phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, phần nội dung chính của luận văn đƣợc kết cấu thành ba chƣơng cụ thể nhƣ sau: 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỘI TỤ TRUYỀN THÔNG VÀ TÒA SOẠN HỘI TỤ CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI THEO HƢỚNG HỘI TỤ CỦA BÁO TUỔI TRẺ TP.HỒ CHÍ MINH CHƢƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN MÔ HÌNH TÒA SOẠN HỘI TỤ BÁO TUỔI TRẺ TP.HỒ CHÍ MINH 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỘI TỤ TRUYỀN THÔNG VÀ TÒA SOẠN HỘI TỤ 1.1 Hội tụ truyền thông 1.1 Khái niệm Ngay từ năm 1978, giáo sƣ công nghệ truyền thông nổi tiếng ngƣời Mỹ Nicholas Negroponte đã đƣa ra khái niệm hội tụ. Tuy nhiên, đến năm 1983, giáo sƣ Ithiel de Sola Pool của Học viện Công nghệ Hoa Kỳ (MIT) mới chính thức đƣa ra khái niệm truyền thông hội tụ và dự đoán rằng, với sự phát triển của kỹ thuật số hóa, sẽ khiến các loại hình truyền thông vốn đƣợc phân chia rạch ròi, nay hội tụ với nhau. [34] Trong tiếng Anh, hội tụ là convergence – sự kết hợp của hai hoặc nhiều thực thể/hiện tƣợng khác nhau. Trong lĩnh vực khoa học công nghệ, thuật ngữ này nói đến sự kết hợp của hai hoặc nhiêu công nghệ khác nhau trong một thiết bị duy nhất, ví dụ: sự hội tụ của máy tính và viễn thông trong điện thoại di động tạo thành điện thoại đa chức năng.
Với năng lực hội tụ ngày nay, chỉ cần một chiếc điện thoại di động nối mạng, ngƣời dùng có thể chụp ảnh, quay phim, ghi âm, nghe phát thanh, xem truyền hình, lƣu trữ thông tin, lƣớt web, định vị vệ tinh, soạn thảo văn bản, kiểm tra email… Các thiết bị tƣởng chừng nhƣ rất đơn giản này đã là một minh chứng cho kỉ nguyên hội tụ công nghệ. Truyền thông là hoạt động truyền phát và trao đổi thông tin giữa ngƣời với ngƣời nhằm đạt đƣợc sự hiểu biết và tạo ra sự giao tiếp, liên kết xã hội [3]. Đó là một kiểu tƣơng tác xã hội trong đó ít nhất có hai tác nhân tƣơng tác lẫn nhau, chia sẻ các quy tắc và tín hiệu chung. Ở dạng đơn giản, thông tin đƣợc truyền từ ngƣời gửi tới ngƣời nhận.
Ở dạng phức tạp hơn, các thông tin trao đổi liên kết ngƣời gửi và ngƣời nhận. Phát triển truyền thông là phát triển 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các quá trình tạo khả năng để một ngƣời hiểu những gì ngƣời khác nói (ra hiệu hay viết), nắm bắt ý nghĩa của các thanh âm và biểu tƣợng và học đƣợc cú pháp của ngôn ngữ. Truyền thông thƣờng gồm ba phần chính: nội dung, hình thức và mục tiêu. Nội dung truyền thông bao gồm các hành động trình bày kinh nghiệm, hiểu biết, đƣa ra lời khuyên hay mệnh lệnh hoặc câu hỏi.
Các hành động này đƣợc thể hiện qua nhiều hình thức nhƣ động tác, bài phát biểu, bài viết hay bản tin truyền hình. Mục tiêu có thể là cá nhân khác hay tổ chức khác, thậm chí là chính ngƣời/tổ chức gửi đi thông tin. Hội tụ truyền thông là một xu thế mới ở Việt Nam và đến nay, vẫn chƣa có một khái niệm chuẩn xác, thống nhất về hội tụ truyền thông đƣợc đƣa ra. Mỗi nhà nghiên cứu đƣa ra một góc nhìn về vấn đề này: Trong cuốn “Convergence – Writing and reporting across the new media” (Tạm dịch là Báo chí hội tụ - Viết và đƣa tin thông qua phƣơng tiện truyền thông mới), tác giả Janet Kolodzy đƣa ra khái niệm: “Hội tụ truyền thông là một quá trình diễn ra liên tục, phát triển dựa trên sự kết hợp của bốn yếu tố: Nền công nghiệp truyền thông, đối tượng của truyền thông, nội dung truyền thông và công nghệ truyền thông”.
[56] Khi một phƣơng tiện truyền thông mới ra đời, ngƣời ta nhắc nhiều đến chuyện đi hay ở của các loại hình truyền thông cũ. Tuy nhiên, với mô hình truyền thông hội tụ thì các phƣơng tiện truyền thông mới và cũ sẽ cùng tích hợp, tƣơng tác với nhau theo những cách đa dạng, phức tạp hơn trƣớc kia. Và hội tụ truyền thông cũng không phải sự cộng dồn một cách máy móc các loại hình báo chí trong cùng một cơ quan, mà cơ quan báo chí trong xu thế hội tụ truyền thông phải cấu trúc lại để trở thành một guồng máy sản xuất, chế biến thông tin nhắm tạo ra nhiều món để phục vụ công chúng. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
McCrudden, tác giả cuốn “Media Convergence Models” (tạm dịch là Mô hình hội tụ truyền thông), cho rằng hội tụ truyền thông là sự giao thoa giữa mô hình truyền thông mới và truyền thông truyền thống. Trong đó, ông đƣa ra mô hình truyền thông hội tụ lấy mạng internet làm trung tâm. Ông cho rằng: “Internet là phƣơng tiện mạnh mẽ nhất từng đƣợc tạo ra, bởi vì nó có thể bắt chƣớc tất cả các phƣơng tiện truyền thông khác, còn các phƣơng tiện truyền thông khác không thể bắt chƣớc internet” [57]. Mô hình hội tụ cho thấy rằng, phƣơng tiện truyền thông mới và cũ sẽ tƣơng tác theo sự phát triển của cuộc cách mạng kỹ thuật số.
Những phƣơng tiện truyền thông cũ sẽ đƣợc đẩy sang một bên bởi phƣơng tiện truyền thông mới. Báo chí nói chung, trong đó có phát thanh, truyền hình ngày càng đƣợc thay thế bằng internet, cho phép ngƣời dung khắp nơi trên thế giới đƣợc tự do truy cập nội dung ƣa thích của họ dễ dàng hơn với tốc độ ngày càng nhanh hơn.1 Mô hình hội tụ truyền thông của Kevin L. McCrudden Trong cuốn Báo chí thế giới – Xu hướng phát triển, tác giả Đinh Thị Thúy Hằng đƣa ra định nghĩa về hội tụ truyền thông đƣợc hiểu theo hai nghĩa: 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ nhất: Công nghệ thông tin đã dẫn đến việc liên hợp các loại phƣơng tiện báo chí khác nhau vào trong một phƣơng thức hoạt động. Sự hội tụ này đã mở ra một kỷ nguyên mới của đa truyền thông.
Hội tụ của các loại hình báo chí: báo in, TV, phát thanh, phim ảnh đƣợc kết hợp để đƣa các dịch vụ tới ngƣời sử dụng. Thứ hai: Sự tập trung sở hữu truyền thông đại chúng. Các “tập đoàn báo chí, một công ty sở hữu nhiều loại kinh doanh báo chí khác nhau. Điều này dẫn đến sự hội tụ về kinh tế: Các hãng truyền thông hội tụ qua việc liên kết, sáp nhập hoặc mua cổ phần của nhau.
Hội tụ các loại hình truyền thông khác nhau đã làm đa dạng hóa phƣơng thức dịch vụ phân phối nội dung ngày càng phong phú, nhanh chóng và thuận tiện. Trƣớc đây, một nội dung chỉ có thể phân phối qua một hình thức nhất định, ngày nay có nhiều hình thức để cung cấp thông tin cho khách hàng hơn. Các thiết bị cũng có thể cung cấp nhiều dịch vụ hơn so với trƣớc khi có hội tụ. Ví dụ, điện thoại di dộng chỉ có chức năng cho các cuộc nói chuyện.
Giờ đây, chỉ cần một chiếc điện thoại di động, chúng ta có thể có internet, radio, truyền hình, xem tin tức, nhắn tin, ghi âm, lịch công tác… Nhiều công nghệ đang ngày càng hòa nhập vào một thiết bị. Trong bài tham luận “Bàn về xu hướng phát triển của báo chí trong môi trường hội tụ truyền thông”, PGS. Nguyễn Thành Lợi cho rằng, khái niệm hội tụ truyền thông bao hàm hai ý nghĩa: “hội tụ” và “kết hợp”. Xét theo nghĩa hẹp, hội tụ truyền thông là sự tích hợp các loại hình báo chí, tạo ra sự biến đổi về chất, hình thành hàng loạt phƣơng tiện truyền thông mới nhƣ sách điện tử, blog, mạng xã hội.
Xét theo nghĩa rộng, hội tụ truyền thông gồm sự kết hợp các phƣơng tiện truyền thông, không chỉ về loại hình truyền thông, mà còn là sự hội tụ về cả chức năng, phƣơng thức đƣa tin, quyền sỡ hữu, cơ cấu tổ chức của các cơ quan báo chí, truyền thông… Nói cách khác, hội tụ 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com truyền thông là quá trình phát triển tiệm tiến từ thấp đến cao, là sự phát triển tất yếu của báo chí truyền thông hiện đại. Trƣơng Thị Kiên trong bài tham luận “Tòa soạn hội tụ và xu thế phát triển ở Việt Nam hiện nay”, đƣa ra định nghĩa về hội tụ truyền thông nhƣ sau: Hội tụ truyền thông là sự kết hợp hoạt động của các phƣơng tiện truyền thông đại chúng: báo in, truyền hình, phát thanh, internet, điện thoại… trong môi trƣờng kỹ thuật số nhằm tạo sức mạnh tổng hợp để sản xuất và phân phối tin tức. Hay nói cách khác, hội tụ truyền thông là đa phƣơng tiện hoạt động trên cùng một nền tảng kỹ thuật”. Tác giả cho rằng, hội tụ truyền thông có những đặc điểm nổi bật: (1) Sử dụng đa phƣơng tiện trong sản xuất và phân phối tin tức: phƣơng tiện của báo in, báo nói, báo hình, báo mạng điện tử, điện thoại thông minh…; (2) Các phƣơng tiện phải có sự gắn kết chặt chẽ, tƣơng hỗ để truyền tải thông tin một cách đầy đủ nhất, thuyết phục nhất, dƣới một hình thức sinh động: kết hợp ngôn ngữ viết (text), hình ảnh, video, âm thanh, thiết kế đồ họa và các phƣơng thức tƣơng tác khác; (3) Công chúng đƣợc tiếp cận tin tức bằng đa phƣơng tiện, thỏa mãn các giác quan cảm thụ thông tin khác nhau, tạo nên hiệu ứng tƣơng tác mạnh mẽ nhất so với hình thức truyền thông truyền thống.
[24] Trên cơ sở phân tích các định nghĩa trên, có thể thấy rằng: Hội tụ truyền thông ra đời dựa trên sự phát triển vượt bậc của internet, của công nghệ thông tin và các ứng dụng của nó. Đó là sự tích hợp các loại hình truyền thông mới và cũ để truyền tải thông tin qua nhiều phương tiện khác nhau. Hội tụ truyền thông cho phép công chúng được lựa chọn phương thức tiếp cận, bình luận, chia sẻ, phát tán thông tin theo cách mà họ mong muốn.2 Tác động của hội tụ truyền thông đến đời sống báo chí Hội tụ truyền thông là hiện tƣợng toàn cầu, là điểm đến của các cơ quan báo chí ở nhiều nƣớc trên thế giới và tiến trình sớm hay muộn thì phụ thuộc 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vào từng quốc gia. Một số hãng báo chí tiếp nhận ngay ý tƣởng và coi nhƣ đây là cách để “đối phó” với tƣơng lai, còn các nơi khác thì chờ đợi xem những gì sẽ xảy ra.
Báo in cũng sẽ trở thành bộ máy thông tin 24 giờ/ngày. Các tòa soạn báo chí ở Mỹ và Bắc Âu tiếp nhận sự hội tụ một cách nhanh chóng ngay từ giữa năm 2004.