Chương 1: Tổng quan nghiên cứu của đề tài Chương 2: Lý luận chung về kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp 10 Chương 3: Thực trạng kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp tại Công ty TNHH Xây dựng tư vấn khảo sát thiết kế và thương mại Việt Linh Chương 4: Một số giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp tại Công ty TNHH Xây dựng tư vấn khảo sát thiết kế và thương mại Việt Linh. 11 CHƢƠNG 2: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 2. Một số định nghĩa, khái niệm cơ bản liên quan đến kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp 2. Khái niệm chi phí Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp phải đảm bảo có được 3 yếu tố cơ bản: tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động.
Các yếu tố lao động này sẽ tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp dẫn đến sự hình thành các hao phí tương ứng: hao phí tư liệu lao động, hao phí đối tượng lao động, hao phí sức lao động để tạo ra được sản phẩm, lao vụ, dịch vụ. Toàn bộ các hao phí này được biểu hiện bằng thước đo tiền tệ, gọi là chi phí của doanh nghiệp. Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam, chuẩn mực kế toán số 01 – “Chuẩn mực chung”, ban hành và công bố theo Quyết định số 165/2002/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2002 của Bộ trưởng Bộ Tài chính, và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2003, “Chi phí bao gồm các chi phí sản xuất, kinh doanh phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp và các chi phí khác”. Một khoản chi ra được gọi là chi phí khi khoản chi đó làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu.
Chi phí sản xuất, kinh doanh phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp bao gồm các khoản như: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sử dụng máy thi công, chi phí sản xuất chung, giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí lãi tiền vay, và những chi phí liên quan đến hoạt động cho các bên khác sử dụng tài sản sinh ra lợi tức, tiền bản quyền,. Những chi phí này phát sinh dưới dạng tiền và các khoản tương đương tiền, hàng tồn kho, khấu hao tài sản cố định. Chi phí khác bao gồm các chi phí ngoài các chi phí sản xuất, kinh doanh, như: chi phí về thanh lý, nhượng bán tài sản cố định, các khoản tiền bị khách hàng 12 phạt do vi phạm hợp đồng, chênh lệch lỗ do đánh giá lại vật tư, hàng hóa, TSCĐ đưa đi góp vốn liên doanh, đầu tư vào công ty liên kết, đầu tư dài hạn khác. Khái niệm chi phí sản xuất xây lắp Trong quá trình hoạt động, các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp xây lắp nói riêng đều phải sử dụng nguồn nhân lực và vật lực để thực hiện xây dựng, tạo ra các sản phẩm xây lắp là các công trình, hạng mục công trình.
Quá trình tạo ra sản phẩm đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải bỏ ra các khoản hao phí về lao động sống, lao động vật hóa cho quá trình hoạt động của mình. Hao phí về lao động sống là chi phí tiền lương, thưởng, phụ cấp, các khoản trích theo lương của người lao động. Hao phí về lao động vật hóa là chi phí về sử dụng tư liệu lao động, đối tượng lao động dưới các hình thái vật chất, phi vật chất, tài chính và phi tài chính. Như vậy, chi phí sản xuất xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các hao phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã chi ra để tiến hành các hoạt động xây dựng, lắp đặt các công trình, hạng mục công trình trong một thời gian nhất định.
Đây chính là khái niệm về chi phí sản xuất xây lắp theo quan điểm của kế toán tài chính. Vậy theo quan điểm của kế toán quản trị, khái niệm về chi phí sản xuất xây lắp là gì? Trên góc độ kế toán quản trị, chi phí sản xuất xây lắp chính là toàn bộ các khoản chi tiêu thực tế phát sinh gắn liền với hoạt động xây dựng, lắp đặt các công trình, hạng mục công trình trong một thời kỳ nhất định. Khái niệm giá thành sản phẩm xây lắp Để xây dựng một công trình, hạng mục công trình thì doanh nghiệp xây dựng phải đầu tư vào quá trình sản xuất, thi công một lượng lớn chi phí nhất định. Những chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra trong quá trình thi công công trình sẽ cấu thành nên chỉ tiêu giá thành sản phẩm xây lắp hoàn thành.
Như vậy, “Giá thành sản phẩm xây lắp là biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa phát sinh trong quá trình sản xuất có liên quan tới khối lượng xây lắp đã hoàn thành” (Nguồn: Giáo trình Kế toán tài chính – Nhà xuất bản Tài chính 2006 của tác giả Ngô Thế Chi). Giá thành sản phẩm xây lắp bao gồm toàn bộ chi phí sản xuất: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sử dụng máy thi công, 13 chi phí sản xuất chung. tính cho từng công trình, hạng mục công trình, khối lượng xây lắp hoàn thành theo quy ước là đã hoàn thành, nghiệm thu, bàn giao và được chấp nhận thanh toán. Trong doanh nghiệp xây dựng cơ bản, giá thành sản phẩm xây lắp mang tính chất cá biệt.
Mỗi công trình, hạng mục công trình hay khối lượng công việc hoàn thành đến giai đoạn hoàn thành quy ước đều có một giá thành riêng. Kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp.Garison: “Kế toán quản trị có liên hệ với việc cung cấp tư liệu cho các nhà quản lý – những người tổ chức kinh tế và có trách nhiệm trong việc điều hành và kiểm soát mọi hoạt động của tổ chức đó”. Theo Ronall ilton: “Kế toán quản trị là một quá trình định dạng, đo lường, phân tích, diễn giải và cung cấp thông tin nhằm mục tiêu lợi nhuận của tổ chức”. Theo Luật kế toán số 03/2003-QH11: “Kế toán quản trị là việc thu thập xử lý, phân tích và cung cấp các thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán”.
Ngoài ra còn có khá nhiều các quan điểm về khái niệm kế toán quản trị của các giáo sư, tiến sỹ khác như: Edmonds et al, Jack L. Tuy có nhiều quan điểm và cách nhìn khác nhau về khái niệm kế toán quản trị, song có thể rút ra kết luận chung về khái niệm kế toán quản trị như sau: Kế toán quản trị là khoa học thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp các thông tin mang tính chất định lượng và định tính về hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp theo yêu cầu của nhà quản trị, giúp nhà quản trị ra được các quyết định phù hợp với thực tế tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là một bộ phận quan trọng của kế toán quản trị. Công việc của kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp các thông tin về chi phí sản xuất doanh nghiệp phải chi ra để có được sản phẩm hoàn thành.
Đối với doanh nghiệp xây lắp, kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm chính là việc thu thập, xử lý, cung cấp các thông tin về định mức chi phí, dự toán chi phí xây dựng công trình, hạng mục công trình và phân tích sự biến động của chi phí sản xuất thực tế so với chi phí dự toán để từ đó giúp cho nhà quản trị 14 đưa ra được các quyết định kinh tế hợp lý và là cơ sở để các nhà quản trị kiểm soát chi phí có hiệu quả hơn. Kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là một hệ thống thông tin quản lý doanh nghiệp và có mối quan hệ mật thiết với kế toán tài chính. Bản chất của kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là cung cấp các thông tin về quá khứ và những thông tin có tính dự báo về tương lai thông qua việc lập kế hoạch và dự toán trên cơ sở định mức chi phí. Kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp là một công cụ hữu hiệu giúp các nhà quản trị xây dựng kế hoạch, kiểm soát chi phí, đánh giá các hoạt động và ra các quyết định hợp lý.
Do đặc thù của ngành xây dựng là các công trình thi công không cố định, xa trụ sở chính, quá trình sản xuất diễn ra trong thời gian dài nên kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm có vai trò rất quan trọng trong việc ra quyết định quản lý. Dù doanh nghiệp xây lắp có tổ chức bộ máy kế toán quản trị riêng biệt hay cùng với bộ máy kế toán tài chính thì kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp luôn tồn tại thể hiện qua các bản định mức chi phí và dự toán chi phí. Như vậy, vai trò chủ yếu của kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp là xây dựng định mức chi phí, lập dự toán chi phí, tổ chức thực hiện dự án, kiểm tra và đánh giá việc thực hiện dự toán và giúp nhà quản trị đưa ra quyết định kinh doanh đem lại hiệu quả cao nhất. Nhiệm vụ của kế toán quản trị nói chung, kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp nói riêng gồm: - Thu thập, xử lý thông tin, số liệu kế toán theo phạm vi, nội dung kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm của doanh nghiệp xác định theo từng thời kỳ.
- Kiểm tra, giám sát các định mức chi phí và dự toán chi phí.