em là một kênh chuyên biệt với những thông tin liên quan đến lĩnh vực sức khỏe dé giúp cho thính giả có thêm nhiều kiến thức trong việc chăm sóc sức khỏe của bản thân và gia đình. Phát thanh chuyên biệt là xu hướng của phát thanh hiện đại.
Bởi thứ nhất, phát thanh chuyên biệt phục vụ đúng nhu cầu thông tin của một nhóm người trong xã hội, và vì vậy luôn thu hút sự quan tâm của nhóm công chúng “đích”. Thứ hai, các kênh phát thanh chuyên biệt thường xây dựng các chương trình mở để thính giả có thể tham gia trực tiếp vào nội dung chương trình, làm tăng tính đời thường của chương trình, tính gần gũi của phát thanh, làm cho phát thanh giống như người bạn, một diễn đàn nơi mà mọi người có thé chia sẻ quan niệm, ý kiến. Các chương trình mở có một đặc điểm đó là thông tin ở đó không chỉ do phóng viên cung cấp mà do cả công chúng, những người tham gia vào chương trình phát thanh cung cấp. Bởi vậy nguồn tin sẽ đa dang hơn.
Hon thé thông tin ở đây có tính chân thực, khách quan và đời thường, nên có khả năng thu hút thính giả theo dõi nhiều hơn. Sự góp mặt, đóng góp công sức của công chúng vào chương trình thì sẽ tạo nhiều thông tin mới, thông tin đắt giá. Bên cạnh đó, trách nhiệm về thông tin được chia đều cho cả phóng viên lẫn người trực tiếp cung cấp. Tuy nhiên các chương trình mở đòi hỏi phải có một êkíp thực 16 hiện chuyên nghiệp, có trình độ, có khả năng ứng biến cao và các phương tiện, trang thiết bị hiện đại.
Thứ ba, tính hiện đại của phát thanh chuyên biệt và cũng chính là lợi thế của phát thanh so với các loại hình báo chí khác chính là nhanh, chính xác. Nếu như báo in bị hong thông tin 24 giờ thì từ số ra ngày hôm trước tới số ra ngày hôm sau, các sự kiện, sự việc diễn ra trong thời gian giữa 2 số báo sẽ phải lưu lại cho tới số sau. Truyền hình thì cần yếu tố cần thiết cho việc ghi hình, việc truyền dẫn do các công đoạn thực hiện phức tạp hơn, có nhiều công đoạn xử lý và phụ thuộc vào nhiều yếu tố máy móc mới có thé đêm thông tin tới cho công chúng được. Còn thông tin trên phát thanh thì có thé chảy liên tục trong suốt khoảng thời gian phát sóng.
Từ việc cung cấp cho công chúng những thông tin ngắn gọn ban đầu hay đưa ra những lời bình luận, đánh giá ban đầu, thông tin của phát thanh còn được cung cấp liên tục theo diễn biến của sự việc. Và dé thông tin nhanh, người làm phát thanh phải thao tác chuyên nghiệp, nhanh nhẹn, chủ động đối phó và xử lí thông tin. Sự hỗ trợ đắc lực của các phương tiện kỹ thuật sẽ giúp cho công việc của phóng viên diễn ra nhanh và thuận lợi, tăng tính chuyên nghiệp và hiệu quả của tác phẩm báo chí trên phát thanh. Cách cung cấp thông tin nhanh nhất là phát thắng tức là thông tin được truyền tới thính giả đồng thời cùng lúc với sự kiện đang diễn ra.
Phương thức phát thanh trực tiếp hiện nay đang ngày càng pho biến hơn trong phát thanh hiện đại. Để chuyển từ phương thức sản xuất thông thường, truyền thống sang phát thanh trực tiếp thì cần có sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ, phương tiện kỹ thuật.