Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động tương tác trên báo điện tử e Chương 2: Thực trạng hoạt động tương tác trên báo điện tử ở Việt Nam hiện nay. e_ Chương 3: Một số van dé đặt ra và kiến nghị, giải pháp trong hoạt động tương tác trên báo điện tử Việt Nam Nội dung của luận văn sẽ được triên khai theo thứ tự các chương nói trên. 11 NỘI DUNG CHUONG 1: CO SỞ LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN VE HOAT ĐỘNG TƯƠNG TAC TREN BAO ĐIỆN TỬ 1. Một số khái niệm về hoạt động tương tác trên báo điện tử 1.
Báo điện tw Báo điện tử hiện nay trên thế giới cũng như Việt Nam đang tôn tại nhiều cách gọi khác nhau: báo điện tử (Electronic Journal), báo trực tuyến (Online Newspaper), báo mang (Cyber Newspaper); báo chi Internet (Internet Newspaper) va bao dién tu. TS Nguyén Thi Truong Giang viét trong cuén (Nha xuat ban Chính trị - Hành chính 2011) [tr 28]: “Báo mạng điện tử những van dé cơ ban: “Báo điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một trang web và phát hành trên mạng Internet” Theo các văn bản của pháp luật Việt Nam thường dùng thuật ngữ báo điện tử. Theo Điều 3, Luật Báo chí năm 2016, luật số 103/2016/QH13 “Báo điện tử là loại hình sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, bao gồm báo điện tử và tạp chí điện tử. Luật Báo chí năm 2016, luật số 103/2016/QH13.) Đồng thời, thuật ngữ này cũng được dùng trong Nghị định 55/2011/NĐ- CP về quản lý và cung cấp dịch vụ Internet, Điều 12: “Dịch vụ thông tin trên Internet là một loại hình dịch vụ cung cấp các loại hình báo điện tử khác trên Internet.
Nghị định 55/2001/ ND - CP về quản lý và cung cấp dịch vu Internet.) Từ đó có thể theo PGS.TS Đức Dũng, trong cuốn sách “Báo chí và đào tạo báo chí” (Nhà xuất bản Thông tấn, Hà Nội, 2010), báo mạng điện tử là một loại hình báo chí “được sinh ra từ sự phát triển vượt bậc về khoa học công nghệ 12 thông tin; hoạt động được nhờ các phương tiện kỹ thuật tiên tiến, số hóa, các máy tính nối mạng và các server, các phần mềm ứng dung. Dựa trên những định nghĩa của các nhà nghiên cứu cũng như phân tích nhiều quan điểm, học viên đưa ra khái niệm tương đối về báo điện tử như sau: Báo điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một website và phát hành trên mạng Internet. Báo điện tử hoạt động theo quy định của pháp luật về báo chí, có sự kết hợp những ưu thé của các loại hình báo chí khác và mạng internet dé sản xuất và truyền tải thông tin một cách nhanh chóng, kip thời và tạo sự tương tác cao.2 Tương tác trên bao điện tử Tương tác Theo “Từ điển Từ và Ngữ Tiếng Việt” của giáo sư, nhà giáo nhân dân Nguyễn Lân (Nhà xuất bản TP. HCM xuất bản năm 2020): “Tương tác là sự tác động qua lại, có ảnh hưởng lẫn nhau giữa các đối tượng hoặc vật” [10, tr 519].
Trong quan niệm tương tác được nhắc tới ý nghĩa là sự tác động lẫn nhau, ảnh hưởng lẫn nhau Theo “Từ điển Anh Việt” của Trường Đại học Oxford (Nhà xuất bản Đại học Quốc gia xuất ban, 2002), “tương tac” (interactive) là tương tác giữa hai hay nhiều đối tượng [19, tr 1258]. Tương tác trong khái niệm này được nhìn dưới góc độ số lượng đối tượng tham gia, phải có ít nhất 2 đối tượng mới thực hiện được hoạt động tương tác. Theo cuốn Báo chí truyền thông hiện đại (từ hàn lâm đến đời thường) (Nha xuất bản Dai hoc quéc gia Ha Nội) cua tac gia Nguyễn Văn Dững viết: Tương tác là tác động qua lại với nhau, quan hệ hai chiều giữa các sự vật hiện tượng. [tr 177] 13 Trong truyền thông, tương tác có nghĩa là sự tác động, giao tiếp giữa hai chiều của chủ thé với khách thé truyền thông, giữa nhà truyền thông với công chúng trong điều kiện nào đó.
[tr 17§] Tương tác trong truyền thông đại chúng là quá trình hỗ trợ, tác động qua lại lẫn nhau của các yêu tố cấu thành trong dây chuyền truyền thông đại chúng (từ nguồn phát, thông điệp, kênh truyền, đối tượng tiếp nhận và phản hồi thông tin) Trong truyền thông, tương tác có nghĩa là sự tác động, giao tiếp hai chiều giữa chủ thé với khách thé truyền thông, giữa truyền thông và công chúng trong điều kiện nào đó. Thực tế cho thấy, trong truyền thông tương tác càng nhiều tần suất càng cao, tương tác càng bình đăng bao nhiêu thì năng lực và hiệu quả thông tin càng cao bấy nhiêu. Quá trình tương tác sẽ làm cho sự vật, hiện tượng, thông điệp trở nên khách quan, khoa học và tạo được niềm tin đối với người tiếp nhận, giúp đối tượng nhận diện một cách rõ ràng và thỏa mãn nhu cầu hiểu biết về sự vật, hiện tượng, thông điệp đó. Trong truyền thông, tương tác, công chúng được đặt vào vị trí trung tâm, là một trong những yếu tô quyết định hiệu qua của quá trình truyền thông.
Công chúng vừa là mục tiêu, vừa là đối tượng tham gia vào quá trình truyền thông. Đặc tính của tương tác truyền thông là kích thích vai trò tích cực, chủ động, sáng tạo của công chúng. Không chỉ trong việc tiếp nhận thông tin, bày tỏ mong muốn, yêu cầu thông tin còn tham gia trực tiếp vào quá trình truyền thông, trở thành mắt xích không thể thiếu trong hoạt động truyền thông đại chúng. Tương tác giúp quá trình truyền thông hiệu quả hơn: cung cấp thông tin đầy đủ, phong phú, đa chiều.
Từ đó, thông tin mang tính khách quan, trung thực, đáng tin cậy hơn. Đặc biệt, khắc phục được tình trạng thông tin một chiều, chủ quan, áp đặt. Tương tác là cơ hội giúp chủ thê truyền thông tiếp cận, thuyết 14 phục được nhiều độc giả khác nhau cùng trao đôi, thảo luận dé quá trình truyền thông ngày càng đạt hiệu quả cao hơn. Dé truyền thông hiệu quả, việc nghiên cứu công chúng có vai trò quan trọng, chính những kết quả nghiên cứu đó giúp các nhà truyền thông biết được nhu cầu, thị hiểu, đòi hỏi của công chúng.
Từ đó sản xuất các sản phẩm truyền thông và có phương pháp truyền thông thích hợp. Phản hồi của công chúng sau tiếp nhận thông điệp sẽ gợi mở quan trọng cho các nội dung tiếp sau trong quá trình truyền thông. Từ những khái niệm trên học viên có thé đưa ra khái niệm tương tác như sau: Tương tác là quá trình trao đổi, phản biện giữa một hay nhiều chủ thé trước một van dé dé cùng tìm ra kết quả. Tương tác trên báo điện tử là quá trình trao đối thông tin giữa toà soạn báo với độc giả qua đó nhằm cho độc giả và toà soạn được trao đổi thông tin về van đề mà toà soạn đưa ra.
Tường tác cũng giúp cho độc giả chia sẻ, bày té quan điểm hay cung cấp, bé sung thêm thông tin dé làm rõ hơn vấn đề mà tác phẩm báo chí đưa ra. Đồng thời, tương tác trên báo điện tử cũng giúp cho độc giả với tòa soạn gắn kết hơn thông qua vấn đề đang được dư luận quan tâm.2 Đặc điểm của hoạt động tương tác trên báo điện tử 1.1 Tương tác trên báo điện tw có tính thời sự Đối với những vấn đề nóng được báo chí đưa lên sẽ thu hút rất nhiều sự quan tâm của công chúng. Bởi vậy, độc giả khi tiếp nhận thông tin sẽ có những tương tác thê hiện quan điểm, suy nghĩ của mình về góc nhìn của vẫn đề. Đồng thời, nhiều độc giả có thé bình luận để cung cấp thêm thông tin cho tòa soạn, phóng viên.
Một van đề thời sự được độc giả quan tâm, tương tác nhiều cũng là cách để toà soạn đánh giá được giá trị của thông tin mình đăng tải trên trang báo có 15 hấp dẫn, xu thế quan tâm của độc giả với các vấn đề hiện nay. Từ đó, toà soạn, phóng viên có thé xây dựng hướng triển khai dé tài dé thu hút sự quan tâm của độc giả. Như vậy có thê thấy được rằng, tương tác này có tính tức thời, nhanh chóng và đặc biệt hiệu quả cao giúp cho tòa soạn đánh giá được nhu cầu thông tin mình đưa ra đáp ứng được như thế nào với độc giả, qua đó biết được xu thế thông tin hiện nay mà độc giả quan tâm.2 Tương tác trên bao điện tử có tính công khai Hiện nay, trên các tờ báo điện tử, việc tương tác bình luận được thé hiện công khai dưới mỗi bài viết. Sau khi đọc bài báo, độc giả được bình luận ý kiến của mình hay tai các buổi tọa đàm trực tuyến độc giả cũng có thé gửi ý kiến, câu hỏi đề gửi đến chuyên gia, khách mời đang tham dự.
Cũng chính sự tương tác công khai đó giúp độc giả cũng phần nào đó biết được những ý kiến, suy nghĩ hay cách nhìn nhận vấn đề cũng từ góc độ của nhiều người khác, qua đó có cái nhìn khách quan, đa chiều mà thông tin báo chí đưa ra. Bên cạnh đó, tương tác công khai giúp cho độc giả thấy được ý kiến của mình được nhìn nhận từ tòa soạn. Ví dụ: ở Báo Lao động có mục sự kiện bình luận hay Báo VnExprees có mục góc nhìn, độc giả có thé gửi cái bài viết của mình thé hiện quan điểm, thái độ, đánh giá của mình trước các van đề của mình dé tòa soạn báo. Sau khi tiếp nhận, Ban biên tập sẽ xem xét, biên tập va đăng tải.
Hay trước đây, ở chuyên mục Đừng im lặng của Báo Lao động khi tòa soạn đưa ra vẫn đề sau khi đăng tải sẽ có rất nhiều lượt bình luận gửi về, ngoài việc công khai những bình luận đó, tòa soạn cũng biên tập chọn lọc các bình luận hay xây dựng thành bài viết và đăng tải trên báo điện tử. 16 Khi công khai các tương tác bình luận giúp cho độc giả cảm nhận được tính cầu thị, lắng nghe ý kiến của toà soạn trước nhữnng góp ý của độc giả, nhìn nhận cách tiếp cận độc giả của toà soạn. Việc công khai tương tác cũng cho thấy sự khách quan, tôn trọng ý kiến, quan điểm của độc giả. Bên cạnh đó, tính công khai của các tương tác trên báo điện tử được thể hiện ở chỗ ai cũng có thể đọc được nội dung cùng những bình luận được đăng tải dưới mỗi bài báo, trên budi tọa đàm trực tuyến, theo bài viết tòa soạn công khai,.
Từ đó, cho thay được răng khi công khai tương tác sẽ tạo được lòng tin cho độc giả, độc giả thấy toà soạn tiếp nhận thông tin từ đa chiều.