Luận văn nghiên cứu hoạt tính kháng khuẩn của tinh dầu lá húng quế ocimum basilicum trên một số loài vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp

Húng quế (Ocimum basilicum L.) thuộc họ Lamiaceae, là loại thảo mộc phổ biến trên toàn thế giới. 61 trang · Trường Đại Học Nguyễn Tất Thành · 2018.

• Tác giả: Lê Lương Phương Nghi
• Người hướng dẫn: Ths. Nguyễn Thanh Tố Nhi
• Trường học: Trường Đại Học Nguyễn Tất Thành
• Chuyên ngành: Quản lý và cung ứng thuốc
• Đề tài: Nghiên Cứu Hoạt Tính Kháng Khuẩn Của Tinh Dầu Lá Húng Quế
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TPHCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ HÚNG QUẾ
• 1.2. Vị trí phân loại, đặc điểm thực vật, phân bố
• 1.3. Thành phần hóa học
• 1.4. Một số nghiên cứu về các tác dụng khác nhau của O.basilicum ngoài khả năng kháng khuẩn
• 1.5. Tình hình nghiên cứu khả năng kháng vi sinh vật của O.basilicum ở Việt Nam và trên thế giới
• 1.6. Một số phương pháp chiết tinh dầu
• 1.7. TỔNG QUAN VỀ VI KHUẨN
• 1.8. Vi sinh vật gây bệnh và tình trạng đề kháng kháng sinh
• 1.9. Nguyên nhân gây bệnh đường hô hấp
• 1.10. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH HOẠT TÍNH KHÁNG VI SINH VẬT
• 1.11. Phương pháp khuếch tán trên thạch. Phương pháp pha loãng
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. NGUYÊN VẬT LIỆU
• 2.2. Đối tượng thử nghiệm. Môi trường thử nghiệm. Thiết bị dụng cụ
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4. Phương pháp thu hái xử lý dược liệu. Phương pháp xác định hoạt tính kháng khuẩn
• 2.5. Xử lý số liệu thống kê
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. HIỆU SUẤT CHIẾT TINH DẦU
• 3.2. HOẠT TÍNH KHÁNG KHUẨN
• 3.3. Sàng lọc hoạt tính kháng khuẩn
• 3.4. Xác định MIC và MBC
• 3.5. Hiệu suất chiết tinh dầu
• 3.6. Hoạt tính kháng khuẩn
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: BẢNG KẾT QUẢ ĐƯỜNG KÍNH VÒNG ỨC CHẾ
• PHỤ LỤC 2: BẢNG KẾT QUẢ GIÁ TRỊ MIC
• PHỤ LỤC 3: BẢNG KẾT QUẢ GIÁ TRỊ MIC
• PHỤ LỤC 4: ĐƯỜNG KÍNH VÒNG ỨC CHẾ VI SINH VẬT
• PHỤ LỤC 5: KẾT QUẢ MIC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tinh Dầu Lá Húng Quế Nguồn Gốc Thành Phần

Húng quế (Ocimum basilicum L.) thuộc họ Lamiaceae, là loại thảo mộc phổ biến trên toàn thế giới. Có nguồn gốc từ Ấn Độ và Trung Quốc, húng quế được trồng rộng rãi ở các nước ôn đới và nhiệt đới. Tinh dầu lá húng quế là thành phần quan trọng, chứa nhiều hợp chất có giá trị. Hàm lượng tinh dầu dao động từ 0.5-1.7%, với các thành phần chính như linalool, cineole, và estragole. Các nghiên cứu đã chỉ ra tiềm năng của húng quế trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là khả năng kháng khuẩn và chống oxy hóa.

1.1. Phân Loại Thực Vật và Đặc Điểm Nhận Dạng Húng Quế

Húng quế là cây thân thảo, mọc quanh năm, cao 0.5-1.2m, phân nhánh nhiều và có mùi thơm đặc trưng. Lá đơn mọc đối chữ thập, phiến lá hình trứng nhọn. Cụm hoa ở ngọn cành kiểu chùm xim bó hoặc chùm xim biến dạng hình tháp. Có hai loại chính: húng quế lá lớn và húng quế lá nhỏ, khác nhau về kích thước và hình dạng lá. Húng quế ưa sáng và ẩm, sinh trưởng mạnh trong mùa mưa ẩm, thích hợp với đất phù sa và đất thịt.

1.2. Thành Phần Hóa Học Chính Trong Tinh Dầu Húng Quế

Thành phần hóa học của tinh dầu lá húng quế rất đa dạng, bao gồm hơn 140 hợp chất khác nhau. Linalool là thành phần chiếm tỷ lệ cao nhất, tiếp theo là cineole và estragole. Ngoài ra, còn có các chất khác như Germacrene D, Tau-cadinol, δ-Gurjunen, và δ-Cadinene. Lá và hoa húng quế còn chứa protein, carbonhydrat, vitamin A và vitamin C. Các thành phần này đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên các đặc tính sinh học của húng quế, bao gồm cả hoạt tính kháng khuẩn.

II. Vấn Đề Đặt Ra Kháng Sinh Giải Pháp Từ Tinh Dầu Húng Quế

Sự gia tăng tình trạng kháng thuốc của vi khuẩn đang trở thành một thách thức lớn đối với y học hiện đại. Các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, do các chủng vi khuẩn kháng sinh, gây ra tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt ở trẻ em. Việc lạm dụng kháng sinh làm tăng nguy cơ kháng thuốc. Do đó, việc tìm kiếm các giải pháp thay thế kháng sinh từ các nguồn tự nhiên, như tinh dầu lá húng quế, là vô cùng cần thiết. Tinh dầu húng quế có tiềm năng lớn trong việc kháng khuẩn và có thể là một giải pháp thay thế hiệu quả.

2.1. Thực Trạng Kháng Kháng Sinh và Tác Động Đến Sức Khỏe

Tình trạng kháng kháng sinh ngày càng trở nên nghiêm trọng, đe dọa hiệu quả điều trị các bệnh nhiễm trùng. Vi khuẩn kháng thuốc gây ra các bệnh nhiễm trùng khó điều trị hơn, kéo dài thời gian nằm viện, tăng chi phí điều trị và tăng nguy cơ tử vong. Nhiễm trùng đường hô hấp là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em, và tình trạng kháng kháng sinh làm cho việc điều trị trở nên khó khăn hơn. Cần có các biện pháp can thiệp để giảm thiểu tình trạng kháng thuốc và tìm kiếm các giải pháp thay thế kháng sinh.

2.2. Tìm Kiếm Giải Pháp Thay Thế Kháng Sinh Từ Tự Nhiên

Trong bối cảnh kháng kháng sinh gia tăng, việc tìm kiếm các giải pháp thay thế từ tự nhiên trở nên cấp thiết. Các hợp chất tự nhiên có trong cây cỏ, như tinh dầu, là một nguồn tiềm năng để phát triển các loại thuốc kháng khuẩn mới. Tinh dầu lá húng quế đã được chứng minh là có hoạt tính kháng khuẩn đối với nhiều loại vi khuẩn gây bệnh. Nghiên cứu sâu hơn về tinh dầu húng quế có thể mở ra những hướng đi mới trong việc điều trị các bệnh nhiễm trùng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Hoạt Tính Kháng Khuẩn Tinh Dầu Húng Quế

Nghiên cứu hoạt tính kháng khuẩn của tinh dầu lá húng quế được thực hiện bằng các phương pháp khoa học. Đầu tiên, tinh dầu được chiết xuất từ lá húng quế bằng phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước. Sau đó, hoạt tính kháng khuẩn được đánh giá trên các chủng vi khuẩn chuẩn bằng phương pháp khuếch tán trên thạch và phương pháp pha loãng. Các chỉ số MIC (nồng độ ức chế tối thiểu) và MBC (nồng độ diệt khuẩn tối thiểu) được xác định để đánh giá hiệu quả kháng khuẩn của tinh dầu.

3.1. Chiết Xuất Tinh Dầu Lá Húng Quế Bằng Phương Pháp Chưng Cất

Phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước là một phương pháp hiệu quả để chiết xuất tinh dầu từ lá húng quế. Quá trình này bao gồm việc đun sôi nước và cho hơi nước đi qua lá húng quế. Hơi nước sẽ cuốn theo các hợp chất tinh dầu, sau đó được làm lạnh và ngưng tụ lại. Tinh dầu sẽ được tách ra khỏi nước bằng phương pháp ly tâm hoặc chiết bằng dung môi. Phương pháp này giúp thu được tinh dầu có chất lượng cao và giữ được các thành phần hoạt tính.

3.2. Đánh Giá Hoạt Tính Kháng Khuẩn MIC và MBC

Để đánh giá hoạt tính kháng khuẩn của tinh dầu lá húng quế, các chỉ số MIC (nồng độ ức chế tối thiểu) và MBC (nồng độ diệt khuẩn tối thiểu) được xác định. MIC là nồng độ thấp nhất của tinh dầu có khả năng ức chế sự phát triển của vi khuẩn. MBC là nồng độ thấp nhất của tinh dầu có khả năng tiêu diệt vi khuẩn. Các chỉ số này cho phép đánh giá chính xác hiệu quả kháng khuẩn của tinh dầu đối với các chủng vi khuẩn khác nhau.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Hoạt Tính Kháng Khuẩn Của Tinh Dầu Húng Quế

Nghiên cứu cho thấy tinh dầu lá húng quế có hoạt tính kháng khuẩn đối với nhiều loại vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp. Cả hai loại tinh dầu từ húng quế lá lớn và lá nhỏ đều có khả năng ức chế sự phát triển của vi khuẩn Gram dương và Gram âm. Tinh dầu từ húng quế lá nhỏ cho thấy hoạt tính kháng khuẩn mạnh hơn so với tinh dầu từ húng quế lá lớn, đặc biệt đối với các chủng Streptococcus. Kết quả này cho thấy tiềm năng của tinh dầu húng quế trong việc điều trị các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.

4.1. So Sánh Hoạt Tính Kháng Khuẩn Giữa Hai Loại Húng Quế

Nghiên cứu so sánh hoạt tính kháng khuẩn giữa tinh dầu từ húng quế lá lớn và húng quế lá nhỏ. Kết quả cho thấy tinh dầu từ húng quế lá nhỏ có hoạt tính kháng khuẩn mạnh hơn so với tinh dầu từ húng quế lá lớn. Điều này có thể là do sự khác biệt về thành phần hóa học giữa hai loại tinh dầu. Tinh dầu từ húng quế lá nhỏ có hàm lượng linalool cao hơn, có thể đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên hoạt tính kháng khuẩn mạnh mẽ.

4.2. Tác Dụng Kháng Khuẩn Trên Vi Khuẩn Gây Bệnh Đường Hô Hấp

Tinh dầu lá húng quế đã được chứng minh là có hoạt tính kháng khuẩn đối với nhiều loại vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp, bao gồm Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, và Escherichia coli. Tinh dầu có khả năng ức chế sự phát triển của vi khuẩn và tiêu diệt vi khuẩn. Kết quả này cho thấy tinh dầu húng quế có tiềm năng trong việc điều trị các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do vi khuẩn gây ra.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Tinh Dầu Húng Quế Sức Khỏe Đời Sống

Tinh dầu lá húng quế có nhiều ứng dụng thực tiễn trong lĩnh vực sức khỏe và đời sống. Nhờ hoạt tính kháng khuẩn, tinh dầu có thể được sử dụng để điều trị các bệnh nhiễm trùng, làm sạch vết thương, và bảo quản thực phẩm. Ngoài ra, tinh dầu húng quế còn có tác dụng chống oxy hóa và chống viêm, có lợi cho sức khỏe tim mạch và hệ miễn dịch. Tinh dầu cũng được sử dụng trong ngành công nghiệp mỹ phẩm và thực phẩm.

5.1. Tinh Dầu Húng Quế Trong Y Học Cổ Truyền và Hiện Đại

Trong y học cổ truyền, húng quế được sử dụng để điều trị nhiều bệnh, bao gồm cảm lạnh, ho, và các bệnh nhiễm trùng. Ngày nay, tinh dầu lá húng quế đang được nghiên cứu để phát triển các loại thuốc kháng khuẩn mới. Tinh dầu có thể được sử dụng để điều trị các bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn kháng thuốc, mang lại hy vọng cho việc giải quyết vấn đề kháng kháng sinh.

5.2. Ứng Dụng Tinh Dầu Húng Quế Trong Bảo Quản Thực Phẩm

Tinh dầu lá húng quế có khả năng ức chế sự phát triển của vi khuẩn và nấm mốc, do đó có thể được sử dụng để bảo quản thực phẩm. Tinh dầu có thể được thêm vào thực phẩm để kéo dài thời gian bảo quản và ngăn ngừa sự hư hỏng. Ứng dụng này có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm thiểu lãng phí thực phẩm và đảm bảo an toàn thực phẩm.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Tinh Dầu Húng Quế

Tinh dầu lá húng quế là một nguồn tiềm năng để phát triển các loại thuốc kháng khuẩn mới. Nghiên cứu đã chứng minh hoạt tính kháng khuẩn của tinh dầu đối với nhiều loại vi khuẩn gây bệnh. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn để đánh giá tính an toàn và hiệu quả của tinh dầu trong điều trị các bệnh nhiễm trùng. Hướng nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc phát triển các công thức tinh dầu húng quế có hoạt tính kháng khuẩn mạnh mẽ hơn và ứng dụng tinh dầu trong các lĩnh vực khác nhau.

6.1. Tổng Kết Về Hoạt Tính Kháng Khuẩn Của Tinh Dầu Húng Quế

Tinh dầu lá húng quế có hoạt tính kháng khuẩn đối với nhiều loại vi khuẩn gây bệnh, đặc biệt là các chủng Streptococcus. Tinh dầu từ húng quế lá nhỏ cho thấy hoạt tính kháng khuẩn mạnh hơn so với tinh dầu từ húng quế lá lớn. Kết quả này cho thấy tiềm năng của tinh dầu húng quế trong việc điều trị các bệnh nhiễm trùng.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Phát Triển Tinh Dầu Húng Quế Trong Tương Lai

Hướng nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc phát triển các công thức tinh dầu húng quế có hoạt tính kháng khuẩn mạnh mẽ hơn và ứng dụng tinh dầu trong các lĩnh vực khác nhau, như y học, thực phẩm, và mỹ phẩm. Cần có thêm các nghiên cứu về tính an toàn và hiệu quả của tinh dầu trong điều trị các bệnh nhiễm trùng. Ngoài ra, cần nghiên cứu về cơ chế kháng khuẩn của tinh dầu để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tình trạng kháng thuốc kháng sinh đang gia tăng ở mức độ báo động trên toàn cầu, đưa nền y học đối mặt với nguy cơ bước vào thời kỳ hậu kháng sinh. Trong thực hành lâm sàng, nhiễm trùng đường hô hấp là một trong những dạng nhiễm trùng phổ biến nhất, chiếm từ 20% đến 40% số bệnh nhân ngoại trú và 12% đến 35% số bệnh nhân nội trú tại các bệnh viện đa khoa. Đáng chú ý, nhiễm khuẩn đường hô hấp trên chiếm tới 87,5% tổng số ca nhiễm khuẩn và khoảng 75% lượng kháng sinh kê đơn cho bệnh nhân ngoại trú được chỉ định cho các bệnh lý hô hấp (đặc biệt là viêm xoang cấp ở người lớn và viêm tai giữa cấp ở trẻ em).

Việc lạm dụng kháng sinh trong điều trị các bệnh lý đường hô hấp mắc phải tại cộng đồng cũng như trong bệnh viện đã thúc đẩy sự xuất hiện của các chủng vi khuẩn đa kháng thuốc nguy hiểm, điển hình như tụ cầu vàng kháng methicillin (Methicillin-resistant Staphylococcus aureus - MRSA) hay trực khuẩn mủ xanh (Pseudomonas aeruginosa). Tốc độ nghiên cứu và phát triển các loại kháng sinh tổng hợp mới hiện không theo kịp tốc độ phát sinh đề kháng của vi sinh vật. Do đó, xu hướng tìm kiếm các hoạt chất kháng khuẩn tự nhiên có cấu trúc hóa học phức tạp từ thảo dược họ Hoa môi (Lamiaceae), đặc biệt là cây Húng quế (Ocimum basilicum L.), đang nhận được sự quan tâm lớn.

Khóa luận "Nghiên cứu hoạt tính kháng khuẩn của tinh dầu lá húng quế Ocimum basilicum trên một số loài vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp" của tác giả Lê Lương Phương Nghi (chuyên ngành Quản lý và cung ứng thuốc, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, 2018) được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:

1. Sàng lọc hoạt tính kháng khuẩn trên các chủng vi khuẩn chuẩn gây bệnh đường hô hấp của hai loại tinh dầu húng quế lá lớn và húng quế lá nhỏ.
2. Xác định nồng độ ức chế tối thiểu (Minimum Inhibitory Concentration - MIC) và nồng độ diệt khuẩn tối thiểu (Minimum Bactericidal Concentration - MBC) của hai loại tinh dầu trên các chủng vi khuẩn chuẩn thử nghiệm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tinh dầu chiết xuất từ lá tươi và hoa (nếu có) của hai dạng hình thái cây Húng quế: húng quế lá lớn và húng quế lá nhỏ (Ocimum basilicum L., họ Lamiaceae). Hoạt tính sinh học được khảo sát trên 6 chủng vi khuẩn chuẩn quốc tế (ATCC) liên quan đến bệnh lý đường hô hấp: Escherichia coli ATCC 35218, Staphylococcus aureus ATCC 29213 (MSSA), Staphylococcus aureus ATCC 33591 (MRSA), Pseudomonas aeruginosa ATCC 27853, Streptococcus pneumoniae ATCC 49619 và Streptococcus pyogenes ATCC 19625.
• Phạm vi không gian và thời gian: Dược liệu được trồng tự nhiên (không sử dụng phân bón hóa học hay thuốc bảo vệ thực vật) tại Khánh Hòa, thu hoạch sau 35 ngày gieo trồng vào tháng 7 năm 2018. Quá trình thực nghiệm vi sinh và phân tích số liệu được tiến hành tại các phòng thí nghiệm thuộc Khoa Dược, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng phân loại thực vật học của chi Ocimum, đặc điểm hóa học của các hợp chất bay hơi trong tinh dầu (chứa khoảng 0,5–1,7% tinh dầu với các hợp chất chính như linalool chiếm khoảng 60%, cineole, estragole/methyl-chavicol, germacrene D, tau-cadinol), cùng danh mục vi khuẩn ưu tiên nghiên cứu kháng sinh mới của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế theo các tiêu chuẩn vi sinh vật học chuẩn hóa:

• Phương pháp thu nhận tinh dầu: Tách chiết bằng phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước từ dược liệu tươi cắt nhỏ trong thời gian 3 giờ, sử dụng bộ cất tinh dầu chuyên dụng và bình cầu 1000 ml với 500 ml nước cất.
• Phương pháp sàng lọc hoạt tính kháng khuẩn: Phương pháp khuếch tán trên đĩa giấy (đường kính đĩa giấy Whatman 6 mm; tẩm 3 µl tinh dầu đối với đĩa petri Φ 60 mm và 7 µl đối với đĩa petri Φ 90 mm) dựa trên hướng dẫn tiêu chuẩn M44-A và M02-A11 của Viện Tiêu chuẩn Lâm sàng và Xét nghiệm (CLSI).
• Phương pháp xác định MIC: Phương pháp pha loãng trong môi trường thạch rắn (Agar dilution method) theo dãy nồng độ giảm dần bậc 2 (từ 80 µl/ml đến 0,15625 µl/ml) có pha loãng trong DMSO 1%. Huyền dịch vi khuẩn được chấm lên mặt thạch với thể tích 1 µl để đạt mật độ $10^4$ CFU/ml.
• Phương pháp xác định MBC: Phương pháp trải đĩa; lấy mẫu thạch tại các nồng độ tương ứng MIC, 2MIC, 4MIC, đồng hóa trong nước muối sinh lý chứa 0,05% Tween 80 và trải đều lên đĩa thạch BHA/MHBA. MBC được xác định là nồng độ tiêu diệt 99,9% lượng vi khuẩn ban đầu (số khuẩn lạc mọc lại dưới 10 CFU).
• Môi trường nuôi cấy và hóa chất: Sử dụng môi trường Brain Heart Infusion Agar (BHA), Brain Heart Infusion Broth (BHI), Mueller–Hinton Agar (MHA), và Mueller–Hinton Blood Agar (MHBA bổ sung 5% máu cừu cho các chủng Streptococcus), nước muối sinh lý 0,85%, dimethyl sulfoxid (DMSO) và Tween 80.
• Xử lý số liệu: Mọi thí nghiệm được lặp lại 6 lần ($n = 6$). Dữ liệu được xử lý thống kê phi tham số bằng kiểm định Mann-Whitney trên phần mềm MINITAB 18, mức ý nghĩa được xác định tại $p < 0,05$.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng hợp cơ sở lý thuyết về phân loại sinh học, đặc điểm hình thái thực vật và phân bố của cây Húng quế (Ocimum basilicum L.), đồng thời mô tả chi tiết sự khác biệt giải phẫu giữa hai dạng: húng quế lá lớn (phiến lá 6–8 x 2–3 cm, có 6–8 cặp gân phụ) và húng quế lá nhỏ (phiến lá 3–4 x 1–2 cm, không có gân phụ rõ rệt, mép nhăn/nhún nhiều hơn). Tác giả tổng quan thành phần hóa thực vật với hơn 140 hợp chất đã được phát hiện, các nghiên cứu quốc tế và trong nước về hoạt tính chống oxy hóa (phương pháp DPPH, FTC), hoạt tính kháng viêm và kháng vi sinh vật của tinh dầu và dịch chiết húng quế.

Phần thứ hai trình bày tổng quan về tình trạng kháng kháng sinh của các mầm bệnh đường hô hấp theo phân loại của WHO và bệnh học của 5 vi khuẩn mục tiêu (P. aeruginosa, S. aureus, MRSA, S. pneumoniae, S. pyogenes). Phần cuối chương phân tích nguyên lý, ưu nhược điểm của 4 phương pháp chiết xuất tinh dầu (chiết dung môi hữu cơ, chưng cất lôi cuốn hơi nước, ép lạnh, chiết bằng dung môi siêu tới hạn $CO_2$) và các kỹ thuật thử nghiệm kháng vi sinh vật (khuếch tán đĩa giấy, đục lỗ thạch, pha loãng môi trường lỏng, pha loãng môi trường thạch).

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Trình bày cụ thể xuất xứ nguyên vật liệu (dược liệu tươi thu hái tại Khánh Hòa vào tháng 7/2018), 6 chủng vi sinh vật chuẩn ATCC, danh mục hóa chất và thiết bị thí nghiệm (nồi hấp Hirayama HV110, tủ sấy Memmert, máy đo quang phổ UV-1280 GeneQuant, máy lắc vortex Labnet...). Tác giả chi tiết hóa toàn bộ quy trình thực nghiệm:

1. Quy trình rửa, cắt nhỏ, chưng cất lôi cuốn hơi nước 3 giờ và công thức tính hiệu suất chiết xuất.
2. Quy trình chuẩn hóa huyền dịch vi khuẩn theo thang đo quang học OD 625 nm (giá trị OD từ 0,08–0,12, tương đương $1-2 \times 10^8$ CFU/ml).
3. Quy trình chi tiết kỹ thuật khuếch tán đĩa giấy xác định đường kính vòng vô khuẩn theo chuẩn CLSI.
4. Quy trình pha dãy nồng độ tinh dầu trong thạch MHA/MHBA để xác định MIC.
5. Quy trình cắt thạch và trải đĩa xác định MBC.
6. Thiết lập phương pháp phân tích thống kê phi tham số Mann-Whitney trên phần mềm MINITAB 18.

Chương 3: Kết quả và bàn luận

Chương 3 công bố các số liệu thực nghiệm gốc và bàn luận chuyên sâu:

• Hiệu suất chiết tinh dầu: Tinh dầu húng quế lá lớn đạt hiệu suất trung bình $0,495 \pm 0,004%$ ($0,5 \text{ ml}/100,93 \text{ g}$ dược liệu tươi); húng quế lá nhỏ đạt $0,51 \pm 0,021%$ ($0,6 \text{ ml}/117,27 \text{ g}$ dược liệu tươi). Sự chênh lệch hiệu suất giữa hai loại là không đáng kể do cùng điều kiện nuôi trồng và thu hái.
• Kết quả sàng lọc kháng khuẩn (đường kính vòng ức chế): Cả hai loại tinh dầu đều có khả năng ức chế 5/6 chủng vi khuẩn thử nghiệm; riêng P. aeruginosa có đáp ứng rất yếu (đường kính vòng chỉ đạt 7 mm). Tinh dầu lá nhỏ thể hiện đường kính vòng ức chế lớn hơn tinh dầu lá lớn trên E. coli ($10 \pm 0,4\text{ mm}$ so với $8,5 \pm 0,7\text{ mm}$), MRSA ($13 \pm 1,8\text{ mm}$ so với $11 \pm 0,0\text{ mm}$), MSSA ($9,5 \pm 0,7\text{ mm}$ so với $8,5 \pm 0,7\text{ mm}$) với mức ý nghĩa thống kê $p = 0,004 < 0,05$. Trên S. pneumoniae và S. pyogenes, cả hai loại tinh dầu đều tạo vòng ức chế lần lượt là $11\text{ mm}$ và $10\text{ mm}$.
• Kết quả nồng độ ức chế tối thiểu (MIC): Tinh dầu lá nhỏ có giá trị MIC thấp hơn lá lớn trên các chủng E. coli ($2,5\text{ }\mu\text{l/ml}$ so với $5\text{ }\mu\text{l/ml}$), MRSA ($5\text{ }\mu\text{l/ml}$ so với $10\text{ }\mu\text{l/ml}$), S. pyogenes ($2,5\text{ }\mu\text{l/ml}$ so với $5\text{ }\mu\text{l/ml}$) và S. pneumoniae ($2,5\text{ }\mu\text{l/ml}$ so với $5\text{ }\mu\text{l/ml}$). Cả hai loại đều có MIC là $10\text{ }\mu\text{l/ml}$ trên MSSA và $80\text{ }\mu\text{l/ml}$ trên P. aeruginosa. Phân tích thống kê ghi nhận sự khác biệt có ý nghĩa ($p = 0,03 < 0,05$) đối với E. coli, S. pyogenes và S. pneumoniae.
• Kết quả nồng độ diệt khuẩn tối thiểu (MBC): Giá trị MBC của tinh dầu lá nhỏ đối với S. pyogenes là $2,5\text{ }\mu\text{l/ml}$ (bằng MIC) và S. pneumoniae là $5\text{ }\mu\text{l/ml}$ ($2 \times \text{MIC}$). Đối với tinh dầu lá lớn, giá trị MBC trên hai chủng này lần lượt là $5\text{ }\mu\text{l/ml}$ và $10\text{ }\mu\text{l/ml}$. Các chủng E. coli, MRSA, MSSA đều có giá trị MBC cao hơn ($10-20\text{ }\mu\text{l/ml}$); P. aeruginosa có MBC đạt $80\text{ }\mu\text{l/ml}$. Sự khác biệt về giá trị MBC giữa hai loại tinh dầu chỉ có ý nghĩa thống kê trên S. pyogenes và S. pneumoniae ($p = 0,03 < 0,05$).
• Bàn luận: Tác giả đối chiếu kết quả nghiên cứu với các công bố quốc tế của Silveira và cộng sự (2012), Mehdizadeh và cộng sự (2016), Heyland và cộng sự (2006), Dachler và cộng sự (1999). Nghiên cứu khẳng định tinh dầu tác động trên vi khuẩn Gram dương mạnh hơn Gram âm. Đặc tính diệt khuẩn được xác lập thông qua tỷ lệ $\text{MBC} \le 4 \times \text{MIC}$.

Chương 4: Kết luận và đề nghị

Đúc kết các phát hiện chính về hoạt tính kháng khuẩn của hai dạng tinh dầu đối với các chủng vi khuẩn hô hấp; đồng thời đưa ra 3 kiến nghị định hướng cho các nghiên cứu tiếp nối.

Kết quả và đóng góp

Kết quả thực nghiệm chính

Chủng vi khuẩn thử nghiệm	Loại tinh dầu	Đường kính vòng ức chế (mm)	Giá trị MIC ($\mu\text{l/ml}$)	Giá trị MBC ($\mu\text{l/ml}$)
Escherichia coli ATCC 35218	Lá nhỏ Lá lớn	$10 \pm 0,4$ $8,5 \pm 0,7$	$2,5$ $5,0$	$10$ $10$
Staphylococcus aureus (MRSA) ATCC 33591	Lá nhỏ Lá lớn	$13 \pm 1,8$ $11 \pm 0,0$	$5,0$ $10,0$	$20$ $20$
Staphylococcus aureus (MSSA) ATCC 29213	Lá nhỏ Lá lớn	$9,5 \pm 0,7$ $8,5 \pm 0,7$	$10,0$ $10,0$	$20$ $20$
Pseudomonas aeruginosa ATCC 27853	Lá nhỏ Lá lớn	$7 \pm 0,0$ $7 \pm 0,0$	$80,0$ $80,0$	$80$ $80$
Streptococcus pyogenes ATCC 19625	Lá nhỏ Lá lớn	$10 \pm 0,0$ $10 \pm 0,0$	$2,5$ $5,0$	$2,5$ $5,0$
Streptococcus pneumoniae ATCC 49619	Lá nhỏ Lá lớn	$11 \pm 0,0$ $11 \pm 0,0$	$2,5$ $5,0$	$5,0$ $10,0$

Đóng góp khoa học và giải pháp đề xuất

• Đóng góp so với nghiên cứu trước: Khóa luận cung cấp dữ liệu đối chiếu thực nghiệm trực tiếp và có kiểm chứng thống kê giữa hai thứ/dạng hình thái húng quế (lá lớn và lá nhỏ) trồng tại Việt Nam. Kết quả chứng minh tinh dầu húng quế có hoạt tính ức chế và diệt khuẩn rất mạnh trên hai tác nhân điển hình gây viêm đường hô hấp là Streptococcus pyogenes và Streptococcus pneumoniae ở nồng độ thấp ($2,5-5\text{ }\mu\text{l/ml}$), vượt trội hơn so với một số nghiên cứu trước đây vốn chỉ tập trung vào các chủng vi khuẩn đường tiêu hóa.
• Giá trị hiệu suất: Năng suất tinh dầu thu được ($0,49-0,51%$) chứng minh nguồn nguyên liệu đạt ngưỡng thương mại quốc tế (tiêu chuẩn yêu cầu $> 0,4%$).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra một số giới hạn thực tế do phạm vi thời gian nghiên cứu:

• Chưa tiến hành phân tích định tính và định lượng chi tiết các thành phần hóa học cấu tử trong mẫu tinh dầu thực nghiệm (như phân tích GC-MS).
• Chưa khảo sát trên các chủng vi khuẩn phân lập trực tiếp từ bệnh nhân trên lâm sàng (chỉ mới thực hiện trên chủng chuẩn ATCC).
• Chưa mở rộng đánh giá đầy đủ các phân đoạn chiết xuất khác (cao toàn phần, cao phân đoạn).

Hướng nghiên cứu tiếp theo do tác giả đề xuất:

1. Phân tích xác định thành phần hóa học cụ thể và hoạt chất chính chịu trách nhiệm cho hoạt tính kháng khuẩn, kháng nấm của tinh dầu húng quế.
2. Thử nghiệm hoạt tính kháng khuẩn của cao toàn phần và cao phân đoạn từ húng quế trên các chủng vi khuẩn gây bệnh khác cũng như các chủng phân lập từ người bệnh thực tế.
3. Nghiên cứu mở rộng các hoạt tính sinh học khác bao gồm hoạt tính chống oxy hóa, kháng viêm và kháng nấm của tinh dầu các loài thuộc chi Ocimum.

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên ngành Dược học, Vi sinh học, Công nghệ sinh học và Hóa dược: Cung cấp phương pháp luận thực nghiệm chuẩn hóa về quy trình chiết xuất tinh dầu bằng phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước và bộ quy trình thử nghiệm vi sinh (khuếch tán đĩa giấy, xác định MIC bằng pha loãng thạch rắn, xác định MBC bằng kỹ thuật trải đĩa theo khuyến cáo CLSI).
• Các nhà nghiên cứu phát triển sản phẩm dược liệu: Tham khảo dữ liệu về nồng độ kìm khuẩn và diệt khuẩn cụ thể trên các mầm bệnh đường hô hấp (S. pyogenes, S. pneumoniae, MRSA) để định hướng ứng dụng tinh dầu húng quế vào các chế phẩm xông họng, siro ho, nước súc miệng hoặc dung dịch sát khuẩn đường hô hấp trên.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu suất chiết xuất tinh dầu của húng quế lá lớn và lá nhỏ trong nghiên cứu đạt bao nhiêu và có đạt tiêu chuẩn thương mại không?
Hiệu suất chiết tinh dầu tính trên trọng lượng tươi đạt $0,495 \pm 0,004%$ đối với lá lớn và $0,51 \pm 0,021%$ đối với lá nhỏ. Cả hai giá trị này đều vượt mức yêu cầu tối thiểu cho sản phẩm được chấp nhận về mặt thương mại trên thị trường quốc tế ($> 0,4%$).

2. Tinh dầu húng quế thể hiện hoạt tính kháng khuẩn mạnh nhất và yếu nhất trên những chủng vi sinh vật nào?
Tinh dầu thể hiện hoạt tính ức chế và diệt khuẩn mạnh nhất trên hai loài thuộc chi Streptococcus (S. pyogenes có $\text{MIC} = \text{MBC} = 2,5\text{ }\mu\text{l/ml}$ với lá nhỏ; S. pneumoniae có $\text{MIC} = 2,5\text{ }\mu\text{l/ml}$, $\text{MBC} = 5\text{ }\mu\text{l/ml}$ với lá nhỏ). Ngược lại, tinh dầu có hoạt tính yếu nhất trên trực khuẩn mủ xanh Pseudomonas aeruginosa ATCC 27853 khi cả MIC và MBC đều ở mức rất cao ($80\text{ }\mu\text{l/ml}$).

3. Khác biệt về hoạt tính kháng khuẩn giữa tinh dầu lá nhỏ và lá lớn có ý nghĩa thống kê trên những chủng nào?
Theo kiểm định Mann-Whitney ($p < 0,05$):

• Về đường kính vòng ức chế: Lá nhỏ tạo vòng ức chế lớn hơn có ý nghĩa thống kê so với lá lớn trên E. coli, MRSA và MSSA ($p = 0,004$).
• Về giá trị MIC: Lá nhỏ có hoạt tính ức chế mạnh hơn có ý nghĩa trên E. coli, S. pyogenes và S. pneumoniae ($p = 0,03$).
• Về giá trị MBC: Lá nhỏ có hoạt tính diệt khuẩn mạnh hơn có ý nghĩa trên S. pyogenes và S. pneumoniae ($p = 0,03$).

4. Vì sao nghiên cứu sử dụng phương pháp pha loãng trong thạch rắn để xác định MIC thay vì pha loãng trong môi trường lỏng?
Do tinh dầu là hỗn hợp các chất kém tan hoặc không tan trong nước, phương pháp pha loãng trong môi trường thạch rắn (có kết hợp dung môi phân tán DMSO 1%) cho phép chất thử phân tán đồng nhất hơn trong chất nền, tránh hiện tượng tinh dầu tách pha nổi lên bề mặt như trong môi trường lỏng, từ đó đảm bảo độ chính xác khi xác định nồng độ kìm khuẩn.

Kết luận

Khóa luận đã chiết xuất thành công tinh dầu từ hai dạng húng quế lá lớn và lá nhỏ trồng tại Khánh Hòa bằng phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước với hiệu suất đạt từ $0,49%$ đến $0,51%$. Kết quả thực nghiệm chứng minh tinh dầu của cả hai dạng đều có hoạt tính kháng khuẩn phổ rộng trên cả vi khuẩn Gram dương và Gram âm, trong đó tác động mạnh nhất đối với hai tác nhân gây bệnh đường hô hấp chính là Streptococcus pyogenes và Streptococcus pneumoniae. Nhìn chung, tinh dầu húng quế lá nhỏ thể hiện hoạt tính kìm khuẩn và diệt khuẩn ưu việt hơn lá lớn ở nồng độ thấp, tạo tiền đề khoa học thực nghiệm vững chắc cho các nghiên cứu ứng dụng tinh dầu tự nhiên trong phòng ngừa và hỗ trợ điều trị nhiễm trùng hô hấp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Giữa thế kỉ 16, Antony van Leeuwenhoek (1632 – 1723) hoàn thiện kính hiển vi và khám phá ra thế giới vi sinh vật. Những năm sau đó, nhiều nhà khoa học đã chứng minh vi sinh vật là nguyên nhân của các bệnh nhiễm trùng. Tuy nhiên đến trƣớc thế kỉ 20, việc chữa trị các bệnh nhiễm trùng chủ yếu vẫn dựa vào kinh nghiệm dân gian. Năm 1928, Alexander Flemming tìm ra kháng sinh đầu tiên từ chủng nấm Penicillium notatum.

Việc phát hiện penicillin và các kháng sinh sau đó trở thành cứu cánh cho điều trị bệnh nhiễm trùng trong một thời gian dài. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, hiện tƣợng đề kháng kháng sinh ngày càng phát triển phức tạp đƣa nhân loại bƣớc vào thời kỳ hậu kháng sinh [6]. Nhiễm trùng đƣờng hô hấp là loại bệnh phổ biến nhất trong các bệnh nhiễm trùng. Những chủng vi khuẩn gây bệnh đƣờng hô hấp thƣờng là chủng gây nhiều đề kháng nhất với kháng sinh và có khả năng gây bùng phát dịch bệnh cao.

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong cho trẻ em trên toàn thế giới. Khoảng ba phần tƣ kháng sinh điều trị cho bệnh nhân ngoại trú dành cho các bệnh nhiễm trùng đƣờng hô hấp, đặc biệt là đối với viêm xoang do vi khuẩn cấp tính cho ngƣời lớn và viêm tai giữa do vi khuẩn cấp tính cho trẻ em. Việc lạm dụng nhiều thuốc kháng sinh cho nhiễm trùng hô hấp mắc phải cộng đồng và bệnh viện làm tăng nguy cơ mức độ kháng kháng sinh. Sự xuất hiện của vi khuẩn methicillin- resistant Staphylococcus aureus mắc phải cộng đồng và các chủng vi sinh vật đa kháng thuốc (ví dụ: Acinetobacter, Pseudomonas aeruginosa) trong bệnh viện tăng thách thức trong việc điều trị thành công những ca nhiễm trùng này [18].

Nghiên cứu để tìm ra các kháng sinh mới bằng con đƣờng tổng hợp hóa học đang không theo kịp với sự đề kháng của chúng. Để chống lại sự đề kháng của vi sinh vật, đòi hỏi có những cấu trúc hóa học mới phức tạp hơn và các hợp chất tự nhiên có trong cây cỏ là một trong những nguồn cấu trúc đó [3], [14]. Trong những năm gần đây, các loại tinh dầu và chiết xuất thảo dƣợc thu hút đƣợc rất nhiều sự quan tâm từ các ngành khoa học nhờ vào tiềm năng lớn của chúng nhƣ nguồn chất chống oxy hóa tự nhiên và các hợp chất hoạt tính sinh học [12]. Một số 1 nghiên cứu cũng đã đƣợc thực hiện để khám phá tiềm năng của một số tinh dầu để điều trị các bệnh truyền nhiễm nhƣ biện pháp thay thế dƣợc phẩm tiêu chuẩn [13].

Húng quế (Ocimum basilicum L.), là một thành viên của họ Lamiaceae, là một loại thảo mộc phát triển hàng năm ở nhiều khu vực trên thế giới. Trong số hơn 150 loài thuộc chi Ocimum, húng quế là loài chính để thu hoạch tinh dầu và chúng đƣợc trồng thƣơng mại ở nhiều quốc gia [39]. Các bộ phận của cây Ocimum basilicum, các hợp chất và tinh dầu chiết đƣợc cho thấy tiềm năng lớn trong việc kháng khuẩn điển hình nhƣ nghiên cứu của Moghaddam và cs. (2011), Patil và cs.

Hoạt tính kháng khuẩn của các loài tinh dầu mặc dù có cùng nguồn gốc từ một loài thực vật nhƣng có thể khác nhau, điều này có thể là do kiểu gen quy định các đặc điểm về hình thái giống cây trồng khác nhau cho hoạt tính kháng khuẩn khác nhau. Do đó đề tài “Nghiên cứu hoạt tính kháng khuẩn của tinh dầu lá húng quế Ocimum basilicum trên một số loài vi khuẩn gây bệnh đƣờng hô hấp” đƣợc thực hiện với những mục tiêu chính sau: - Sàng lọc hoạt tính kháng khuẩn các chủng vi khuẩn chuẩn gây bệnh đƣờng hô hấp của hai loại tinh dầu húng quế lá lớn và lá nhỏ. - Xác định giá trị MIC (Minimum Inhibitory Concentration) và MBC (Minimum Bactericidal Concentration) của tinh dầu trên các chủng vi khuẩn chuẩn. 2 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

TỔNG QUAN VỀ HÚNG QUẾ 1. Vị trí phân loại, đặc điểm thực vật, phân bố 1. Danh pháp, vị trí phân loại Tên gọi:  Tên khoa học: Ocimum basilicum L.  Tên tiếng Anh: Sweet basil (Anh), basilic aux sauces (Pháp)  Tên khác: Húng chó, Húng giổi, Rau é, É tía, É quế Giới thực vật: Plantae Ngành Ngọc Lan: Magnoliophyta Lớp Ngọc Lan: Magnoliophyta Phân lớp Hoa Môi: Lamiidae Bộ Hoa Môi: Lamiales Họ Bạc hà: Lamiaceae Chi: Ocimum Loài: Ocimum basilicum [49] 1.

Đặc điểm thực vật Cây mọc quanh năm, cỏ đứng, cao 0,5-1,2m, rất phân nhánh, toàn cây có mùi thơm. Thân non màu xanh có phớt tía hoặc màu tía, rất ít lông. Lá đơn, mọc đối ch o chữ thập. Phiến lá hình trứng nhọn ở đầu và đáy phiến hình nêm men dần xuống cuống, kích thƣớc 3-8 x 2-5cm, màu xanh lục, mặt trên đậm hơn mặt dƣới, bìa có răng cƣa cạn ở 2/3 phía trên, nhiều đốm tuyến.

Gân lá hình lông chim, nổi r ở mặt dƣới, 6-8 cặp gân phụ hơi cong lên ở m p lá, có ít lông tơ ngắn. Cuống lá màu xanh nhạt, hình trụ hơi phẳng ở mặt trên, dài 2-5cm, ít lông ngắn. Cụm hoa ở ngọn cành kiểu chùm xim bó hoặc chùm xim biến dạng hình tháp. Kiểu chùm xim bó: 2 xim co 6 hoa mọc đối tạo thành vòng giả, khoảng cách giữa hai vòng giả 0,5-2cm, các vòng giả tạo thành chùm dài 10-30cm.

Kiểu chùm xim biến dạng hình tháp do phía dƣới trục hoa phân nhánh phức tạp. Hoa nhỏ, không đều, lƣ ng tính, mẫu 5. Cánh hoa 3 màu trắng hồng, rìa màu hồng. Quả bế tƣ, màu đen, hình trứng ngƣợc, dài khoảng 1,2mm, đựng trong đài tồn tại [5].

 Phân biệt hai loại lá húng quế Húng quế lá lớn: kích thƣớc 6-8 x 2-3cm, gân lá hình lông chim, 6-8 cặp gân phụ hơi cong lên ở m p lá, có ít lông tơ ngắn. Bìa mép lá có răng cƣa cạn, không nhún. Húng quế lá nhỏ: kích thƣớc 3-4 x 1-2cm, gân lá hình lông chim nhƣng không có cặp gân phụ. Bìa mép lá có răng cƣa cạn nhƣng nhún nhiều hơn so với lá lớn.

Hai loại lá húng quế A: Húng quế lá lớn B: Húng quế lá nhỏ 1. Phân bố Húng quế là một loài rau gia vị thuộc họ Hoa môi, có nguồn gốc từ Ấn Độ và Trung Quốc nhƣng hiện nay chúng đƣợc trồng ở nhiều nƣớc ôn đới và nhiệt đới thuộc Châu Âu và Châu Á nhƣ Pháp, Ý, Ấn Độ, Thái Lan và Việt Nam. Trên thế giới có nhiều loại húng quế, nhƣng húng quế Việt Nam có mùi dịu nhẹ hơn. Ở Việt Nam, húng quế có ở nhiều tỉnh.

Cây ƣa sáng và ẩm, sinh trƣởng mạnh trong mùa mƣa ẩm, thích hợp với đất phù sa và đất thịt. Mùa ra hoa thƣờng vào tháng 7-9 [1]. Cây Húng quế Hình 1. Hoa Húng quế 1.

Thành phần hóa học Húng quế hiện nay là một loại cây chuyên dùng để sản xuất tinh dầu. Phần trên mặt đất của cây Húng quế chứa tinh dầu có hàm lƣợng cao nhất lúc cây đã ra hoa. Lƣợng tinh dầu chứa trong cây húng quế khá cao là 0,5-1,7%, trong tinh dầu có linalool (60%), cineole, estragole (methyl-chavicol) cùng một số chất khác nhƣ Germacrene D, Tau-cadinol, δ-Gurjunen, δ-Cadinene… Ngoài tinh dầu, trong lá và hoa còn chứa protein, carbonhydrat và một lƣợng nhỏ Vitamin A và Vitamin C. Cho tới nay ngƣời ta đã khám phá hơn 140 hợp chất khác nhau, trong đó có trên 30 hợp chất monoterpen, khoảng 20 carboxylic acid, 11 aldehyd mạch thẳng, khoảng 20 hợp chất có mùi thơm và khoảng 20 hợp chất khác [1].

Cấu trúc hóa học của Linalool Hình 1. Cấu trúc hóa học của Cineole Hình 1. Cấu trúc hóa học của Estragole 1. Một số nghiên cứu về các tác dụng khác nhau của O.basilicum ngoài khả năng kháng khuẩn  Nghiên cứu về hoạt tính chống oxy hóa 6 Khả năng chống oxy hóa của cao chiết methanol từ Ocimum gratissimum và Ocimum basillicum đƣợc nghiên cứu với nhiều phƣơng pháp khác nhau: phƣơng pháp làm sạch các gốc tự do 1,1-diphenyl-2-picryl-hydrazyl (DPPH), làm sạch hydrogen peroxi, phƣơng pháp Ferric thiocyanate (FTC)… Khả năng chống oxy hóa của O.basilicum đƣợc cho là yếu hơn O.

Theo phƣơng pháp DPPH, phần trăm làm sạch các gốc tự do phụ thuộc vào nồng độ. Cao chiết acetone và ethanol của O.basilicum đƣợc thƣc hiện ở nồng độ 50, 100, 250 và 500µg/ml. Theo phƣơng pháp FTC, cao chiết ethanol của O.basilicum ở nồng độ 500µg/ml cho 75,87%, khả năng kháng khuẩn gần với α-tocopherol (500µg/ml) 82,14% theo tham chiếu [20].  Nghiên cứu về hoạt tính kháng viêm Cao chiết từ hạt O.basilicum trong phân đoạn ete dầu mỏ (400mg/kg) và ethanol (400mg/kg) đƣợc sử dụng để điều trị kháng viêm do histamin và prostaglandin (PGF2-a) gây ra ở 60 con chuột chia làm 10 nhóm.

Ức chế đáng kể tình trạng phù nề ở chân do histamine và PGF2-a đã chứng minh rằng hạt O.basilicum có hoạt tính kháng viêm tiềm năng [35]. Kết quả ghi nhận rằng các chất chiết xuất methanol thô ức chế các cytokine tiền viêm và các chất trung gian. Qua nghiên cứu cho thấy các chất chiết xuất có hoạt tính chống viêm [40]. Tình hình nghiên cứu khả năng kháng vi sinh vật của O.basilicum ở Việt Nam và trên thế giới  Tình hình nghiên cứu trên thế giới Trên thế giới có nhiều nghiên cứu đánh giá khả năng kháng khuẩn của O.basilicum khá tốt.

Theo một nghiên cứu của Moghaddam và cộng sự tại Iran, tinh dầu chiết xuất từ lá O.basilicum bằng phƣơng pháp chƣng cất lôi cuốn hơi nƣớc cho hoạt tính kháng khuẩn tốt trên các vi khuẩn Gram âm và Gram dƣơng bao gồm E.aeruginosa, Bacillus cereus, S. Kết quả MIC đối với Bacillus cereus dao động từ 36-18μg/ml S.aeruginosa là 18-9μg/ml [33]. Theo một nghiên cứu khác của Patil và cộng sự tại Ấn Độ, khả năng kháng khuẩn của các cao chiết ethanol, methanol và hexane của húng quế bằng phƣơng pháp đĩa 7 giấy khuếch tán và phƣơng pháp pha loãng trong môi trƣờng thạch cho thấy hoạt tính kháng khuẩn rất tốt trên các chủng Gram (-) và Gram (+). Trong đó cao chiết hexan cho thấy hoạt tính kháng khuẩn mạnh nhất [36].

 Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam Tại Việt Nam, thử nghiệm hoạt tính kháng khuẩn trên O.basilicum cũng đã đƣợc tiến hành và cho kết quả rất tốt. Theo một nghiên cứu thực hiện trên húng quế của tác giả Ánh đƣợc trồng và thu hoạch tại Tiền Giang cho thấy tinh dầu O.basilicum có thể ức chế đƣợc một số chủng vi khuẩn gây bệnh đƣờng ruột nhƣ E.coli, Salmonella typhmumrium, Shigella, Bacillus cereus, MRSA ngoại trừ P. Ở một nghiên cứu khác, tinh dầu húng quế (O.